నేటి కాలపు కవిత్వం

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search

NETIKLAPUKAVITVAM

By Akkiraaju Umakanta Vidyasekharulu


ప్రధమ ముద్రణ వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్సు 1928

ద్వితీయ ముద్రణ: తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం 1994

ప్రచురణ సంఖ్య: 148

ప్రతులు: 2000

వెల: రూ.,35.00

ప్రతులకు:

రిజిష్టార్

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

పబ్లికగార్డెన్సు నాంపల్లి

హైదరాబాదు - 500 004

ముద్రణ:

ఎస్. వి. ప్రింటర్సు

1-1-770/5, గాంధినగర్

హైదరాబాదు 500 380
Neti-Kalapu-Kavitvam.pdf

అక్కిరాజు ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరులు

ప్రధమ ముద్రణ ముఖపత్రం లోపలి పుట నమూనా

పండిత శ్రీ ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖరుల

కృ తు లు

Neti-Kalapu-Kavitvam.pdf

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం

నే టి కా ల పు క వి త్వం.


Neti-Kalapu-Kavitvam.pdf

ప్రకాశకులు

వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్సు

చెన్నపురి

శ్రీరామ ముద్రాక్షరశాలయందు

ముద్రణము 1928

All Rights Reserved

[వెల రూ..2-8-0

ముందు మాట

ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాధం

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం

ఉపాధ్యక్షులు

హైదరాబాదు

నేటి కాలపు కవిత్వం అనే గ్రంధం ఆధునిక కవితా రీతులపై ఈ శతాబ్దంలో వచ్చిన తొలి గ్రంధం. ఇందువల్ల కాలికంగానూ వస్తువిషల్యకంగానూ ఈ గ్రంధానికి ప్రాముఖ్యం ఉన్నది. సుమారు డెబ్బై సంవత్సరాలనాడు తొలిసారి ప్రకటితమైన ఈ గ్రంధాన్ని గూర్చి ఈ తరం తెలుగు భాషాసహిత్య విద్యార్దులకు గానీ సామాన్య తెలుగు పాఠకులకు గానీ అంతగా తెలియదు. ఈగ్రంధకర్త అయిన ఉమాకాంత విద్యాశేఖరులవారి దాడి అంతా ముఖ్యంగా భావ కవిత్వాన్ని ఉద్దేశించిందే అని ఈ గ్రంధంలో ఆయన లేవనెత్తిన అంశాలద్వారా తెలుస్తున్నది. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో మూడు దశాబ్దాల కాలం భావకవిత్వం కవితాకాశంలో ఇంద్రధనుస్సులాగా ఉజ్వలించింది. ఆ తర్వాత సుమారు ఒక దశాబ్దం గడిచేసరికి అత్యున్నత దశకు చేరుకున్నది మరో దశాబ్ది గడిచేసరికి క్రమంగా కళాకాంతులు కోల్పోయింది, భావకవిత్వం పరాకాష్ఠకు చేరి ఆంధ్ర దేశంలో భావకవిత్వారాధనలు విరివిగా జరుగుతున్న సమయంలో ఉమాకాంత విద్యాశేఖరులు దిద్ది తీర్చుకున్న భావకవిత్వం 1934-35 సంవత్సరాలకు తన ప్రాభవం కోల్ఫోయి వేళాకోళానికి హాస్యభాజనతకు గురి అయ్యే స్థితికి చేరుకున్నది అప్పటినుండి ఆధునిక సాహిత్యంలో అభ్యుదయ కవితా యుగం ఆరంభమైనదంటారు సాహిత్య విమర్శకులు.

అక్కిరాజు ఉమాకాంత విద్యాశేఖరులు నవద్వీప విద్వత్పరిషత్తు సాహిత్య సదస్సులలొ పాల్గొని అక్కడి మహావిద్వాంసుల మన్నన పొందినవారు కలకత్తాలో ప్రమదనాధ తర్కవాచస్పతి వద్ద తమ సంస్కృత సాహిత్య ప్రతిభకు మెరుగులు దిద్దుకొన్నవారు అక్కడి ప్రెసిడెన్సీ కాలేజిలో ఎఫ్ ఎ చదవటానికి ఉపక్రమించినవారు 1923

vii

లో ప్రారంభించి తెలుగుదేశపు వాఙ్మయ పత్రికను అత్యంత ప్రతిభావంతంగా ఒక మూడేళ్లపాటు నిర్వ హించారు. 1926లో నేటికాలపు కవిత్వం తొలి ముద్రణ వచ్చింది. దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారు భారతి రజతోత్సవ సంచికలొ ప్రకటించిన పాతికేళ్ల తెలుగు కవిత్వం ప్రస్తావనలో ఉమాకాంత విద్యశేఖరుల "నేటికాలపు కవిత్వం" ప్రస్తావన కూడావస్తుంది ఆ మహాపండితుడి ఆక్షేపణలకు సమాధానం ఎవరేం చెప్పగలరు? మరింత ఉత్సాహంతో పట్టుదలతో నవ్యకవితారీతులను ప్రచారం చేయడమే ఆయనకు చెప్పగల సమాధానమని మేమనుచున్నాం అని ప్రస్తావించారు దేవులపల్లివారు.

వ్యాస వాల్మీకి కాళిదాస భవభూతుల సారస్వతాన్ని అధ్యయనం చేసి హృద్గతం చేసుకోకుండా భారతీయ సాహిత్య సంప్రదాయ ప్రస్థాన పరిశ్రమ లేకుండా భారతీయాలంకారిక సంప్రదాయం అలక్ష్యం చేస్తూ భావకవులు తామేదో నూతన కవితాలోకాలను ఆవిష్కరణం చేశామని స్వీయ ప్రశంసలకు పూనుకోవడం అనుచితమని "నేటికాలపు కవిత్వం" ద్వారా ఉమాకాంతంగారు ఆక్షేపించారు. ఇంగ్లీషు సాహిత్యంనుంచి ఉపజ్ఞారహితంగా అనుకరించడం తగదన్నారు. పూర్వపక్ష ప్రతిపక్ష సిద్ధాంతపూర్వకంగా తగు విమర్శసాగించారు. ఇది సంస్కృత వాఙ్మయంలోని భాష్య రచనా సంప్రదాయం తమ విమర్శను భాష్య గ్రంధమే అన్నారు విద్యాశేఖరులు.

ఆధునిక తెలుగు కవిత్వం దాని పరిణామ వికాసాలను గూర్చి నిరంతర జిజ్ఞాసతో అధ్యయన తత్పరత్వంతో కృషిని కొనసాగిస్తున్న భాషావేత్త ఆచార్య చేకూరు రామారావు ఈ కవితా విమర్శ గ్రంధానికి సంపాదకత్వం వహించడం సముచితమని తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం భావించింది వారీ పనిని సమర్ధంగా నిర్ఫహించారు వారికి కృతజ్ఞతలు చెపుతూ సాహితీ విద్యార్దులకు ఈ గ్రంధం ఉపకరించగలదని విశ్వసిస్తున్నాను.

హైదరాబాదు. 20-4-1994

పేర్వారం జగన్నాధం

సంపాదకీయం

"దేశంలో భారతీయ సంస్కార ప్రవాహాలు ఇంకిపోయి నవి. విద్యాపీఠాలు అస్తమించినవి. గురుకులాలు రూపు మాసినవి. భారతీయ సంస్కారం లేని కేవల పాశ్చాత్య సంస్కారం బలప్రదం కాక ఆత్మవిము ఖత్వాన్ని పర సంస్కార దాస్యాన్ని మనకు ఆపాదించినవి".

ఈ పుస్తకం చివర రాసిన పైమాటల్లో అక్కిరాజు ఉమాకాంతం (1889-1942) గారి సర్వసాహిత్య కృషి నేపద్య సారాంశం తెలుస్తుంది. ఆయన జీవించింది 53 సంవత్సరాలే అయినా అమోఘమైన పాండిత్యంతో అసమాన వాదపటిమతో అవిచ్చిన్న సారస్వత వ్యాస రచనలతొ తెలుగు సాహిత్యలోకంలో చిరకాలంగా పాతుకు పోయిన విశ్వాసాలను కుదిపి వేసిన సాంస్కృతిక విప్లవకారుడు అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారు ఆయన వ్యక్తిగత జీవితం గురించి తెలుసుకోవటానికి ఆయన జీవిత చరిత్ర ఎవరూ రాయలేదు. వావిళ్ళ వేంకటేశ్వర శాస్త్రులు గారి శత జయంతి సంపుటం (1986) లో "త్రిలిజ్ఞ తొలినాళ్ళ సంపాదకులు ఉమాకాంత విద్యా శేఖరులు" అనే పేరుతో అక్కిరాజు రమాపతిరావుగారి అయిదు పేజీలు చిరువ్యాసమూ తెలుగు విజ్ఞాన సర్వస్వము మూడవ సంపుటంగా వచ్చిన 'తెలుగు సంస్కృతి ' అనే వాల్యూము (1959) లో అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి ఒక పేజీకి మించని చిన్న నోటూ మాత్రమే ప్రధాన ప్రయత్నాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.

అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారు గుంటూరు జిల్లా పల్నాడు తాలూకా గుత్తికొండ అనే చిన్న గ్రామంలో లక్ష్మమ్మ లక్ష్మీనారాయణ దంపతులకు జన్మించారు. గుత్తికొండకు సుమారు ఏడెనిమిది మైళ్ళ

x

దూరంలోవున్న జానపాడు అనే ఊళ్ళో సంస్కృత భాషాభ్యాసం చేశారు. శిష్ట్లా సీతారామశాస్త్రి గారు వీరి గురువుగారు ప్రస్తుత గ్రంధంలొ మొదటి శ్లోకంలో వారి ప్రస్తావన ఉంది. పదిహెను పదహారేళ్ళ వయసులొ గుంటూరు లూధరన్ మిషన్ వారి హైస్కూలులో ఇంగ్లీషు చదువులు చదివారు మెట్రిక్యులేషన్ చదివే రోజుల్లో ఈయన శతావధానం ఛేశారు. బెజవాడలో కన్యకాపరమేశ్వరి హిందూ పాఠశాలలో కొన్నాళ్ళు తెలుగు పండితులుగా ఉద్యోగం చేశారు. 1912 లో తెరచిన ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు మద్రాసు కార్యాలయంలొ జయంతి రామయ్యగరి ఆహ్వనంపై కొన్నాళ్ళు మేనేజరుగా పనిచేశారు. వేషధారణపై వచ్చిన పేచీ వల్ల ఉమాకాంతంగారు ఉద్యొగం మానేసి నట్లు రమాపతిరావు గారు పైన పేర్కొన్న వ్యాసంలో రాశారు. ఈయన బెంగాల్ లో నవద్వీప సంప్రదాయా న్ననుసరించి భాష్యాంతముగా సంస్కృత వ్యాకరణమూ తర్కశాస్త్రమూ, అభ్యసించి 'విద్యాశేఖరు ' లైనారని అబ్బూరి రామకృష్ణరావు గారు రాశారు. "తమ తర్క వ్యాకరణ విద్యా వ్యాసంగాన్ని వంగ దేశంలో జరుపుతూ వచ్చారు. వంగసాహిత్యవేత్తలతో సాహచర్యం వల్లా లోకజ్ఞానం వల్లా స్వానుభవం వల్లా వంగసాహిత్యాభ్యుదయానికి గల కారణాలను వివేకంతో సూక్ష్మంగా పరిశీలించడం వల్లా తమకు కలిగిన జ్ఞానాన్ని ఆధారంగా తీసికొని తమ మాతృభాష అయిన తెనుగును పరామర్శించడం ఆరంభించారు" అని అన్నారాయన ఆయన వావిలి కొలను సుబ్బారావుగారి తరవాత (1929లో) మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ కళాశాలలో అధ్యాపకులుగా పనిఛేశారు. 1913-1914 మధ్య కాలంలో త్రిలిజ్ఞ పత్రిక సంపాదకులుగా పనిచేశారు. 'త్రిలిజ్ఞ 'అనే పేరు ఆయన పెట్టిందేనని త్రిలిజ్ఞ రజతోత్సవ సంచిక (1941)కు పంపిన సందేశంలో పేర్కొన్నారు. ఆ సందేశంలో ఇంగ్లీషులో కామెంటు (Comment) అనే మాటకు పర్యాయంగావ్యాఖ్యా శబ్దాన్ని పరీక్ష పత్రాల్లో తానే మొదట వాడినట్లు పేర్కొన్నారు.

1913-1914 సంవత్సరాల మధ్యలో ఆయన త్రిలిజ్ఞ పత్రికలో కధలు రాశారు 1915 లో ఇవి త్రిలిజ్ఞ చిన్నకధలు పేరుతోసంకలితం

xi

అయ్యాయి. ఉమాకాంతం గారు తమ కధల పీఠికలో ఇట్టి కధల వాజ్మయము తెలుగునకు కొత్తది ' అని గుర్తించారు. అప్పటి కాయన రచనాశైలి ప్రాచీన భాషకు సన్నిహితం సంధి నియమాలను సడలించి ఆధునిక రచనాభాషను ఏర్పరచడానికి ఉమాకాంతం గరు కూడా కృషి చేసినట్లు ఈ సంపుటం ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు ఈయన కధల్లో లాగే లక్ష్యం సాంఘిక సంస్కరణే మూఢ విశ్వాసాల నిర్మూలనే బ్రాహ్మణ సమాజంలో పాదుకొన్న మూఢ విశ్వాసాల వల్ల స్త్రీల బతుకుల్లో ఉన్న బాధల్ని వివిధ రీతుల్లో ఈ కధల్లో వర్ణిస్తారు.

   ఈకధల్లో 'ఎరుగనిబిడ్డ ' ఆంధ్ర సాహిత్యాన్ని కన్న తెలుగుతల్లి ఉత్తమ పురుషలో చెప్పిన కధ చివరివరకు ఎలిగొరీ అనే కధా శిల్పాన్ని పాటించిన ఈ కధలో 'ఆంధ్ర సాహిత్యం ఎప్పుడూ ఎదగని బిడ్దయే ' అని తమ నిశ్చితాభిప్రాయాన్ని వెల్లడించారు సుమారు పాతికేళ్ళ ప్రాయంనుంచు ఆయనకు తెలుగు సాహిత్యంపై సదబిప్రాయం లేనట్లు ఈ కధను బట్టి మనం తెలుసుకోవచ్చు అదల్లా ఉంచి ఎలిగొరీ పద్దతిలో ఉత్తమ పురుష కధనంలో రాసిన మొదటి తెలుగు కధ ఇదే కావచ్చు.
తెలుగు సాహిత్యంలో అబివృద్ధి కాని నూతన ప్రక్రియలను అబివృద్ధి చెయ్యాలనే ఆకాంక్ష ఆయనకు గాఢంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తున్నది. ఆకోరికే ఆయన చేత చిన్న కధలను రాయించింది ఫిలిప్ మెడోస్ టైలరు (Philip Meadows Tailor 1808-1876) అనే ఆంగ్ల నవలా కారుడు రచించిన టిప్పు సుల్తాన్ నవలను ఆంద్రీకరించి 1912 నవంబరులో ప్రకటించారు. ఈ నవల పీఠికలోకూడా ఆంధ్ర సాహిత్య స్థితిని గూర్చిన చర్చ ఉంది. టైలరు హైందవ సంప్రదాయాభిమామాని కావటం వల్ల అతని రచనను తెలిగించానని ఉమాకాంతం గారు పీఠికలొ చెప్పుకున్నారు.

xii

'ఉమాకాంతం గారు 1921 లో తెలుగు దేశ వాజ్మయ పత్రిక స్థాపించి సంస్కృత వ్యాకరణ ప్రదీపం పాణినీయ ఆంధ్ర వివరణం రచనమీమాంస నైషద తత్వ జిజ్ఞాస వంటి ప్రశస్తరచనలు వెలువరించారు ' అని అక్కిరాజు రమాపతి రావుగారు రాశారు.

   లౌకిక దృష్టితో చెప్పుకోదగిన సంఘటన లేవి ఆయన జీవితంలో లేవు పాండిత్యానికి తగిన శరీర దార్డ్యం ఆయన కెన్నడూ లేకపోయింది అని అబ్బూరి రామకృష్ణారావు తెలుగు విజ్ఞానసర్వస్వంలో అన్నారు.
  ఉమాకాంతంగాని రచనలపై సమగ్ర సమీక్ష జరగలేదు సంపూర్ణమైన అంచనా రాలేదు. ఆయన రచనలు దొరికినంత వరకూ (అన్నీ దొరకవు) పరిశీలిస్తే ఆయనకు తెలుగు సాహిత్యంపై నిర్ధిష్టమైన అభిప్రాయాలు విలక్షణమైన ఆలోచనలు ఉన్నట్లు తెలుస్తున్నది. ఆయన రచనలన్నింటా తెలుగు సాహిత్య స్థితిని గూర్చి ఆవేదన కనిపిస్తుంది. ప్రచురణ వివరాలు దొరకలేదు గాని రమాపతి రావుగారి సౌజన్యం వల్ల ఆయన చిన్న చిన్న వ్యాసాలు కొన్ని దొరికాయి.
సాంఘికంగా ఆయనకు అంబివృద్దికర భావాలే ఉన్నట్లు సాంఘిక సంస్కరణలకు ఆయ్న అనుకూలుడే అయినట్లూ ఆయన కధలను బట్టేకాక ఆయన విడివిడి వ్యాసాలనుబట్టి కూడా చెప్పవచ్చు 'తెలుగు దేశము నందలి చండాలురు ' అనే వ్యాసంలో "చండాలురని చెప్పుటకు ఏ ప్రమాణమూ లెని మాడుగులను ఆంధ్రదేశము నందలి మొదటి తెగలగు చెంచులు బలిజెలు మొదలైన వారివంటి మాడుగులను అస్పృశ్యులుగా బాధించుచున్నాము ఊళ్ళనుండి బయటికి వెళ్ళగొట్టినాము బావుల వద్దకు రానీయము. దేవాలయములలో ప్రవేశించ నీయము ఇంతకంటె తెలుగుదేశము ఆచరించుచున్న అధర్మమే మఱియొకటిలెదు. ఈ దురాచారము అప్రామాణికమైనది అనర్ధహేతువైనది అని చెప్పుచున్నాను ' అని నిర్ద్వంద్యంగా ప్రకటించారు.

xiii

   విదేశయానం చేసినందుకు నడింపల్లి నరసింహారావు గారిపై తెచ్చిన అభియోగానికి ఉమాకాంతం గారు కోర్టులో సాక్ష్యం ఇచ్చారు. దాన్ని ఒక విమర్శన వ్యాసంగా రాస్తూ సముద్రయానం చెయ్యటంవల్ల పతితుడవుతాడనటానికి శాస్త్ర ప్రమాణం లేదని నిరూపించారు.
  ఉమాకాంతం గారు సాహిత్యాంశాలపై తమ అభిప్రాయాలను నిర్భయంగా వెల్లడించారు. ఎంతటి గొప్పవారి అభిప్రాయాలను ఖండించటానికైనా వెనుదీసే వారుకాదు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో 1923 సంవత్సరానికి పెట్టిన పురాణపండ మల్లయ్య శాస్త్రిగారి శుక్రనీతిని విమర్శిస్తూ 'బ్రదిమి ఏవిక దిగ్గియ బండే ఉలుసా ఎకిమీడు ' వంటి పాతబడ్ద మాటలను వాడటాన్ని నిరసించారు. ఆ పుస్తకానికి  యోగ్యతా పత్ర మిచ్చిన జయంతి రామయ్య గారి స్వవచో వ్యాఘాతాలను ప్రదర్శించారు.
       ఇంగ్లీషు పాఠ్య నిర్ణాయక సంఘంలో ప్రెసిడెన్సీ కాలేజిలో ఇంగ్లీషు బోదించే వారిని వేసి తెలుగు పాఠ్య నిర్ధాయక సంఘంలో తెలుగు బొధకులను వేయక పొవటాన్ని నిరసించారు.
విష్ణుచిత్తీయ వ్యాఖ్యాన సభలో వేదం వెంకటరాయ శాస్త్రిగారు కట్టమంచి రామలింగారెడ్ది గారు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలతో తీవ్రంగా విభేదిస్తూ వాజ్మయపత్రికలో వ్యాసాలు రాశారు. ఆముక్త మాల్యదలో చాలా గొట్టుమాటలున్నాయి కాబట్టి అది గొప్ప కావ్యం అయినట్లు వేదం వెంకటరాయశాస్త్రి గారన్నారని చెపుతూ ఆ మాటలందు నాకు ప్రమాణ బుద్ది కలగలేదు అన్నారు. మను చరిత్రలో రసాభాస ఉన్నది కాబట్టి దాన్ని మంచి కావ్యం కాదన గూడదన్నారు (అంతమాత్రంచేత మను చరిత్ర ఉత్తమ కావ్యమనికాదు ఇతర కారణాలు చూపించాలని ఉండవచ్చునని సిద్ధాంతం చేశారు. ఇంతకీ మనుచరిత్రలో ఉన్నది రసాభాసకాదని వరూధిని కది వాస్తవమేనని వాదించారు. ఆ సందర్భంలోనే మనుచరిత్రను పెద్దన రచించ లేదనీ కృష్ణరాయలు

xiv

రచించాడనీ కట్టమంచి రామలింగారెట్టిగారు చేసిన అభావనాన్ని విమర్శిస్తూ 'కృష్ణరాయలు రచించిన కృష్ణశ్రీష్టి రచించినా కృష్ణామాత్యుడు రచించినా కృష్ణ భట్టు రచించినా, పుస్తకంలోని మంచి చెడ్డలు మారవు గనుక ఆ విచారణ నేనిక్కడ పెట్టుకోలేదు" అని వస్తుగత విమర్శ ప్రాముఖ్యాన్ని నొక్కి చెప్పారు.

    కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు మద్రాసు గోఖ్లేహాల్లోఇచ్చిన ఉపన్యాసాన్ని పత్రికల్లో చదివి వాజ్యయ పత్రికలో విమర్శించారు. రామాయణం కంటే భారతం ప్రాచీనం అని రెడ్దిగారా ఉపన్యాసంలో చెప్పారు. భాగవతం కంటే రామాయణం పూర్వమనే ఉపనిషత్తులను ప్రదర్శిస్తూ ఉమాకాంతంగారు వారించారు. ఆ సందర్భంగా "వాస్తవముగా సంఘమును సంస్కరింపవచ్చును. సర్వమత్వము ప్రతిష్టించయత్నించవచ్చును. వీటికన్నింటికి రామలింగారెడ్దిగారు మరికొన్ని మార్గములు అవలంబించవలసి య్న్నదిగాని భారత వర్షేతిహాసములను గురించి భారతీయుల ప్రాచీన వాజ్మయము గురించి తెలిసి తెలియని మాటలు మాట్లాడుట మాత్రము అనుచితమైన కార్యము" అని స్పష్టంగా నిర్భయంగా ప్రకటించారు.
'నైషధ తత్వ జిజ్ఞాస ' అనేది సంస్కృత నైషధ కావ్యంపై విమర్శ శ్రీహర్షుని మేదాశక్తిని పాండిత్యాన్ని ప్రశంసిస్తూనే నైషధము ఉత్తమ కావ్యము కాదని తేల్చారు. శ్రీహర్షుని కాలానికి భారతదేశంలో శాస్త్ర పరిశ్రమ హెచ్చినదని కావ్య గుణం తగ్గిందని వివరించారు. "అది గొప్ప విమర్శనము బయలుదేరిన సమయము గొప్ప కవిత్వము కుంటువడిన సమయము" అని అభిప్రాయమపడ్డారు. అందుకు కారణాలను అన్వేషిస్తూ "ఏనాడు అర్ధము యవన హస్తగతమైనదో ఆనాడే భారతీయుడు పరాధీనతను ప్రాపించెను.. ఆర్యసంప్రదాయములు క్రమక్రమముగా విచ్చిన్నములాయెను. మహమ్మదీయుల విషయ లోలత్వము దేశమున వ్యాపీమప్ జొచ్చెను." అని దేశ పరిస్దితులను వివరించారు. భారతదేశ సాంస్కృతిక పతనానికి మహమ్మదీయులు కారణంగా భావింఛే ఒక ఆలోచనా ధోరణీ మన దేశంలో చాలా కాలంగా ఉన్నది.

xv

    అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారి సంస్కత భాషా పాండిత్యం ప్రాచీన భారత సంస్కృతిపై ఆయనకున్న అభిమానము ఎరిగిన వారికి ఆయన ఈ ఆలోచనారీతి ఆశ్చర్యకరంకాదు హిందువులలోసంస్కరణ లాయన కిష్టమే. మహమ్మదీయుల విషయములో ఆయనపై ఆర్యసమాజపు ఆలొచనా ధోరణి ప్రభావం ఉండి ఉండ వచ్చును.
    గుంటూరు జిల్లా కారెంపూడిలో1928 జూన్ 9 న జరిగిన సభలో చేసిన ఉపన్యాసం ఆంధ్ర భాషోపన్యాసం గా అచ్చయింది అందులో "నాకు దేశ భాషోద్యమంలో విశ్వాముగలదు విజ్ఞాన వ్యాప్తి దేశ భాషయందు జరుగ నేరదు" అన్నారు తదనుగుణంగా సంస్కృత గ్రంధాలను తెలిగించారు సంస్కృత చంద్రాలోకాన్ని తెలుగు వవనంలోఅనువదించారు.పాణినీయాన్నితెలుగులుగు చేసినట్లుతెలుస్తున్నది. 'పాణినీయము నాంద్ర వివరణము ' పేరుతో 9 సంచికల సంపుటంలో గట్టి బైండుతోవచ్చినట్లు ప్రకటన ఉంది. సంస్కృత వ్యాకరణ ప్రదీపము కారకం వరకు రచించినట్లు కూడా అదే ప్రకటనలో ఉంది. ఉమాకాంతంగారికి ఎక్కువ పేరు తెచ్చిపెట్టినవి ఆయన పరిష్కరించిన ముద్రించిన పల్నాటి వీరచరిత్ర(1911-1938) నేటి కాలపు కవిత్వం (1928)
పల్నాటి వీర చరిత్ర మొదటి ముద్రణకు రచించిన పీఠికలో అమూల్యమైన చారిత్రికాంశాలను పొందుపరిచారు. ఇతిహాసాలను గురించి పల్నాడు గురించి శ్రీనాధుని గురించి ఎనబైరెండు పేజీల విపుల చారిత్రిక భూమిక ఇది. దాని సారాంశాన్ని ఇంగ్లీషులో ఐదు పేజీల్లో చెప్పారు. డెబ్బైమూడు పేజీల ద్వితీయ భూమిక (1938) లోతెలుగు సాహిత్యంపై తమకున్న అభిప్రాయాల్ని వివరించారు. రెండో పీఠికకు ముందే నేటి కాలపు కవిత్వం వచ్చింది ఈ రెంటిలోనూ పూర్తిగా తర్కపద్ధతి అవలంబించారు ఏవిషయాన్నెత్తు కున్నా సమగ్రంగా చర్చించటం ఆయనకు అలవాటు. అందువల్ల ఆయన పీఠికల్లోనూ వ్యాసాల్లోనూ విషయాన్ని విస్మరించి ఏదేదో మాట్లాతున్నట్లని పించినా అవన్నీ విజ్ఞాన వికాస హేతువులు కావటం విశేషం ఈ రెండోపీఠికలో

vii

"పల్నాటి వీర చరిత్రను విచారించడానికి పూర్వం తెలుగు వాజ్మయాన్ని గురించి క్లుప్తంగా తెలుపుతాను" అని ప్రారంభించి తెలుగు సాహిత్యాన్ని గురించి తమ విలక్షణాభిప్రాయాలను వ్యక్తపరిచారు.

    "మూలం యొక్క స్వరూపం అవికలంగా భాషాంతరంలోతెలపడమే అనువాదానికి పరమ ప్రయోజనం. నన్నయాదులవి అనుచితానువాదాలు" అని ఆంధ్రభారతాది గ్రంధాలను విమర్శించారు. తెలుగు ఎప్పుడూ ఉత్తమ విద్యాద్వారంగా ఉండలేదు కాబట్టి తెలుగు అభివృద్ది కాలేదన్నారు. తెలుగ్ కావ్యాలు అధమాదికారులకే అని ఉమాకాంతంగారి అభిప్రాయం ఆస్థితి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం వచ్చిన తరువాత కూడ మారలేదని ఆనాటి తెలుగు పాఠ్యాదీతర గ్రందాలనుంచి అధికంగా ఉదాహరించారు శబ్దరత్నాకరంలో 'నఖుడు ' అకారాంత పుంలింగం అనటాన్ని విమర్శిస్తూ అది ఇకారాంత పుంలింగం అనే విషయంగూడా ఈ పీఠికలో ప్రస్తావించారు. సంస్కృతం వారని ఆక్షేపించారు. పంచాగ్నుల ఆదినారాయ శాస్త్రి చిలుకూరి నారాయణరావు వంటి పండితుల రచనల్లోని దోషాలను కూడా చూపించారు.
   ఉత్తమ సంస్కృత కావ్యాలను తెలుగులో తీసుకురావాలన్న ప్రయత్నంలో ఆయన రఘువంసానువాదం తల పెట్టినట్టుకనిపిస్తుంది. ఆయన రఘువంశ పీఠికలో --

 అక్షరమ్ముల ఆట కవితగ
 పెంటకుప్పల జేసి కృతులను
 చిందు దొక్కెడి వారి గంతులు
 చిన్న పిల్లల వేడుక
 

అన్నారు ఉమాకాంతం అభిప్రాయాలను ఆయన సహచరులు "దశోదేశిగా" సంగ్రహించారు. వాటిని ఇక్కడ తిరగరాస్తున్నాను.

1. గధ్యంలో లేని విశేషం పద్యానికి చందస్సు సమకూర్చగలినది గతి మనోజ్ఞత

xvii

2. అది గణాల ఆరోహణావరోహణల వల్లనే సిద్దిస్తున్నది.

3. అక్షర వినోదం (వళిప్రాసలు) శబ్దాలంకారాల్లో చేరినది.

4. శబ్దాలంకారాలు అలంకారశాస్త్రంలోనిది.

5. శబ్దాలంకారాలు స్వయంగా అపతితమైతేనే తప్పు అవశ్వకంగా స్వీకార్యం కావని వీటిని ప్రధానంగా స్వీకరిస్తే కావ్యం అధమ మవుతుందని సాహిత్య వేత్తల మతం.

6. అర్ధరస్ మానుగ అనఘ అమల ఓలి, ఒగి వంగు చెన్నుగయిట్లాటి దండగ చెత్తను లేదా యతి భంగానికి హేతువై అనర్ధప్రదం కావటం వల్ల అక్షరాల ఆట (పళి ప్రాసలు) అవశ్యకంగా ఉపాదేయంగాదు.

7. యతి అంటే విచ్చేదం వాగింద్రియ విశ్రాంతిని త్రావ్యతను పద్యం యెక్క మనతత్వ రమ్యత్వాలను సిద్దింపచేస్తుంది గనుక దీర్ఘ పాదాల్లొ మధ్య యతీ పర్వత పాదాంత యతీ నియతం.

8. పద్యం గానీ పద్యాలు గానీ శీఘ్రంగా గాని విలంబంగా గాని అల్లిన మాత్రాన విద్యుకర్త అవుతాడు కవికానేరడు. విద్యద్గోష్టుల్లొ శాస్త్రాబ్యాసజన్యం విజ్ఞానం

9.అన్మాంతర సంస్కార రూపమైన ప్రతిభ విద్యద్గోష్టుల్లో ఉత్తమ విజ్ఞాన లబ్ది చరాచరలోకప్రభావ పరిశీలనం కావ్యజ్ఞ శిక్ష కావ్యత్వహేతువని మమ్ముటుడు.

10. విద్యరూపానగాని గద్యరూపానగాని అనువాదం చేస్తే అనువాది కాగలడుగాని కవి కాజాలడు. రసభావ విష్పాదక మైన సృష్టికి సంబందిచినది కవిత కొంత తీసివేసి కొంతచేర్చి అనువాదం చేస్తే అప్రశస్తాను వాది అనూదిత కావ్యంలో సృష్టివిశేషాదులు అనువాదిని కాజాలవని స్పష్టం.

వీటి అధారంగా ఆయన అనుయాయులు కొందరు అనువాదాలు సాగించి ఆయన సిద్ధాంతాలు ప్రచారం చేసినట్టు కొమరవోలు చంద్రశేఖర మంత్రిగారు ప్రకటించిన లక్ష్యఖండం (1937) వల్ల తెలుస్తుంది ఉమాకాంతం గారి లక్షణాలకు వీరు రచించిన లక్ష్యాలని వీరుద్దేశించి

xviii

నట్లు లక్ష్యఖండం' అనే పేరు పెట్టడం లోనే తెలుస్తున్నది. ఉమాకాంతం గారు రఘువంశ పీఠికలో-

   మూలమున లేనట్టిదానిని
   వ్రాయనవపేక్షితము చెప్పను
   అన్న నాధుని మాట దలచగ
   అర్హుడనో కానో!

అన్నారు 'మూలంలో లేనిదిచెప్పను. మూలంలో ఉద్దేశించనిది కూడా చెప్పను ' అన్న మల్లినాధసూరి మాట తల్చుకున్నారు. ఆయన్ననుసరించి అలంపూరు కృష్ణస్వామిగారు --

   వదలి మూలస్థమ్ము లేనిది
   కుక్కి అనువాదమ్ము చేసెడి
   ఆజ్ఞ మార్గము తొలగిపోవుత
   నాకు గురువుల కరుణచే -- అన్నారు

ఇక్కడ 'గురువులు ' అనే మాటలో ఉమాకాంతం గారిని ఉద్దేశించినట్లు భావింపవచ్చు.

    ఈ మార్గం లోనే కన్నెకంటి ప్రభులింగాచార్యులు గారు కాళిదాసు కుమార సంభవాన్ని అనువదిస్తూ

  ఆర్ష భూయస్త్వోత్తమములగు
  కాళిదాస కవిత్వవిధులను
  మా కొసంగిన మల్లినాధా!
  నిన్ను వినుతింతు

అని మల్లి నాధుని ప్రశంసించి --

  విడువగా రాదున్నదానిని
  లేనిదానిని కుక్కగూడదు
  ఇదియే అనువాదాల తెరువను
  ప్రవచనమ్ము తలంచెదన్

xix

అని అనువాద విదానంలో ఉమాకాంతం గారి మర్గాన్ని పునరుద్టాటించారు.

 ఉమాకాంతంగారు వారి అనుయాయులు ఈ అభిప్రాయాలను ప్రచారం చేశారు. సంస్కృత వృత్తాలతొ పాటు తెలుగు పద్యాలను కూడా వర్ణమైత్రి లేకుండా ప్రయోగించారు. గీతాది లఘు పద్యాలను పాదాంత విరతిని మాత్రమే నియమంగా పాటించారు. పెద్ద పద్యాలలో పాదమద్య విరతిని కూడా పాటించారు.
 వీరంతా ముత్యాల సరాన్ని ఆదరించడం చారిత్రకంగా గుర్చించదగిన ఒక విశేషం అయితే వీరి రచనల్లో ఎక్కడా గురజాడ అప్పారావుగారిని విరివిగా స్మరించి నట్లు గాని (ఈ పుస్తకంలో ఒక్కచోట తప్ప) ముత్యాలసరం పేరును ప్రస్తావించినట్లు గాని కనపడదు. అయినా ముత్యాల సరాలను ధారాళంగా వాడారు. అదీ గురజాడ పద్దతిలోనే యతి ప్రాసలు నియమాలుగా కాక అలంకారాలుగా మాత్రమే పరిగణించిన అప్పారావు గారి మార్గం ఉమాకాంతం గారికి నచ్చినట్లు భావించవచ్చు భావకవులకూ ఉమాకాంతం గారికి ముత్యాలసరం  విషయంలో మాత్రం ఏకీభావం కనిపిస్తుంది. భావకవుల్లో రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు తల్లావజ్జుల శివశంకర శాస్త్రిగారి వంటివారు వర్ణమైత్రీయుత వళినిగాని ప్రాసముగాని ముత్యాల సరాల్లొ కూడా పాటించారు. కృష్ణశాస్త్రి గారి ముత్యాల సరాల్లొ వర్ణమైత్రి లేనివి కనిపిస్తాయి.
ఉమాకాంతంఅ గారు ఆంధ్ర వాజ్మయాన్ని అంతటిని మాత్రపద్ధతిలో చెప్పదల్చుకున్నారు. ఈ మాత్రాలకు మళ్ళీతానే భాష్యం చెప్పదల్చుకున్నారు. అయితే చెయ్యదల్చుకున్నవన్నీ చెయ్యటానికి జీవితం చాలింది కాదు. వాజ్మయదర్శనము పేరుతో ప్రాచీన ఖండాన్ని తొమ్మిది భాగాలు (అలోకములు) గా మాత్ర పద్దతిలో ఉన్నాయి. ఈ మాత్రాలు చూస్తే చాలా విస్తృత ప్రణాళికనే వేసుకున్నట్లు తెలుస్తుంది భాష్యం

xx

లేకపోయినా ఉమాకాంతం గారి వాజ్మయ దృష్టిని అర్ధం చేసుకోటానికి ఈ వాజ్మయ దర్శన సూత్రాలు ఉపయోగపడతాయి. ద్వితీయ్లాలోకంలో.

   1. అభారతీయము గనుక 2. సంప్రదాయ విచ్చేదము గనుక 3. త్యాజ్యము క్రీస్తు శకము 4. ఆత్మీయము గనుక 5.అఖండ కాలదర్శన సాదనము గనుక 6. శ్రుతి స్మృతి పురాణేతిహాసదేశీయ కధాచుల నుండి అవిచ్చిన్నత్వము ప్రతిపాదించును గనుక 7. సంప్రదాయ సిద్ధము గనుక 8. గ్రాహ్యము కలిశకము 9. అవిశేషము వల్ల కలిశకము కృష్ణ శకమని 10.అంతర్బూతము గనుక శాలివాహనము పాక్షికము పద--
  ఉమాకాంతం గారు వాజ్మయ దర్శనంలో భారతీయ సంస్కారాదుల గురించి ఎక్కువగా ప్రస్తావించారు. ఇది కాక వేరే ఇంకా ప్రాచీనాంధ్ర వాజ్మయ సూత్రాల గురించి ఏమైనా రాశారేమో తెలీదు. 'నేటి కాలపు కవిత్వం ' అని నామాంతరం ఉన్న ఈవాజ్మయ సూత్ర పరిశిష్ఠ భాష్యంలోమూడు అధ్యాయాలలో ఆధునికాంధ్ర వాజ్మయాన్ని సూత్రీకరించారు. అందులో మొదటి అధ్యాయం నేటి కాలపు కవిత్వం దాన్ని మాత్రమే విపులీకరించారు. నేటికాలంపు కృతి రచన నేటికాలపు విద్య అనే అధ్యాయాలు సూత్ర రూపంలోనే ఉన్నాయి. భాష్యం రాయలేదు. ఈ పరిశిష్టాన్ని ఆలొకనాలు అనకుండా  అధ్యాయాలుగా విభజించటం వల్ల వాజ్మయ దర్శనం  కన్నా బిన్నమైన వాజ్మయ సూత్రాలు అనే గ్రంధాన్ని రాసినట్లుగానో, కనీసం రాయ తలపెట్టినట్లు గానో ఊహించాలి. అయితే మనకు పూర్తివా భాష్య రూఫం లో దొరుకుతున్నది. ఈ పరిసిష్ట  సూత్ర భాష్య రూపమే (అదీ మొదటి అధ్యాయమే) మొదటి సారి వావిళ్ళప్రచురణగా 1928 లో వెలువడింది.
    ఉమాకాంతం గారు ఈ పుస్తకంలో ప్రధానంగా భావకవిత్వం పేరుతో ప్రచారమైన కవిత్వాన్ని తీవ్ర పదజాలంతో విమర్శించారు. తెలుగు సాహిత్యంలో తీవ్ర సంచలనాన్ని రేపిన గ్రంథం ఇది. "కానీ వారు చేసిన ముఖ్యమైన ఆక్షేపణలకు తగిన సమాధానం ఇంతవరకూ రానే లేదనే అనుకోవలసి వస్తోంది"అని అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారన్నారు. "మహాపండితులైన ఉమాకాంతం విమర్శలకు ఆనాడెవరూ జవాబు చెప్పలేక పోయారు" అని శ్రీశ్రీగారు 1960 లో విశాలాంధ్ర వారి ఆంధ్ర దర్శినిలో రాశారు. భావకవిత్వాన్ని సమర్ధిస్తూ, ప్రశంసిస్తూ, విశ్లేషిస్తూ వ్యాసాలూ, పుస్తకాలూ చాలా వచ్చాయి. కాని, ప్రత్యేకంగా ఉమా కాంతం గారి ఆక్షేపణలకు సమాధానంగా ఇంతవరకూ పుస్తకరూపంలో ఏమిరాలేదన్న మాట నిజమే. అట్లాగే ఉమాకాంతంగారు తిట్టినా అదో గొప్పగా ఆనాటి కవులు చెప్పుకునే వారని ఆ.రా.కృ గారు అంటుండేవారు. అంతటి మహాపండితుడి దృష్టిలో పడటమే గొప్పగా ఆనాటి కవులు భావించేవారన్న మాట. ఆనాటి భావకవుల్లో బహుశా ఎవరినీ ఆయన క్షమించలేదు. విస్తర దోషాన్ని గురించి విస్తరణాధి కరణంలో చెబుతూ చెప్పవలసినదానికంటే ఎక్కువగా చెప్పటం విస్తర దోషమని నిర్వచించి, ఈ కాలపు కృతుల్లో ఇది విస్తారంగా ఉందని ప్రస్తావించి "యెంకి పాటల వంటి వాటిలో కొన్నిటిలో తప్ప తక్కిన యీ కాలపు కృతుల్లో అనేకాల్లో యీ దోషం కనబడుతున్నది" అని యెంకి పొటలకు మినహాయింపు ఇచ్చారు. ఆ మాత్రం మినహాయింపు ఇయ్యటం కూడా విశేషమే ననుకుంటాను.

ఆధునిక కవిత్వం ప్రాచీన ధోరణుల నుంచి విడివడి కొత్త దారులు వెతుక్కుంటున్న సమయంలో అక్కిరాజు ఉమాకాంతం గారు సాహిత్య విమర్శలో ప్రవేశించారు. సంప్రదాయ పండితులు చాలామంది భావకవిత్వాన్ని ఎదుర్కొన్నారు. అయితే ఉమాకాంతం గారి మార్గం భిన్నమైనది. ఆయనకు తెలుగులోనే కవిత్వం కనపడలేదు. ఆయన ప్రమాణాలు ప్రాచీన సంస్కృతాలంకారికులవి. వాద పద్దతీ సంస్కృతంలో తర్కపద్ధతి. ఈ పద్ధతిలో సిద్ధాంతం - పూర్వపక్షం, ఆక్షేపణ - సమాధానం అనే విభజనలుండటం వల్ల దీనికి ప్రామాణికతే గాక హేతుబద్ధత కూడా వచ్చింది. ఈయనకు పాశ్చాత్య తర్కపద్దతితో కూడా పరిచయమున్నట్టు ఈ గ్రంథం లోనే అనౌచిత్యాధికరణంలో Fallacy of undue Assumption అనే పద్ధతి ప్రస్తావన వల్ల తెలుసుకోవచ్చు.

ఉమాకాంతం గారి తర్క పద్దతికి, ఆధునిక శాస్త్ర ప్రతిపాదనల పద్ధతికి కొన్ని పోలికలున్నా యి. ఆధునిక శాస్త్ర పద్దతిలో ఒక ప్రతిపాదన చేసినపుడు ఆ ప్రతిపాదనకు ప్రతికూలమైన అంశాలను కూడా ప్రస్తావించి వాటిని తన ప్రతిపాదన ఎట్లా పరిష్కరిస్తుందో చెప్పాలి. ఆప్పుడే ఆ ప్రతిపాదన సిద్దాంత మవుతుంది. ఉమాకాంతంగారి పొద పద్దతి ఎంత ప్రాచీనమో అంత ఆధునికం కూడా. ఒక విషయాన్ని అన్ని వైపుల నుంచి పరిశీలించటానికి ఉమాకాంతం గారి తర్క పద్ధతి పనికోచ్చింది.

ఇది కాక ఉమాకాంతంగారి శైలీ సూటిదనం, సారళ్యం అనే రెండు లక్షణాల వల్ల ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. 'జపతితం, ద్రష్టవ్యం, వక్ష్యమాణం' వంటి మాటలు ఆయన పాండిత్యం వల్ల అరుదుగా దోరీగా సాంకేతికత లేని సాధారణ పదాలు వాడటం ఆయన అలవాటు. ఉగుడు మాటలు, పులుముడు, వికారాలు, దూడ పేడ సంస్కృతం, దండగ్గణం వంటి అతి సామాన్య పద జాలంతో తన భావాలను చెప్పగలిగారు. సిద్ధాంత పూర్వ పక్షాలు, అక్షేప - సమాధానాలు అనే పద్ధతీ వాద ప్రతివాదాల సంభాషణ (dialogue) పద్ధతి. ఈ నిర్మాణం (structure) వల్ల శైలి సంభాషణశైలికి సన్నిహితమై మరింత ఆకర్షకమైంది. భాష విషయంలో ఆయన మారీన దృష్టి కూడా ఇందుకు తోడ్పడింది. దానికి తోడు ఉమాకాంతం గారికి విషయ వివరణకుప యోగించే దృష్టాంతాలను, పిట్ట కథలను ఎన్ను కొన్ని విషయ వివరణ చెయ్యటంలో అద్భుతమైన నేర్పుంది. సంస్కృతాంగ్లాలలో విశేషమైన పాండిత్యం ఉన్న ఆయన తన రచనలలో ఉదహరించిన సంస్కృతాంగ్ల వాక్యాలకు తరచుగా ఆంధ్రాను పోదాలను కూడా ఇస్తుంటారు. ఆయన చెప్పిన విషయాల్లో భేదించినా ఆయన వాద పద్దతి నుంచి ఈ నాటి విమర్శకులు నేర్చుకోవాల్సింది చాలా ఉంది. ఉపపత్తులు చూపకుండా ఆయన సిద్ధాంతాలు చెయ్యలేదు. ఆక్షేపణలకు సమాధానాలు చెప్పకుండా సిద్ధాంతాలను ఊరికే వదల లేదు. ఏవిషయాన్ని మరుగుగానూ, ఆస్పష్టంగానూ చెప్పలేదు. ఇన్ని సుగుణాలున్న ఈ పుస్తకం సాహిత్యాభి మానులందరికీ ఆవశ్య పఠనీయం.

ఈ పుస్తకానికి చారిత్రక ప్రాముఖ్యం కూడా ఉంది. ఒక విద్యావేత్త పరాధీనమైన తన జాతి పతనమై పోతున్నదని, విలువలు క్షీణిస్తున్నాయని, ప్రమాణాలు పడిపోతున్నాయనీ' ఎంత ఆవేదన చెందాడో తెలుసుకోటానికి కూడా ఈ పుస్తకం చదవటం అవసరం. దాదాపు అర్ధాయుష్కుడైన ఒక సాహిత్య కృషీవలుడు ఉన్న కొద్ది జీవితకాలం లోనే ఎన్ని విద్యలు నేర్వవచ్చునో, తాను లోక కళ్యాణమని ఎంచిన దాన్ని ఆచరించటానికి ఎంత కృషి చేశాడో తెలుసుకోటానికి ఆయన జీవితాన్ని గురించి కూడా తెలుసుకోవాలి.

అయితే ఉమాకాంతంగారు భావకవిత్వం గురించి చేసిన నిర్ణయాలు కాలంలో నిలవలేదు. మారుతున్న అభిరుచుల కనుగుణంగా భావ కవిత్వం చరిత్రలో నిలిచింది. స్థిరదోషాలుగా ఉమాకాంతంగారు గుర్తించినవి 'అస్థిర మైనవిగా మారినాయి. వాటిని దోషాలుగా పాఠకులు గుర్తించ లేదు. అయోమయత్వం. పులుముడు, నిదర్శన పరంపరలు, భాషా వ్యతిక్రమం అని పేర్లు పెట్టి ఆయన నిరసించిన వాటిని తరవాత పాఠకులు గుణాలుగా మెచ్చుకొని ఆస్వాదిస్తున్నారు. ప్రాచీన సంస్కృత సాహిత్య శాస్త్ర మర్యాదలు సర్వకాల సర్వదేశ సాహిత్యాలకీ సంపూర్ణ ప్రమాణాలుగా నిలుస్తాయనీ ఉమాకాంతం గారు. నిజాయితీగానే నమ్మారు. ఆయన ఆనాటి కవులను కఠినంగా విమర్శించారు. చరిత్ర ఇంకా కఠినమైనది. ఉమాకాంతంగారి ఆక్షేపణలను తోసిపుచ్చింది. కాలం మరీ క్రూరమైనది. ఉమాకాంతం గారినే మరుగున పడేట్టు చేసింది. నిర్భీకత, కాలానికి ఎదురీదే లక్షణం, పాండిత్యం, కృషి. చెప్పేవిషయంలో నిజాయితీ, స్పష్టత, సూటిదనం, సహేతుక వాదపటిమ ఆయన నిర్ణయాలను మించి విలువైనవి. అవే ఆయన తన తరువాత తరానికి అందించిన విలువలు. సారాంశం చెపితే అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారి నిర్ణయాలు ముఖ్యంకాదు. ఆయన ఆవేదన నిజమైనది. అంతర్యం గొప్పది. సాహిత్య దీక్షా, సహేతుక వాద పద్దతి ఈ జాతికి శాశ్వతంగా ఇచ్చిన ఆయన ఆదర్శాలు.

ఈ ముద్రణలో సంపాదకుడుగా నేను చేసిన మార్పులకూ, చెయ్యని మార్పులకూ కొంత సంజాయిషీ ఇచ్చుకోటం భావ్యం అనుకుంటాను.

ఈ గ్రంథం తొలి ముద్రణలోనే కొన్ని పొరపాట్లు దొర్లినాయి. వాటిని అన్ని చోట్లా సవరించటం సాధ్యం కాలేదు. సంస్కృతంలో అచ్చు తప్పులను ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరిగారు సవరించారు. తెలుగు పద్యాల్లో స్పష్టంగా దోషాలుగా కనిపించే వాటిని సవరించాను కాని కొన్నిటిని వదిలేశాను. ఉదాహరణకు 'ఏకాంత సేవ అనే పుస్తకాన్ని 'యేకాంత సేవ' అని రాయటమే కాక పుటల సూచీక (ఇండెక్స్ లో కూడా అట్లాగే ఇచ్చారు. అట్లాగే ఆ కావ్యంనుంచి ఉదాహరించిన పద్య భాగంలో "మధుర మోహన కళామహితమై వుండ (పే.జీ 71, 88, 94} అనే పాదంలో ఉండ అనే క్రియా పదాన్ని 'వుండ' అని రాశారు. యకార, మకారాగమాలు కవ్యుదోషాలు కావనుకుంటాను. అయినా ఉమా కాంతం గారు కావాలనే అట్లా రాశారని అభిప్రాయ పడి వాటిని మార్చలేదు. అట్లాగే ఉమాకాంతంగారు ఉదాహరించిన పద్యపాదాలు ఇప్పుడు దొరికే ప్రతుల్లో వేరుగా కనిపిస్తున్నా, ఆయన చూసిన ప్రతుల్లో అట్లా ఉండి ఉండవచ్చునని మార్చలేదు. స్పష్టంగా ఛందో దోషాలున్న చోట మాత్రం ముద్రిత ప్రతుల ననుసరించి సవరించాను. అట్లాంటి మార్పులు తెలుగు భారతం నుంచి, ఆ ముక్తమాల్యద నుంచి ఉదాహరించిన చోట్ల అవసరమయ్యాయి. ఎన్ సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా నుంచి ఉదాహరించిన భాగం (పే.జి. 136) లో ఇంగ్లీషులో Jonffroy అనీ తెలుగులో 'జాన్ ఫ్రాయి' అని స్పష్టంగా ఇచ్చారు. ఈ పేరులో ఏదో పొరపాటున్నట్టు కనిపిస్తున్నది గానీ సవరించటం సాధ్యం కాలేదు. ఆ పేరు తెలిసిన ఇంగ్లీషు సాహిత్య పండితులు అందుబాటులో లేకపోవటం వల్ల అట్లాగే ఉంచాను. ఉదాహృత పద్య పాదాలను సాధ్యమైనంతవరకు ఈ కూర్పులో పాద విభజన చేసి చూపించాను. కొన్ని సంస్కృత శబ్దాల వర్ణక్రమాన్ని ఉమాకాంతం గారు నియతంగా పొటించినట్టు కనిపించదు. వాటిని అట్లానే ఉంచాను.

ఈ పీఠికారచనకు ప్రేరేపించిన మిత్రులు ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం గారికి సమాచార సామగ్రిని సాదరంగా అందించిన అక్కిరాజు రమాపతిరావుగారికీ, చలసాని (విరసం) ప్రసాదుకూ కృతజ్ఞతలు.

చేకూరి రామారావు,

హైదరాబాదు. 1994 జనవరి 26.

విషయ సూచిక

ప్రస్తావన

प्रस्तावना

Introduction

సంకేతాల వివరణ

వాజ్మయమాత్ర పరిశిష్టం

గురుస్తోత్రాదులు 1

ప్రధమాధ్యాయం - నేటికాలపు కవిత్వం 2

ద్వితీయాద్య్లాయం - నేటికాలపు కృతిరచన 4

తృతీయాధ్యాయం - నేటికాలపు విద్య 5

వాజ్మయ ప్రిశిస్టభాష్యం

నేటికాలపు కవిత్వం - ప్రధమాధ్యాయం

అధికరణానుక్రమం

నూతనత్వాధికరణం 6

విప్తరాధికరణం 37

వికారాధికరణం 39

నామాదికరణం 41

ఊగుడుమాటల అధికరనం 44

నిదర్శనాధికరణం 48

తత్వజిజ్ఞాసాధికరణం 59

అయోమయత్వాధికరణం 71

పులుముడుఘటనాధికరణం 80

శబ్దవాచ్యతాధికరణం 93

xvii

దృష్టివిచారాదికరణం 110

వ్యతిక్రమాదికరణం 117

భావకావ్యాధికరణం 136

భావపదపాత్రాధికరణం 142

శృంగారాధికరణం 146

క్షుద్రకావ్యాధికరణం 201

అనౌచిత్యాధికరణం 205

తత్త్వార్ధికరణం 223

వనకావ్యాధికరణం 226

నాయకాధికరణం 231

దయాధికరణం 233

స్థిత్వధికరణం 235

ఉద్దేశాధికరణం 236

గీతాధికరణం 237

భావనాధికరణం 238

ఉపపోద్ఘాతాధికరణం 243

దోషసామ్యాధికరణం 248

చిహ్నాధికరణం 256

బుద్ద్యధికరణం 260

ప్రజాధీకరణం 261

సమకాలాధికరణం 262

ప్రకాశాదికరణం 264

ఇచ్చాధికరణం 266

సంస్కారాధికరణం 267

సంజ్ఞావచకాదుల సూచిక i-xiv

తప్పొప్పుల పట్టిక xv

ప్రస్తావన

నావాజ్మయసూత్రపరిశిష్టంలో నేటికాలపు కవిత్వమనే యీ కృతి ప్రథమాధ్యాయం నేటికాలపువిద్య, నేటికాలపుకృతులు అనేవి ద్వితీయ తృతీయాధ్యాయాలు తృతీయాధ్యాయంలో పరిశిష్టం సమాప్తమవుతుంది మద్రాసులో కొంతకాలం కింద జరిగిన ఒకసమావేశంలో శ్రీ వింజమూరి రంగాచార్యుల వారు శ్రీ భావరాజు సుబ్బారావుగారు అదివరకు వ్యాకరణసిద్ధాన్తాలను ప్రవచనంచేయడానికి ఆంధ్రదేశమందలి ముఖ్యపట్టణాలకు పోయినప్పుడు మరిగొందరు మిత్రులు నేటికాలపు కవితను గురించి ప్రస్తావించారని ఆసమయంలో నేనేమీ చెప్పలేదని నాకు జ్ఞాపకం. అప్పటికి ఆపరిశీలనం ముగియకపోవడమే దానికి కారణం. విచారణ ముగిసిన తరువాత యీకృతిలోవున్న విషయాన్ని 5027 సం॥ చైత్రంలో చెన్నపురి ఆంధ్రసభలో ఉపన్యసించాను. ఆంధ్రపత్రికలో ప్రకటితమైన ఆఉపన్యాసాల విస్తరరూపమే యీకృతి. వాజ్మయసూత్రం ప్రకటితమైన తరువాత పరిశిష్టం ముద్రితం కావడం క్రమమైనప్పటికీ, పరిశిష్టం ఒక వేరైన భాగంకావడంవల్ల మహావాక్యానయత్వం వ్యక్తం కాగున్నా అర్ధబోధానికి ప్రాతికూల్యం అపతితంగాదు.

ఈ కృతి ముద్రితం కావడానికి దయతో తోడ్పడ్డ శ్రీ వావిళ్ళ వేంకటేశ్వరశాస్త్రులవారికి కృతజ్ఞతాసూచకంగా నమస్కృతు లర్పిస్తున్నాను. మనదేశంలో విద్యయిప్పటికీ వేరువేరు మార్గాల్లో నడుస్తున్నది గనుక జిల్లాస్థాయివిషయాలను సంస్కృతంలోను ఇంగ్లీషులోను సయితం ఉపోద్ఘాత రూపాన క్లుప్తంగా తెలిపినాను. విచారణోపక్రమంలో సహాయులైన సాహిత్యతత్పరులను కృతజ్ఞతతో స్మరిస్తున్నాను.


చెన్నపురి
5027 శ్రావణ పంచమి

అని
ఉమాకాన్తుడు

________________

प्रस्तावना आधुनिककविताया विचारणा कृतावस्यां प्रचलिष्यति. बहुनि नवीनतयः उत्पन्ननि काव्यानि इदानीं पुस्तकापणेषु दरीदृश्यन्ते. कीदृशी ताबदियं कवितेति जिज्ञासा. आनन्दपूर्वः पूरुषार्थोपदेश : कापस्य परमं प्रयोजनमिति व्यक्तमेव. तदुक्तं मुगिना "लोकोपदेशननं नाटसमेत विध्यति" इति. प्रतिपादितं च आनन्दवर्धनाचार्यैः. "सदाचारोपदेशरूप दि नाटलदिगोष्टी मुनिभिरवता " इति. रञ्जकरसप्रधानना केयां विद्रूपकानां पुरुषार्थोपयोगो नास्तोत्पभिनव भारत्याख्यायां जाट्यविवृत्तौ वद्भिः अभिनवगुमपादैरपि पुरुषार्थे पदेशस्य काव्यफल सारत्वं सूचितपेत. काव्यप्रकाशकारादीनां वचनानि सुविदितालि. आनन्द एव प्राधान्येन उता इति लोचने यभिनवगुप्तपादा आबोचन्ता कारण अन्यदैलक्षायमेव घोरपतीति न कश्चिद्विरोध:. तदेव निरूपितं विद्यानाथेन "इयान विशेषः लागत नव्हताधी सरसा अन्यत्रम तथा" इति. पुरुषार्थेषु अत्र अर्थकामयोधर्मानुगतत्वमेवेच्छामः अर्थस्य कामस्य च धर्मास्पृष्ट्ये हि तत्प्रतिपादकं काव्यं 'काव्यालापांश्च वर्जये' दिति निषेधस्य विषयः स्यात्, धर्मादपेतयोरर्थकामधोरगृह्यत्वं पतनहेतुत्वं वा स्पषमेव. भवन्ति किल अब प्रसिद्धानि बहूनि स्मृत्यादीनां वाक्यानि. वाल्मीकि प्रस्थानमेतदेव विशदीकरोति. "धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ" इत्येतद्वीतावचनं उपादेयकामोपाधिं दर्शयत्येत. वात्स्यायनीये कामसूत्रेऽपि जयमङ्गलप्रदर्शिता ________________

Xxx "अपि नाम निवर्गेऽस्मिन् सेवेतोत्तरबाधकम् । पूर्वस्य तु प्रधानत्वन्न सेव्यः पूर्वबाधकः" || इत्यभियुक्तोक्तिः कामस्य धर्माबाधकत्वमेवोपदिशति. धमांधर्मयोरुभयोरपि स्पर्शः ययोर्न विद्यते तावर्थकामौ न संम्भवत एव. ननु कलाप्रसङ्गे. धर्मप्रशंसा न कर्तव्या क्रियतां सा कृतिस्मृत्यादिविचारे, अन्न तु आनन्दवैशिष्ट्य मेव प्रधानमिति चेन्मैवम्. केवल विनोदफलका अपि कलाविशेषास्तावदेव उपादीयन्ते यावक्ते मनुष्याणां दूष्यगुणान् न तोषयन्ति. यदि कला मानुषीः प्राकृत चित्तवृत्ती: संस्कर्तुमपि न पारयेत् मन्दप्रयोजना सती सा क्षुद्रकोटावेव प्रविशेत्. यदि संस्कर्तुं पारयति तर्हि तत्न धर्मप्रसक्तिं वारयितुं कः शक्नुयादित्यलं बहुना. विस्तरसत्वग्रे वक्ष्यते. ___ आधुनिककविता प्रायेण उदात्तप्रयोजनेन हीनैव दृश्यते. कालिदासादीनां. कृतीरलंकुर्वाणस्य स्वल्पवचः प्रतिपादितार्थ भूयस्त्वस्य रीति रिदानींतनानां कृतिपुमृग्या, अस्फुटस्वल्पार्थवच्छब्दबाहुल्यमेव आधुनिककाव्येषु प्रायः उपलभामहे. रघुवंशकर्तृप्रभृतिषु यद्विशिष्टलक्षणत्वेन नित्यधर्मद्रष्टुत्वं जागर्ति तदाधुनिकसंदर्भप्रणेतृषु नैव लक्ष्यते. समीचीनच्छन्दोनियमातिक्रमात्, अक्षर मैत्रीसंपादनस्यैव अवश्यकार्यत्वाच्य, आन्ध्राणां पद्यमप्यपथ एव चरति. आधुनिककाव्येषु शृङ्गारः प्रायेण अनुचिततां नति इति व्यक्ततरं ज्ञायते. आधुनिक कृतिषु भावकाव्यमिति कश्चन नूतनः काव्यभेदः उपलभ्यत इति केचित्. तदयुक्तम्. भारतवर्षीयसाहित्ये हि भावध्वनिः प्रसिद्धः सौन्दर्यलहर्यादीनि भावकाव्यान्येव. यूरोपीयलिरिक्सन्दर्भापेक्षया भारतवर्षीयभावकाव्यं प्रस्फुट लक्षणं भाति. शिष्टं निरूपयिष्यते. आधुनिककवितायां विज्ञानपरिणती लुप्तप्राये. ईदानींतनकाव्येषु प्रायेण यूरोपीयादिसरण्यनुकरणं पश्यामः, मद्रास्विश्वविद्यालयस्य तत्प्रतिबिम्बसदृशस्य आन्ध्रविश्वविद्यलयस्य च विद्यक्रमे, भारतवर्षीयविज्ञानप्रबोधहेतूनां उचितसंस्थितेरभावात् विज्ञानपरिणत्योः आधुनिककृतिषु प्रायः क्षयः संप्राप्त इति स्पष्टं जानीमहे. विज्ञानस्तब्धतादूरीकरणाय इदानीं आन्ध्राणां य आरम्भः स अतीव श्लाघ्यः, किं च क्षालनाय पुनर्नवत्वाय च शुद्ध जले अलभमानेन, पङ्कानिर्गतेनेव क्लेशः अनुभूयते. ________________

xxxi आन्धाणां विद्यास्थानेषु यूरोपीयविज्ञानलब्धिरिव भारतवर्षीयविज्ञानलब्धिरपि यद्यवश्यविधेया स्यात् तर्हि आन्ध्राः न केवलं भारतवर्षस्य किं तु सर्वस्यापि लोकस्य संस्कारसंपदं वर्धयितुं शकुयुः. ५०२७ मिते कल्यब्दे चेन्नपुर्यान्ध्रसभामन्दिरे आधुनिकवितामधिकृत्य मया उपन्यासि. तदवसरे ये व्याख्यातास्त एव विषयाः कृतावस्यां प्रपञ्चयिष्यन्ते. चेन्नपुरी, ५०२७ मिते कल्यब्दे कृतिप्रणेता. श्रावण शुद्धपञ्चम्याम् इति INTRODUCTION

The following pages are a part of the Supplement to my "Interpretation of Literature." They deal with the presentday poetry. In the Telugu country we are having productions in verse and prose in large numbers though there is not a corresponding widening of the reading circle. Even in the limited circles, the influence of poetry on not only the rise and growth of the noble qualities but also on the moral and intellectual prosperity of a nation is not inconsiderable. What is the nature of the poetry that we meet at every corner of our country to-day? What is the relation of this poetry with ourlife real and ideal? What is its effect upon us Telugus as a race? We, Andhras, as Indians are proud of the heritage of the culture and civilisation of our Ancient india. Are we in line with that cultural advancement? Or are we falling? Such considerations led me to inquire into ous literature past and present. The old literature does not come under this as it was dealt with in the previous part of the work.

I shall briefly mention here some of the facts which will be observed during the course of iny investigation in the following pages. The highest end of Indian art, at any rate of poetic art, is the guidance of human activities preceded by unstained pleasure for the blissful conduct of the world for a supreme goal. There is not much truth in the argument that guidance of human activities or Dharma is outside the province of aesthetics and that are stands by itself. No noble art can stand by itself without a high purpose behind it. Even such as yield mere amusement and satisfaction of a particular kind of sentiment are acceptable only so far as they do not appeal to the ugly qualities of human heart. No art is worth the name if it does not at least refine the grosser feelings of humanity. When it does, it cannot escape the extensive province of Dharma in its varied aspects. I do not like to go into the

xxxiii

question further here and it will be discussed at some length in the chapter on "Srinagra"

  The present-day falls very much below high ideals. The art of suggesting a world of ideas by a few strokes as found in our Kalidas etc. is very rare in the present-day writers. Moreover the unscientific and improper of somehow securing some particular letter adjustments deprived it of its essentials and filled it with all sorts of unconnected with occasion. The present-day poetry in Telugu is more versification than poetry. It is a well-sounding mass of word-problem with scanty meaning. The poetic vision that can see through ages giving  out standing universal sentiments is hardly to be seen in it.

BHAVAKAVYA.

  There is a wrong idea among some that Bavakavya is a new innovations out literature. Bhavdhani of indian  poetics is very old and poems like Soundaryalahari are Bhavakavyas. The word bhavadhwani in Indian poetics  is more definite than the term "Lyric" in modern Western poetry which can be applied to some to some aspects of all poetry. As for conjugal love we see it in its completion is separated from the category of Bhava and a given a higher place under Rasa.Devotional raptures fall under bhava and love of children and nature also may come under it

THOUGHT AND CULTURE.

Much of the present-day poetry is raw imitation of western writers and others and betrays a lack of maturity of thought and cultural background. bare imitation of outward features without the inner life cannot but result in mockery.

xxxiv

This is to a great extent due to the scheme of University studies in this province by which a vast majority of students go out of the University year after year without having the necessity, throughout their course, to be in sight of even the portals of Indian Culture, the literature in a Vernacular language like Telugu being extremely and pitiably insufficient for the purpose in the present stage. Alien culture without one's own cannot produce its proper effects in any individual in a country like India with its everlasting glories of culture and civilization. If there is renaissance and cultural revival in the other parts of India under a different system of University Education, Andhras cannot rest content that all that occurred among themselves.

   Much of the present-day poetry is love-soliloquy straight and roundabout and it presents very little beyond personal erotomania and these erotic sentiments scarcely rise above the physical aspect and beastly passions. However, there are some happy signs of reaction against the intellectual stagnation of the middle ages but it is like the case of one who crawled out of a stagnant pool with no life-giving water fountain for purification and resuscitation. I expect changed and proper conditions for Indian culture along with other cultures with their due place in the seats of learning of Andhras that they ma enable themselves to partake worthily in the sacred task of contributing to India's  and World's civilization. 
   The present part is a collection of the lectures delivered by me in April 1926 in the Andhra Sabha hall and reproduced in the Andhra Patrika.

MADRAS 13-8-26

THE AUTHOR

________________

XXXy శ్రీగురుభ్యోనమః హరిఃఓమ్. ఈ కృతిలో ప్రయుక్తమైన సంకేతాల వివరణం. ఆగ్నేయ ప్రశ్నో - ప్రశ్నోపనిషత్తు ఆగ్నే }= అగ్నే యపురాణం ప్రస = ప్రసన్న రాఘవం అహో = అహోబిలపండితీయం ప్రతాప = ప్రతాపరుద్రీయం ఉత్తర = ఉత్తరరామచరిత్రం హిణి = పాణినీయం ఋ.మ,సూ.ఋ = ఋగ్వేదం, బసవ = బసవపురాణం మండలం, సూక్తం, ఋక్కు బ్రహ్మ 1బహ్మసూత్రం ఐతరే = ఐతరేయోపనిషత్తు బ్ర.సూ ] కాదం = కాదంబరి బ్ర.భ = బ్రహ్మసూత్ర భాష్యం కవికర్ణ = కవికర్ణరసాయనం బిల : బిల్లణీయం కాశీ = కాశీఖండం భర్త కావ్య = కావ్యప్రకాశం భ.త్రి = భరృతహరి త్రిశతి కా.ప్ర.వ్యా = కావ్యప్రకాశవ్యాఖ్య కా.త = కాలజ్ఞానతత్వాలు భగవ = భగవద్గీత కావ్యమీ = కావ్యమీమాంస భ.నా = భరతనాట్యశాస్త్రం కా,ద = కొవ్యాదర్శం భజగో : భజగోవిందస్తోత్రం కాసూ.వృ = కావ్యాలంకార భట్టి = భట్టికావ్యం | సూత్ర వృత్తి భా.ల నను యభారతం, ఆదిపర్వం కిరా = కిరాతార్జునీయం కుమా = కుమారసంభవం భా.తి.వి = తిక్కనభారతం కేయూర = కేయూరబాహు చరిత్రం | విరాటపర్వం గౌపా = గౌడపాదభాష్యం భామీనీ = భామినీవిలాసం చంద్రరేఖా = చంద్రరేఖాపరిణయం మను = మనుస్మృతి చో = చోటువు మహాభా = మహాభారతం ఛాందో - చాందోగ్యోపనిషత్తు మహాభా.ఆ = మహాభారతం ఉ.భా = తిక్కనభారతం | ఆదిపర్వం కైత్తి = తైత్తిరీయోపనిషత్తు మధురా.. తైత్తి.భృ - తైత్తిరీయోపనిషత్తు మధు : మధురావిజయం భృగువల్లి మ = మనుచరిత్ర దశ = దశరూపకం మహా = మహాభాష్యం ధ్వన్యా = ధ్వస్యాలోకం ధ్వ.లో = ద్వన్యాలోకలోచనం న.భా మాలతీ = మాలతీమాధవం ముద్రా - ముద్రారాక్షసం నైష = నైషధర మేము = మేఘసందేశం మా

మాఘకావ్యం

మామ = మాఘకావ్యం భా.నన్నయ = నన్నయ భారతం ________________

XXXV1 శాతుం 12 శాకుంతలం రము = రఘువంశం శంకర = శంకరవిజయం రత్నా = రత్నా పణం రామా ) రా } = రామాయణం శ్రు : శ్రుతి రా.యు = రామాయణం శ్రీ.భా - శ్రీ భాగవతం యుద్ధకాండం సర్వ = సర్వదర్శనసంగ్రహం వసు = వసుచరిత్రం వా.కా = వాత్స్యాయన కామసా.ద " వా..సూ / సూత్రం సాహిత, ఉ = సాహిత్యదర్పణంలో వా.రా = పాల్మీకి రామాయణం ఉదాహరణం పోక = వాక్యపదీయం సాకా - సాంఖ్యకార్తీక విద్యో.భా : విద్యారణ్యాభాష్యం హర్ష = హర్షచరీతం, వేమ = వేమనశతకం

సౌహి = సాహిత్యదర్పణం

శ్రీరస్తు

వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టం.

తృతీయాధ్యాయం

నేటి కాలపువిద్య

1. ఇంగ్లీషు పాఠశాలల్లో విద్య సంస్కృతపాఠశాలల్లో విద్య పద్య విద్య అని నేటికాలపు ఆంధ్రులవిద్య్ల మూడువిదాలు.

2. ఇంగ్లీషుపాఠశాలల్లో భారతీయసంస్కారం నస్టప్రాయం.

3.పాశ్చాత్య భారతీయసంస్కారాల సమ్మేళనం విరశం

4.సంస్కృత పాఠశాలల్లో కావ్యపఠనమార్గం హేయం

5.భాషస్వాధీనమైన తరవాత, రసాస్వాదనశక్తియేర్పడ్డ తరవాత రఘువంశం మొదలైనకవ్యాలు పఠించదగినవి

6.ప్రాయికంగా శాస్త్రే పఠనమార్గం అప్రశప్యం

7.కనుకసంస్కృతపాఠశాలల్లోవిద్యనవల్ల భారతీయ సంస్కారస్వరూప దర్శనమూ పరిణతిఫలమూ క్వాచిత్కం.

8. పద్యవిద్య విజ్ఞానశూన్యం

9. ఇదే ఆంధ్ర విద్య

10. చందోవ్యతిక్రమంవల్ల భాషాస్యతిక్రమంవల్ల తెలుగుపద్యం కలుషితం

11. ఆంధ్రుల్లో సంస్కారోజ్జీవనం కార్యం కార్యం

అవిత్రే- ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరసృతిలో తృతీయాధ్యాయం సమాప్తం. పరిశిష్ఠంగూడా సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ పరిశిష్ట భాష్యం

నేటికాలపు కవిత్వం

ప్రధమాధ్యాయం

నూతనవత్వాధికరణం

నైషదతత్వజిజ్ఞాస ముగింపువాక్యంగా నేటికాలపు కవిత్వం అనివ్రాశాను ఇప్పుడు దీన్ని వివరిస్తున్నాను దీంట్లో నేడు అన్నా, నేటికాలమన్నా ఈపరిశిష్టం వ్రాసిన సమయని వ్యాఖ్యేయం నేడు ఆంధ్రదేశంలోఅనేకులు పద్యాలు వ్రాస్తున్నారు. చిన్నచిన్న కావ్యాలు కధాభాగం విశేషం లేకుండా కొందరు వ్రాస్తున్నారు. ఈ చిన్న కావ్యాలనే నేనిక్కడ ప్రధానంగా పరామర్శిస్తాను. వీటిని భావగీతాలని యిది భావకవిత్వమని కొందరంటున్నారు. ఇది మనకు నేటికి కొత్తగాలభించిందని చాలా ఉత్తమమయిన దని కొందరి అభిప్రాయము.

"ఈ దినములలో బావకవిత్వమనునది యొక్కటి బయలు వెడలిన దనియు అది శొచనీయస్థితియందున్నదనియు కొందరు వ్రాయుచున్నట్లు తోచెడిది '

కా.బ్రహ్మయ్య శాస్త్రి (భారతి)

ఈ రీతిగా ఈ చిన్నకావ్యాలను గురించి వేరు వేరు భావములు దేశంలో వ్యాపించియున్నవి వీటి నూతనత్వాన్ని వీటి హేయొపాదే యత్నాలను వివరించదలచి వీటి జీవనవిచారణకుముందు శరీరవిచారణ ఆరంభిస్తున్నాను. భారతి మొదలైన పత్రికల్లోవున్న ప్రణయపద్యాలు అనేక పద్యాల సముదాయరూపమైన కృష్ణపక్షంవంటి పుస్తకాలు యేకాంతసేవ కావ్యకుసుమావళి వనకుమారి లక్ష్మీకాంతతొలకరి బాపిరాజు తొలకరి యెంకిపాటలు నారాయణమ్మ చంద్రమ్మపాట యిటువంటివన్నీ యిప్పటి నావిచారణకు విషయం ఈ కావ్యాలు నూతనమని అనేకుల అభిప్రాయమని చెప్పినాను.

"ఈ కృతులనేకములు భావగీతములని యిప్పుడు ప్రచారమునకు వచ్చిన కొత్త కవితాప్రపంచమునకు చేరినవి.

సంస్కృతంయొక్క దాస్యంనుండి విముక్తి నొందుచున్నామని మానమ్మకము."

క. రామలింగారెడ్డి (లక్ష్మీకాంత తొలకరి పీఠిక)

"మనవారు కొత్తవారైనారు"

-దే. కృష్ణశాస్త్రి (యేకాంత సేవ పీఠిక)

"నవ్యాంధ్ర కావ్యరీతులు - కడచిన పదియేండ్లలో పొందియున్నవి."

పు.సూరిశాస్త్రి (ఆంధ్ర హెరాల్డు)

"ఇంతవరకును మనకవులు సంస్కృతమునందు వివరించబడిన సంప్రదాయములను శిరసావహించి పనిచేసిరి. మార్పులురాక తప్పదు. ప్రాచీన సంప్రదాయూములయెడ గౌరవము తగ్గెను. మార్పులు రాక తప్పదు. ఆంధ్ర భాషాచరిత్రమున నేడొక నూతనాధ్యాయము ఆరంభమగుచున్నది"

-నిడమర్తి సత్యనారాయణమూర్తి (భారతి సం. 3 నం. 3)

"ఆయందము ఆనూతనవికాసము స్వర్ణయుగపు వాఙ్మయ చిహ్నాలు."

-దశిక సూర్యప్రకాశరావు (భారతి).

ఈ తీరుగా ఈ చిన్నకావ్యాలూ వీటికవిత్వం కొత్తదనీ భారతీయుల సంప్రదాయాలను అతిక్రమించి స్వేచ్ఛవహించడంవల్ల ఆనూతనత్వం వచ్చిందనీ, అది మన మిదివర కెరుగమనీ అంటున్నారు యీ విషయాన్ని యిక విచారిస్తాను.

నూతనత్వం

వాస్తవంగా నూతనకవిత్వం నూతన కావ్యాలు అని వినగానే నాకెంతో ఆనందం కలుగుతున్నది. నూతనత్వం అభిలషణీయమైనది పరిణతబుద్దులైన మన ప్రాచీనులు నూతనత్వాన్ని మిక్కిలి అరాధించారు.

"క్షణే క్షణే యన్నవతా ముస్తైతి
తదేవ రూపం రమణీయతాయా:"

(మా.4)


అని మాఘు డంటున్నాడు.

అసలు నూతనత్వమే కవిత్వాన్ని ఉపాదేయకొటిలో చేరుస్తున్నది. అది లేదా పాడించేపాట అయి హేయకోటిలో చేరుతున్నది. అందుకే శబ్దాలు అర్ధాలు వెనుకటికవులు వాడినవే అయినా శక్తిమంతుడైన కవి వాటినే స్వీకరించి కావ్యంరచించినప్పుడు నూతనత్వం ప్రకటితంవుతున్న దని.


"దృష్టపూర్వా అపె హ్యార్ధా కావ్యే రసపరిగ్రహాక్ష
సర్వే నవా ఇవాభాన్తి మధుమాస ఇవ ద్రుమా;"


అనే వాక్యాలతొ ఆనందవర్ధనుడు చెప్పుతున్నాడు. అంతేకారు భావాలన్నీ మహాకవులులు గార్లంచారే ఇక మనమేని కొత్దిది చెప్పగలమని భయపడవద్దు అనంతంగా బిన్నస్వరూపాలు వహిస్తున్న యీ ప్రకృతిలో కాలం దేశం ప్రాణులమనో ప్యాపారలీలలు కవికి నూతనత్వం ప్రదర్శిస్తూనే వుండగలవనే ఆశయాన్ని సయితం ఆనందవర్ధనుడు.

"సభావో హ్యయం వాచ్యానాం చేతనాచేతనానాం యదవ స్థాభేదా ద్దేశభేదాత్యాలలేదా త్ప్యాలక్షణభేదా చ్చానంత తాభవతి తైశ్చతధాన్యస్థితై నద్బి: ప్రసిద్దానేకస్వభానుసరణరూపయా స్వభావ్జొక్త్యాపి తావదుపనిబద్యమానై: నిరవధి: కావ్యార్ధ: సంపర్యతే (ధ్వన్యా)


(అవస్థాభేదంవల్ల దేశభేదంవల్ల కాలబేదంవల్ల అని తరలక్షణాలు కలిగివుండడమనే వైలక్ష్యంవల్ల కావ్యంలో వ్యర్ధభూతమైన చేతనా చేతనాలయొక్క అనంతత ప్రకృతి సిధ్దం ఇట్లాబిన్నంగా వ్యవస్థితమైన యీచేతనాచేతనాలను ప్రసిద్ధానేకస్వబావానుసరణ రూపమైన స్వభావోక్తి చేత ప్రతిపాదిస్తూరచించినా కావ్యార్ధం అనంతంగా సంపన్నమవుతున్నదో) అనె పల్క్తుల్లో తెలుపుతున్నాడు.


"యా వ్యాసారవతీ రసాన్రసయితుల అచిత్ కవీనాం నవా దృష్టి" (ధ్వన్యా)

1. శిష్ఠ్లా న్వవాయసంజాత సీతారామపశ్చిత।

  గురుపాదా। సదా ప్రేమ్లా వర్తినాం హృదయే మమ

2. అన్యే రమదనాధాచ్యా మహన్తో గురవోమయి

   ప్రసారయస్తు నిర్వ్యారాన్. కటాక్షాన్ కరుణాంచితాన్ 

3. నమామి వాజ్మయీం దేవీం దేవం వాణీమనోహరం

   వీరాంశ్చ కవితాధీనాన్ ధీరాన్ రసవిమోహితాన్

4. కృష్ణా పినాకినీ గోదా, తుంగభద్రా పయ:శుభాం

  త్రిలింగజననీం వందే త్రికోటిజనశోభితాం

5. స్తవీమి ధ్వనికారాద్యాను సిద్దాస్ సౌందర్యలోభిన।

   వాజ్మయం భారతీయం యే దదృశు న్తత్త్వతోబిలం

6. సూత్రాణామధ భాష్యాణాం మార్గోచిత్యం విలోకయన్

సధా తేనైన గచ్చామి వాజ్మయస్య వివేచనే

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ సూత్ర పరిశిష్టం.

ప్రధమాధ్యాయం.

నేటికాలపు కవిత్వం

1. నేటికాలపు కవిత్వాన్ని విచారణచేస్తాను

2. నూతనత్వం కవిత్వధర్మం

3. విస్తరం వికారాలు అనుచితపు పేర్లు ఊగుడుమాటలు నిదర్శనపరం పరలు అయోమయత్వం పులుముడు శబ్దవాచ్యత దృష్టిసంకోచం అనేవాటితొ ప్రాయికంగా యీ కాలపు కవిత్వం దుష్ఠం

4. ఈ కాలపుకృతు లనేకాలు చాటుపద్యపంచయాలు; చాందసపు మాటలు కావ్యత్వసిద్ధిపొందినవి విరళం ఉత్తమమధ్యమాలూ విరళం

5. వీట్లో తరుచుగా భాషావ్యతిక్రమం కనబడుతున్నది

6. ఇది ఉపలభ్యమానకృతుల్లో నన్నయభారతంలో ఆరబ్దం

7. చాందసాలు ఈ కాలపుకృతుల్లో బహుళం

8. నిర్భర్ధ వభిప్రాపలమైత్రుల అవర్జాలు చందోద్యతిక్రమం వీట్లో కనబడుతున్నవి

9. భాషావ్వతిక్రమంవలె యివికూడా ఉపలభ్యమాన కృతుల్లో నన్నయ భారతంలో అరబ్ధం

10. పులుముడు మొదలైనదొషాలకి చందోవ్యతిక్రమాదులు హేతువు

11. భారతీయభావకావ్యం ప్రాచీనం

12. పాశ్చాత్యభావవికాసానికి పైన భారతీయభావ కావ్యం ఔచిత్యవంతం 13. కావ్యం ప్రవృత్తిమార్గ ప్రధానసాధనం

14. నివృత్తిసాధనంగూడా నని కొందరు

15. శృంగార్తం జగదవిచ్చిన్నతారూప ధర్మప్రతిపాదకం

16. సాధారణ నాయకావలంబనం విల్లరశృంగారమని క్షుద్రశృంగారమని యిక్కడ వ్యపదేశం

17. దుష్ఠనాయకాశ్రయం హేయశృంగారం

18. లోకోత్తర నాయకాశ్రయంవల్ల పరిఫొషాతిశయమని విద్యానాధుడు

19. అది ఉత్తమ ప్రకృతి ప్రాయమని విశ్వనాధుడు

20. అదమనాయకాశ్రయం రసాభాసమని ప్రాచీనులు

21. అది అంగంగా కావ్యంలో ఉండదగినది

22. ఈ కాలపు కృతుల్లో ప్రాయికంగా క్షుద్రశృంగారం అంగి

23. అనౌచిత్యం రసభంగానికి ముఖ్య హెతువని ఆనందవర్దనుడు

24. అది యీకాలపుకృతుల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది

25. భారతీయకావ్యాలకు వనసీమలు చిరపరిచితం

26. ఉపోద్ఘాతకర్తలను కృతికర్తలాశ్రయించడం బహుళం

27.వక్ద్యమాణం చౌర్యం ఈకాలపుకృతుల్లో తరుచు

28. ఆన్యత స్థితి దోషానికి ఉపాదేయత్వం లెదు

29. ఆంధ్ర దేశంలో భారతీయసంస్కారం క్షిణం

30. వ్యక్త్యమాణమైన పాశ్చాత్య భారతీయ సంస్కారాల సమ్మేళనం మృగ్యం

31. నన్నయ పెద్దనాదుల భారతమనుచరిత్రాదుల స్వరూపం నాటి హేయోపాదేయతా విచారితపూర్వం

32. ఆంధ్రుల్లో సంస్కారోజ్జీవనం కార్యం కార్యం

అని శ్రీమదక్కి రాజు లక్ష్మినారాయణపుత్ర ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర ప్రణితమైన వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో ప్రధమాద్యాయం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టం.

ద్వితీయాధ్యాయం.

నేటికాలపు కృతిరచన

1. నేటి కాలపుకృతుల్లొ పద్యం విచారితపూర్వం తక్కిన దేశేతిహాసం పత్రికారచనలు మొదలైనవాట్లో ఉపజ్ఞవిరశం

2. చౌర్యం బహుళం

3. అంగాంగీ వివేకం మృగ్యం

4. విచార్యమాణ విషయానబిజ్ఞత తరుచు

5. తర్జుమాల ఆమార్గగామిత్వం ప్రాయికం

6. నేటికాలపుకృతుల్లో వ్యుత్పత్తి వికసితమైన ప్రతిభ అరుదు

7. భాషావ్యతిక్రమం అసౌష్ఠవం, బాందసాలు నేటికాలపుకృతులను వికృతం ఛేస్తున్నవి.

 అనిశ్రీ - ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్ఠంలో ద్వితీయాధ్యాయం "ట్రాయితే చ కునిన్దో నామ రాజా తేన పరుషసంయోగాక్షర వర్ధం అన్త:పుర్ ఏవేతి.'

(కావ్యమీ)

1. తున్తలదేశంలో సాతహహమడనేరాజు అంత:పురంలో మాత్రం ప్రాకృతశబ్దాలు తప్పమరి అన్యం మాట్లాడగూడ దని నియమం చేశాడు.

2. మగధదేశంలో శిశునాగు డనేరాజు స్వాంత:పురంలో మాత్రం ఉచ్చారణకు కటువైన ట.ఠ.డ.ధ. లను శ.ష.హ.క్త లను తప్పించి మాట్లాడవలె నని నియమంచేసాడు.

3. శూరసేన దేశంలో కువిందుడనేరాజు అంత:పురంలో మాత్రం పరుష సంయోగక్షరాలను మాని మాట్లాడవలె నని నియమం చేశాడు.

  అని రాజశేఖరుడు చెప్పుతున్నాడు ఇట్లా యీకట్వక్షరరహితమైన పదఘటన ఆడవాండ్ల అంత:పురంలోనేగాదు కావ్యమార్గంలో గూడా యీ కటుశబ్దాలు లేనిమార్గాన్ని బారతీయులు వినిపించారు

   "చిత్తద్రవీభావమయో హ్లాదో మాదుర్యముచ్యతే, సంభోగే
     కరుణే విప్రలంభే శాంతేజధికం క్రమాత్

(సాహిత్య)

  (చిత్రద్రవీభావమయమైన హ్లాదం మాధుర్యమనే గుణం సంభోగశృంగారంలోను కరుణంలోను విప్రలంభంలోను శాంతంలోను క్రమంగా ఈమాధుర్య మనేగుణం హెచ్చుగా వ్యక్తమవుతుంది.) అని సాహిత్య వేత్తలు చెప్పుతున్నారు. అంతేకాదు ఫలాని ఫలాని అక్షరాలుగలపదాల సంఘటనవల్ల యీగుణం సిద్దిస్తుందని కూడా తెలిపినారు.

"మూర్ద్ని వర్గాంత్యవర్దేన యుక్తాష్టరడాన్ వినా
 రణౌ లఘాచ తద్వ్యక్తో వర్ణా। కారణతాం గతా।"
 "అవృత్తి రల్పవృత్తిర్వా మధురా రచనా తధా"

సాహిత్య

(ట ఠ డ ఢ లు తప్ప "కా" మొదలు "మా" వరకు వుండే అక్షరాలు వర్ణాంతర యోగ రహితమైన ర. ణ. లు ఈ మాధుర్యమనే గుణాన్ని వ్యక్తం చేస్తవి రచన సమాసంలేకుండా గాని అల్పసమాసాలతో గాని వుండ వలెను) అని వివరించారు కనుక మీరనే గుణం కొత్తది గాదని దానివల్ల యిప్పటికవిత్వం నూతనమని అనడం అసంగతమంటున్నాను.

ఆక్షేపం

    అవునుసరే యీగుణంపూర్వకాలంలో గూడా వుంటే వుండవచ్చు మేమనెది అదిగాదు.

ఇప్పటి కావ్యాలు

"హృదయ మోహనమై ప్రేమ మృదులమైన
  తావకీవ లీలాసుధాదళపుతంబు
 మామకీన ప్రణయభంగ మధుకణాళి
 విడిచెడు విరక్తిభాన్పముల్ విడుచుపోల్కి"

(తృణకంకణం


 "తనగుణ లతలుపూచిన శోభలో యన
      చిరునవ్వు వెన్నెల చెండ్లు విసరు
  దన మనోలీలగాంచిన రాగమధువనం
     బలుకు బంతులుపూలపాలనీయ"

(తృణకంకణం)



అని యిట్లా మెత్తమెత్తగా రచిస్తున్నారు.
  విశ్వమొహనం మృదులం
  పూలపాలు వెన్నెలచెండ్లు తియ్యమ్లు జింకపడతి"

అని యిట్లాటి మెత్తమెత్త అర్ధంగల మెత్తటిమాటలతో యిప్పటి కావ్యాలున్నవి. ఇట్లాటివి వెనకటి కావ్యాల్లో లేవు. ఇదే నూతనత్వం అని అంటారా?

సమాధానం.

  చెప్పుతున్నాను అది అసంబద్ధం

" సంచారిణి పల్లవినీ లతేవ" (కుమార)
"పుంస్కోకిలో యన్మదురం చుకూబ ( " )
"తాంబూలవల్లి పరిణద్ధవూగా ( : )

నూతనత్వాదికరణం

శ్వేతాలతాలింగిత చందనామ" (రఘు)
"మధు ద్విరేషు కుసుమైకపాత్రే (కుమార)
"చెన్నగు నన్నదీవులిన సీమల దాగిలి మూతలాడుచున్
వెన్నెల రేలు కప్పురపు విప్పు టనంటుల నీడనీగు ా
కన్నెంలరోయ నన్నులకు గన్నులుమూయు తదీయవాసనల్
మన్ననగాంచికప్రపు దుమారము రేచు సమీర డింభముల్ (వసు)

"నాదచివులరంజిల్లి వనలు మొలిచె
నలరె విరులెల్ల పూసలు దలలుమాపెం
బసిమినిరవొందె బిందియల్ బలసెనవశ
లాటువులు సాంద్ర రుచుల ఫలంబు లెసంగౌ (వసు)
"తీవముత్తైదువచాలు" (వసు)
"కెంపుల పళ్లెరంబులన్" ( " )
"మొగ్గలు ముత్తెపు మ్రుగ్గులీనగన్ ( ")
"కన్నెమావిగుంపునం బెనగొన్న మల్లియలం బూచిన కోనలు (వసు)
"కనుగొంటి లతకూన వనిడాయు" (వసు)
"హృదయమోహనశక్తి నీయించువదన
యంచితభ్రూలతారేఖ కైనయనమ" (నై.ఆ)
"శ్రుతపూర్వంబగువిశ్వమోహనకళాశోభావిశేషంబు"
                                             (నై.ఆ)
"చిన్నివెన్నలకందు వెన్నుదన్నిసుధాబ్ది.
బ్నొదమిన చెలువతొబుట్టుమాకు" (మ)
"పూతపసిండివంటి వలపుంబచరించు కులంబునీతికిన్" (మ)
"పసమీరు సెలయేరు లిసుకనెట్టేడు చోట.
జిగురుచూపుల సంజ నెగడు చోట" (మ)

అని యిట్లా మెత్తటి అర్ధంగల మెత్తటిమాటలు మన కావ్యాల్లో చిరకాలంనుండి వున్నవి.

ఆక్షేపం

   అవునయ్యా యిట్లాటివి వెనకటికావ్యాల్లో వుంటే వుండవచ్చును కాని అవి ఆకావ్యాల్లో కొన్నిచోట్ల మాత్రేమే వున్నవి. యిప్పటి కావ్యాలనేకాలు అంతటా మెత్తటి అర్ధంగల మాటలతో నిండి ఆద్యంతం మెత్తగా వుంటున్నవి ఇది కొత్త అని వాదిస్తుంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను మీరన్నట్లుఇప్పటికొన్ని కావ్యాల్లో పద్యాలన్నీ మెత్తమెత్తటిమాటలతో మెత్తగా వుండడం నిజమే కావచ్చును. అట్లా పద్యాలన్నీ మెత్తమెత్తటి అర్ధంగల మెత్తటి మాటలతో మెత్తమెత్తగా వుండడం దోషమని భారతీయులు మాని వుండవచ్చును. మధురం తియ్యని మృదులం మోహనం యిల్లాటివి నిండుగా వుండడం శబ్దవాచ్యత అనే దోషమని ముందు వివరించబోతున్నాను. ఇక వెన్నెల చెండు పూలపాలు అనే యిట్లాటిమాటలె అసంగతం లౌకికమైనట్టి లేదా భావరూపమైనట్టి సంబంధంమీద ఆధారపడి సాదృశ్యంగాని ఆరోపంగాని కల్పనచేయవలసివుంటుంది. లేకుంటే యోగ్యతా విరహంచేత ఆమాటలు అసంబద్దమే అవుతున్నవి. వెన్నెల చెండ్ల వంటివి యిట్లాటి అసంబధ్దమే అవుతున్నవి. వెన్నెల చెండ్ల వంటివి యిట్లాటి అసంబద్ధపుమాటలే అవుతవి విస్తరభీతి చేత యీ చర్చ ఆపి ప్రస్తుత విచారణకు వస్తాను వెన్నెల చెండ్ల వంటివి మంచిమా'టలే నని కొంతసేపు వొప్పుకొనే విచారిస్తాను. ఇట్లాటిమాటలు మంచివైతే దేశకాలపాత్రాల ఔచిత్యాన్ని పరిపాలించి సందర్భానుసారంగా వాడితే ఆకావ్యం యింపుగానే వుంటుంది కాని పాలు పూలు పండ్లు మధురం శిరీషం పేశలం మృద్లం జిలుగుపూలు వెన్నెల యిట్లాటి మాటలతోనే నింపి కావ్యమంతా మెత్తటి అర్ధాల మెత్తటిమాటలతో మెత్తగావుండే టట్లు చేయవలెనంటే తప్పకుండావెగటూ, భావసంకోచం తటస్థిస్తున్నవి. దశరూపక కదుడన్నట్లు ఉక్తరపాల్లో రమ్యం జుగుప్సితం ఉగ్రం ప్రసాది గహనం వికృతం అయి అనేక రూపాలతో వున్న ప్రకృతిని వాచ్యం చేసేకవికి తద్దనుగుణాలైనభావాలూ శబ్దరూపాలూ యెన్నో స్వీకార్య

నూతనత్వాదికరణం

  "రసాలను రస్యమానావస్థకుతెచ్చే ఒకానొక ప్రతిరూపమైన నవదృష్టి"అని నవత్వప్రతిపాద కత్వాన్ని ఆనందవర్ధనుడు ప్రశంసిస్తాడు

"నవేతి క్షణే క్షణేమాత నైర్త్విచిత్ర్యర్ధగన్న్యా మాత్రయన్తీ"

(ధ్వ.లో)

 (నవ అంటే క్షణక్షణం నూతనవైచిత్ర్యాలవల్ల జగత్తులను చిత్రిస్తూ) అని పైపల్త్కులకు అభినచగుప్త పాదులు వ్యాఖ్యచేశారు. ఈ తీరుగా భారతీయులు కవిత్వంయొక్క నూతనత్వాన్ని ఆరాధిస్తున్నారు.
    సంస్కృత సంప్రదాయాలను అనుసరించడంవల్ల నూతనత్వానికి అడ్దుగలిగి వాటిమీద ఇప్పుడాదరం తగ్గిందని భారతి సరా 3 సరా 3 లో ప్రకటితమైన వ్రాత అజ్ఞానమూలం భారతీయులు కవిత యొక్క నూతనత్వాన్ని ఆరాధించారని విశదపరచారు. ఆంధ్రకవిత్వంలో ఇప్పుడు నూతనత్వం సిద్ధించింది అని నూతనత్వాన్ని యిక విచారిస్తాను. భారతి మొదలయిన పత్రికల్లో వున్న ప్రణయపద్యాలు నారాయణమ్మ నాయుడు బావపాట, వెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట అనేకపద్యాల సముదాయ రూపమైన కృష్ణపక్షం వంటిపుస్తకాలు యేకాంతసేవ. కావ్యకుసుమావళి, వనకుమారి, యిటు వంటివన్నీ యిప్పటి నావిచారణకు విషయమన్నాను. ఆనంద వర్ధనాదులన్నట్లు వీటిలో నూతవత్వముండడం సాధారణంగా కవిత్వధర్మ మేగాని విశేష మేమీలేదు. ఈ నూతనత్వమే కవికి ప్రాణం. కాళిదాసు భవభూతి మొదలైనవారి కవిత్వమంతా యెక్కడికక్కడ నూతనమే ఈ నూతనత్వం ఇప్పటి కవిత్వానికి వుంటే కవిత్వధర్మం సిద్ధించిందనవచ్చును. గాని ప్రాచీన సంప్రదాయాలను తిరస్కరించడంవల్ల యీ నూతనత్వం వచ్చిందని నూతనశకమని వెనక యెన్నడూ మన మెరుగని కొత్తకవిత్వమని అనడం అసంబద్దం.

ఆక్షేపం

ఈనూతనత్వంగాదు మేమనేది. అసలు శరీరం జీవం అవయవం ఇవన్నీ మారిపోయి ఒకవిశిష్టమైన కవితాకృతి వచ్చింది అందువల్ల నూతనశకం కొత్తకచ్విత్వం అని అంటున్నాము. అని అంటారా?

సమాధానం

    వివరిస్తాను. ఈ కావ్యాల్లో వున్న శబ్ధాలు అర్ధాలు నూతనమంటే అదిసరికాదు. శబ్దాలు అనాది వృద్దవ్యవహారపరంపరామూలాన వ్యవహృత మతుతున్నది.
    "ఘటేన కార్యం కరిష్యన్ కుంభారకులం గత్వాహ కురుఘటం కార్వమనేన కరిష్యామీతి న తద్వచ్చాఅబ్దాన్ ప్రక్రియుయుక్త మాణో వైయాకరణ కులం గత్యాహ కురుశబ్ధాన్ ప్రయోక్త్యణతీ (మహా) అని పతంజలి అన్నట్టు శబ్దాల నెవరూ నిర్మించరు ఇక అర్ధాలుగూడా ఆశబ్దాలకు అనాది వృద్ధవ్యవహారంవల్లనే విదితమవుతున్నవి.
     "నిత్యా: శబ్దార్దసంబంధా! సమామ్యాతా మహర్షిభి:" (వాక్య) అని వాక్యపదీయకారుడు చెప్పు తున్నాడు. మీమాంసకు లిట్లానే అంటారు. వాస్తవంగా అర్ధాలు శబ్దాలతో అవినాభావసంబంధంగలిగి నర్తిస్తున్నవే గాని వాటిని కొత్తగా కవులు యేర్పరచరు. నూతనంగా కవులు శబ్ధార్ధాలు నిర్మిస్తే వాటిని ఆ కవులే వివరించవలనుగదా వాటికి ప్రామాణ్య మేమిటి? కనుక ఇప్పటికవిత్వం శబ్దార్దాలవల్ల నూతన మవడానికి వీలులేదు.
     కావ్యంలో కొన్ని యీకాలపురోడ్దు రైలువంటి కొత్తమాటలున్న మాత్రాన అవినూతనశకం ఆరంభిస్త మనడం అనుచితం భాషలో కొన్ని కొత్తశబ్దాలు వచ్చిన వనవచ్చును గాని కావ్యంలో యెట్లా నూతన శక మారంభమవుతుంది? కావ్యంలో రసభావాలు ప్రధానం.

ఆక్షేపం

    అవునండీ ప్రణయం లతమాన, చిగురు, లలితం, కన్నె, లేత, కలికికోయిల, కోమలం, దివ్యం, ఆనందం, చారు  ఈమాట లీ కావ్యాల్లోవున్నవి. వెనుకటివాటిలో లేవు. ఇవిమీరన్నట్లు కావ్యంలో ప్రధానమైన రసభావాలను ఉపకారకాలు గనుక ఈ కాలపు కావ్యాలు విశిష్టం... అని అంటారా? 

సమాధానం

      చెప్పుతాను మీరన్న మాటసరిగాదు. దివ్యం, ప్రణయం, లలితం మొదలైనవి వెనకటి కావ్యాల్లోను వున్నవి.

"దివ్య విషామృత ప్రకటనానాకావ్యధుర్యుండ"(భీమకవి చా)

"ఆనందో బ్రహ్మయటన్న ప్రాంజదువు నంతవృద్ది వహింపుమా" (మను)

"కరస్థదర్బ ప్రణాఅపహారిమ" (కుమార)

"ప్రణయవిశదాం దృష్టిం దదాతి" (రత్నా)

"ప్రణయకంపితాం" (శ్రీముంజుడు దశారూపకంలో ఉదాహృతం)

"లలితైణాంకి శిలాలవాల" (వసు)

"కన్నెమానిగుంపున" (వసు)

"లేగల్వ తూపునకు" (వసు)

"కలికి కోయిలగళగ్రహము సేయకమున్న (వసు)

"నూతన లతికాలతాంగులను" (వసు)

"మాతాంకురాస్వాదకషాఅకంఠ।

పుంస్కొకిలో యన్మధురం చకూజ" (కుమార)

"చరుణా మృరితేనాయ మపరిక్లతకోమల। పిపాసతో మమానుజ్ఞాం దదాతీవ ప్రియాధర:" (శా)

   ఈ తీరుగా ఇట్లాటి శబ్దాలన్నీ వెనకటి కావ్యాల్లోను వున్నవి. లతాంగనలు వసుచరిత్రలో వున్నారు. అస్వునయ్యా వెనకటికావ్యాల్లో లేవని అనలేదు. ఇప్పటికావ్యాల్లో యెక్కువగా ఉన్నవి.

"ప్రణయ మలయానిలోర్నికా అటలిమాగు
ప్రణయ నీరజ మధుర సౌరభముగ్రోలు
ప్రణయ విమలాంబరాల్ది గర్భమునందేలు
ప్రణయ వనతరు శాఖలం బల్లవించు" (కృష్నపక్షం)
"మధుర చంద్రికలళో మధురామృతంబు
మదురామృతంబులో మదురరసంబు
మధురరసంబులొ మధురభావంబు" (యేకాంతసేవ)

12

అని యీతీరున హెచ్చుగావున్నవి. ఈహెచ్చే కొత్త ఈ హెచ్చు కావ్యగుణాన్ని హెచ్చిస్తున్నది. కనుక ఈ కావ్యాల్లో కొత్త వున్నదంటాము; అని వాదిస్తారా?

సమాధానం

 వివరిస్తాను. ఈహెచ్చు కావ్యగుణమని తేలవలెను. ఇట్లా యెక్కువగా వుండడం దోషమని తెలిసిమనవారు మాని వుండవచ్చును.
   వాస్తవంగా ఇది దోషమని పిమ్మట నిర్ణయించ బోతున్నాను. ఇది కొత్త అయినా దోషం గనుకను కావ్యవైసిష్ట్యంగుణాలవల్ల యేర్పడవలె గనుకను దొషాలవల్లనే ఆవైశిష్ట్య మేర్పడవలె గనుకను దోషాలవల్లనే ఆవైశిష్ట్య మేర్పడితే దుష్ఠకావ్యాలన్నీ ఒక కొత్తకవిత్వమే కావలసివచ్చును గనుకను మీకావ్యవైశిష్ట్యానికి దోషభూతమైన యీ ఆనందం ప్రణయల మధురల దివ్యల హెచ్చుకారణంగా నిల్వనేరదు.

ఆ క్షేపం

   అవునయ్యా ఈ కాలపు కృతికర్తలు కటువైన మాటలు లేకుండా రచిస్తారు. ఇది కొత్త అంటాము; అని వాదిస్తారా

సమాధానం

  చెబుతున్నాను. కటువైన శబ్దాలు లేని రచన చిరకాలంనుండి వున్నది. కొందరు రాజులు అంత:పురంలో వినబడదగిన భాషను గురించి కొన్ని నియమాలు చేశారని రాజశేఖరుడు కావ్య మీమాంసలో తెలుపుతున్నాడు.
      "శ్రూయతే కున్తలెమ పాతవాహనో నామ రాజా  తేన ప్రాకృత భాషాత్మక మంత:పుర వివేతి"
"శ్రూయతే మగడేషు శిశునాగో నామ చాలా తేవ దురుచ్చారనష్టౌ వర్ణాన్ అసాస్య స్వాంత: పురుఏవ ప్రవర్తితో నియమ: బకారాదయ శ్చత్వారో మూధవ్యా స్తృతీయవర్ణ మూష్మాణ స్త్రయ: క్షకారశ్ఛేతి."

17

మవుతున్నవి. దేశం కాలం ప్రకృతి మొదలైన భేధాలవల్ల భావాలూ తద్వ్యంజకమైన శబ్దసందర్బాలూ యెన్ని విధానాలనో మారుతవి వీటికన్నిటికి విముఖుడై మెత్తటిమెత్తటి అర్ధాల మాటలని కూర్చుంటే భావసంకోచం వెగటు. తప్పక పైనబడుతున్న వంటున్నాను. అత్తవారింటిలో యెప్పుడూ మెత్తటి మెత్తటి మాటలే మాట్లాడ వలెననికోరి దూది, పేడ వెన్నపూస అని అత్త వారింటిని అలజడిపాలు చేసిన పరమానందాయ శిష్యుడివలె తప్పక కృతికర్త అకృతార్దుడు కాగలడు ప్రసన్నత్వంగాక తప్పిన మాధుర్యం మొదలైనకొన్ని గుణాలకొరకు కొన్ని అక్షరాలను మాత్రమె -- భావస్పోరక మైన శబ్దాలను గాదు -- వదల మన్నఘట్టంలో ఒక్కొక్క సందర్బాన్ని అనుసరించి ఆ అక్షరాలనుసయితం మానవలసిన పనిలేదని

"క్వచిద్గోవస్తు సమతా మార్గాభేద స్వరూపిణీ.

క్వచిద్వక్త్రాది విఅశిష్ట్యా దన్యధా రచనాదయ:"

(సాహిత్య)

అని హితం జెప్పిన భారతీయసాహిత్యవేత్తల ఔచిత్య విజ్ఞానంతో వెలసిన వాల్మీకి కాళిదాసాదుల కావ్యాలు ఇష్టగుణసంపన్నమై లోకోత్తరంగా వున్నవి. ఇంతకూ చెప్పదలచిందేమంటే అంతటా మెత్తటిమెత్తటి మాటలతోనే కావ్యంనింపవలె నంటే భావసంకోచం వెగటు, ఆపతితమవుతున్నవని అవి రచయితను అకృతార్ధుణ్ణి చేస్తున్నదని అంటున్నాను. లోకంలో సయితం సందర్బానికి తగినట్లు మెత్తమెత్తగ్ఫా మాట్లాడితే వుచితంగావున్నదని అనుకొంటాము. కాని అయినదానికీ కానిదానికీ సమయంలో అసమయంలో మెత్తమెత్తటి అర్ధాల మెత్తమెత్తమాటలు వేసి తలతిప్పుతూ మాట్లాడుతూవుంటే అతణ్ని ఆడమాదిరి మనిషి అని పరిహసనీయకొటిలో చేరుస్తాము. అట్లానే కావ్యరచయితం హాస్యాస్పదమవుతుంది. కనుక అంతటా మెత్తమెత్తటి మాటలు నింపడం గుణంగాదని దోష హేతువని మెత్త మెత్తటి అర్ధాల మాటలతో అంతటానిండిన యిప్పటికవిత్వం నూతనమంటే అదిదోషం గనుక గ్రాహ్యంగాదని చెప్పుతున్నాను.

18

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆక్షేపం

అవునయ్యా

"కవితాకన్యా నృణీతే స్వయం" (బిల్ల)
"కాంతా సమ్మితతయోపదేశములే" (కావ్య)
"నవపల్లవ కోమల కవ్యకన్యకన్" (కేయూర)

అని యిట్లా కవ్యాన్ని కన్యతో పోల్చడం భారతీయసంప్రదాయం కావ్యం కన్యవలె మృదువైంది గనుకను రమణులు మెత్తమెత్తటి మాటలాడుతూ మెత్తగావుండడం అందరికీ ఆహ్లాదకరమే గనుకను కావ్యంగూడా ట్లానే ఆహ్లాదకరమై వుండడానికి అంతటా మెత్తమెత్తంగా మెత్తమెత్తటి మాటలతో నిండివుండడం అవుతున్నది అని అంటారా

సమాధానం

సాదృశ్యవిచారణ

    వివరిస్తున్నాను. 'కాంతేవనరసతాపాదనేన అభిముభీకృత్య ' అని మమ్మటుడు చెప్పినట్లు సరస త్యాపాదరసం ఏతశ్రోతను అభిముఖుణ్ని చేసేమటుకే కన్యతో సాదృశ్యంగాని కన్నెవలె మెత్తగామెత్తగా వుంటుంది. రవికతొడుకొంటుంది అని సర్వాంశాలా సాదృశ్యం చెప్పగూడదు. ఆమె ముఖం చంద్రుడివలె వుంటుందంటే చంద్రుడివలె సౌమ్యం కాంతిముత్త్యం కలిగివుంటుందని అభిప్రాయంగాని చంద్రునివలె గుండ్రంగా ముక్కూ కండ్లూ లేకుండా చెక్కినట్లు వుంటుందని భావంకాదు. అట్లాసర్వ సాదృశ్యం చెప్పితే ఉపమానోసమేయభావంపోయి రెండూ ఒకటే ననవలసివస్తుంది. కొంతభేదం కొంతసాదృశ్యం వున్నప్పుడే ఉపమానోపమేయ భావం సంగతమవు తున్నది. కనుకనే సాదృశ్యం భేదవిశిష్టమై వుంటుంది. ఈవిషయాన్నే శ్రీశంకర భగవత్పారులు బ్రహ్మసూత్రబాష్యంలో ఉపాదిగతమైన ఆత్మకు జలసూర్య కాధితుల్యత్వాన్ని సిద్దాంతీకరిస్తూ.

'అత ఏవ చోపమా సూర్యకాదివత్ ' 'అంబువదగ్రహణాత్తు న తధాత్వం '

(బ్ర మా)

19

నూతనత్వాదికరణం

"వృద్దిహ్రాసభాక్ త్వ మంతర్బావా ధుభయసామంజస్యా దేవమ్" (బ్ర.మా)

అనే సూత్రాల సందర్బాన వివరించారు.

  "నబలసూర్యకాది తుల్యత్వమి హోపపద్యతే తద్వదగ్రహణాత్| మర్యాదిభ్యో హి మూర్తేభ్యం పృధగ్బూతం విప్రకృష్ణం మూర్తిం బలం గృహ్యతే| తత్రయుక్త। సూర్యాది ప్రతిబింబోదయ:| నత్వాత్మా మూర్త: నచాస్మాత్ పృధగ్పూతా విప్రకృష్ణదేశాశ్సోసాదయ: సర్వ గతత్వాత్ సర్వానన్య త్యాచ్చే| తస్మాదయుక్తోయం దృష్టాంత" ఇతి.
   "యుక్తఏవ త్వయం దృష్టాంతో వివక్షితాంశ సంబవాత్| నహి దృష్టాంతదార్తాంతికయో॥ క్వచిత్ కించి ద్విపక్షితాం శం ముక్త్యా సర్వసామాన్యం కేన చిద్దర్శయుతుం శక్యతే| సర్వసారూప్యే హి దృష్టాంత దార్తాంతికయో। ఉచ్చేద ఏవ స్యాత్|... జలగతం సూర్యబింబం జలవృద్దౌ వర్దతే జలహ్రసే హ్రసతి జలచలనె చలతి జలభేదే భిద్యత ఇత్యేవం జలధరాను యాయి బవతి న పరమార్దత: సూర్యస్యతదాత్వ మస్తి ఏవం పరమార్దతో : వికృతమేకరొపమపి సద్పృహ్మ దేహాద్యు సాధ్యంతర్భావాత్ దృజతిన ఉపాదిధ్రాన్ వృద్ధి హ్రసాదీన్ ఏవ ముభయో దృష్టాంత దార్తా తతికయో: సామంజస్వాదనిరోధ: (బ్ర. భా)
పరమాత్మ ఒకటైనా దేహాధ్యుసాధుల్లో వ్వవస్థితమై ఉదకంలో ప్రతిబింబమైన సూర్యుడివలె అనేకవిధాల కనబడుతున్నదంటే ఆదృష్టాంతం వొప్పుకో వీలులేదు. జలమార్యులకున్న సంబంధం ఉపాదులకు ఆత్మకు లేదు. మూర్తలైన చంద్రుడు సూర్యుడు మొదలైన వాటినుండి అవి ప్రతిబింబించే జలం మూర్తమై వేరై వాటికి దూరమైన స్థలంలో వుంతున్నది. కనుక సూర్యుడూ చంద్రుడూ జలంలో ప్రతిబింబిస్తారంటే వొప్పుకోవచ్చును. కాని ఆత్మకు మూర్తే లెదు. అది ప్రతిబింబించడానికి ఉపాదులు వేరై దానికంటెదూరమైన స్థలాల్లో లేవు. యెందుకంటే ఆత్మసర్వగతం ఆత్మకంటె భిన్నమైనది మరొక్కటిలేదు. కనుక జలగతసూర్యుడికి ఉపాధి వ్యవస్థితమైన ఆత్మకూ సారూప్యం జెప్పడం అనుచితం (అని వాదిస్తే సిద్ధాంతం ఉక్తమవుతున్నది)

20

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

(పై వాదం సరిగాదు)

   ఈ దృష్టాంతం యుక్తమేను సామ్యానికి విషమైన విపక్షితాంశం వున్నది. దృష్టాంతవార్తాంతికల్లో విపక్షితమైన కొంత సాదృశ్యంతప్ప సర్వసాదృశ్యం నిరూపించడానికి యెవరికి సాధ్యంగాదు. సర్వసారూప్యమే చెప్పుతామా దృష్టాంత వార్తాంతికభావమే పోతుంది. జలగతమైన సూర్యబింబంజలం హెచ్చితే హెచ్చుతుంది. జలం తగ్గితే తగ్గుతుంది. జలం కదిలితే కదులుతుంది. జలం బేదిస్తే భేదిస్తుంది. ఈతీరుగా సూర్యుడు జలధర్మాలను పొందుతాడు. కాని నిజానికి సూర్యుడికి జలసంబంధి వృద్దిహ్రాసాదులు లేవు. అట్లానే వాస్తవానికి ఆత్మ అవికృతం యేకరూపం అయినప్పటికీ దేహాధ్యుసాధయంతర్భావంవల్ల ఉపది ధర్మాలైన వృద్ది హ్రాసా దులను పొందినట్లు కనబడుతుంది (ఈవృద్దిహ్రాసభాక్త్యమే సూర్యుదికి ఆత్మకు సాదృశ్యంలోని విపక్షితాంశం. ఈతీరుగా దృష్టాంత దార్ఘాంతికాలు సమంజసమై ఆవిరుద్దంగావున్నవి) అని శ్రీశంకరభగవత్పాదులు విశదీకరించారు. ఇంతకూ విపక్షితాంశమెమంటే కావ్యం కాంతవంటిదన్నప్పుడు సరసత్వా పాదనంచేత శ్రోతను అభిముఖుణ్ణి చెయ్యడం మట్టుకే  సాదృశ్యంగాని అసాదృశ్యాన్ని అంతటాఅ అన్వయించి కాంతవలె కావ్యమంతా మెత్తమెత్తగావుంటుందనీ అందువల్ల కావ్యం అంతటా విశ్వమోహనం ప్రణయం శిరీషం చిరు సోనలు జింకపడతి యిట్లాటి మెత్తటి అర్ధాల మెత్తమెత్తటిమాటలతో నిండివుండవలెననిఈ అనడం అప్రశస్తమని చెప్పుతున్నాను.

ఆక్షేపం

అవునయ్యా మీరన్నట్లు సర్వసాదృశ్యం అవసరంకాకుంటే కాకపోనీయండి సరసత్వాపాదవం చేత అబిముఖికరణం సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశమంటే మేమొప్పుకోము ప్రణయం మృదులం, విశ్వమోహనం కన్నెలేది యిట్లాటి మెత్తటి మాటలు వుండడమే కాంతా కావ్యాలకు సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశ మంటాము అని వాదిస్తారా?

21

నూతనతాధికరణం

సమాధానం

      చెప్పుతున్నాను. పరమత్వాపాదంచేత అభిముఖీకరణం వివక్షితాంశమనేమాటను ఒప్పుకోమని మీరంటే, కావ్యమంతటా "ప్రణయం, మృదులం, విశ్వమోహనం, జింకపడతి" వంటి మెత్తటి మఆటలసద్బావం సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశమనె మీమాటను అంతకంటె చులకనగా నిరాకరిస్తున్నాము. అయితే ఇది రాయిగుద్దుడువాదం మీరన్నట్లు మెత్తటి మాటలతో అంతటా నిండివుండడమే వివక్షితాంశమని కొంత సేపువొప్పుకొని విచారిస్తాను. అట్లా కావ్యంలో అంతటాప్రణయం , శరీరం, కన్నెమాని, విశ్వమోహనం, జింకప్డతి యిట్లాటి మెత్తటి అర్ధాల మెత్తటిమాటలే నిండి వుంటే భావసంకోచం వెగటు అనే దొషాలు ఆపతితమై రచయితను ఆకృతార్దుణ్ని చేస్తున్నవని యిదివరకే నిరూపించాను. కనుక మమ్మటాదులన్నట్లు దేశ కాలపాత్రాలను అనుసరించి రసభావాలను పరిపాలించి సందర్బం వచ్చినప్పుడు మాధుర్యాధిగుణాల రచనలు ప్రతిపాదించడం శోభా హెతువు తప్పక కాగలదు. లేదా అనౌచిత్యం భావసంకోచం వెగటూసంభవించి రచయిత ఆకృతార్ధుడవుతున్నాడని తిరిగి చెప్పుతున్నాను. కనుక యిప్పటి కావ్యాలు కొన్ని అంతటా మెత్తమెత్తటి మాటలతో నిండివున్నవని  అది నూతనత్వమని అంటే అట్లావుండడం భావసంకోచం గాదని, దోషానికి హేతువైన వైలక్షణ్యం నూతవత్వంగాదని అది గ్రాహ్యంగాదని విశదంచేశానని చెప్పి యీవిచారణ ముగిస్తున్నాను.

పూర్వపక్షం

ఈ కాలపు కృతుల్లో స్వాతంత్ర్యమెక్కువ
'ఈకవులు నిక్కముగ స్వతంత్రులు"
      -క. రామలింగారెడ్ది (లక్ష్మీకాంత తొలకరిపీఠిక)
"నవకవులకు స్వేచ్చప్రాణము "
కట్టుబాటులోకవిత్వమా"-
దే.కృష్ణశాస్త్రి (యేకాంతసేవపీఠిక)

22

వాజ్మయ పరిశిష్టాభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"జవమునిండ స్వేచ్చాగానఝురులనింతు"(కృష్ణక్షం)
"స్వాతంత్ర్య గీతావాదమే స్వర్ణయుగమునకు ప్రాణభూతము
పోకడలు స్వతంత్రములు భావములు స్వతంత్రములు
   దశిక సూర్యప్రకాశరావు (భారతి)

అని ప్రకటించిన తీరున ఇప్పటికవులు స్వాతంత్ర్యాన్ని కనబరుస్తున్నారు. ఇట్లాటి స్వాతంత్ర్యంపూర్వుల్లో లేదు. కనుక ఇది కొత్తకవిత్వం అని వాదిస్తారు.

సమాధానం

 చెప్పుతున్నాను అదిసరిగాదు. స్వాతంత్ర్యం సర్వకాలాల్లోను వున్నది. ఒకహద్దుకు లోబడ్డ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రాచీనకాలంనుండి భారతీయులు గౌరవిస్తున్నాదు.
ఇట్లాటి స్వాతంత్ర్యం రానురాను భవిష్యత్తులల్లో నశిస్తుందని వింతాడ్డారు.
 "స్వాతంత్ర్యం కౌశలం కన్తిరై ర్యం మార్గవ్మేవ చ (శ్రీభా)

అని యీగుణాన్ని శ్రీభగవరకారుడు ప్రశంసిస్తున్నాడు.

 "సత్యం ప్రవశం దు:ఖం సర్వమాత్మ వశం సుఖం"(మను) అని మనువు చెప్పుతున్నాడు.
అయితే నేను పాఠశాలనుమాని యెగురుతాను. ఆచార్యులవద్ద విద్యనేర్వడం స్వాతంత్ర్యానికిభంగం అందువల్ల నాకు యేవిద్యావద్దు అని అనడం అనర్ధహెతువు. అజ్ఞానాపాదకం గనుక అది స్వాతంత్ర్యం గాదు. అందుకే కొన్నిహద్దులకు లోబడ్డ స్వాతంత్ర్యాన్ని భారతీయులు ఆరాధించారన్నాను. కవిత్వంలో చూస్తామా యెవరి మన: ప్రవృత్తిని అనుసరించ్క్షి వారుసృష్టి చేశాసు. కాళిదాససృష్టి వేరు భవభూతిసృష్టి వేరు. భవభూతి స్వతంత్రించి "ఏకొరస: కరుణఏవ" (ఉత్తర) అని ఉపదేశించాడు. "మురారేస్తృఈయ; పన్ధా:" అని ప్రసిద్దమేగదా! దీన్ని విస్తరింగి వ్రాయవలసిన పనిలేదు. "నిరంకుశా: కవయ:" అనేమాటలే చాలును అనిబారతీయ కవుల యీస్వాతంత్ర్యాన్ని అస్ఫుటద్వనితో వినిపిస్తున్నవి కనుక స్వాతంత్రం వల్ల ఈకాలపు కవిత్వం కొత్తదంటే

23

నూతనత్వాధికరణం

అంగీకరించ వీలులేదంటున్నాను" జగమునిండ స్వేచ్చాగాన ఝురుల నింతు" అని యీతీరునచెప్పలేదుగదా అంటే ట్లాచెప్పడం ఒకశ్ళాఘ్య లక్షణంగాదు.

  ఉత్తమ లెప్పుడూ తమగునాలను కార్యాలుచేత విదితంచేస్తారు గాని చెప్పుకోరు అది తేలిక మనుషుల యొక్క వెలితి లక్షణం ఈ సంగతినే.

"తస్య సంవృతమంత్రస్య గ్తూఢాకారేంగితస్య చ.
ఫలానుమేయా: ప్రారంభా:" (రఘు)

  (ఆలోచన గూఢంగావుండే ఆయన యత్నాలు ఫలాలవల్లనే కనుక్కోదగినవి.)

అనే నల్త్కులవల్ల కాళిదాసీభావాన్నే వ్యక్తం చేస్తున్నాడు

"బ్రువతే హై ఫతేన సధతో న తు నాక్యేన నిజోపయోగితాం"

(సాధువులు నిజోపయోగితను మాటలచేత చెప్పెడు. ఫలాల చేత కనబరుస్తారు.) అని శ్రీహర్షుడి అంశాన్నే తెలుపుతున్నాడు.

ఇంతకూ ఇట్లా చెపుకొన్నవాండ్లుకూడా వనకవున్నార్
అర్జనవేష్ఠి తాఖిలమహామహిమండలమందు బూతులం బూర్జడ
                      (ఆగ్లకవి - చంద్రరేఖా)

"ఎవ్వరేమన్న వండ్రు నీకేమికొరత" (శ్రీనధుడు-కాశీ)

  ఈతీరుగా వారివారి స్వాతంత్ర్యాన్ని చెప్పుకొన్నారు. అసలిట్లా చెప్పుకొనడం లఘుత్వద్యోతక మని అది కొత్తగా దనితెలిపినానుజ్. కనుక స్వాతంత్ర్యరకటనం వల్ల ఇప్పటికవిత్వంకొత్త అన్న మాట నిలువజాలదు.

"మ్రోడుకోక చివురులెత్తి మురుపుసూన"
"కర్కశశిఒలయ నవజీవ కళలుదేర"
"జగము నిండ స్వేచ్చాగాన ఝురులనింతు(కృష్ణపక్షం)
అని యిట్లా ఆత్మస్తుతిచేసుకొనడం గూడ కొత్తగాదు
ఇతడు లక్షరరమ్యతనాదరింప (భా- నన్నయ)
"విటుడు యతిగాక పోవునే నెప మదీయ

24

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

కావ్య వైరాగ్య వర్ణనాకణనమున
యతి నిటుడుగాకపోవునే యస్మదీయ
కావ్య శృంగారవర్ణనాకర్ణనమున"(నృసింహకవి-కవి కర్ణ)
"ఆమూలాద్రత్నసానోర్మలయవలయితాదాకూలాత్ పయోధే:
యావంత: పన్తి కావ్యప్రణయనపటవ: తే విశంకరంవదంతు
"మృద్వీకామద్యనిర్యన్మసృణమధుఝురీమాధురీభాగ్య భాజాం
వాచామచార్ల్యతాయా: పదమనుభవితుం కోస్తి ధన్యోమదన్య"

  (మేధావుమూలంనుండి మలయవలయితమైన సముద్రత్లీరందాకా వున్న కావ్యకర్తలు నిశ్శంకంగా చెప్పుదురుగాక. ద్రాక్టనుండివ్చ్చే చిక్కటి మధువుయెక్క మాధుర్యభగ్యంగలిగిన వాక్కులకు ఆచార్యపదం అనుభవింప ధన్యుడు నాకంటె అన్యు డెవదున్నాడు.  జగన్నాధుడు)  యీరీతిగా ఇట్లాటృఇ ఆత్మస్తుతి యేసందర్భంలో చెప్పినా చిరకాలంనుండి వస్తున్నది. ఈఆత్మస్తుతులైనా యేనొకటిరెండువాక్యాల్లో నోఅద్యాల్లోనో చెప్పితే మితంగా వుంటుంది.

"కలికి పాటలకోయిల కులముమాది"
"పికకుమారకు నన్ను బాడుకొన నిమ్ము"
రాళ్లకు జీవకళవఛ్ఛెటట్లు మోళ్లు చిగురులు పెట్టేటాట్లు స్వేచ్చా గానం చేస్తాను;
కట్టుబాట్లు తెగేటట్లు ఆకాశం ప్రత్రిధ్వనించగా స్వేచ్చాగానం చేస్తాను.
చిత్త మానంద మయమరీవిచికలసోల
హృదయ మానంద భంగమాలికలదేల
కనుల నానంద బనితాశ్రుకణములూర
జగము నిండ స్వేచ్చాగాన ఝురులనింతు
విశ్వమే పరవశమయి వెంటాడ
జగమునిండ స్వేచ్చాగాన ఝురులనింతు
మాయ మయ్యెదను నామధురగానమున
ఏను స్వేచ్చాకుమారుడ నేనుగగన
పధవిహారవిహంగమ పతిని నేను

25

నూతనత్వాదికరణం

మోహనవినీల జధరమూర్తి నెను
ప్రళయ ఝుంఝూప్రభంజా స్వామి నేను."

(రే. కృష్ణమూర్తి కృష్ణపక్షం)

అని యింకా యీతీరున ఆత్మస్తుతులు కృష్ణపక్షకర్తవలె చేసుకుంటే రోతగానే వుంటుంది.

పాపాయి అనేకృతిలో తత్కర్త

"లేడ్శమేనియు ప్రఖాతి లేని నాకు
కలిగె పాపాయి తండ్రియన్ గౌరవంబు
ద్ధియంబులు నీపేర వ్రాయు కతన"
"రాణు నొప్పారె నాంధ్రసారస్వతాబ్ది
కావ్య మణులెన్నియో నేటికాలమందు
వాని నెల్లను సరిపోల్చవచునొక్కొ
తావకానూనకావ్యర్త్ర్నంబుతోడ" (భారతి)

అని మొదట తన్నుతానుస్తుతించుకొని తరవాత యితరులు స్తుతించారని చెప్పుతున్నాడు. ఈస్తుతి ఇంకా వున్నదిగాని ఉదాహరించక మానుతున్నాను.

     యెంకిపటల్లో ఆత్మస్తుతిచేసుకో వీలులేక వట్లోమాట్లాడేది పాత్రలే గనక ఆత్మస్తుతులను పాత్రలకు యెంకిపాటలకర్త ఒప్పగిచాడు.

"కతకాడుమావూసె చెప్పాలె
ఈసీను ఆసీను అందరందాలు
తిన్నగా నినుజూసి దిద్దుకుంటారు
ముందు మనపాపణ్ని కిందదిగనీరు
యెంకొక్క దేవతై యెలిసెనంటారు."

అని నాయుడి ఆత్మస్తుతులు

ఈవక్రమార్గపుస్తుతులతో తనివిలేక--

"అమ్మహోన్నతభవాలకు నాయెంకిపాటలే కారణమైతే ధన్యుడను ధన్యుడను. నన్ను ప్రత్యేకించి ఆహ్వానించి గౌరవించారు". అని కూడా యెంకిపాటలకర్త చెప్పుకున్నాడు. యిట్లాటి ఆత్మస్తుతులు

26

వాజ్మయ పరిశిస్ధ్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఈ తీరుగా రోతలోకి దిగి యీనాడు మెండైనవి ఇట్లాటివి యేకాలంలో నైనా సరే అల్పబుద్ధిత్వ సూచక మేగాని పరిణతిద్యోతకంగావు. కవితల గురువు కాళిదాసు.

"మంద: కవియశ:ప్ర్రార్ధీ గమిష్యామ్యసహాస్వతాం"
                                               (రఘు)

  (మందుడను కవియసస్సునుగొరి అపహాస్యతన్ పొందుతాడు) అని నిజ్జలోకానికి వినతుడవుతున్నాడు.
   అంతేగాని పకకుమారుణ్ణి కోయిలను, చిలకను అవి పాగడ్లుకోలేదు. ఈ ఆత్మస్తుతి అధములుగూడా చేసుకొవచ్చును. మహాకరులను లోకం స్వయంగానే ఆరాధిస్తున్నది.

"వందే వాల్మికికోకిలం"
"పురా కనీనాం గుణనాప్రసంగే కనిష్ఠికాదిష్ఠితకాళిదాసా
అద్యాని తత్తుల్యకవేరభావాత్ అనామికా సార్ధవతీ బభూవ"
'దాసతాం కాళిదాసస్య కవయ: కే న విభ్రతి"
              (గంగాదేవి ; మధురా)
"నిర్గతాసు నవా కన్య కాళిదాసస్య సూక్తిమ.
ప్రీతిర్మధురసార్ద్రాను మంజరీవ్విన జాయతే(హర్ష-భాణుడు)
"శ్లొకత్వమాఅద్యుత అస శొక:" (రఘు-కాళిదాసు)

అని మహాకవులు నాటికి నేటికి ఆరాధితు లవుతున్నారు. అనుచితమైన ఆత్మస్తుతులు అల్పబుద్ధిత్వసూచికమని అది కొత్తకాదని చెప్పి యీ విమర్శ ముగిస్తున్నాను.

పూర్వపక్షం

"పూర్వులాశ్రయించిన పద్యముక్లు ముఖ్యముగా వృత్తములు కందములు ఇప్పటినవకవులకు విశేషముగా యోగ్యమయినవి గీతములు, ద్విపదలు" అని లక్షీకాంతతొల్కరి పీఠికాకర్త శ్రీ రామలింగారెడ్దివారు వ్రాసినట్లు యిదివరకు చంపకమాలలు మొదలైంవి వ్రాసే వారు యిప్పటి కవులు గీతాలు ద్విపదలు వ్రాస్తున్నారు యింకా ముత్యాల సరమువంటి వెన్నోకొత్తవి వ్రాస్తున్నారు. యీతీరుగా పద్యాల్లో కొత్తకనబడుతున్నది కనుకిఅ యిప్పటి కవిత్వం కొత్తాంటామంటారా

27

నూతనత్వాధికరణం

స్దిద్దాంతం

    చెప్పుతున్నాను. మీరన్నమాటసరికాదు. ఇప్పటి కవులుగూడా చంపకమాలలు మొదలైనవి తరుచుగా వాడుతున్నారు, వనకుమారి నిండా ఈవృత్తాలు వున్నవి. కోమాండూరి కృష్ణమాచార్య కృతులైన విరహోత్కంఠిత, పాదుకాస్తవం ఇవి వృత్తమయాలు గీతాలు, ద్విపదలు వెనుకటివరు సయితంవాడినారు వెనుకటివారు అక్కడక్కడ వాడినారుగాని, యిప్పటివారు గ్రంధమంతా గీతాలుగాని ద్విపదగాని వాడుతున్నారంటారా? అదిగూడా అసత్యం రంగనాధుడు శ్రీనాధుడు మొదలైనవారు కేవలం ద్విపదలోనే గ్రంధమంతావ్రాశారు. ఇక వేమనశతకం చాలామట్టుకు గీతమయమేగదా ఇట్లాగీతాలు, ద్విపదలు గ్రంధమంతా వాడడం మనకు కొత్తగాదు. ఇప్పుదేక్కువమంది వాడుతున్నారంటారా అదిసరి గాదు. అప్పుడెంతమంది అట్లాగీతమయంగా ద్విపద మయంగస వ్రాశారొ యెవరెరుగుదురు?

నలచరిత్రం, సారంగధరచరిత్ర (బాణాల శంభుదాసుడు)
ధర్మాంగదచరిత్ర (బొమ్మకంటి నృసింహకవి)
మైరావణచరిత్రం.భారతోద్యోగపర్వం (తిమ్మయ)
గీతరఘునందనం (తిరుమలకవి)

   ఇట్లా ద్విపదగ్రందాలెన్నోవున్నవి. వీట్లోఅచ్చుపడని కొన్ని వున్నవి. యధా వాల్మీకమనే 

ద్విపదరామాయణం. ద్విపదబారతమే వున్నవని తెలిసినప్పుడు ఆకాలంలో ద్విపద యెంతవ్యాప్తిలో వుండేదో మనకు గోచరిస్తున్నది. ఇఘ ముత్యాలసరం వంటి పద్యాలను విచారిస్తాను. ఈ తీరుగా కొత్త పద్యాలను వాడడం యిప్పటి యీతొలకరి కృష్ణ పక్షం మొదలైన కృతికర్తలతొ ఆరంభంగా లేదు. భారతరామాయణాల్లోలేని రగడలను పెద్దనవాడినాడు. శ్రీనాధుడు, పోతనాదివరకు నన్నయ తిక్కనలు, యెర్రాప్రగడా వాడని దండకాలను వ్రాశారు.

శ్రీ కొక్కొంద్స వేంకటరత్న శర్మవారు వెండి బంగారు రత్నం మొదలైన కొత్తపద్యాల నెన్నిటినో నిర్మించారు. కనుక కొత్తపద్యాలను వాడడం నేడు కొత్తవావచ్చిందికాదు. ఒకవేళ వచ్చిందని వొప్పుకున్నా అది పద్యాలకొత్త అవుతుంది కవిత్వంలో కొత్తగాదు గదా యెందుకంటే

28

వాజ్మయ పరిశిష్తభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

పద్యాలే కవిత్వంగాను కవిత్వంలేని పద్యాలు వుండవచ్చును గద్యంలోకూడా కవిత్వంవుండవచ్చును.

"పద్యగద్యముయం ద్విలా" (సాహిత్య)

అని సాహిత్యదర్పణకారు డీసంగతిని తెలుపుతున్నాడు కనుక ఒకవేళ పద్యాలు కొత్తవున్నా అది కవిత్వానికి సంబంధించినది కాదు. ఇంతకూ అనుశ్రుతంగా యీకొత్త వస్తున్నదేగాని నేటికాలపు కృతికర్తల అపూర్వమార్గం కాదని యిదివరకే తెలిపినాను.

దనరహయతదార్ద్యడంచు మును శుకాదిమునులు పొగడ (హయప్రచారరగడ)
విజయభద్రముచెల్లు నిదురపూజితపాద (ద్విరదగతిరగడ)
కనులనేత్రునిరాక రోయుచుయమునయొడ్డును దపము చేయుచు (ఉత్కళిక)
మరియువ్రేతలనెల్ల మరులుకొల్చినవాని (కలిక)
నేర్పుమైనల్గ యది నెఱుల దొలుపూదుఱిమె
దర్పకునకర్పింప దలాపదెంతటి పెరెమె"
ఇంతిపావురపురొద యేలవినెదారజము
వింతయేవిరహిణుల వెతబెట్టు బెరజము(రగడ-మమ)
బాలబాల రసాలమిది పికపాలిపాలిటి యమరసాలము
గెలిగేలిడి గ్రుచ్చగడురా గిల్లుగిల్లుము తత్వనాశము
మూలమూలల మల్లె లెంతటిమోహమో హరిణాక్షిలాచితి

29

నూతనత్వాదికరణం

యేలయేలపొదలు వెదకెద వింత వింతలె యెందుజూచితి"

(వృషభగతిరగడ-వసు

అని యీతీరున దరువులు విరుపులు చిరకాలమునుండి వున్నవిగాని కొత్తవిగావు. వీటిలో ఉత్కళిక గురుజాడాప్పారావు కన్యక అనే ఖండ కావ్యపు వృత్తానికి మూలమనదగినది. వీరు కట్టుబాట్లు తెంపి కావ్యాలు వ్రాస్తున్నారు. అది కొత్త అంటారా? అదిగూడా నిల్వజాలదు. కట్టుబాటులో కవిత్వమా అని చెప్పిన పీఠికాకర్త కృష్ణపక్షంలో వళులు, ప్రాసలు మొదలైన వాటికిందనే వున్నాడు.

..... మాలికలంబ్రణయార్ద్ర
..... బూవుపూవునకు
ఆకులో నాకునై (మురుపుమూస)
యదృశ్యమౌ నిద్రబోవు (కృష్ణపక్షం)

అని యీతీరున మగామం గజడదబల గసడదపల అదేశం, యడాగమం మొదలైనవన్నీ వెనుకటికావ్యాల్లో వలెనే వున్నవి. యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట యిటువంటి కావ్యాల్లో భాష కొత్తది అంటారా అదీ సరిగాదు.

"యెట్లా పోనిస్తువోయిమట్లానోరి చిన్నదాన్ని"
"ఓరందకాడా బంగారుబావా"

అనే యిట్లాటి యాటపాటల్లో చిరకాలమునుండి యీభాష వుంటూనే వున్నది.

ఆక్షేపం.

  అవునుగాని నీటిలో ఋతువర్ణనలు చంద్రోపాలంభాదులు మొదలైనవి లేవు గనక యీకలపు కవిత్వం కొత్త అంటాము అని వాదిస్తారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను మీమాట సరిగాదు. ఋతువర్ణనలు మొదలైనవి వుండడంలేకపొవడం కవిత్వానికి నూతనత్వ మాపాదించవు. సందర్బానికి

30

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

వుచితంగా వుంటే అవి కావ్యానికి గుణాన్నే ఆపాదిస్తవి. ఉచితదశల్లో మనోహరంగా వుడే ఋతుసందేశాలకు చంద్రుడికి కవియెట్లా విముఖుడు కాగలడు? అనుచితంగావుంటే అవి ధోషమె అవుతవి అంతేగాని అవి వుండడం లేకపోవడం కవిత్వానికి నూతనత్వ మాపాదిస్తవనడం అసంగతం అసిలింతవరకూ ఋతువర్ణనలూ, చంద్రోపాలంభాదులూ అనుచితమైన జంబితాలుగా లేని మేఘసందేశాదులు శాకుంతలాదులు ఓరోరిబండోడ ఓరందకాడా బంగారు బావా మొదలైన పాటలు చాలాకాలంనుండి వున్నవి దీంట్లో యేమీకొత్తలేదు. కనుక ఋతువర్ణనలు చంద్రోపాలంంబాదులు మొదలైనవి లేకపోవడంవల్ల యీకాలపు కవిత్వం కొత్త అనడం అసంబద్ధమంటున్నాను.

పూర్వాక్షం

 అవునయ్యా యిప్పటికవులు ఒకటి రెండుపద్యాలు మాత్రం వ్రాసి ఒకపేజీమీద ప్రత్యేకంగా అచ్చువేస్తున్నారు. వెనకటి కావ్యాలన్నీ యెంతో విపులమైనవి. యిది కొత్త అంటారా?

సిద్దాంతం.

 వెపుతున్నాను అది అసంబధ్దం వెనుకటి కవులుగూడా ఇట్లా ఒకటి రెండు పద్యాలు వ్రాశారు.

"రంజనచెడి పాండవులరిభంజనులైవిరటునిగొల్వ పాల్పడిరకటా"
"నరసింహ కృష్ణరాయల కరమరుదుగకీర్తియెప్పె"
'కైభిత్ గిరిభిత్ కరికరిభిత్ గిరిగిరిబిత్
"కరింబిత గిరిభిత తురంగ కమనీయంబై"
"కాశికావిశ్వేశు గలిసె వీరారెడ్డీ
"రత్నాంబరంబులే రాయడిచ్చు" (చా)

ఇవన్నీ అట్లాటివే వీటికే చాటూక్తులనిపేరు. ఇప్పటి పద్యకర్తలు వ్రాసేవిగూడా మనోహరంగా వుంటే చాటూక్తులే అవుతవి. వీటినివీరు కావ్యమంటున్నారు. ఇది కొత్త అంటారా? అది వీలుగాదు. ఒకటి రెండు

31

నూతనత్వాదికరణం

పదార్ధాలు కావ్యం కాదని, దసబావాలసిద్దికి సాంగస్వరూపావిష్కృతి అవశ్యకమని అవి చాటుక్తులెనని ముందు తెలుపబోతున్నాను వాటిని కావ్య మనడం అజ్ఞానంగాని కొత్తగాదు. ఈ తెలియక పోవడం కొత్త అయితే కావచ్చునుగాని కొత్త గుణప్రతిపాదకమైనపుడే గ్రాహ్యం గనుక దానిని ఉపేక్షింస్తున్నాను. ఇక ఎ కాలపుకృతులలో వుండే నిదర్శనపరంపరలు, దరువులు, విరుపులు వికారాలని, వృత్తంతో సంబంధించని జడకుత్తులవంటి పెర్లు అనుచితమని ముందు నిరూపించబోతున్నాను. ఇఘ వాగులు, కొండలు, మేఘములు, విద్యుల్లతలు, వీటిమీది ఆసక్తి యీకాలపు కృతికర్తలకు కొత్త ఆనడం అవివేకం. భారతీయకవుల కివి చిరకాలంనుండి ప్రేమపాత్రంగా వున్నసంగతి భారతీయవాజ్యయం బహుముఖాల వ్యక్తం చేస్తున్నది.

"ఉద్యానే సరణి: సర్వఫలపుష్పలతా ద్రుమా:
సికాలికేకిహంసాద్యా: క్రీడావాప్యధ్యగస్థితి:
శైలే మేఘౌనదీదారునలశ కిన్నర నిర్జరా:"(సాహిత్య)

అని యీతీరున వీటిని కావ్యవేత్తలు విడదీస్ని సయితం చెప్పినారు. దసభావాలసందర్బాలకు తగినట్లు సర్వజగత్తునందు మృదువ్చుకఠినం ప్రసన్నమప్రసన్నం ఋజుకుటిలం అయిన సమస్త పదార్ధసంచయాన్ని పరిణతదృష్టితో చూడగలిగిన భారతీయ కవుల సృష్టి అమేయమై వెలసివున్నది.

"రమ్యం జుగుప్సితముదారమధాసినీచ
ముగ్రం ప్రసాది గహనం వికృతం చ వస్తు
యద్వాస్యవస్తు కవిభావకాబావ్యమానం
తన్నాస్తి యన్న రసభావముసైతి లోకే." (దశ)

అని దశరూపకకారుడు చెప్పుతున్నాడు ఇట్లాటి భారతీయవాజ్మయంలో ఈకాలపు కృతికర్తలకు వాగులకొండల లతల కోయిలల మీది ప్రీతి కొత్త అనడం అవివేకమే అవుతుంది.

32

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆక్షేపం

      అవునయ్యా మీ రిదివరకు కొత్తలేదని చూసినవన్నీ స్వల్పవిషయాలు అప్రధానచ్విషయాలు వాటిలో కొత్తలేకున్నా మావాదానికి భంగంలేదు. నేటి కాలపుకవిత్వం వాస్తవంగా కొత్తది. వెనుకటికవులు అశ్వాలని, సర్గలని, కావ్యవస్తువును విభజించ్వి పెద్ద పెద్దకావ్యాలు వ్రాశారు కాని యెంకిపాటలవలె కధ కొంచెంగా వర్గవిభాగముం లేకుండా కొద్దిపాటిగా భావమే ప్రధానంగా వ్రాసినకావ్యాలు లేవు. ఇవి యింగిలీషు లిరిక్సునుబట్టివ్రాసినవని వీటిలో భావోద్రేకం ప్రధానం ఇట్లాటివి మనకు లేవు. ఇప్పటికవుల చిన్నకావ్యాలు యీలిరిక్సులకు చేరినవి  వీటిని మెము భావకవిత్వమంటాము. ఇవి కొత్త, దీన్నికాదని మీరెంత యత్నించినా అనలేరు. అనిల్ వాదిస్తారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను. ఈసంగతి ముందు విచారిస్తాను. దాన్నిప్పుడు నిల్పుతున్నాను.

ఆక్షేపం

"ఈదులాడంగవచ్చు మీయింటికలని
పంటకాలవ కొబ్బరిపాలలోన
నొకరిపై నొకరము చేతు లుంచుకొనుచు
ఇష్టపదెదవు నీతోడ నేనుగూద
పూని చనుదెంతు నీసన్నిధానమునకు
మరువకే నెచ్చెలీ నన్ను మరువబోకు"

(గిరికుమారుడు.సాహితి


"సుందరాంగుల నెదర జూచియున్న
జానకి ఆత్మ నిల్పు నీయానవంటె
తరుణి వాచిత్త మనియెడు దర్పణమున
బింబితంబగు నీముఖ బింబమెపుడు"

(అధికార్ల సూర్యనారాయణ - భారతి సం.2 సం.2)

33

నూతనత్వాధికరణం

ఏల నాహృదయంబు ప్రేమించు నిన్ను"
                          (దే.కృష్ణశాస్త్రికృష్ణపక్షం)
"విబుదులందరు నన్ను విడిచిపోయినను
హేతులందరును నన్ను నేవగించినను
నాప్రేమభాగ్యంపు నవ్వువెన్నెలలలు
నాపైన ప్రసరింప నాకేమిభయము"
   (గరిగపాటి రామమూర్తి - భారతి 2.111

అని యీతీరున "నేను" అని ఉత్తమపురుషతో చెప్పడం కొత్త వెనకటివాండ్లంతా యేనలుడికధనో చెప్పేవాండ్లు కాని యిప్పుడు నేను, నా, అని చెప్పుతున్నారు. ఇది కొత్తగాదా అని అంటారా?

సమాధానం

   చెప్పుతున్నాను. అది అసంబద్ధం ఇట్లాటి "నేను" పద్యాలు చిరకాలంనుండి వుంటున్నవి.

"జొన్నచేలోనుంచి సొగసుకతెనుజూస్తి
నిన్నటాలనుంచి నిరుదలేదు-"
"గొల్లవరీచిన్నది నన్ చల్లగుండూమన్నదీ"
"వరబింబాధరమున్ సయేధరములున్ వక్రాలకంబుల్ మనో
హలంలొ లాక్షులు చూప కవ్వలిమొగంబై నంత నేమాయె నీ
గురుభాస్వఘనంబు క్రొమ్ముడియు నాకుల జాల వేగంగ కి
ద్దరిమేలద్దరి కెడునుంగలదె యుద్యద్రాజబింబాననా"-

(చాటు)


"అనిదితసుఖదు:ఖం నిర్గుణం వస్తు కించిత్
జడమతిరిహ కశ్చిన్మోక్ష ఇత్యాచచక్షే
మమ తు మతమనంగస్మేరతారుణ్యఘూర్ణ
న్మదకలమదిరాక్షినీవిమోక్షో హి మోక్ష:"

(సుఖంగాని, దు:ఖంగాని విదితముకానటువంటి ఒక నిర్గుణవస్తువు మోక్షమని ఒక బడబుద్ది అన్నాడు. నామత మదిగాదు. వికసించే యౌవనంతో ప్రకాశిస్తూవున్న స్త్రీయొక్క నివిమోక్షమే మోక్షమని నామతం)

34

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"సతి ప్రదీపే సత్యగ్నౌ సత్సు తారామణిందుమ
వినా మే మృగశాబాక్ష్యా తమోభూతమిదం జగతో(భర్తృ)
     (దీపముంటేనేమి అగ్నివుంటేనేమి నక్షత్రాలు చంద్రులు మణులుంటేనేమి, నామృగశాబాక్షిలేకుంటే నాకు జగమంతా చీకటే.)
"కదా కాంతాగారే పరిమళమిళత్ పువ్బశయనే
అయే కాంతే ముగ్దే కుటిలనయనే చంద్రవదనే
ప్రసీదేతి క్రోశన్నిమిషమిన నేష్యామి దివసాన్"

    (కాంతాగారంలో సువాసనగల పుష్పశయ్యమీద పరుండి ప్రియురాలి వక్షోయుగ్మాన్ని రొమ్ముమీద వహిస్తూ "ఓంగ్దా కుటిలనయనా, చంద్రవదనా ప్రసన్నురాలవు కావలసినది అని అంటూ యెప్పుడు దెనాలను నిమిషంవలె గడుపుతాను?)

అని "నేను" అని చెప్పినవి చిరకాలంనుండి వుండినవి

"దై వేపరాగ్యదసశాలిని హంత జాతే
యాతే చ సంప్రతి దినం ప్రియులంధురత్నే
కసై మన: కధయితాసి నిజానువస్థానం
క: శీతలై: శమయితా వచనై స్తవార్తిం (భామిని)

   (దైవం పరాజ్ముఖంకాగా ప్రియబంధురత్నం స్వర్గానికిపోగా ఒమనస్సా! ఇఘ నీదశను యెవరికి చెప్పుకుంటావు. శీతలవ్చనాలతో యెవరు నీసంతాపాన్నిపోగొడతారు) అని మనస్సును సంబోధించి తరువాత--

"ప్రత్యద్గతా సవినయం నహసా పురేవ
స్మేరై; స్మరస్య నచివై; సరసానలోకై:
మామద్యమంజురచనై ర్ఫచనైశ్చ బాలే
హాలేశతోపి న కధం శిశిరీకరోషి" (భామిని)
"సర్వేపి విన్మృతిపధం విషయా: ప్రయాతా:
విద్యాపి భేరగళితా నిముఖెబభూన
సా కేవలం హరిణశాబకలోచనామే
నైవసయాతి హృదయాదధిదేవతేవ" (భామిని)

35

నూతనత్వాదికరణం

"మందస్మితేన సురియా సరిషిచ్య యా మాం
నేత్రోత్పలైర్వికసితై రవిశం సమీపే
సా నిత్ల్యమంగళమయీ గృహదేవతామే
కామేశ్వర్లీ హృదయతో రచరయితా న యాతి"

(భామిని)

    "బాబా యిదివరకువలె యెదురుగావచ్చి వినయంతో మన్మధుడి మంత్రులనదగిన ఆలోకనాలతో 

మనోహరమైన మాటలతో అయ్యో! కొంచెమయినా నన్నిప్పుడు సంతోషెట్టవెందుకు?

    ఇంద్రియార్ధాలు మరచాను. దు;ఖంచేత విద్యగూడా వెనక బట్టింది. కేవలం ఒక్క నాభార్యయే లేడిపిల్లలవంటి కన్నులుగల నాభార్యయే. ఆధిదేవతలవలె నాహృదయంనుండి పోదు.
    "చిరునవ్వనే అమృతంతో నన్ను స్నానంజేయించి వికసించిన నేత్రోత్సవాలతో నన్నెప్పుడూ పూజిస్తున్న ఆ నిత్యమంగళమయి ఆనాగృహదేవతాకామేశ్వరి, ఆ నాప్రియురాలు నాహృదయంనుండిపొదు" అని భామినీ విలాసాంతర్గతమైన కరుణవిలాసంతో జగన్నాధవిరచిత పద్యాలు కనబడుతున్నవి.
      ఈ తీరున నేను, నా, అనేపద్యాలకవిత్వం చిరకాలంనుండి వస్తున్నది. దీంట్లో యేమీకొత్తలేదు. ఇంతకూ నెను నా అనే యిట్లాటి కవిత్వం యొక్క ఔచిత్యం  ముందు చర్చించబోతున్నాను. కనుక యిక్కడి ఆప్రశంస వదలుతున్నాను. ఇఃఘ మరేవిధమైన కొత్తాలేదు యేదైనా కొత్తవుంటే అది దోషభూతం గనుక కొత్తలోచేరదని తెలపబోతున్నాను. కనుక "కొత్తకవితాప్రపంచం" "మనవారు కొత్తవారైనారు"
  అని యిట్లా అనుకొనడం భ్రమ. అజ్ఞానం అవివేకం అని చెప్పుతూ యిఘ యీకలపుకృతులలో గుణదోష నివారణ చేస్తాను.
నేటికాలపు కవిత్వం వెనుకటిదానికి తీసిపోదని వెనుకటికాలపు కవిత్వం కంటె ఉన్నతదశలో వున్నదని కొంద రంటున్నారు

36

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"కవులు బయలుదేరినారు. పాతకవులవంటి వారుగారు"
"కవచమున కుండవలసిన్ లక్షణము లన్నియు నిద్దానికి
సంపూర్ణముగ గలవు"
               (యేకాంతసేవ పీఠిక. దే.కృష్ణశాస్త్రి)

"ఈబాలకవులు తొల్లింతిస్కందముల యశంబున కేమాత్రమును తీసుపోని యొక కొత్తస్కంధమును చేర్చబొవుచున్నాను."

(బాపిరాలతొలకరి పీఠిక - కూల్జ్రే)

"గుణమున నింతకంటె శ్రేష్ఠములైన కృతులు మనలో లేవు"

(లక్ష్మీకాంత తొలకరిపీఠిక -క.రామలింగారెడ్డి

"యెంకిఒపాటలు పూర్వపురచనములకంటె వింత అందమును నూతనప్రకాశమును వెలిగక్కుచున్నవి"

(దశిక సూర్యప్రకాశరావు. భారతి)

అని యీతీరున అన్నారు. మంచిది. ఈవిషయాన్ని ఇక విచారిస్తాను. ఇంతటి ఉత్కృష్టమైనకవిత్వం నేటికాలంలో వున్నదని విన్నపుడు నాకెంతో ఆనందం కలిగింది. మిక్కిలి కుతూహలంతో ఈకవిత్వాన్ని పఠించాను. గుణదోషాలను వివరిస్తాను.

అని శ్రీ మదక్కి రాజు లక్ష్మీనారాయణపుత్ర - ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో నూతనత్వాదికరణం.

సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం

విస్తరాధికరణం

  ఇది గుణదోష విచారనచేస్తాను.
ఈ కాలపు కృతుల్లొ ముఖ్యంగా నాటకాల్లో ఈవిస్తర దోషం కనబడుతున్నది. చెప్పవలసినదానికంటే హెచ్చుగా కవిగాని పాత్రలు గాని చెప్పడం విస్తరదోషం. దీనివల్ల విసుగు రసభంగం కలుగుతున్నవి. లోకంలో సయితం వదరుబోతును అధికప్రసంగంచేస్తాడని అసహ్యించుకొంటాము. ఇక రసాస్వాదం కలగవలసిన నాటకంలో అధిక ప్రసంగం అసహ్యమని చెప్పవలసిన పనిలేదు. నాటకప్రయోగ ప్రధానం రంగస్థలంలో పాత్రలు ఊరికెనదురుతుంటే లేచిపొవలెనని మనకు బుద్దిపుట్టుతుంది. వకీళ్లు విద్యాంసులు తమసిద్ధాంతాలను స్థాపించడానికి హెచ్చుగా మాట్లాడినా తగేవుంటుందిగాని రసాస్వాద ప్రధానమైన కావ్యనాటకాల్లో ఆపని చాలా హేయం. ఈ హేయమైన పని యీ కాలపు కావ్యాల్లో నాటకాల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది. కూచి నరసింహకృతి వనవాసిలో సేవకుడు యజమానుడి ఆపాత్రదానాన్ని గురించి రెండు పుటలు ప్రసంగిస్తాడు. సప్తమాంకంలో పావకుడు దారకుణ్ని దూషించడానికి మధ్య ఒక దారకవాక్యం తీసివేస్తే వరసగా మూడుపుటలు ప్రసంగిస్తాడు. బళ్లారి కృష్ణమాచార్యుల సారంగధర చిత్రనళీయాదులు విస్తరదోషంతోకూడి వున్నవి. చిత్రనళీయంలో ప్రధమాంకం తృతీయరంగంలో నటుడు భీమపుర వర్ణనగురించి హరిణగతిరగడలో పూర్తిగా రెండుపుతలుపన్యసిస్తాడు. అడవిలో దమయంతి నిద్రబొయ్యేటప్పుడు ఈమె నెట్లా వదులుతానని రెండుపుటలు గుక్కతిప్పుకోకుండా మాట్లాడుతాడు. దమయంతి లేచి రెండుపుటలు విలపిస్తుంది. ఇట్లానే రామరాజుతో పరానుచివర కొన్నిపుటల ఉపన్యాసం చేస్తాడు. సారంగధర మొదలైన విట్లానేవున్నవి. ఇట్లాటివి

38

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్యం

వెనుకటినాటకాల్లో వున్నా అది దోషమెగాని గుణంకాదు. కాళిదాసువంటి కవియొక్క కృతిలో ఇది కనబడితే దాన్ని దోషమనే మమ్మటుడు నిరాకరించాడు. అది కుమారసంభవంలోని రతీవిలాపం. అది ఉండవలసినదానికంటె హెచ్చుగా వుంటుంది. శాకుంతలంలో తృతీయాంక ప్రారంభంలో రాజు కొంచెందీర్ఘంగా ప్రసంగించినట్లుంటుంది.

    "ముద్రారాక్ష సాద్యసత్ కావ్యవిషయత్వాత్" (అహో) అని అహొబలుడు నిరాకరించిన ముద్రారాక్షసంవంటి కేవలవ్యవహార నాటకాల్లో వుంటే అది అసత్కావ్యత్యాన్ని యింకా యెక్కువగా స్థిరపరుస్తుంది. ఇక వెనుకటినాటకాల్లో యెక్కడనైనా వుంటే అది దోషమేగాని గుణంకాదు.
   ఈకాలపుకృతుల్లో ఇది విస్తారంగా వున్నది. కృష్ణపక్షంలోని "ఆశ" మొదలైనవి సాహితిలోని "వియోగరాగము. ప్రబోధము" ఇవన్నీ యీదొషానికి ఉదాహరణలే అయివున్నవి. యెంకిపాటలవంటి వాటిలో కొన్నిటిలో తప్ప తక్కిన యీకాలపుకృతుల్లో అనేకాల్లో యీదోషం కనబడుతున్నది.

అని శ్రీ. ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలొ వాజ్మయసూత్ర

పరిశిష్టంలో విస్తారాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ పరిశ్విష్టభాష్య.

వికరాధికరణం

వి కా రా లు

దయా, సత్యా, విజ్ఞాన, ప్రభృతిగుణాలచేత తేజస్వి అయిన మనిషికి వేషాదులు అప్రధానంగా తేజస్సుగొచరిస్తుంది. అదిలేనప్పుడు వేషం సవరించడం జుట్టుదిద్దడం ఇట్లాటివి ప్రధానమౌతవి ఇట్లాటివికారాలు ఈకాలపుకవిత్వంలొ తరుచుగా కనబడుతున్నవి.

   నాలుగుపాదాలు ముగించి ఆఖరున రెండుమాటలు తగిలిస్తారు. కొందరు దరువులు పట్టిస్తారు కొందరు కృష్ణపక్ష కర్త మూడుపాదాలు వ్రాసి నాలుగోపాదంలో రెండుమాటలు వ్రాసి చాలిస్తాడు.

"మొగముగంటి గనులుగంటి, మొగిలుగంటి పాటవినుచుంటి"
"అదయతను ద్రుంచినారే
      పెంధూళి
జదిమి వెదజల్లినారే
మొదలంట దూర్చినారే
      భయదాగ్ని
కీలలను వ్రేల్చినారే"
అని పాదాల్లో యిమడని మాటలను రెండుపాదాల మధ్యన వేసి చదువుకొట్టుతున్నాడు.
"గళఘోరగంభీర ఫెళార్బటులలో
                     మెరపేలా?
నిబిడ హేమంతరాత్రీకుంతలములలో
                     చుక్కేలా
అని నాలుగుపాదాల్లో యిమడని వాటిని అంతాన వేస్తున్నాడు.

40

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"నీ
కనుఱెప్ప కొనలనొక
చినుకైన కదలనీ
నీ
పెదవిచివురులనొక విడుదయూర్పువిసరనీ"

అని పాదాల నెత్తిమీద ఒంటిగా "నీ" లను నిల్చుతున్నాడు. ఒక్కొక పేజీలో నాలుగు పంక్తులే అచువేసి తక్కినకాగితమంతా ఖాలీచేస్తున్నాడు. కొన్ని పద్యాల నెత్తిమీద చుక్కబెట్టుతున్నాడు. ఒకవేళ యీవివరణలన్నీసాగసుకూర్చేవని ఒప్పుకొన్నా అసలుకావ్యం వికృతమైనప్పుడు.

"వపుష్య్హలలితే స్త్రీణాం
హారో బారాయతే పరం" (ఆగ్నేయ)

అన్నట్లు వికారాలుగానే పరిణమించడం సహృదయులకు విదితం అసలు తేజస్వికి ఈ వేషవికారాలు అనావశ్యకం. ఈదరువులు విరుపులు తాళాలు వికారాలే అవుతున్నవి క్రమంగా స్ఫష్టపరుస్తాను గనుక ఈ చర్చ యింతటితో వదలుతున్నాను.

అని శ్రీ - ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర కృతిలోవాజ్మయసూత్ర
పరిశిష్టంలో వికారాదికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

నామాధికరణం

పే ర్లు

     పుల్లయ్య రామయ్య సీతయ్య అనే మనుషుల పేర్లు యదృచ్చాసంజ్ఞలు పుల్లయ్యలో పుల్లలేదు రామయ్యలో  దాశరధిత్వం లేదు. సీతమ్మకు జానకీత్వం లేదు. కాని కావ్యనామాలు వస్తుధర్మాన్ని అనుసరించి యేర్పడుతున్నవి. రాకకధ రామాయణం భరతవంశస్థులకధ భారతం రఘువంశాన్ని అధికరించి రచించినది. రఘువంశం ఈతీరున కావ్యనామాలు వస్తు ద్యోతకంగా వుండడం వుచితం కాని యిప్పుడు జడకుచ్చులని, సంధ్యారాగమని నెలయేటిగానమని తమకు ప్రియమైన పేర్లన్ని కావ్యాలకు పెట్టుతున్నారు. అది అప్రశస్తం.

పూర్వపక్షం

     యదృచ్చానామాలు మనుషులకే పెట్టవలెనని నియమమేమిటి? పుస్తకాల కెందుకు పెట్టగూడదు?
  యెవరికింపైనపేర్లు వారు కవిజనమనోభీరామమని జడకుచ్చులని అవి అని ఇవి అని పెట్టుకొంటారు అని వాదిస్తారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను మనుష్యసంజ్ఞలు కెవలవ్యవహారం కొరకు కావ్యసంజ్ఞలు కావ్యవస్తుగ్రహణం కొరకు మనిషి తనయింటికి తనకుటుంబానికి హక్కుదారుడై వాటికి దృష్టి మరల్చవచ్చును. అప్పుడు వారికి పరమహంసలని లొకమాన్యులని గుణవాచాకాలు అనేకుల విషయంలో ప్రయుక్తమవుతునేవున్నవి కావ్యం ఒక మనిషికిగాని ఒక కుటుంబానికిగాని వుద్దేశించిందిగాదు. అది లోకానికి ఉద్దిష్టం

47

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటి కాలపు కవిత్వం

కాకుంటే దాన్ని లోకంలో వ్యాపించజేసేయత్నమే అనావశ్యకం దాన్ని లోకానికి తెలపవలసిన బాధ్యత కర్తకువున్నది. కందులను తన యింట్లో తాను రత్నాలనుకొన్నా కందిపప్పును వరహాలనుకొన్నా బాధలేదు. బయటికి అచి మూట బుజానవేసుకొని రత్నాలో అని అరిస్తే చూపమన్నప్పుడు కందులుచూపి నాలిక వెళ్లబెట్టవలసివస్తుంది. నిజంగా కందులు కావలసిన వాండ్లు అవి రత్నాలనుకొని అతణ్ని పిలిచి కొనకుండానే పోవచ్చును. కవ్యకర్త తన యింటిలో తన కావ్యాలను జడ అని ముడి అని చుట్ట అని కొప్పు అని జడకుచ్చు అని కుచ మనై కపోల మని బనాఎరసు చీర అని ముఖమల్లు రవికె అని తనకు ప్రియమైన పేర్లు పెట్టుకొని బులుపుతీర్చుకొ వచ్చును గాని లోకానికి వుద్దేశించినప్పుడు ఈవికారపు పనిచేసినా లోకపవంచనా ఆత్మవంచనా అతని పైన బడుతున్నవి.

    న్యాయకుసుమాంజలి ముక్తావళి సిద్దాంతకౌముది ఖండనఖంభాద్యం అనేవి ఆశాస్త్రాలకాఠిన్యాన్ని మృదువుపరచడానికి చేర్చినమాటలు గనుక వీటికి అన్వయించవు. కవిత్వమసలె మృదువైనది. మనోహరమైనది దానికి మృదుత్వమనోహరత్వాలు పులిమితే శబ్దవాచ్యత అవుతుంది శబ్దవాచ్యతను ముందు వివరిస్తాను.

ఆక్షేపం

   అవునుగాని జడకుచ్చులవంటివి కేవల సంజ్ఞలుగావు. జడ్కుచ్చులవలె యింపైన పద్యగుచ్చా లిందులో వున్నవని భావం కనుక ఇది లోకమాన్య మహాత్మ అన్నట్లు గుణవాచకం గుణవాచకాలుచితమే గదా అని అంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను: జడకుచ్చులవలె ఇంపైనవి అని ఆయింపు యితరులు చూచి అనవలసిందిగాని తానే చెప్పుకొవలసిందిగాదు. కాకిబిడ్డ కాక్కి ముద్దు అన్నట్లు యెవరిది వారికి యింపుగానే వుండవచ్చును ఇతరుల కది దొషభూయిష్టంగా కనబడవచ్చును.

43

నామాధికరణం

   రఘువంశమన్నప్పుడు దాంట్లో రఘువంశకధ లేదని యెవరూ అన లేరుగదా. కనుకనే అనిశ్చితమైన ఒకగుణాన్ని స్వయంగానే తన కవ్యానికి అరోపించుకొని అవకాశమిచ్చే సెలయేటిగానం జడకుచ్చులు. అవే యిట్లాటిపేర్లు కావ్యాలకు పెట్టడం అత్యంతం నింధ్య మంటున్నాను. అదిగాక యీపేర్ల యేకావ్యానికి పెట్టరాదు? పెంట మాటలువ్రాసి దాన్ని జడకుచ్చు లనవచ్చును. అదేమంటే నాది నాకు బాగున్నవనచ్చును ఇవన్నీ అవివేకపు పనులని వెనకటివైనా యిప్పటివైనా యిట్లా జడకుచ్చులు, సెలయేతిగానము అనే మాదిరిపేర్ల అప్రశస్తమని అంటున్నాను.
   "శిశుక్రింద యమసభ ద్వంద్వేంద్ర జననాదిభ్యశ్ఛ:"

అని పాణిని చెప్పినట్లు శిశుక్రందీయం, యమసభీయం కిరాతార్జునీయం ఇంద్రజననీయం, విరుద్ధభోజనీయం మొదలైనవీ. రఘువంశం కుమారసంభవం మొదలైనవి, పేర్లు కావ్యవస్తువును సూచించేవై మన వాజ్మయంలో ప్రతిష్ఠితమై వున్నవి.

  ఇంత ఆలోచించియే, భారతీయసాహిత్య వేత్తలు--
 "కవేర్యృత్తన్య వా నామ్నా నాయాస్యేతరస్య నా" (సాహిత్య) (కవిపేరునుగాని, వృత్తంపేరునుగాని, నాయకుడి పేరునుగాని, తత్సంబంధి అయిన ఇతరుడి పేరునుగానిబట్టి కావ్యానికి నామం కల్పించవలెను") అని ఆదేశిస్తున్నారు. పేర్లను క్లుప్తంచేయవచ్చును.
  స్వారోచిషమనుసంభవం అనడానికి మనుచరిత్ర అనవచ్చును   

"సత్యభామా భామా, దేవదత్తో దత్త:" (మహా)

అని మహాభాష్యంలో పతంజలి వ్రాస్తున్నాడు. పేర్లనుగురించి వివేకం కోల్పోయి లోకాన్ని వంచించే జడకుచ్చులు మొదలైన అనుచితపు పేర్లు ఈ కాలపు కృతులకు తరుచుగా కనబడుతున్నవి.

అని శ్రీ --ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర కృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో నామాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

ఊడుగుమాటలు అధికరణం

ఊడుగుమాటలు

   "కవి నొక విధమగు నుద్రేక మూగింపవలెను. ఒకయావేశ మానహింసవలెను వలవలనేడ్చును. పకపకనవ్వును పిచ్చి కేకలిడును పాడును నృత్యము చేయును." (యేకాంతసేవపీఠిక-దే.కృష్ణశాస్త్రి)
  ఇట్లా వూగవలె నని యిది యిమోన నని (Emotion)  ఆవేశపడవలె నని పిచ్చి కేకలు వేస్తాడని ఊహల ఈకాలపు కృతికర్తల్లో వ్యాపించివున్నది.

"ఆరులో వాడునై పూవులో: బూవునై
కొమ్మలో గొమ్మనై మనులేత రెమ్మనై
ఈయడవి దాగిపోనా హెట్లైన నిచటనే యాగిపోనా
పగడాల చిగురాకు తెరచాటు తేటనై
పరువంపుఇరిచేడె చిన్నారి సిగ్గునై
ఈయడవినిదాగిపోదా యెట్లైన నిచటనేయాగిపోనా"

కృష్ణపక్షం

    అని వెర్రిపాటలోవున్న మాటల యీ పూగుడుపిచ్చిమాటలే అయివున్నవి దయ్యంబట్టితే అంకాళమ్మ పోలేరమ్మ ఆవేశిస్తే వూగుతారు. దూపదీప నైవేద్యాలతో వేపాకుమందలదెబ్బలతో ఊగుడు ఉపశమిస్తుంది. కాని కవులువూగరు. పిచ్చికేకలు వేయరు. భావం ఆవరించినపుడు దానికి మొదట కవి వశుడయ్యేమాట సత్యం.

"క్రౌంచద్వంద్వవియోగోత్ధ శోకు శ్లోక: శ్లోకత్వమాగతు"

(ధ్వన్యా

(కొంచమిధునవియోగంవల్ల పుట్టినశోకం శ్లోకమైనది)

అనేమాటలు వాల్మీకి అశోకానికి యెంత వశుడైనదీ తెలుపుతున్నవి. అయితే కావ్యరచనయందు ఆభాన్ని తానే వశంచేసరుకొని సృష్టి ఆరంభిస్తున్నాడు.

45

ఊగుడుమాటల అధికరణం

"ఉపస్పృశ్యోదకం సమ్యబ్జుని। స్థిత్వా కృతాంజలి।
ప్రాచీనాగ్రేషు దర్చేమ దర్మేణాన్వేవతే గతిం.

తత: పశ్యతి ధర్మాత్మా తత్సర్వం యోగమాన్ధితు
పురా యత్ తత్ర నిర్వృత్తం పాణానామలకం యధా

తత్సర్వం తత్వతో దృష్ట్యా దర్మేణ న మహాద్యుతి।.
అభిరామస్య రామస్య చరితం కర్తుముద్యతు"(రామా)

పుణ్స్యే హిమవతు పాదే మేధ్యే గిరిగుహాలయే
విశోధ్య దేహం ధర్మాత్మా దర్బసంస్తరమాశ్రిత।

శుచి। పనియమో వ్యాస। శాంతాత్మా తపసి స్థిత।
బారతోస్యేతిహాసస్య ధర్మేణాన్విక్ష్యతాం గతిం
ప్రనిత్య యోగం జ్జానెన సోపశ్యత్ సర్ఫ్వమాన్తతు।

(మహాభా)

అనే పంక్త్యలు వాల్మీకి యొక్క వ్యాసుడియొక్క ఆత్మపరత్వాన్ని స్థితప్రజ్ఞత్వాన్ని ధర్మతేజస్యత్వాన్ని విదితం చేస్తున్న. సర్వభావాలకు మొదట వశుడై సర్వభావాలను పిమ్మట వశంచేసుకొని భావోద్వేగ్తానికి (Emotion)తాను మొదట వశుడైపిమ్మట భావోద్వేగాన్ని తనవతంచేసుకొని సర్గానికి ఉమ్మఖుడయ్యే జగన్నిర్మాతవలె అమోఘా వివేకంతో కావ్య సృష్టికి ప్రవృత్తుడవుతున్నాడు. కనుకనే

"అపారే కావ్యసంసారే కవిరేన ప్రజాపతి।" (ధ్యన్యా)
(అపారమైన ఈ కావ్యసంపారంలో కవియే ప్రజాపతి)
"ననరసరువిగాం నిర్మితి మాదధతీ కవేర్భారతీ జయతి (కావ్య)
(నవరససుందరమైన నిర్మితిని చేస్తున్న కవివాక్కు సర్వోత్కృష్టంగా వర్తిల్లుతున్నది0
"ననృషి। కురుతే కావ్యమ్"
(ఋషికానివాడు కావ్యం రచించడు)

అని కవి కీర్తితుడగుచున్నాడు. అంతేగాని కవులు పిచ్చికేకలు వేసి వూగరు. కవులు ఆయాసందర్బాల్లో యిష్టపాత్రలతో సమానుభవం

46

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపు కవిత్వం

పొందుతారు కాని ఊగరు. వాల్మీకికి రావణుడితో సమానుభవం వుండదు అతడు అష్టపాత్రలైన రామాదులతో సమానుభవం పొంది నట్లు గోచరిస్తుంది దీన్నే

"నాయకన్య కమె త్రోతు।
సమానుభవస్తత।" (ద్య.లో)

అని భట్టుతోతుడు అన్నట్లు ద్వన్యాలోకవ్యాఖ్యానంలో అభినవగుప్త పౌరులు ఉదాహరిస్తారు. మేఘదూతలో యక్షుడితో కవికి సమానుభవంవున్నా

"కామాత్తా సి: ప్రకృతికృపణాశ్చేతనాచేతనేను" (మేఘ) అని స్వకవిత్వాన్ని విదితంచేస్తాడు. భవభూతి భావసాంద్రత కెంత వశుడైనా

      "నమోనాకం ప్రశాస్మహే" (ఉత్తర)
అని ఆదికవులకు నమస్కరించి
      "నీకో రస: కరుణ ఏవ" (ఉత్తర)
అని వినిపిస్తాడు.

ఆక్షేపం

అవునయ్యా "బాలోన్మత్తపిశాచనతో అని పెద్దలు చెప్పుతున్నారు. జ్ఞాని బాలుదివలె వెర్రిగాడివలె, పిఛాశంవలె వుంటాడు కవులు జ్ఞానులు వెర్రివాండ్లవలె ఊరి మట్లాడడం ఉతితమెగదా కనుక కృష్ణపక్షంలో వున్న

"పాడమన్నది చిన్నబాలుదు పాడవిన్నది గాలిమబ్బులు
పాడినది ఒకమేకపై ఆ వెర్రిపాటకు డేవాడో"

అనే వెర్రిపాట మంచిదేను అని వాదిస్తారా

సమాధానం

వివరిస్తాను, "బాలోన్మత్తపిశాచనతో అనేది కవికుగూడా వర్తింస్తుంది అని వొప్పుకొనే విచారిస్తాను. "బాలోన్మత్తపిశస్చనతో అనేది జ్ఞానికి బాహ్యలక్షణంగాని బాలుడివలె చనుబాలు గుడుస్తాడని వెర్రివాడివలె రాళ్లు

47

ఊగుడుమాటల అధికరణం

రువుజూడని దయ్యంవలె యితరులను పడజాడని అభిప్రాయంగాదు. అసలింతకూ "బాలోస్నత్తపిశాఛవత్" అనేది విరగ్తుడైన వేదాంతిలక్షణం అతడికి లోకంలో పనిలేదు.

  "విస్త్రెగుణ్యే పది విచరతాం కోవిధి: కో నిషేద:"

అన్నట్లు అతడిప్రవృత్తి లోకాతీతంగా వుంటున్నది కాని కవి, లోకంతో అత్యంతం సంబద్దుడై లోకానికి తనకావ్యాన్ని ఉద్దేశించి లోకసంబంది విభావాదులను అలయినందేసి గుసభావాలను తమ్దీలనం జేస్తున్నాడు. అతడు "బాలోన్మత్తపిశాచనతొ అనే లక్షణంగల జ్ఞానికోటిలో చేరెనా

"ఆత్మాన్ం చేత్ విజానియాదయమస్మితి పూరుష:
కిమిచ్చనీ కన్యకామాయ శరీరమనుసంజ్యరేత్" (శ్రు)

అని కావ్యాన్నే వదులుతున్నాడు కాదు కూడదు పిచ్చికేకలు వేస్తాడంటారా వెర్రివాడివలె కేకలువేసి పిచ్చిమాటలే గనుక వాటితో లోకానికి పనిలేదు.

అనిపిచ్చిమాట అతనికే లోకం వదలుతున్నది.
"నానృనీ॥ గురుతేకావ్యమీ"
"అపారే కావ్యనంసారే కనిరేవ ప్రజాపతి॥"

అని అఖండవివేకశాలిగా కీర్తితులవుతున్న కవులకు సమస్కరిస్తూ యీపిచ్చిమటలను గురించిన ప్రస్తావన ముగిస్తాను. ఇక "శిశువదనంలో కవిత్వమున్నది. సతీవవనంలో కవిత్వమున్నది" అనిఅంటే కవిత్వప్రేరకమైన ఆంసమున్నదని అభిప్రాయంగాని అవేకావ్యమని అర్ధంకాదు. ఆభారతీయ సర్వాల్లో ఊగి వెర్రిమాటలు మాట్లాడితే మాట్లాడుతారేమోగాని కవితాప్రస్థానం మహావికాసంపొంది సర్వోచ్చదశనొందిన భారతవర్షంలో కవిపరమోన్నత మైనపదం అధిస్టించే వున్నాడు. ఊగడం, కేకలు వేయడం ఆవేశమని కవి అట్లా ఆవేశపడి వూగుతాడని పిచ్చి కేకలు వేస్తాడని యీకాలంలో వ్యాపించివున్న అభిప్రాయం అజ్ఞానజన్యమని చెప్పి యీచర్చ చాలిస్తున్నాను.

  అని శ్రీ ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయమాత్ర పరిశిష్టంలో
ఊగుడుమాటలు అధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

నిదర్శనాధికరణం

నిదర్శనప్రంపరలు

   విస్తరదోషంలో నిదర్శనపరంపర యిమిడివున్నా దీన్ని ప్రత్యేకించి తెలపవలసినంత హెచ్చుగా ఈ కాలపుకృతుల్లో వ్యాపించివున్నది.
     ఈ దోషాన్ని వివరిస్తాను; ఒకసంగతిని స్ఫుటపరచడానికి నిదర్శనం చలా తొడ్పడుతుంది.

"క్వ సూర్య ప్రభవో వంశ: క్వచాల్పవిషయా మతి:"
"తితీర్పుధ్దుస్తరం మోహా దుడుసేవాస్కి సాగరం"
                                            (రఘు)
సూర్యప్రభవమైన ఆ రఘువంశ మెక్కడ?
అల్పవిషయమైన నామతియెక్కడ?
దుస్తరసముద్రాన్ని పుట్తితో దాటనెంచాను

అని అన్నప్పుడు కాళిదాసు చేయదలచినకార్యం యొక్క దుష్యరత్వం యెంతో హృదయంగమంగా వ్యక్తమవుతున్నది. ఇక పైనవిదర్శనాలు చెప్పడం అధిక ప్రసంగమే అవుతున్నది.

భావం హృదయంగమంగాస్పుటపడ్డతరవాత దాన్ని యింకా చెప్పడం విసుగును రోతను పుట్టిస్తుంది. ఒకవస్తువును వెడల్పుగా పరచి పొగ గొట్టిన కొద్దీదానికి బలంతగ్గిపలచబడిపోతుంది. భావాన్ని వ్యక్తదశకు తెచ్చి వదలితే అఖండబలంతో హృదయాన్ని అధిష్ఠిస్తుంది. లేదా కొట్టికొట్టి వదలితే పలచబడి నీరసిస్తుంది. అందుకే నిరర్శనపరంపర దోషమని హేయమని చెప్పుతున్నాను. హేయం గనకనే కళాదాసాదులు ఉత్తమమార్గమునవలంబించి భావవ్యక్తిచేస్తూ కావ్యసౌందర్యాన్ని అనకు ప్రసాదించారు.

49

నిదర్శనాధికరణం

   "దుస్తరసాగరాన్ని అజ్ఞానంచేత పుట్టితొ దాటదలచాను"

అని భావం వ్యక్తంచేశాడు కాని కొట్టికొట్టి

"హిమవత్పర్వతాన్ని చిన్ననిచ్చెనతో యెక్కదలచాను
సముద్రనికతాకణాలనుసాంతం లెక్కింపదలచాను"
అని యీ తీరున ఉడుకుసోదిలోకి దిగలేదు.
"అపూర్వకర్మచరణాల మయి ముగ్దే విముంచ మాం
శ్రితాసి చందనబ్రాంత్యా దుర్విపాకం విషద్రుమం"(ఉత్తర)
   (ఓ ప్రియురాలైనముగ్దా! అపూర్వకర్మ చండాలుణ్నీ నన్ను వదలు చందనవృక్షమనుకొని దుర్విపాకమైన విషవృక్షాన్ని ఆశ్రయించావు).
అని భవభూతి శ్రీరాముడిచేత అనిపిస్తాడు. అంతేగాని సాగదీసి
"మణి అనుకొని మహోగ్రాగ్నినిచేపట్టినావు
కుసుమమాల అని క్రూరసర్పాన్ని మెడవేసుకున్నావు"
అని నదరించడు
    ఆ సత్కావ్యమని అహోబలపండితుడన్న ముద్రా రాక్షసంలొ సయితం కొపసంరంభసమయంలో కూడా
"అస్వాదితద్విరదశోణితశోణశోబాం
సంధ్యారుణామివ కలాం శశలాంచనస్య
బృంభావిదారితముఖస్య ముఖాత్ స్పురంతీం
కొ హర్తు మిచ్చతి హీరే: పరిబూయ దంష్టాం"
                                          (ముద్రా)

  (యేనుగునెత్తురు ఆస్వాదించి చంద్రుడి సంధ్యారుణకాంతివలె యెర్రగావున్న సింహపుకోరను  ఆవలిస్తే బయటికి ప్రకాశిస్తున్నదాన్ని ఆసింహపు నోటినుండి యెవడు పరాభవించి పెరకబోతున్నాడు) అని ఒక్క నిదర్శనంతొనె రాక్షససాహసికత్వాన్ని  నిరూపిస్తాడూ

"నందకులకాలభుజగీం
కొసానలబహులనీల ధూమలతాం
అద్వాసి బద్యమానాం
పద్: కో నామ నేచ్చతి శిఖాంమే" (ముద్రా)

50

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

  (కోపానలబహుశనీలధూమంత నందకులానికి నల్లతాచు అయి యిప్పటికి కట్టబడుతున్న నాశిఖను వధ్యుడెవడు ఇచ్చగించడు) అని మలయ కేతువిగ్రహాన్ని సూచించ్వి దాన్ని యింకొక్కవిదర్శనంతో

"ఉల్లంఘన్మమ సముజ్జ్వలత: ప్రతాపం
కోపస్య వందకులకాననదూమకేతో:
సద్య: పరాత్మపతిమాణవివేకమూఢ:
క: శాలభేన విధినా లభతాం వినాశం" (ముద్రా)

  (నందకులాకానన ధూమ కేతువయిన నాప్రజ్వలించే కోపప్రతాపాన్ని ఉల్లంఘిచి యెవడు ప్రబలమెరుగని మూఢుడు మిడతవలె వినాశం పొందుతాడు) అని ఉపోద్బలంచేస్తాడు.
    దు:ఖం అతిశయించి కొంత అధికాలాపం ఆరంభ మయ్యే ఘట్టంలో కాళిదాసు రతివేచ భర్తతొగూడా భార్య పోవాలె ననేఅభిప్రాయానికి
   "శశినా సహ యాతికొముదీ సహమె ఘేన తటిత్ ప్రలియతే."   (కుమా)

(చంద్రుడితో వెన్న్లెలపోతుంది. మేఘంతో మెరుపులీన మవుతుంది) అని రెండునిదర్శనాలకంటె యెక్కువచెప్పించడు ఇట్లా చెప్పినా "పున:ర్దీప్తి" అనేదోషం రతివిలాసానికి సంక్రమించిందని మమ్మటు డన్నాడు. అది వేరేవిషయం.

   కాళిదాసు సాధారణంగా ఒకటి రెందు  లేదా మూడు  నిదర్శనాలను చెప్పుతాడు. నిదర్శనబాహుళ్యం అరుదు యెక్కడనైనా యిప్పటివలె నిదర్శనపరంపరలు అదికంగావుంటే అవి దోషమేగాని గుణంగాదు.
  నిదర్శనపరంపరలు నూమాలుప్రజలకు వుడుకెక్కించే సభల్లో అవసరమైతే కావచ్చునుగాని పరిణతబుద్దులకు ఉద్దిష్టమైన కావ్యాల్లో విసుగూ రోతా పుట్టిస్వవి శ్లేషల్కు వాక్యాల ఉన్మగ్మనిమగ్నతలకు యత్నిస్తూ సర్వార్ధాలకు గార్లించ ఉద్యుక్తమైన కాదంబరిలోని నిదర్శనపరం పరలు ప్రత్యేకించి విమర్శించదగ్గవి గనుక వాటివిచారణ యిక్కడ వదులుతున్నాను. ________________

నిదర్శనాధికరణం

శాస్త్రాల్లో విషయం స్ఫుటపరచడానికి ఆవశ్యకత వస్తుంది. వాక్యపదీయకారుడు ద్వితీయకాండంలో

"ప్రమాణత్వేన లాం లోకః సర్వః సమనువశ్యతి,

సమారంభాః ప్రతీయస్తే తిరశ్చామపీ తద్వశాత్." (వాక్య)

(అప్రతిభయే ప్రమాణంగా లోకం చూస్తున్నది. ప్రతిభావశోననే తిర్యక్కులకుగూడా ప్రవృత్తిప్రతీతమవుతున్నది.} అని ప్రతిభను ప్రతిపాదించి

"స్వరప్రవృత్తం ఏకురుతే,

మధౌ పుంస్కో కిలస్యకః"

(వాక్య} (మధుమాసంలో కోకిలకు పంచమస్వరవిరామం యెవడు కలిగిస్తున్నాడు? ప్రతిభయే.)

అని నిదర్శనం చెప్పుతాడు. కాని శాస్త్రం గనుక .యింకాస్ఫుట) పడడానికి,

"జంత్వాదయః కులాయాదికరణే కేన శిక్షితాః,

ఆహార ప్రీత్యభిద్వేష ప్లవనాదిక్రియాసు కః.

జాత్యన్వయప్రసిద్దాను ప్రయోక్తా మృగపక్షీణాం." (వాక్య)

(సాలీడు మొదలైనవాటికి గూళ్లు నిర్మించడం యెవరునేగినారు? ఆహారం, ప్రీతి, ద్వేషం, ఊదడం మొదలయిన జాత్యన్వయ ప్రసిద్దియలలో మృగపక్షులను యెవడు నడి పేపొడు) అని నిరూపిస్తాడు. అనాది ప్రతీభావశంవల్ల ఈక్రియలు ప్రేరితమై ప్రతీతమవుతున్న వనీ వీటికి జన్మాంతరంలో శబ్దశ్రవణం బోధహేతువని శ్రుతాశ్రుతశబ్దాలే సర్వప్రవృత్తికి హేతువని యిట్లో శబ్దంవల్ల కలిగే యితికర్తవ్య తారూపమైనదే. వాక్యార్థ మనీ అదే భగవతి ప్రతిభ అని ఆపంక్తుల అభిప్రాయం. శాస్త్రం గనుక మూడునిదర్శనాలు చెప్పి అభిప్రాయం స్ఫుటపరచాడు. ఇట్లానే సర్వం స్వభావంచేతనే ప్రవృత్త మవుతున్నది గాని వేరే నియంత లేడనే చార్వాక సిద్ధాంతం మాధవాచార్యులవారు సర్వదర్శనసంగ్రహంలో ప్రతిపాదిస్తూ ఉదోహరించిన అభియుక్తోక్తి, అభిప్రాయం స్ఫుట పరచడానికి, ________________

52

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటి కాలపుకవిత్వం

"అగ్ని రుషో జలం శీతం శీతస్పర్శ స్తథానిలః, కేనేదం చిత్రితం తస్మాత్ స్వభావాత్ తద్ వ్యవస్థితిః" (సర్వ) ( అగ్ని, వుష్టం. జలం, శీతం, గాలి. శీతస్పర్శం యిదంతో యెవరు చిత్రించారు? స్వభావంవల్లనే యిదంతా యేర్పడుచున్నది). అని నీదర్శనాలను చెప్పుతున్నది. ఇవి శాస్త్రసందర్భాలు. అక్కడ సయితం మితత్వాన్ని అతిక్రమించలేదు. పరిణతబుద్దులకు భావాన్ని అందిస్తూ రసాస్వాదం కలిగించవలసిన కావ్యంలో కాళిదాసాదులు ఔచిత్యం పరిపాలించి నిదర్శనంగంపరలు లేకుండా కావ్యసౌందర్యాన్ని కాపాడినారు. కాని ఈ కాలపుకృతికర్తలకు యీవివేకం నశించింది. నిదర్శనం మొదలు పెట్టితే వుడుకుబోతువుపన్యాసంలోకి దింపి విసుగూ గోలా పుట్టిస్తున్నారు.

దుఃఖంలో ఆశ. దాన్ని నిరూపించడానికి కృష్ణపక్షకర్త

"కన్నీటికెరటాల వెన్నెలేలా?

నిట్టూర్పుగాడ్పులో నేత్తా వియేలా ?"

అని అన్నాడు. ఇంతటితో వూరుకోలేదు.

"ప్రళయకాలమహోగ్ర భయదజీమూతోరు

గళ ఘోరగంభీర ఫెళ ఫెళార్భటులలో మెర "పేలా"

అని ఉడుకెక్కించాడు. ఇంకో ఊరుకోలేదు.

"అశనిపాతమ్ములో నంబువేలా?" అన్నాడు. ఇంకా ఊరుకోలేదు.

"హాలాహలమ్ములో నమృతమేలా"

అని ఇంతటితో చాలించలేదు.

"ప్రబలనీరంధ్రాభ్ర జనితగాడధ్వాంత,

నిబిడ హేమంత రాత్రీ కుంతలములలో చుక్కేలా"

అని అన్నాడు. ఇంతటితో విరమించలేదు.

"శిథిలశిశిరమ్ములో జివురేలా?'

అన్నాడు. కాని ఊరుకోలేదు.

"పాషాణపాళి పై బ్రసవమేలా?"

అని అన్నాడు. ఇంకా వదలలేదు. ________________

నిదర్శనాధికరణం

" వికృతక్రూరక్షుధాక్షుభితమృత్యుకఠోర

వికటపాండురశుష్క వదన దంష్ట్రాగ్ని లో నవ్వేలా" అని అన్నాడు. ఇప్పటికైనా విడిస్తే చాలు నని అనుకొన్నాను గాని ఆయన అట్లా విడువదలచలేదు.

"కన్నీటీకెరటాల వెన్నె లేలా?

నిట్టూర్పుగాడ్పులో సత్తా వియేలా"

అని వదలినాడు. ఈతీరుగా నీదర్శన పరంపరలు నిండినవి.

"ఆకులో నాకునై పూవులో పూవునై

కొమ్మలో కొమ్మనే నునులేత రెమ్మనై

| ఈయడవి దాగిపోనా?"

అనీ చెప్పి ఇట్లా అయిదుసార్లు 'అడవిలో దాగిపోనా' అని 'ఆుకునే కొమ్మనై, పూవునై, రెమ్మనై,' అని యింకా యేమేమో అని ఊరుకుంటాడు.

ఈ కాలపుపద్యాలకు ఈదోషం హెచ్చుగా కనబడుతున్నది.

ఆంధ్రహెరాల్డులో, బసవరాజు అప్పారావుగారు

"ఆమబ్బు మబ్బు ఆకాశమధ్యాన

అద్దు కున్నట్లు మనమైక్యమౌదామే".

అని ప్రియురాలిని ఉద్దేశించిన మాటలను అంటారు. ఆమాట అని ఈ కృతికర్త అంతటితో వూరుకోడు.

"ఆతీగె తీగె, ఆపోగు యీవాగు, అమాట మాట" అని మొత్తం నాలుగునిదర్శనాలు వేసి పూర్తి చేస్తాడు.

తీగె తీగెకలిసినా వాగువారు కలసినా అంతగా భావభేదంలేని యీనిదర్శనపరంపరలు నిరర్థక మంటున్నాను. సాహితిలో ఒకరు

"సంతత మడంగి యున్నె? నిసర్గగుణము

ఎంత ప్రతికూల వృత్తిలో నిరికియున్న

ఎంత యుత్సాహ జలధార లింకుచున్న

హృదయ మందున కవితాంశదృఢతనుండ

ఉండునే యది యుప్పొంగ కుండనెపుడు"

అని తన దుర్ని వారకవిత్వాన్ని ప్రతిపాదిస్తాడు. దీనికి ________________

54

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపుకవిత్వం

"తరణి కిరణంబు లపుడవు తపుజేయ

కాలమేఘాళి సారెకు గప్పుచుండ

కృష్ణపక్షము లేపుడు కృశింపజేయ

విమల కమనీయ కౌముదీ హిమకరుండు

శారద నీశీధినుల వేదజల్లకున్నె"

అనీ అయిదుపంక్తుల్లో ఆకృతీకర్త ఒకనిగర్శనం చెప్పుతాడు. ఇది ప్రకృతిశాస్త్ర ప్రథమపొరల ఫక్కీగానీ కావ్యఫక్కిగదు. అయినా యింతటితో వూరుకోడు.

"గండశైలము లెన్నొ మార్గమునబడిన

ఉరునికుంజంబులెన్నో క్రిక్కిరిసియున్న.

తీక్ష కీరణము లెంతబాధించుచున్న

ఋగమతిగయంబుతోడ వర్గాగమమున

ఇరుకెలంకులు తెగ బ్రవహింపకున్నే".

అని నిదర్శనాన్ని సాగదీస్తాడు.

ఇంకా వూరుకోడు.

"అనిల మామోదమును సతం బాహరింప

మార్దవము నాతవము రూపుమాపుచుండ

భృంగములు మకరందము చీల్చుచుండ

కోమలంబుగ వచ్చి పరీమళంబు

కుసుమము వసంత వేళనువిసరకున్నె"

అని తిప్పి తిప్పి చెప్పుతాడు. ఇంకా వదలడు.

"ప్రేమతో గన్న తల్లి తన్వీడి చనిన

విరసంల నడుమను బెరగుచున్న

అరీభయంబుస నాకుల నడగియున్న

తరుణ మరుదెంచు చోగలస్వరముతోడ

ప్రమదభరమున కోకిల పాడకున్నె "

అని వూరుకుంటాడు.

| ఈ కవికి వున్న యింతదుర్ని వాగకవిత్వం ఆంధ్రదేశానికి లభించిందేమో నని యెక్కడనైనా వున్న దేమో నని వెదుకుతున్నాను. శబ్దార్థాలను భావాన్ని అందించేమట్టుకు స్వీకరిస్తూ ఆనందఫలకమైన ధర్మాధర్మ ప్రవృత్తి నివృత్తులను రసాస్వాదప్రదానపూర్వకంగా శ్రోతలకు ________________


నిదర్శనాధికరణం

ప్రసాదించే పరమార్థానికి ఉన్ముఖమై వుండవలిసిన కావ్యం జాబితాలను, తయారుచేస్తున్నప్పటి పతితదశ వాస్తవంగా సంతాపకరమైనది.

|

ఆక్షేపం.

అవునయ్యా, ఇప్పటిది భావకవిత్వమని అది కొత్తదని మేమన్నాము. దాన్ని మీరు కాదనలేదు. భావకావ్యమంటనే యేకభావాన్ని ప్రతిపాదించేది. ఒకటభావాన్ని అనేకభంగుల ప్రతిపాదించారు. దీంట్లో దోషమేమిటి? అనీ అంటారా.

సమాధానం.

చెప్పుతున్నా ను, భావకావ్యాన్ని ముందు విచారిస్తాను. ప్రేమ, భక్తి, వంటీ చీరావస్థానంగల మనోవృత్తి భావం. ఇదే కావ్యానికి విషయం. నిద్రపోతున్నాను:అన్నందిన్నా ను; అనే ఒక వాక్యార్థంకాదు భావం. అదే భావమని వొప్పుకున్నా ఆభావంవల్ల కలిగే చేష్టలు వివిధసందర్భాల్లో వేడలేసంభాషణలు, తత్సంబంధి మనో వ్యాపారాలు, ఇవన్నీ ప్రతిపాదించడం భావ ప్రతిపాదనంగాని ఒకటే అభిప్రాయానికి తిప్పితిప్పి పది పన్నెండు ఉదాహరణా లియ్యడం గాదు. ఇట్లా ఉదాహరణాలు అయిదారో పది పన్నెండో కలిస్తే ఆది వోక కావ్యమనే అభిప్రాయం గూడా ఈ రోజుల్లో వ్యాపించింది.

చాటుపద్యాలు.

వ్యాకరణం మొదలైన శాస్త్రాల్లో వలే ఉదాహరణలు గుప్పడం కవిత్వంగా దని నిరూపించాను. అయినా ఒకభావాన్నీ పరిపోషం చేసేటప్పుడు ఆంగంగా అవసరమైనంతమట్టుకు యివి చెప్పితే ఒకప్పుడు తగివుండవచ్చునుగాని,

"నిట్టూ ర్పుగాడ్పులో

ఫెళ ఫెళార్భటులలో

హాలాహలమ్ములో ________________

56

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపు కవిత్వం

రాత్రీకుంతలములలో

శిశిరమ్ములో!!

అని యిట్లా ఉదాహరణలు గుప్పించి, అది కావ్యమవుతుందని మురియడం అనుచితమైనవని.

ఆక్షేపం.

అవునయ్యా. "వాక్యం రసాత్మకంకావ్యం" అని విశ్వనాథు డన్నాడు. ఒక వాక్యమైనాచాలు, రసవంతమైనది. అదేకావ్యం. అనేక వాక్యాలు వుండవలసిన పనిలేదు. అని అంటారా?

సమాధానం.

చెప్పుతున్నాను; వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం అంటే మహావాక్యం అని అభిప్రాయం. లేదా రసాత్మక వాక్యం కావ్యాంశం అని అయినా అభిప్రాయం. మీరు చెప్పిందే అవాక్యానికి అర్థమైతే ఒకపోక్యం వ్రాసి కవిగావచ్చును.

వాక్యంతో గూడా పనిలేదు.

"తద దోపౌ శబ్దాగే సగుణావనలంకృతీపునః క్వాపి"(కావ్య)

అని సాహిత్యవేత్తలంటారు.

శబ్దార్థా అంటే శబ్దం అర్థం రెండు అని అభిప్రాయం. శబ్దానికి అర్థం యెట్లానైనా వుంటుంది గనుక ఒక మంచిశబ్దం రచిస్తే చాలు. కావ్య మౌతుంది. రచయిత కవి అవుతాడు.

"మందః కవి యశః ప్రాక్టీ"

అని కాళిదాసువంటివాడు చెప్పడం అనవసరం. ఇంతమంది ఇంత తేలికగా కవులవుతుంటే అతనికి జంకెందుకు? ఇందు వదన ఇది. ఒకకావ్యం; సుందరాంగి ఒక కావ్యం; ఇందువదన కౌగిలియ్యవే సుందరాంగీ, ముద్దు పెట్టవే; ఇవి రెండు మహా కావ్యాలు అని నిర్ణయించవచ్చును. కాని యివన్నీ తెలివితక్కువమాటలు, ఒక భావంగాని రసంగాని పరిపోషం చెందినప్పుడే కావ్యత్వ సిద్ది కలుగుతున్నది. కాదా అవి కొన్ని మాటలే ________________

నీదర్శసోధికరణం

అవుతున్న వి గాని కావ్యంగాదు. ఇందుకే "వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం" అన్న సాహిత్యదర్పణకారుడు,

"తత్ర వాక్యం యథా శూన్యం వాసగృహం" ఇత్యాది "మహా వాక్యం యథా రామాయణమహాభారతరఘువంశాదీ" (సాహి) అని వినిపిస్తున్నాడు.

"వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం" అన్నప్పుడు కావ్యాంశం వాక్యంలో వుంటుందని అభిప్రాయం. యేకవాక్యమే కావ్యమైతే, మేఘసందేశాదులు మహామహా కావ్యాలు గావలేగదా. మేఘసందేశాదులు ఖండకావ్యాలని విశ్వనాథుడు చెప్పుతున్నాడు. మేఘసందేశంలోని ఒకశ్లోకమే కావ్యమైతే మేఘసందేశమంతా కలిసి ఖండకావ్య మేట్లా అవుతుంది? రసభాపాలు పరిపోషంచేంది శ్రోతకు మనః పరిణతి కలిగించడంలో కావ్యత్వసిద్ది యేర్పడుతున్నది. చీరావస్థానం లేని అభిప్రాయాన్ని తెలిపే వకవాక్యంగాని ఒకమాటగాని అట్టాటిపనికి సమర్థంగావు. సాహిత్య గ్రంథాల్లో ఇదీ రసం, ఇదీ భావం, ఆని ఒక్కొక్క శ్లోకాన్ని ఉదాహరించడం, ఉపదేశోపాయమని తెలుసుకోవలెను. దాంట్లో రసాంశ, భావాంశ, వున్న దని తెలుసుకోవలెను. అదీ గాక ఈ భావం, రసం. భావత్వంచేత, రసత్వంచేత, మాత్రమే గ్రాహ్యం గావు. ఆధారంయొక్క గుణగుణాలు అధేయంమీద ముద్రితమవుతున్నవి. ఈసంగతి ముందింకా స్పష్టంగా విశదీకరిస్తాను. రసం, భావం గ్రాహ్యంకావడానికి తదాధారమైన ఆలంబనం విదితమై అవి పరిపోషం చెందడానికి సాంగరూపసిద్ధి కలిగేవరకు ఉపస్థితంకావలెను. అప్పుడే మనకు ఉత్తమకావ్యం సిద్ధించగలదు. అట్లా కాక ఆ చినావస్థానమైన ఒక అభిప్రాయానికి నాలుగైదు ఉదాహరణాలు వ్రాసి ఆ మాటలను ప్రత్యేకంగా ఒక పేజీమీద ముద్రించినమాత్రాన అది ఒకకావ్యంగాదు. అవి యింపుగావుంటే వాటిని కావ్యాంశగల చాటూక్తు లనవచ్చును. ఆమనోహరత్వం గూడా లేకుంటే అవి పనికిమాలిన ఛాందసపుమాట లవుతవి. కృష్ణపక్షంలోని విరిచేడె, విశ్రాంతి, శాపం, అబ్బ, తొలకరిలోనీ మరపు, గడ్డిపూలు, మొదటిముక్క, ఇట్లాటివన్నీ చాటూక్తులైనా అవుతవి. ఛాందసపు మాటలైనా అవుతవి. ఈ కాలపుఖండ కృతుల్లో ఛాందసపుమాటలే ________________

|

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపుకవిత్వం

హెచ్చుగా కనబడుతున్నవి. యెంకిపాటల వలె కావ్యత్వ సిద్ధిపొందినవి అరుదుగా కనబడుతున్నవి.

ఆక్షేపం.

అవునయ్యా, ఈ రోజుల్లో మీరన్నట్లు స్వరూపసిద్ధి అయ్యేదాకా కావ్యం వ్రాస్తే చదవడానికి యెవరికీ తీరదు. అదిగాక పత్రికలవారికి చిన్న చిన్న పద్యాలు పద్యసంచయాలు అయితే అనుకూలిస్తవి, కనకనే చిన్న కృతులు వ్రాస్తున్నారు, అదిగాక ప్రజలరుచులు చిన్న వాటిమీదనే వున్నవీ, అని అంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను. తీరిక లేదనేమాట నేనొప్పుకోను. యేమితోచక యెందరో గాని యెట్లానో నెట్టడం మన మెరుగుదుము. చీట్లాడడం యెరుగుదుము. కనుక తీరికేలేదంట అంగీకరించజాలను. కావ్యాసక్తి గలవారిలో కొందరిని తీరికగలవారున్నారు. ఇఘ పత్రికలవారికి తీరిక లేనివారికి చిన్న చిన్న వి కావలెనంట కావలసి వుండవచ్చును. అంత మాత్రం చేత ఉత్తమకవిత్వ మెట్లా అవుతుందీ? ఆపద్యాలు ఉత్తమ కావ్య మెట్లా అవుతవి? వార్తలవలెయిది చదివి పారవేయడానికి పనికివస్తవంట, ఇవి పత్రికలవారి వ్యాపారానికి తీరికెలేనివారికి వేసే చిల్లరముక్కలంట. నాకు విప్రతిపత్తి లేదు. అప్పుడు నావిచారణ ఆవశ్యకంగాదు. ఇక ప్రజలరుచులంటారా? ప్రజలరుచులకు సేవచేయడానికి కవులు వేశ్యలూ, వర్తకులూగారు గదా.

"యథాసై రోచతే విశ్వం తథేదం పరివర్త తే" (ధ్వన్యా)

{కవికి విశ్వమెట్లా ఇష్టమైతే అట్లా పరివర్తనపొందుతుంది) అని ఆనందవర్ధను ఉన్నట్లు సర్వలోకాన్ని వశీకరించీ ఉత్త మమార్గాన నడపవలసినకవి ప్రజలరుచులకు సేవచేసే వేశ్యాపదవిని వణిక్జానాన్ని పొందడం హైన్యం. అని శ్రీ ... ఉమా కాస్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరీశిష్టంలో నిదర్శనాధీకరణం సమాప్తం. ________________

శ్రీ ర స్తు.

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం.

వేదాంతం.

ఈ కాలపు కృతుల్లో తత్వకవిత్వమంటూ కొంత కనబడుతున్నది. కవిత్వం తత్వ జిజ్ఞాసా, చాలా సంబంధం కలవి.

"నానృషిః కురుతే కావ్య" మని భారతీయులు చెప్పుతున్నారు.

భగవద్గీతవంటి తత్వగ్రంథాన్ని కవి వ్యాసుడు తనకృతిలో యేకదేశం చేశాడు. అసలీ తత్వజిజ్ఞాసలకు కవులే బీజావాపకులు.

"నాసదాసీత్ నో సదాసీ తదానీం సొసీద్రజో నోవ్యోమాప రోయత్" (ఋ. మ14). అ 11. సూ 1. ఋ. 1)

ప్రళయదశలో అసత్తు లేదు, సత్తు లేదు, భూమి పాతాళం మొదలైనవిలేవు. అంతరిక్షంలేదు. (విద్యా. భా.)

"కో అద్దా వేద క ఇహ ప్రవోచత్ కుత ఆజాతా కుత ఇయం సృష్టికి అరాగ్గేపో అస్య విసర్జనేహధాకో వేద యత ఆబభూవ." .

| (ఋ. మ 11. అ 11. సూ 1. . 6) యేవుపాదానకారణంచేత యేనీమీతకారణంచేత ఈసృష్టి సకలం ప్రాదుర్భవించిందీ యెవడికి వాస్తవంగా తెలుసును? యెవడు చెప్పగలడు? ఈభూతసృష్టికి పిమ్మటివారుగా దేవతలుచేయబడిరి. జగత్తే కారణంవల్ల పుట్టిందో యెవడికి తెలుసు?

| (విద్యా . భా.) అని వినిపించిన ఋగ్వేదకవివాక్కులు ఈతత్వ జిజ్ఞాసలను విశదం చేస్తున్న వి. "కిం కర్మ కిమకర్మేతి కవయోప్యత మోహిల్కా" (భగవ) అని వ్యాసుడు కవుల కీ తత్వజిజ్ఞాసలతోటి గల సంబంధాన్ని విశదంచేస్తున్నాడు. బాదరాయణుడికి పిమ్మట వచ్చిన కాళిదాసాదులు ________________

60) | వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం --- నేటీకాలపుకవిత్వం

అంతకు పూర్వం వికసితమైన జిజ్ఞాసల నన్నిటిని ప్రసిద్దభారతీయ విద్వద్గోష్ఠుల్లో మననంచేసి ఆపైన వారి అనుభవాన్ని సందర్భంవచ్చినచోట కావ్యమర్యాదతో వినిపిస్తూ వచ్చారు. ఔపనిషదం జైమినీయం పౌరాణికం, కాపీలం కాణాదం నైయాయికం పాతంజలం మొదలైనమార్గాల తత్వ సిద్ధాంతాలను స్వానుభవాలను అనుసరించి మేళగించి కావ్యనయాన కాళిదాసు రఘువంశదశమాశ్వాసంలో దేవతలు గావణ వధార్థం విష్ణువును ప్రార్ధించిన సందర్భాన.

1. "నమో విశ్వసృజే పూర్వం విశ్వం తదనుబిభ్రతే,

అథ విశ్వస్య సంహర్రే తుభ్యం త్రేధా స్థితాత్మనే.

2. రసాంతరాణ్యే కరసం యధా దివ్యం పయోశ్నుతే,

దేశే దేశే గుణేష్వేవ మనస్థా స్త్వమవిక్రియకి.

3. ఏకః కారణతస్తాం తాల అవస్తాం ప్రతిపద్యసే,

నానాత్వం గాగసంయోగాత్ స్ఫాటిక సేవ దృశ్యతే.

4. అమేయో మితలోకస్త్వమనఛీ ప్రార్థనావహః,

అజితో జిష్ణుదత్యంత మవ్యక్తో వ్యక్తి కారణం.

5. హృదయస్థ మనాసన్న మకామం త్వాం తపస్వినం.

దయాళుమనఘసృష్టం పురాణమజరం విదుః.

6. సర్వజ్ఞస్త్వమవిజ్ఞాతః సర్వయోనిస్త్వమాత్మభూః,

సర్వప్రభురనీశ స్త్వమేకస్త్వం సర్వరూపభాక్.

7. సప్త సామోపగీతం త్వాం సప్తార్ణవజలేశయం,

సప్తారిర్ముఖమాచఖ్యుః సప్తలోకైకసంశ్రయమ్. ________________

తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం

8. చతుర్వర్గఫలం జ్ఞానం కాలావస్థా చతుర్యుగా,

చతుర్వర్ణమయో లోకః త్వత్తః సర్వం చతుర్ముఖాత్.

9. ఆభ్యాసనిగృహీతేన మనసా హృదయాశ్రయం,

జ్యోతిర్మయం విచిన్వంతి యోగినస్త్వాం విముక్తయే.

10. అజస్య గృహతో జన్మ నిరీహస్య హతద్విషః,

స్వపతో జాగరూకస్య యాథార్థ్యం వేద కస్తవ.

11. శబ్దాదీన్ విషయాన్ భోక్తం చరితుం దుస్త రం తపః,

పర్యాపో సి ప్రజాః పాతుం ఔదాసీన్యేన వర్తి తుం.

12. బహుధాప్యాగమైన్నా : పంథానః సిద్ది హేతవః,

త్వయ్యేవ నివసంత్యోఘా జాహ్న వీయా ఇవార్డవే.

13. త్వయ్యావేశితచిత్తా నాం త్వత్సమర్పిత కర్మణాం,

| గతిస్త్వం వీతరాగాణాం అభూయః సన్ని వృత్తయే.

14. ప్రత్యక్షో ప్యపరిచ్ఛేద్యో మహ్యాది ర్మహిమా తవ,

| ఆప్త వాగనుమానాభ్యాం సాధ్యం త్వాం ప్రతీ కా కథా

15. కేవలం స్మరణేనైవ పునాసి పురుషల యతః

అనేన వృత్త యః శేషాః నివేదితఫలాస్త్వయి.

16. ఉదధేరివ రత్నానీ తేజాంసీవ వివస్వతః, .

స్తుతిభ్యో వ్యతీరిచ్యనే దూరాణి చరితాని తే. ________________

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

17. ఆనవాప్త మవాప్తవ్యం నతే కించన విద్యతే.

లోకానుగ్రహ ఏవైకో హేతుస్తే జన్మకర్మణోః.

18. మహిమానం యదుత్కీర్త్య తవ సంప్రియతే వచః,

శ్రమేణ తద శక్త్యా వా న గుణానామీయత్త యా."(రఘు)

1. మొదట విశ్వసృజించి, పిమ్మట విశ్వంభరించి. తరువాత

విశ్వం సంహరిస్తూ త్రివిధరూపాత్ముడైన నీకు నమస్కారం.

2. ఆకాశసంబంధి జలం మేకరసమైనా, దేశదేశంలో

రసాంతరాలను పొందినట్లు, నీవు వికారరహితుడవైనా

గుణాల్లో భిన్నా వస్థలు పొందుతున్నావు.

3. నీవొకడవై కూడా ఉపాధీవశాన ఆయా అవస్థలను

రాగసంయోగంవల్ల స్ఫటీకానికి నానాతత్వంవలె,

ప్రాప్తిస్తున్నావు.

4. నీవు కొలతకందవుకాని నీవు లోకాలను కోల్చావు. నీకు కోరికలు లేవు కాని కోరికలు తీరుస్తావు. నిన్ను గెల్చేవాండ్లు లేరు. నీకు సర్వత్రజయం. నీవు అవ్యక్తుడవు కానీ వ్యక్తం నీవల్లనే కలుగుతున్నది.

5. హృదయంలో వున్న దూరస్థుడవని, తపస్సాధ్యంలేని తపస్వివని. వ్యసనంలేని కరుణా శాలివని. ముదిమిలేని వృద్ధుడవని అంటారు.

6. నీకన్నీ తెలుసును. నిన్నెవ్వరు తెలీయరు. నీవు అన్నిటికి కారణం. నీకు నీవు తప్ప వేరేకారణంలేదు. నీవందరికీ ________________

63

తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం

ప్రభుడవు. నీకు ప్రభువు లేడు. నీవు ఒక్కడవి అన్ని రూపాలను పొందుతున్నావు.

7. సప్త సామాలు కీర్తించేది నిన్ను. సప్తసముద్రాలు నీకు

శయనం, సప్తజిహ్వుడు నీకు ముఖం. సప్త లోకాలకు

నీవు సంశ్రయం.

8. నాలుగు పురుషార్థాలనిచ్చేజ్ఞానం, నాలుగు యుగాలుగా

వున్న కాలం, నాలుగువర్గాలతో వున్న లోకం, ఇవన్నీ

నాలుగు ముఖాలుగలనీనుండే కలుగుతున్నవి.

9. హృదయంలో జ్యోతిర్మయమై వుండే నిన్ను అభ్యాస

నిగృహీతమైన మనస్సుతో యోగులు ముక్తి కోరకు

ధ్యానిస్తారు.

10. పుట్టుకలేనివాడవై పుట్టుతూ క్రియారహితుడవై శత్రుల

| సంహరిస్తూ నిద్రలో జాగరూకుడవై వుండే నీయథాస్థితి

యెవడికి తెలుస్తుంది.

11. శబ్దాది విషయాలను అనుభవించడానికి, దుస్తరతపస్సు

తపించడానికి, ప్రజలను రక్షించడానికి, ఉదాసీనంగా

వుండడానికి నీవు సమర్థుడవు.

12. గంగాప్రవాహాలు యెన్ని విధాల చీలినా చివరకు అర్థవంలో

కలిసేరీతి సిద్ది హేతువులైన మార్గాలు బహుధాభిన్నాలైనా

నీలోనే పడుతున్నవి.

13. నీయందు అవేశితచిత్తులై కర్మలను నీకు సమర్పిస్తూ

కోరికలు వదలిన యోగులముక్తికి నీవు గతివి. ________________

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపుకవిత్వం

14. భూమ్యాదిభూతాలవల్ల నీమహిమ ప్రత్యక్షంగా కనబడు

తున్నా యిట్లాటి దనీ తెలుసుకోవీలులేకున్నది. ఇక

శబ్దాను మాసాలవల్ల సాధ్యుడవైన నిన్ను గురించి యేమన

వలెను?

15. స్మరణ చేస్తే నే పురుషుణ్ని పవిత్రపరుస్తావు. నిన్ను

పూజించడం దర్శించడం మొదలయిన వాటివల్ల

ఫలమేంతగొప్పదో యిందువల్లనే తెలుసుకోవచ్చును.

16. సముద్రంలో రత్నాలు, సూర్యుడికిరణాలు చెప్పవీలులేనట్లు

నీచరితలుస్తుతించ అలవికాకున్నవి.

17. పొందదగినదియేదీ, నీవు పొందకుండా వుండలేదు.

నీవుజన్మిస్తే లోకానుగ్రహమొకట హేతువై వుంటుంది.

18. నీమహిమను పొగడి. మావాక్కు లు చాలించడం

| శ్రమవల్లనో అశక్తి వల్లనో గాని నీగుణా లింతే నని గాదు.

అని చెప్పి.

ఇతి ప్రసాదయామాసుః తేసురాస్తమధోక్షజం,

భూతార్థవ్యాహృతిః సాహి న స్తుతిః పరమేష్ఠినః.

ఇదంతా ఆపరమేష్ఠికి స్తుతిగాదు. సిద్ధమైవున్న గుణాలను చెప్పడమే

నని పూర్వుల విజ్ఞానానికి తన వినతిని "భూత" శబ్దంచేత వ్యంగ్యముఖాన

మనకు వినిపిస్తాడు. ఇట్లానే మాఘుడు.

"బహిర్వీకారం ప్రకృతేః పృథగ్విదుః

పురాతనం త్వాం పురుషం పురా విదః" (మాఘ)

అని పెద్దలంటారని పూర్వుల విజ్ఞానానికి వినతిని చూపినాడు కాళిదాసు అజవిలాపసందర్భంలో వశిష్టుడి చేత ________________

తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం

1. తదలం తదయచింతయా

విపదుత్పత్తిమతముపస్థితా.

2. రుదతా కుతఏవ సా పునర్భవతా నానుమృతాపి లభ్యతే.

పరలోక జుషాం స్వకర్మభిర్గతమోభిన్న పథాహి దేహినాం.

3. మరణం ప్రకృతిః శరీరిణాం వికృతి ర్జీవిత ముచ్యతే బుదైః

క్షణమవ్యవశిష్ఠతే శ్వసన్ నను జంతుగ్యది లాభవాననీ

4. అవగచ్ఛతి మూఢచేతనః ప్రియనాశం హృదిశల్యమర్పితం,

స్థిగధీస్తు త దేవమన్యతే కుశలద్వాగతయా సముద్ధృతం.

5. స్వశరీరశరీరిణావపి శ్రుతసంయోగవీపర్య యదా,

విరహః కిమిషానుతాపయే ద్వద బా ఘ్యోగ్విష ద్వీపశ్చితం.

6. న పృథగ్టనవచ్చుచో వశం వశినాముత్తమ గంతుమర్హసి.

ద్రునుసానుమతాం కీమంతరం యది వాయా ద్వితయే ఓ తే చలాకి.

(రఘు). 1. ఆమె మరణానికి చింతచౌలించు. ఉత్పత్తిగలపాటికి

విపత్తు చేరువనే వుంటున్నది.

2. నీవు ఆమెవెంట మరణించినాగూడా ఆమె నీకెట్లాను

లభించదు. పరలోకంలో స్వకర్మానుసారంగా దేహులకు

గతులు భిన్నంగా వుంటవి గదా. ________________

66

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

3. మరణమే ఆత్మకు స్వభావసిద్దమైన అవస్థ బ్రతుకువికృతావస్థ అని పెద్దలంటారు క్షణమాత్రమరణమైనా శ్రేయస్సే గదా.

(క్షణమాత్ర జీవితమైనా అని మల్లినాథుడు).

4. ప్రియవినాశం హృదయ శల్యంగా మూడుడు భావిస్తాడు,స్థిరప్రజుడు తెరచిన కుశలద్వార మనుకుంటాడు.

5. స్వకీయమైన దేహాత్మలకే సంయోగవియోగాలు కలుగుతూవుం టతెలిసినపొడేమని బాహ్యవిషయ వియోగానికితాపపడతాడు.

6. వశులలో ఉత్త ముడమైన అజుడా! సాధారణుల వలె | దుఃఖానికి వశం కావడం నీకు అర్ఘంగాదు..

"చెట్లూ పర్వతం రెండూ వాయుపతికి కదలితే వాటి కేమిభేదం?"

అని ప్రాణుల సంయోగవియోగజన్యమైన సుఖదుఃఖాలను గురించి

చెప్పించిన ఘట్టంలో "బుదైః" అని విబుధులవిజ్ఞానానికినతిని కనబరచాడు.

ఆకాలంనాటి విజ్ఞానసౌధాన్ని ఆరోహించి తత్వ జిజ్ఞాసలకు

వెలుగునిచ్చే నూతనానుభవాలను సయితం అక్కడక్కడ కాళిదాసాదులు

అనుగ్రహిస్తూ వచ్చారు. కనుకనే శాస్త్రవేత్తలుసయితం

"కర్తవ్యం కాళిదాసాదేః కావ్యానాం పరిశీలనం" అని అన్నారు.

"భిన్న రుచి లోకః' | (రఘు)

అభితప్త మయోపిమార్ధవం భజతే కైవకథా శరీరిష" (రఘు)

అని తీరున విదీతంచేసిన సార్వకాలిక సత్యాలకు తోడు తత్వజిజూసకు కొత్త వెలుగుచూపించే అనుభవాలను ప్రసాదించినప్పుడు శాస్త్రవేత్తలు వీటిని తమజిజ్ఞాసలలో స్వీకరిస్తూ వచ్చారు. ________________

తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం

67

మీమాంసాసూత్రీయ శాబరభాష్యవ్యాఖ్యానమైన తంత్ర వార్తికంలో శిష్టాచారవిచారంలో కుమారిల భట్టాచార్యులు

"సతాం హి సందేహపదేషు వసుషు

ప్రమాణమంతఃకరణప్రవృత్తయః"( శాకుం)

అనే శాకుంతలవాక్యాలను గ్రహించారు. వైయాకరణసిద్ధాంత గ్రంథమైన వాక్యపదీయంలో భగవతీప్రతీభయే వాక్యార్థమని నిరూపించే ఘట్టంలో

"ప్రమాణత్వేన తాం లోకః సర్వః మనుపశ్యతి,

సమారంభాః ప్రతీయనే తిరశ్చిమపి తద్వశాత్." (వాక్య) అనే కారికకు వ్యాఖ్య వ్రాస్తూ, హేలారాజు "సతాంహీ" అనే పై వాక్యాలనే స్వీకరిస్తాడు.

హంస యోగిభాష్యమనే గీతాభాష్యంలో

"శరీరమాద్యం ఖలు ధర్మసాధనం". (కుమా)

అనే కుమారసంభవవాక్యాలు హంసయోగి స్వీకరించాడని శుద్ధధర్మ మండలి కార్యదర్శి చెప్పగా విన్నాను. ఈతీరుగా ఆకాలపు తత్వజిజ్ఞాసలకు బలం ప్రసాదించిన కాళిదాసాదులు తత్వజ్ఞత్వసంబంధం కలిగే లోకోత్త రులై వున్నారు.

శంకరులు - నూతనశకం

అయితే శ్రీశంకరులకాలంనుండి భారతవర్షంలో తత్వ జిజ్ఞాసలకు ఒక నూతన శకం ప్రారంభమయింది. భారతంనుండి భగవద్గీత వేరైంది. ఉపనిషత్తు లకు, బ్రహ్మ సూత్రాలకు, గీతకు భాష్యాలు వ్రాసి భారతవర్షపుమూలమూలల అగణ్యశిష్యులతో సంచారం చేసి తత్వజిజ్ఞాసలను వెదచల్లినాడు. అదివరకే శాస్త్రంగా ఆరంభమైవున్న బ్రహ్మజిజ్ఞాస ఒక అఖండ శాస్త్రమై అదే అనేకసంవత్సరాల పఠనానికి తగిన ఒ కప్రసిద్ద విద్యాస్థానమయింది. శంకరాచార్యులకాలంనుండి బ్రహ్మజిజ్ఞాస ఒక అఖండవిద్యాస్థానమై దేశంలోవున్న మహామేధావంతు లనందరినీ ఆకర్షించ మొదలు పెట్టింది. బుద్ధుడితో కదలిక ఆరంభమైన జిజ్ఞాసలకు శంకరా చార్యులచేతిలో మహోచ్చదశ ప్రాప్తించింది. ________________

68

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

పిమ్మట రామానుజాదు లీజిజ్ఞాసల సాగించారు. మాధవాచార్యులవంటి మేధా సముద్రుల ఈజిజ్ఞాసలకు ఆకృష్టులైనారు. కవులనుండితత్వ జిజ్ఞాసలు పూర్తిగా విడిపడ్డవి. కనులీ జిజ్ఞాసలకు చేర్చదగ్గది మృగ్యమైతోచినది.

| శాఖోపశాఖలతో పెరిగిన విజ్ఞానం అధిగమించడంలో యెన్నో సంవత్సరాలు పట్టుకున్న వి. బుద్ధి విశ్రాంతావస్థకు వస్తున్నది. తత్వజిజ్ఞాసలకు గొరిచూపే అనుభషోలు ఉండజాలనంతగా శాస్త్రవేత్తలు గార్లించి అనంతంగా వృద్ధిపరచారు. ఇక కవరేదైనా చెప్పితే అది అమేయ శాస్త్ర శాఖలముందు నిస్తేజంగా అణగి పోవలసినదే ఆయెను. కనుకనే శ్రీహరుడు తన అనిర్వచనీయత్వ సిద్ధాంతాన్ని ఖండన ఖండఖాద్య మనే ఒక గ్రంథంలో ప్రతిపాదించి, దాన్ని శాస్త్ర శాఖలకు చేర్చాడుగానీ తనకావ్యంల్లో వాక్యరూపంగా చెప్పి వూరుకుండలేకపోయినాడు. అట్లా వూరుకుంటే విస్తరించివున్న శాస్త్ర శాఖలయెదుట ఆ వాక్యాలు నిల్వజాలవు. కనుకనే శంకర రామానుజాదుల తరువాత ఈసలను సుశీంచ అవకాశం కవులకు కనబడలేదు. ఇక ఆంధ్రదేశంలో శంకర రామానుజాదుల ప్రచోగమేగాకుండా దేశీయుల్లో అనేకు లీవిజ్ఞానాన్ని వెదచల్లినారు. గురువని మీమాంసకుల్లో ప్రసిద్ధిగన్నం ప్రభాకరుడివలె ఆంధ్ర దేశంలో గురుపద వాచ్యుడైన వీరబ్రహ్మ. . వేమన్న, సిద్దప్ప, శివరామదీక్షితులు మొదలైన యోగులు, తత్వజ్ఞులు. దేశభాషాసాధనంతో ఆంధ్రదేశపు పల్లె పల్లెల ఈజిజ్ఞాసలను ప్రతిధ్వనింప జేశారు. వ్యాసుడు, జైమిని, గౌతముడు, కణాదుడు. కపిలుడు, పతంజలి. శంకరుడు. రామానుజుడు మొదలైన మహాతత్వవేత్తలు, బ్రహ్మగురువు, వేమన్న సిద్దప్ప, శివరామదీక్షితులు మొదలైన జ్ఞాననిధులు దేశాన్ని ప్రబోధిస్తుండగా వీటీనిమించి కొత్త వెలుగుచూపే విజ్ఞానం కవులు ప్రసాదిస్తే తప్పక వారిని ఆరాధిస్తాము. కాదా? వారితత్వకవిత్వపుమాటలు నిస్సారములే కాగలవు. ఇంకా ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానం అస్ఫుటాపస్థలో వున్న అభారతీయులకు అట్లాటి తత్వకవిత్వం గొప్ప, అయితే కావచ్చునుగానీ ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానం పరిపాకావస్థకు వచ్చిన భారతవర్షంలో అందులో ________________

తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం

ఆంధ్రదేశంలో అది తప్పక నిస్సారమే అవుతుంది. అతత్వకవిత్వంఆంధ్రులకు అవసరంమాలిందేకాగలదు. ఇట్లా పరిహాసాస్పదమైన నీరసపుతత్వ కవిత్వం ఈ కాలపు కృతుల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది.

"జననమరణములు రెండు విశ్రాంతిలేక

జరుగుచుండును నీప్రపంచంబునందు." (వనకుమారి)

(పునరపి మరణం పునరపి జననం. భజగో) "ఒకప్పుడు కొన్ని సంఘము లుత్తమస్థితి గలిగియుండు మరికొన్ని అధమ సన్మానంబునొందుకష్టసుఖముల నీచోచ్చగతులు గలవుచక్రదండంబునకు బోల"(వనకుమారి)"కస్యాత్యంతం సుఖముపనతం దుఃఖమేకాంతతోవా

నీచే రచ్చ త్యుపరిచ దశా చక్రనే మిక్రమేణ" (మేఘ)

"కాలమహత్వమెవ్వరికి గనొనరాదు ప్రతిక్షణంబు గా

గ్యాళి ప్రయత్న లబ్దమగు కల్గవు కొన్ని ప్రయత్న యుక్తినేన్

లీల లయించు భాగ్య. మవలీల దరిద్రతబోవు యిట్టులే

తేలును ముగ్గుకాలజలధీస్ సకలంబును అస్వసంత్రతన్."

| (వనకుమారి).

"కాల సృజతి భూతానీ కాలః సంహరతే ప్రజాః

కాలః సుప్తేషు జాగర్తి కాలో హి దురతిక్రమః.

కాలమూలమిదం సర్వం భావాభావో సుఖాసుఖే."

(మహాభా.అ.)

"కాల ఏవహి పురుషాన్ అర్గానర్ణయోః

జయపరాజయయోః . సుఖదుఃఖయో శ్చ స్థాపయతి." (ఐ.కా.సూ)

అని యిదివరకు ప్రసిద్ధమైనవచనాలనే తత్వంగా వనకుమారికర్తవ్రాస్తే

మానవసుఖదుఃఖాలపై వీరిదృష్టి పెసిమిష్టికుగా వున్న దనీ ఆంధ్ర

హెరాల్డులో ఒకరు సారంతేల్చారు. యీమాటల్లో వీరి నూతనానుభవంగాని

వీరి స్వదృష్టిగానిలేదు. లోకంలో ప్రసిద్ధమైన వచనాలివి. జీర్ణించని

పాశ్చాత్యసంస్కారంతో భారతీయసంస్కారానికి అంధులై వున్నంతకాలం

ఇట్లాటీవి గోచరిస్తుండగలవు. ఈ కొత్త సంగతులు మనకు 60.

ప్రసాదించడానికి వనకుమారికర్త పడ్డ శ్రమలో నాల్గవవంతు భారతీయ విజ్ఞానంప్రాప్తించడానికి పడినట్లయితే ఆ అమేయ విజ్ఞానాన్ని మేళగించి వ్రాసినా వ్రాయకున్నా ఇట్లా పెద్దలంటారని బుద్ధి పరిపాకాన్నీ, వినతిని, అయినా కనబరచే వాడు.

ఇట్లనే భారతి సం 3. సం 1. లో రాయప్రోలు సుబ్బారాయకృతి ధ్యాన గీతవున్నది. యేదో తత్వం తెలుపబోయి ధ్యానగీతకర్త నేను బ్రాహ్మముహుర్తంలో మేలుకొన్నాను, నా అహంకారం కదలలేదు, నేను ఉపనిషత్తు పఠించాను, దేవీపంచరత్నాలు చదివినాను. రామకథ మీదికి మనసుపోయింది. తరువాత భాగవతంమీద బుద్ధిపుట్టింది, నాకేమి తోచలేదు. తరువాత అనువాకాలకు తిరిగినాను, అని తనచర్య వ్రాశాడు. చివరన అయోమయంలోకి దిగి వదలినాడు. దీన్ని తరువాత నిరూపిస్తాను. అనంతరూపంతో విస్తరించివున్న తత్వజ్ఞానం యొక్క శిఖరం ఆరోహించి సర్వ భావాలను వశపరచుకొని మనకు నూతనవిజ్ఞానం ప్రసాదిస్తే వారిని తప్పకుండా ఆరాధిస్తాము. కాని చెప్పగలిగినది. చెప్పవలసినది యేమీ లేనప్పుడు తత్వంలోకి దిగితే అది నిస్సారపు అయోమయపుమాటలలోనీకే పర్యవసిస్తుంది. తత్వంవ్రాస్తామా? అది వేదాంతవిజ్ఞానవిలసితులకు గ్రాహ్యంగా వుండవలెను. లేదా ఆసామగ్రి లేనప్పుడు ఊరుకొనడం ఉచితం. "ఆకున ఆందని పోకనపొందనీ" యేవో నాలుగుమాటలు పులిమి, బులుపుతీర్చుకుంటే తీర్చుకోవచ్చును. తెలియనివారు తెలియకుండా వాటిని చదవవచ్చునుగాని వాటిని అయోమయపు ఆజ్ఞానవచనాలని సంస్కారవంతులు నిరాకరిస్తారు.

అని శ్రీ... ఉమా కాస్త నిధ్యాఖగకృతీలో వాజ్మయసూత్ర

పరిశిష్ట్రంలో తత్త్వజిజ్ఞాసాధికరణం సమాప్తం.

________________

శ్రీ ర స్తు.

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

అయోమయత్వాధికరణం.

అయోమయత్వం.

బుద్ది అపర్ణతమై ఉదితభావపరంపరలో స్పష్టతలేనప్పుడు వెలువడే మాటలు అయోమయంగా వుండడం సహజం. చెప్పదలచు కొన్నది చెప్పడానికి బలంలేనీ భీరుత్వమూ చెప్పవలసిన దేమిలేనప్పుడు వ్రాయవలెననే కోరికా అయోమయపుమాటలనే వెడలిస్తవి.

ఉన్నది మామూలు అభిప్రాయమే ఓసి ఇంతేనా అంటారని దాన్ని యేమేమో మాటలతో చెప్పి అయోమయంతో ఆత్మవంచన చేసుకొంటారు కొందరు.

ఈ అన్ని రకాల అయోమయాలు నేటి కాలపు కవిత్వంలో బహుళంగా కనబడుతున్నవి.

"మధురమోహనమూర్తి మందహాసమున

నద్భుతంబుగ లీనమై నట్టులుండ

మధురహాసంబులో మాధురీప్రకృతి

యానంద ముద్రితమై నట్టులుండే

మధురచంద్రికలలో మధురామృతంబు

మధురామృతంబులో మధురరసంబు

మధురరసంబులో మధురభావంబు

మధురభావంబులో మధురరూపంబు

మధురరూపంబులో మధురతేజంబు

మధుర మోహనకళా

మహితమై వుండ మధురస్వరంబులో

మధురగీతముల

మధురగానంబులో మదిమేళగించి." (యేకాంత సేవ) ________________

72

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

అని యేకాంత సేవలోవున్నదీ యీ అయోమయ ప్పులుముడే నని ఇది

వరకే నిరూపించాను.

"పెద్దపులినోటిలో నే నేను. పేనుబొబ్బ పెడతాను నే నేను

గొర్రెల్లెమేక నే నేను. ఘోషిల్లిపోతాను నే నేను

భార్యనీవకచెంప నే నేను. భర్త నీవకచేంప నే నేను" (భారతి సం. 9, 17).

అనేవి యీఅయోమయపుకోటీలోనే చేరుతున్న వి. ఇది శంకరుల అద్వైతమా?వైయాకరణుల శబ్దబ్రహ్మవాదమా? లేదా జైమినీయమా? కాలమా? కాణాదమా? పాతంజలమా? గౌతమాయమా? స్వకీయ నూతనసిద్దాంతమా? యీబొబ్బలు పెట్టడమేమిటి; భార్యగావడమేమిటి; భర్తగావడమేమిటి; యీ అయోమయాన్ని యీ కృతికర్తకే వదులుతున్నాను. ఇదీ స్వకీయసిద్దాంతమయితే దీనిని సుబోధంగా వ్యక్తపరచవలసి వుంటుంది. లేదా అయోమయంలోబడవేసి కృతికర్త అకృతార్దుడే అవుతున్నాడు.

"వినబడదు శ్రుతివాణి విప్పినవిధాన

కనబడదుస్మృతి ఋషివచించిన విధాన." (భారతి.ధ్యానగీత),

అని ధ్యానగీతకర్త అంటాడు. శ్రుతిహాణి విప్పిన విధానవినబడదంట

ఋగ్వేదంమొదటిరూపంతో లేదనా? మొదటి శ్రుతికారుడు చదివినట్లు

నేటిబ్రాహ్మణుడు చదవలేడనా? లేదా వాట్లో ప్రక్షిప్తాలు చేరినవనా?

యశ్రుతి'ఋగ్వేదమా? యజుర్వేదమా? అధర్వవేదమా? సామవేదమా?

వాట్లో మంత్రభాగమా?బ్రాహ్మణభాగమా? యేవిప్రక్షిప్త భాగాలు?

కాకుంటే ప్రథమంలో ఋగ్వేదం వినబడ్డట్లు ఇప్పుడు వినబడదనా?

అయితే వేదం పుట్టినప్పటిధ్వని ఈధ్యానగీతకర్త యెప్పుడువిన్నాడు?

ఇట్లానే స్మృతి. ఇవే అయోమయపునిస్సారపు మాట లంటున్నాను.

"ఏనబడియె నొక్కసూక్తి హృద్వివరమందు

స్మృతులు మాని ముక్కోటిదేవతల వదలి ________________

ఆయోమయత్వాధీకరణం

బ్రహ్మ విష్ణు రుద్రుల బరిత్యజించి

అగ్నిముఖమున బురుషుని నరయుమనుచు" (భారతీ.ధ్యానగీత)

అని ధ్యానగీత కర్త అన్నాడు.

అగ్ని ముఖాన ఆరయమంటే యజ్ఞంచేయమనా? అగ్ని నిల్చోని తపస్సు చేయమనా? పార్శీలవలే అగ్నిపూజచేయమనా? అగ్ని లోవుండే జ్యోతిస్సునే బ్రహ్మమనుకోమనా? బ్రహ్మమునకు అగ్ని ముఖమనా? చెప్పదలచినది స్పష్టంగా చెప్పగల బలంలేని భీరుత్వంవల్ల ఉల్లటి అయోమయపు ధోర దిగుతున్నది.

"కలవిహంగమ పక్షముల దేలియాడి

తారకామణులలో దారనై మెరసి

మాయమయ్యెదను సోమదురగానమున

మొయిలు దోనెలలోన బయనంబొనర్చి

మిన్నెల్ల విహగించి మెరపునై మెరసి

పాడుచు జీన్కునే పడిపోదునిలకు

పక్షినయ్యెద జీన్ని ఋక్ష మయ్యెదను

మధుపమయ్యెద జంద మామనయ్యెదను

మేఘమయ్యెద వింత మెఱపు నయ్యెదను

అలరు నయ్యెద జిగురాకు సయ్యెదను

పాటనయ్యెద గొండ వాగునయ్యెదను

పవనమయ్యెద వార్దిభంగమయ్యెదను" (కృష్ణపక్షం)

ఇవన్నీ అయోమయపు మాటలు. ఈ కృష్ణపక్షకర్తయిట్లా తుమ్మెదఅయి, మేఘమయి. గారడిచేస్తుంటే చూడవలెననీ నేను కుతూహలపడుతున్నాను. కావ్యానందం లేకుంట గారడీ ఆనందంతో నైనా తృప్తి పడతాను.

"ఓకుటిలపన్న గమ దేవియొగ్గివినుమ

ఏను స్వేచ్ఛాకుమారుడ నేను గగన

పథవీహారవిహంగమపతిని నేను ________________

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపుకవిత్వం మోహనవినీలజలధరమూర్తి నేను

ప్రళయజంఝూప్రభంజనస్వామి నేను

ఎవ్వరని యెంతురో నన్ను ఏననంత

శోకభీకరతిమిర లోకైకపతిని

కంటక కిరీటధారినై కాళరాత్రి

మధ్యవేళల జీమూతమందిరంపు

గొలువుకూటాల నే కాంతగోష్ఠిదీర్చి

దారుణ దివాంధరోదన ధ్వనులశ్రుతుల

బొంగి పొంగియు నుప్పొంగి పొరలిపోవు

నానీలాపనీబిడగీతికావళీవి

రావముల నర్దరాత్ర గర్భమ్ము మరియు

మరియు భీషణకాళిమోన్మత్త గాగ

జేయు తటి నన్ను మీరు వీక్షింపలేదో "

ఇది కూడా కృష్ణపక్షంలోవున్న అయోమయధోరణే. వాస్తవంగా శోకభీకర తిమిరలోకైకపతు లెవరైనావుంట ఇట్లా చెప్పుకోవడం అంతగా వుచితంకాదు. ఇట్లాటిమాటలను గురించే కాబోలు. "కంచుమోగునట్లు కనకంబుమోగునా" అని వేమన అన్నాడు. చిన్నప్పుడు వెంట్రుకలు మేగానికి కప్పుకోని "ఆం! నేను యెలుగొడ్డును" అని దడిపిస్తే మొగం తేరి పారజూచి "నీవు అన్న య్యవుగావా" అన్న మాటలు జ్ఞాపకానికి వస్తున్నవి.

"ఏవియో ఘోర పవనార్బటీధ్వను లివె

కర్మకుహరాంతరస్థలిం గలత బరచు

ధూమపావకజ్వాలల నొదిగియుండి

భూత పైశాచములు నన్నుఁ బొడుచుచుండు."

అని భూతాలూ • పైశాచాలూ విడివడి బాధిస్తున్న యామర్తి సూర్య ప్రకాశరావువారిమాటలు ఈ ప్రళయజంఝప్రభంజనస్వామి అయోమయపు కోటిలోని వేనని చూపి ఈ చర్చ ముగిస్తు న్నాను. ఇఘ ________________

అయోమయ త్వాధీకరణం

యీ అయోమయపుమాటలను గురించి చర్చించడం అనవసర ధ అపరిణతమై వున్నప్పుడూ, చెప్పదలచినది చెప్పడానికి బలంలేని భీరుత్వం తమస్సు ఆవరించివున్నప్పుడూ, చెప్పవలసినదేమి లేనప్పుడు, ఉన్నది మామూలు అభిప్రాయమై దాన్ని యేమేమో మెలికలువేసి ఆత్మవంచనకు ఆరంభించినప్పుడూ, యీ ఆయోమయం దిగుతుందని చెప్పీ చాలిస్తున్నాను. యెతో జ్ఞానాన్ని దేశం నిండా వెదజల్లిన వేమన ప్రభృతులు సయితం

"నీరు కారమాయె కారంబు నీరాయె

కొరమైన నీరు కారమాయె

కారమందు నీరు కడురమ్యమైయుండు

విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.(వేమ)

బ్రహ్మ గుడ్డమాయె భవుడు పల్లంబాయె

నాది విష్ణు లెన్న వంకే నాయె

నందు మీదివాడు ఆడదో మొగవాడొ

విశ్వదాభిరామ వినురవేమ"(వేమ)

"మొనలుమీదుగ తలలుకిందుగ మొలచియున్న ది వృక్షమూ మోదమలరగ మంట మీదను మదగజము విహరించేరా చిదిమి పట్టిన బంటుకైవడీ చీమయేనుగు మింగెరా వీర్రవీగుచు కేక వేయుచు యోగమంచము మీంగేరా గొర్రెయొ క్కటి అయిదుపులులను గొట్టి నెత్తురుదావెరా చిర్రిచెట్టున జాజిపూవులు శ్రీకరంబుగ పూచెరా మర్రిపై కదళీఫలంబులు మళూరీరామదయానిధే. కొంచమౌ నొకగృహములోపల కోటిసింహము లుండేరా అంచితంబుగ నన్ని టీని యొకసామజంబు వధించేలా పంచవన్నెల చిలుకలైదొక పర్వతము భక్షించెరా మంచి తత్వజ్ఞానమిది మళూరీరామదయానిధే. ఒంటిపాటుల రెండు కోతులు జంటపిల్లుల నీనేరా కంటీ నని ఒక నక్కకడుపున కామధేనువు పుట్టగా ________________

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపుకవిత్వం

వింటి నని ఒక మొసలినవ్వుచు వీధిపరుగులు బాగైరా

మానసంబున మనుజుడొక్కడు మాను నమలుచునుండెరా

కాని కానిమ్మనుచు దోమలు కనకగిరి కదలించేగా

నిరుపమాంబుధి చంద్రమళ్లూరి వీర రాఘవదయానిధే"{కా.త)

అని యిట్లా చెప్పినమాటలు నేటికి అయోమయమై సమస్యలకిందికి దేవి

ఉద్దిష్టప్రయోజనానికి దూరమై వున్నవి. సర్వలోకం సంశ్రయించ

దగినవిజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించిన శంకరప్రభృతులు తమసిద్ధాంతాలను

అయోమయత్వంలోకి దింపలేదు. గనుకనే దిగంతవ్యాప్తమై వున్నవి.

శ్రీభాగవతకవి యీతీరుగా అన్యాపదేశంగా పురంజనోపాఖ్యానం జెప్పీ

చివర కది అయోమయమవుతుందని తలచి కాబోలు తానే దాన్ని విపి

వినిపించాడు.

పూర్వపక్షం

.

అవునండీ, మిరది అయోమయమంటారు; ధ్యానగీతలో ప్రతిక్రియలో కృష్ణపక్షపు ప్రభంజనస్వామిలో అంతరార్థమున్న దనీ మేమంటాము అని వాదిస్తారా?

సమాధానం.

చెప్పుతున్నాను. ఆ అంతరార్థాన్ని ఢీకొనే అంతరార్థం నా విచారణలో కూడా వున్న గంటాను. మా గది విప్పినప్పుడు నే నిది విప్పుతానంటాను. ఈమాటలకు తలా తోకా లేదు. యేమైనా అంతరార్థం వుంటే దాన్ని యెందుకు కప్పి పెట్టవలె నని ప్రశ్నిస్తున్నాను. యేమైనావుఁ: ట దాన్నీ విప్పి చెప్పండి అని కోరుతున్నా ను. చెప్పే దాక ఆవి అయోమయమ్మాట లంటున్నాను. విప్పి చెప్పినప్పుడు అవి యెంతవరకు వుచితమో మళ్లీ ఆమాటలమీద వేరే విచారణ చేస్తాను.

అసలింతకూ విప్పడానికి ఇవి సమస్యలుగావు; తిరుమలేశ ________________

అయోమయుత్వాధికరణం

పద్యాలుగావు; సౌందర్యభాపన దర్శనమాత్రాన్నే కలుగ వ లేనుగాని కండ్లూ, ముక్కూ. చెవులూ, కండ్లకు దగ్గరగా పెట్టుకొని చెక్కి పై తోలుతీసి పరీక్షిస్తే సౌందర్యస్పురణానికే మూలక్షయం కలుగుతుంది.

ఆక్షేపం.

ఇవి యూకాలంలో తెలియవు.ముందుకాలంవారుగాని వీటిలోతు కనుకోరు. అందుకే భవభూతి

"కాలో హ్యయం నిరవధిగ్విపులా చ పృథ్వీ" (చూలతీ)

అన్నాడు అని అంటారా?

సమాధానం.

చెబుతున్నాను; అది అసంబద్ధం. తనకావ్యాన్ని కొందరు గౌరవించకపోతే మీరు కాకుంట వితరువాతవారు దాన్ని గౌరవిస్తారు అని అన్నాడు.

'ఏకో రసః కరుణ ఏవ"

(ఉత్తర) అనే యిట్లాటి నూతనసిద్దాంతాలను వారు అంగీకరించకుంటే వాటిలో సత్యమే ఉన్నట్లయితే ముందు వారంగీకరిస్తారని అతడి అభిప్రాయం. అంతేగాని భవభూతీ తననాటకాలను అయోమయంగా వ్రాసిముందువారి కివి తెలుస్తపనలేదు. భవభూతినాటకాల్లో యెక్కడా యేమాత్రం అయోమయత్వం లేదు. ఒక వేళ ముందుకాలసువారీ కని ఒప్పుకుందాము. అవి ముందుకాలపువారికే అయితే యిప్పుడే అచ్చువేయించి అమ్మడం యెందుకు? యీమాటల కర్థం మారింది గనుక అవిముందు కాలంవారికి తెలుస్తవంటారా? ఆమారిన అర్థాలెవరికీ తెలియకుండా పద్యకర్త కొక్కడికే యిప్పు డెట్లా తెలిసినవి? ముందు కాలపు వారి భాష వీరికెట్లో వినబడ్డది? వీరు కొత్తగా అయోమయపు భాషను సృష్టించారంటారా?

"నిత్యాః శబ్దార్ధసంబంధా"

________________ 78

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

అని శబ్ద తత్వజ్ఞులు చెప్పుతున్నారు.

పతంజలి " కుంభకారకులం గత్వా" (మహా) అన్నట్లు భాషనెవరూ చేయలేరని భారతీయులసిద్ధాంతం. ఒక వేళ చేస్తారని వొప్పుకున్నా దీన్ని ముందుకాలపుపొండ్లు యెట్లా నేర్చుకుంటారు? సాధనాలు వేరే యేర్పరచారంటారా? వీటికి ప్రామాణ్యమేమిటీ? వీటిని ముందు కాలపువారు అంగీకరిస్తారని నియమమేమిటి? పోనీ అట్టాటి వేమైనా వుంటే మాకెందుకు ప్రసాదించగూడదు? ముందుకాలపువాండ్లు యింకా తెలివిగలవాండ్లవుతారు గనుక, వారికి తెలుస్త వంటారా? అదీ అసంబద్దం. పాణిని పతంజలి ప్రభృతులు వ్రాసిన శాస్త్రాలను యెన్నో సంవత్సరాలు పరిశ్రమజేసి సంస్కారవంతుల మవుతుస్నోము. వెనకటి కాలపువారికంటే ముందుకాలపువారు యెక్కువ బుద్ధిమంతులనడం అనుచితం. సొట్యశాస్త్రంలో

"భవిష్యతి యుగే ప్రాయో భవిష్యంత్యబుధా నరా?" (భ.నా)

భవిష్యత్కాలంలో నరులు అబుధులవుతారు అని భగతుడు అన్నాడు పోనీయండి. ముందు రాబొయ్యేవారికంటె యిప్పటివారు తెలివితక్కువవారనే వొప్పుకుందాము. ఈ తెలివి తక్కువ వారికే దాన్ని విప్పి చెప్పండి అంటున్నాను. చెప్పినా తెలియదంటారా? తెలిసేటట్టు చెప్పండి.

వక్తురేవ హి తజ్జాడ్యం శ్రోతా యత్ర న బుద్యతే.”

(వినేవాడికి తెలియకపోవడం వక్త యొక్క జాడ్యమేను).

అని పెద్దలు చెప్పుతున్నారు. అధికారులు లేరంటారా? ఒకరైనాలేరా? కొందరు భీరువులై అటు భార్యకు తగిలేటట్లు యిటుదేవతకు తగిలేటట్లు అయోమయంగా రచిస్తు న్నారు. వ్రాయదలచుకుంట నిర్భయంగా జగన్నాథాదులవలె భార్యనుగురించి వ్రాయండి. లేదా దేవతమీద భక్తిని శ్రీగుణరత్న కోశం, సౌందర్యలహరి మొదలయినవాట్లో వలె కనబరచండి. ఇదే ఉత్తమమార్గం. భీరుత్వం. అయోమయం ఆధమమంటున్నాను. ________________

అయోమయత్వాధికరణం

ఆక్షేపం.

అవునండీ, చెప్పవలసినది లేనప్పుడు వ్రాస్తే అయోమయ మంటారు. చెప్పదలచుకున్నది చెప్పడానికి కావలసిన బలం లేనప్పుడు వ్రాస్తే అయోమయ మంటారు. వచ్చీరాని సంస్కృతంవ్రాస్తే అయోమయ మంటారు. అభిప్రాయము మామూలుడై దాన్నీ మెలికలు వేస్తూ వ్రాస్తే అయోమయ మంటారు. ఈ అయోమయమైనా వ్రాస్తే మంచిది గదా, యేమి వ్రాయకుండావుంటే వాజ్మయం యెట్లా వృద్ధిఅవుతుంది? అని అంటారా? "

సమాధానం.

చెప్పుతున్నాను; అయ్యో! కవిత్వంవ్రాసేవాండ్లు లేరే అని దుఃఖించి కవిత్వంవ్రాయవద్దు. యేమి వ్రాయకుండావుంటే యేమి మునిగిపోలేదు. మనకు కాళిదాసాదులకవిత్వం యుగయుగాలవరకూ ఆనందపారవశ్యం కలిగించగలిగినది వున్నది. కవిత్వం లేదుగదా అనీ దుఃఖపడవలసిన పని లేదు. ఇఘ ఆంధ్రులను పవిత్రులను జేసి సర్వభారతవర్షానికీ సర్వలోకానికీ సందేశమిచ్చే కవిత్వం పద్యరూపానగాని గద్యరూపానగాని వస్తుందా దాన్ని ఆంధ్ర దేశం శిరసావహించగలదు, కాని యిప్పుడు కవిత్వం కొరతగా వున్నదని దుఃఖపడి మాత్రం వ్రాయవద్దంటున్నాను.

అని శ్రీ...ఉమా కాస్త విద్యాశేఖర కృతిలో వాజ్మయసూత్ర

పరిశీష్టంలో అయోమయత్వాధీకరణం సమాప్తం..

________________

శ్రీ ర స్తు.

వాజ్మయ పరిశిష్ట భాష్యం

పులుముడుఘటనాధికరణం.

పులమడం.

నేటి కాలపు కవిత్వంలో మలమడం విశేషంగా కనబడుతున్నది. పులమడమనేది గొప్ప కావ్యదోషం. దీన్ని ముందు వివరిస్తాను. తేలిక రంగులతో కొద్దిగీతలతో గొప్పభావాలను ప్రకటించే చిత్రకారుడివలె. కవి, చెప్పినమాటల అర్థంకంటే ఆమాటవల్ల స్ఫురించే భావ విశేష పరంపర అమేయమై వుండేటట్లు గోచరింపజేస్తాడు.

"ఏవంవాదిని దేవరౌ పార్శ్వే పితురధోముఖీ."

లీలా కమలపత్రాణి గణయామాస పార్వతీ." (కుమా.)

(దేవర్షి నారదుడు పార్వతీపరమేశ్వరుల వివాహప్రశంసచేయగా తండ్రి పార్శ్వాన కూర్చున్న పొర్వతీ తలవంచి చేత్తో లీలారవిందపు రేకులు లెక్క పెట్టింది. అన్నప్పుడు పార్వతీ లజ్జ, ఆమాటలు వినడం వల్ల ఆమెకు కలిగిన ఆనందం, ఆమె సౌశీల్యం, వినయసంపద, ఆత్మనిగ్రహం, భవిష్యత్సంయోగదర్శనచిత్తపుతీ, యేతఙాతీయమనోవిభ్రమాలెన్నో గోచరిస్తున్నవి.

"అపూర్వకర్మచండాల మయి ముగ్ధ విముంచ మాం,

శ్రీకాసి చందన భ్రాంత్యొ దుర్విపాకం విషద్రుమం" (ఉత్తర)

("ఓముగ్గా! అపూర్వ కర్మ చండాలుణ్నేననన్ని ఘవపదలు. చందన మనుకోని దుర్విపాకమైన విషవృక్షాన్ని ఆశ్రయించావు" అని రాముడు తొడమీద నిద్రిస్తున్న సీతను జూచి అన్నప్పుడు రాముడి ధర్మపర గళం సీతా వియోగదుఃఖం, ధర్మంయొక్క నిష్ఠురత్వం, లౌకిక సుఖోపలబ్దికోరే వారు ధర్మారాధనలో పొందే ఆశాభంగం, విధియొక్క అజ్ఞాతపరిణామ ________________

పులుముడు ఘటనాధీకరణం

వికల్పాలూ, ఇట్లా ఒక విశిష్టభావప్రపంచం శ్రోతయొక్క మనః పరిణతిననుసరించి సంకోచవికాసాలుపొందుతూ లీలామాత్రంగా గోచరిస్తుండడం సహృదయవేద్యం. ఇదే కావ్యసౌందర్య విభుత్వం. ఒక వస్తువు యొక్క సౌందర్యమహిమ లభ్యాలభ్యమై దృశ్యాదృశ్య దశయందులీలా మాత్రంగా గోచరిస్తున్నప్పుడు పరమోన్నతి పొందు తున్నది. దీన్నే --

"ప్రతీయమానం పునరన్యదేవ

వస్త్వస్తి వాణీషు మహాకవీనాం"(ధ్వనౌక.)

(మహాకవులపొక్కులలో ప్రతీయమానమయ్యేవస్తువు మళ్లీ వేరేవున్నది.)

"సర్వధా నా స్యేవ సహృదయహృదయహారిణః కావ్యస్య సప్రకారోయత్ర నప్రతీయమానార్థసంస్పర్శేన సౌభాగ్యమ్" (ధ్వన్యా).

| (ధ్వనించే అర్ధసంస్పర్శచేత సౌందర్యం లేనటువంటి సహృద హృదయహారికావ్యప్రకారమే సర్వధాలేదు.) అని సాహిత్యవేత్తలు స్తుతిస్తున్నారు.

ఇట్లా అమేయమై, అమితమైశ్రోతయొక్క పరిణతి ననుసరించి సంకోచవికాసాలు పొందుతూ దృశ్యాదృశ్యదశయందు లీలామాత్ర గోచరమై సౌందర్యపిపాసువుల చిత్తవృత్తికి విశాలావకాశాన్ని ప్రసాదించే కావ్యరచనను సాహిత్యవేత్త లారాధిస్తున్నారు. దీన్నే ధ్వని ఆని కావ్య వేత్తలు చెప్పుతున్నారు. దీని ప్రాధాన్య మిట్లాటిది గనుకనే

"ధ్వని సత్కావ్యముత్తమమ్."

(సాహిత్య)

అని విశ్వనాథుడు వినిపిస్తున్నాడు.

ఇంత పరిపాకవంతమైనది గనుకనే దీన్ని భారతీయసాహిత్య వేత్తలు ఉత్తమమయినదంటున్నారు.

"ప్రాప్తపరిణతీనాం తు ధ్వనిరేవ ప్రాధాన్యేన కావ్యమితి స్థితం" (ధ్వన్యా) ________________

82

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

అని ఆనందవర్ధను ఉంటున్నాడు.

ఇట్లానే తక్కిన సాహిత్యవేత్త లందరు చెప్పుతున్నారు; కాళిదాసాదుల కావ్యాలీ ఉత్త మత్వాన్నే పొందివున్నవి. ఆకాలంనాటికి వికసితమైన సర్వవిజ్ఞానం బలప్రదమై వుండగా సర్వభావాలకు మొదట వశుడై పిమ్మట సర్వ భావాలను వశంచేసుకొని సత్వతేజస్సుతో వెలసే దశయం ఈ ఉత్తమకవితాసిద్ధి కలుగుతున్నది, ఇట్లాటి కవితాదశ సర్వ లోనే కాళిదాసాదుల కేకొద్దిమందికో తప్ప మిక్కిలి అరుదుగా గోచరిస్తున్నది. కనుకనే--

"నరత్వం దుర్లభం లోకే విద్యా తత్ర సుదుర్లభా,

కవిత్వం దుర్లభం తత్ర శక్తి స్తత్ర సుదుర్లభా." (అగ్నే.)

అని ఆగ్నేయపూణకారు డన్నాడు.

"యేనాస్మిన్నతివిచిత్ర కవిపరంపరావాహిని సంసారే కాళిదాస ప్రభృతయోద్విత్రాః పంచషాపోమహాకవయ ఇతి గణ్యస్తే"

(ధ్వన్యా)

(ఈ అతివిచిత్ర కవిపరంపరా చక్రంలో కాళీదాస ప్రభృతులు ఇద్దరు ముగ్గురు లేదా అయిదారుగురు మాత్రమే మహా కవులనీ పరిగణితులవుతున్నా రు.) అని అన్న ఆనందవర్ధనుడు ఈ అభిప్రాయాన్నే తెలుపుతున్నాడు.

"కవయః కాళిదాసాద్యాః కవయో వయమప్యమి,

పర్వతే పరమాశా చ పదార్థత్వం వ్యవస్థితం."

(కాళిదాసాదులూ కవులు, మేమూ కవులమే పర్వతమూ పదార్థమే, పరమాణువూ పదార్థమే.)

అనీ కవితాతత్వజులంటున్నారు.

"పురా" డ సీనాగు గణనో ప్రసంగే కనిష్టికాధిష్ఠితకాళిదాసా.

అద్యాపి తత్తుల్య కవేరభావాత్ అనామికా సార్థవతీ బభూవ." ________________

పులుముడు ఘటనాధికరణం

83

(కవులసామర్థ్యం గణించేటప్పుడు మొట్టమొదట కాళిదాసు పేరుచెప్పి కనిష్ఠికను గణించారు. కాళిదాసు తరవాత అతనికి ద్వితీయుడుగా వుండదగ్గకవి కనబడలేదు. ఇప్పటివరకూ కనబడలేదు. గనుకనే కనిష్ఠికతరువాతి వేలు పేరులేకుండా అనామిక అని అర్థవతి అయింది.) అని స్తుతిస్తున్నారు.

"నిర్గలాసు నవా కస్య కాళీదాసస్య సూక్తిమ,

ప్రీతిర్మధురసార్దాసు మంజరీష్వేవ జాయతే" (హర్ష)

మధు రసార్రలైన పూలగుత్తులయందువలె నిర్గతమైన కాళిదాససూక్తులయందు యెవరికి ప్రీతి జనించదు?)

అని బాణుడూ,

"కవికులగురుః కాళిదాసః"

(ప్రస)

(కవికులగురువైన కాళిదాసు)

అని జయదేవుడూ,

"దాసతాం కాళిదాసస్య కవయః కే న బిభ్రతి." (మధు )

(యేకవులు కాళిదాసుకు దాసులు కారు?) అని గంగాదేవీ ఆ ఉత్తమ కవితాస్వరూపాన్ని ఆరాధిస్తు న్నారు. అకవిత్వస్వరూపం గోచరించడానికి సయితం అంతటి సంస్కారం బుద్ధికి కావలసివున్నవి. కాని, కాళిదాసాదుల ఆ ఉత్తమ కావ్యాలను అపరిణతులైన బాలవిద్యార్థుల పాలుచేసి వారికి మొదటనే రఘువంశం ఆరంభంచేసి, తరతరాలుగా మనమికవితా దేవిని నిరసించాము. విద్యార్థి లోకాన్ని వంచించి మనంవంచితులమైనాము.

"తగై నమః కర్మణే." (త్రిశం.)

అని భర్తృహరి అన్నట్లు కర్మఫలం మనకు అనుభూతమయింది. ఆ నిరాసానికి ఘోరళీక్షగా కవితాస్వాదనశక్తీ జాతీకి నశించింది. ఇది వేరేవిషయం. స్థలాంతరంలో దీన్ని పూర్తిగా మిమాంసచేశాను గనుక విస్తరభీతీచేత దీన్ని వదలుతున్నాను. లభ్యాలభ్యమై దృశ్యాదృశ్యదశలో ________________

84

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటీకాలపుకవిత్వం

లీలామాత్రంగా గోచరిస్తూ పిపాసువుల చిత్త వృత్తికి ప్రత్యక్షవాక్కులచేత గృహీతమైనప్పుడు మేయమై, మితమై, సౌందర్యతృష్ణను కుంఠితం చేస్తున్న ది. కనుకనే "పరిమితస్వరూపాః" అని యిట్లాటి కావ్యబంధాలను గురించి ఆనందవర్థనుడన్నాడు. ఇట్లాభావాన్ని మితంజేసి భావ విభుత్వాన్ని తగ్గించేది ఉత్తమత్వంనుండి తప్పక పతితమవుతున్నది. కనుకనే యిట్లాటీదాన్ని మధ్యరకంలో చేర్చారు.

"వ్యంగ్యస్య అప్రాధాన్యే మధ్యమం గుణీభూతవ్యంగ్యమితి గీయతే" | (ప్రతాప.) |

(వ్యంగ్యార్థం అప్రధానమైనప్పుడు ఆకావ్యం గుణీభూత వ్యంగమవుతున్నది. అది మధ్యమకావ్యం) అని విద్యానాథుడంటున్నాడు. భవభూతి

"రే హస్త దక్షిణ మృతస్య శిశోర్ద్విజస్య

జీవాతవే విసృజ శూద్రమునే కృపాణం.

రామస్య గాత్రమసి నిర్భరగర్భభిన్న

సీతావివాసనపటోః కరుణా కుతస్తే." (ఉత్తర.)

అనీ చెప్పినది గుణీభూతవ్యంగ్యమే అయివున్నది.

రాముడిగాత్రమగు నీకు కరుణయెక్కడిది అంటే, రాముడు నిష్ఠురత్వం, సీతావివాసనపటుత్వం, ధర్మం కొరకు అవలంబించే కాఠిన్యం ఈతీరున శ్రోతృపరిణతి ననుసరించి ఒక భావపరంపర గోచరిస్తుంది. కాని "నిర్బగర్భఖిన్న సీతావివాసనపటో?" అని భావాన్ని సాక్షాత్తు గా విప్పిచెప్పి మితంమేయంజేశాడు.

అయితే ఆమాటలయినా మితంగా సహృదయులకు ఆస్వాద్యంగా చెప్పబట్టి మనోజ్ఞత్యాన్ని సంపూర్ణంగా కోల్పోలేదు గనుక యివికూడా రెండవరకంగా, ఆనందజనకమయ్యే వున్నవి. అందుకే

"రమణీయాస్సనో వివేకినాం సుఖావహాః" (ధ్వన్యా.)

________________

పులుముడు ఘటనాధికరణం

85

అని ఆనందవర్ధనుడు గుణీభూతవ్యంగ్యాన్ని గురించి ప్రస్తావించిన సందర్భంలో అన్నాడు. అదిగాక రసాది తాత్పర్యానుసంధానంచేత గుణీభూతవ్యంగ్యంగూడా ధ్వనిరూపం పొందుతున్న దని

"ప్రకారోయంగుణీభూతవ్యంగ్యోపి ధ్వనిరూపతాం,

{{Center|ధత్తే రసాదితాత్పర్య పర్యాలోచనయా పునః (ధ్వన్యా)}]

(రసాదితాత్పర్యపర్యాలోచనచేత గుణీత వ్యంగ్యంగూడా ధ్వని రూపాన్ని వహిస్తున్నది.)

అనే పఙ్కులవల్ల ధ్వనికారుడు వినిపిస్తున్నాడు.

ఆ కాలానికి వికసితమైన విజ్ఞానపరిపాకం బలప్రదమవుతూ, సత్వ ప్రాధాన్యం కొంత అణగి రజఃప్రాబల్యంతో భావం నడిచేదశలో గుణిభూతవ్యంగ్య రూపమైన ఈమధ్యమకవిత ఉత్పన్నం కాగలదు.

ఈ కాలపుకృతుల్లో ఈ గుణీభూతవ్యంగ్యకోటిలో చేరేవి. కొమాండూరి కృష్ణమాచార్యుల పాదుకాస్తవంవంటివి కొన్ని మాత్రమే కనబడుతున్నవి. వీట్లో సయితం విస్తరం, వికారాలు, అయోమయత్వం, వక్ష్యమాణశబ్దవాచ్యతా, వుంటే దోషసహిత మే అవుతున్న వి. కృష్ణ పక్షం, యేకాంత సేవ ఇట్లాటివి గుణీ భూతవ్యంగ్యత్వంవద్దగూడా ఆగక ఇంకా దిగిపోయినవి. ఆసంగతి ముందు తెలుపుతాను.

ఈ కాలపు కవిత్వంలో పులు ముడుదోషం విస్తరించి వున్న దన్నాను. దాన్ని క విశదీకరిస్తాను.

పులుముడు.

ఇదే నేటికాలపుకృతుల్లో విశేషంగా కనబడుతున్నది. పులమడ మంట యేమో చెప్పుతాను. నిపుణుడైన చిత్రకారుడు సాధ్యమైనంతవరకు రంగులు తక్కువగా ఉపయోగించి అఖండమైన భావాన్ని ప్రకటిస్తాడు. అబ్రౌఢిమలేని గుజీలిమనిషి పటంనిండా గాఢంగారంగులు వులుముతాడు. గాఢంగా రంగులు పులమడంవల్ల చిత్రసౌందర్యవివేచనం లేనివాండ్లకు

85

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆపటాలు రంజకంగా వుండవచ్చునుగాని మనం సౌందర్య జిజ్ఞాసువులమైతే పులుముడు రంగులపటాన్ని ఆదమమని నిరాకరిస్తాము. కృతుల్లోగూడా ఉత్తమకవులు కాళిదాసాదులు కొద్ది మాటల్లొ అమేయార్ధాన్ని స్పురింపజేస్తారు. చెప్పినమాటల అర్ధంకంటే ఆమాటలచ్వల్ల స్ఫురించే భాషవిశేషపరంపర అమేయమై గోచరిస్తూ వుంటుంది. తనమాటలను తాము నిల్పుకొన్నా నిల్పుకోకపోయినా

"అల్పాక్షరముల ననల్పార్ధరచన" (బసవ)
అని పాల్కురికి సోమన్న ఉత్తమకవిత్వాన్ని కీర్తించాడు

"యాపదర్ధపదాం వాచమెవమాచాయ మాధవ।
విరరామ మహీయాంస। ప్రకృత్యా మితభాషిణ।" (మాఘ)
(మాధవుడు కావలసినంతవరకే మాట్లాడి చాలించాడు గొప్ప వారు ప్రకృతిచేతనే మితభాసులు ) అని ..
"నైతల్లఘ్విపి భూయస్కావచో వాచాతిశియ్యతే
ఇంధనౌమధగస్యగ్ని। త్విషా నాత్యేతి పూషణం" (మాఘ)

     (ఆసంభాషణ కొద్దిదైనప్పటికి విస్తరించివుండేమాటలు దాన్ని అతిశయించలేదు కట్టెలను మండించేదైనప్పటికి కాంతిచేత అగ్ని సూర్యుణ్ణిమించదు). అని మాఘుడు రెండవసర్గలొ మితోక్తుల మహిమ కొనియాడుతాడు.
లోకంలో సయితం సాధ్యమనంత్ కొద్దిశ్రమతో సాధ్యమైనంత గొప్పపనులు నిర్వహించడం ఉత్తమమార్గమని వృధాగా ధనం శక్తి వ్యయంచేయడం అధమమార్గమని ప్రసిద్దంగానే వున్నది. విశిష్ట భావప్రపంచాన్ని గొచరింపజేసేవి ఉత్తమకవిత్వమన్న సంగతి యిదివరకె నిరూపించాను. ఉత్తమమార్గానికి దూరులై గాఢంగా రంగులు పులిమే గుజిలీబ్నొమ్మల కర్తలవలె ఒక్క భావాని కెన్నొ మాటలు గుప్పించి అర్ధభుత్వాన్ని అంతంజేసి మాటలు దండగజేయడం పులమడం దీన్నే వాచ్య మని అధమ మని భారతీయసాహిత్యవేత్తలు నిరసించారు.

86

పులుముడు ఘటనాధికరణం

    "వ్యంగ్యస్య అస్పుటత్వే అధమం కావ్యం (ప్రతాప)
అని విద్యానాధుడన్నాడు.
"ప్రాధమికానాం అబ్యాసార్ధినాం యది వతం చిత్రేణ వ్యవహార|
ప్రాప్తారిణతీనాం తుద్వనిరేన ప్రాధాన్యేన కావ్యమితి స్థితం"
అని ఆనందవర్ధను డంటున్నాడు.

'అధమం యధా" అని
స్వచ్చందోచ్చలదచ్చకచ్చకుహాచ్చాతేతరాంటుచ్చటా
మూర్చన్మోహమహర్ధిహషవిహితస్నానాహ్నికాహ్నయ న।
భిద్యా దుద్యదుధారనదర్దురదరీదీర్జాదరిద్రద్రుతు
ద్రోహోద్రేకమహోర్మిమేమరమబా మందాకినీ మందతాం (కావ్య)

     (స్వచ్చందంగా పైకిలేస్తూ నిర్మలతీరవివర్త్రి ప్రదేశాల్లో అచ్చిన్న మైన నీటిసమూహంవల్ల పోతూవున్న మోహంగల మహర్షులచేత సంతొషంతో నిహితమైన స్నానాహ్నికాలు గలదీ యెగిరే అద్బుతమైన కప్పలుగల తటాకందనాల్లో విజృంభిస్తున్న గొప్పాలలచే సాంధ్రమైన మరంగలదీ అయిన మందాకిని మామాంద్యాన్ని పొగొట్టునుగాక) దీన్ని యీఅధమకవిత్వానికి ఉదాహరణంగా కావ్యప్రకాశకారుడు మమ్మటుడు కనబరచాడు.

"అపూర్వకర్మ చండాలం అయి ముగ్దే విముంచ మాం
శ్రితాని చ్జందనభ్రాంత్యా దుర్విపాకం వ్చిషద్రుమం" (ఉత్తర)

అని భవభూతి తెలిపిన భావాన్ని

"ఓ మౌద్ద్యగునవిలసిత అయినా సీతా! నేను చండాలుడు సైతం చేయలేని నిష్కరకార్యాలు ధర్మంకొరకు ఆచరిస్తున్నాను. అట్లాటి నన్ను లౌకికసుఖోసలబ్దికొరకు ఆశ్రయించి తప్పక వ్యర్ధమనోరధ వయినావు చీ! నేను మహాఘోరపాపిని. అవ్యాజప్ర్రేమతో దుర్గుమకాంతారాల్లో నాపాదాలను ఆరాధించిన సీతను విడుస్తున్నాను అహో! సీతా! ధర్మనినిష్టురతచేత కిరాతుడనైన నన్ను నీవు భ్రాంతివశాన

87

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

వరించావు" అని యీతీరున వాధ్యంజేసి మాటలు కుక్కడం పులమడం ఇది కావ్యంలో అధమమార్గం.

  "లీలాకమలపత్రాణి గణయామస పార్వతి"       (కుమా)

అని కాళిదాసు తెలిపిన భావాన్ని "మనోహరలజ్జాలావణ్యసూచకంగా మధురప్రణయమనోజ్ఞమైన హృదయంతొ దివ్యసౌందర్యవిలిసిత పార్వతి మదురహస్తాబ్జాలతో మధురకమలపత్రాలను మధురంగా గణనచేసింది" అని మాటలు పులమడం అధమకవిత్వం చిత్తం తమొగుణ బహుళమై పరిణతి హీనమైనప్పుడు ఈఅధమకవిత్వం వెడలుతున్నది. మనజాతికి ఇప్పుడీస్థితే బహుళంగా నాకు కనబడుతున్నది.

   ఈకాలపు కృతులనేకాలు ఈఅధమకోటిలోనే చేరుచున్నవి

"మధురమోహనమూర్తి మందహాసమున
నద్బుతంబుగ లీన మైనట్టుతులుండ
మధురహాసంబులో మాధురీప్రకృతి
యానంద ముద్రిత మైనట్టులుండె
మధురచంద్రికలలో మధురామృతంబు
మధురామృతంబులో మధురరసంబు
మధురరసంబులో మధురబావంబు
మధురబావంబులో మధురరూపంబు
మధురరూపంబులో మధురతేజంబు
మధుమోహనకలా మహితమైవుండ
మధురస్వరంబులో మధురగీతములు
మధురగానంబులో మదిమేళగించి" (యేకాంతసేవ)

అని యీతీరున అయోయపు పులుముడు యేకాంతసేవనిండా కనబడుతున్నది. ఈతీరుగా యేకాంతసేవలోనే కాకుండా ఈకృతికర్తల రచనలన్నీ యిట్లాటిపులుముడుతోనే విస్తారంగా నిండివున్నవి. యేకాంత సేవలో మొదటనుండి చివరవరకూ అంతా పులుముడు పేరివున్నది

88

పులుముడుఘటనాధికరణం

వాటిని ఉదాహరీంచడమంటే పుస్తకమంతా ఉదాహరించడమే గనుక వదలుతున్నాను. ఆనందంతఒ పాడుతా ననడానికి

"చిత్త మానంద మామరీచికలపొల
హృదయ మానంద భంగమాలికలదేల
కనుల నానంద జనితాశ్రుకణములూర
జగము నిండ స్వేచ్చాగాన ఝురులనింతు"
అనికృష్ణపక్షకర్త యిరవై రెండుమాటలను పులిమినాడు.
"శోకభీకరతిమిర లోకైకపతిని
కంటకకిరీటదారినై కాళరాత్రి
మధ్యవేళల జీమూత మందిరంపు
గొలువుకూటాల నేకాంతగొష్టితీర్చి
దారున దివాంధరోదన ధ్వనులశ్రుతుల
పొంగి పొంగియు నుప్పొంగి పొరలిపోవు
నావిలాసనిబిదగీతికాదచ్వళీవి
రావముల నర్దరాత్రగర్బమ్ము మఱియు
మఱియు భీషణకాళిమొన్మత్తగాగ"
అని కృష్ణపక్షంలో అయోమయానికి ఉదాహరించిన పద్యాలు"
"కన్నీటి కెరటాల వెన్నెలేలా
నిట్టూర్పు గాడ్పులో నెత్తావియేలా
ప్రళయకాలమహోగ్ర భయదజీమూతోరు
గళఘోరగంభీర ఫెళ ఫెళార్బటులలో మెరపేలా?
అశనిపాతమ్ములో నంబునేలా
హాలాహలమ్ములో నమృతమేలా
ప్రబలనీరంద్రాభజనితగాఢధ్వాంత
నిబ్నిడహేమంతరాత్రీకుంతలములలో జుక్కేలా?
శిధిలశిశిరమ్ములో జివురేలా
పాషానపాళిపై ప్రసవమేలా

89

వాజ్మయ పరిశిష్ఠభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

వికృతక్రూరక్షుధాక్షుభిత మృత్యుకరోం
వికటపాండురశుష్కవదనేదంష్టాగ్నిలో నవ్వేలా?

అని నిదర్శనపరంపరకు ఉదాహరించిన పల్త్కులూ పులుమడే అయివున్నవ్ఫి. ఇదివరకు చూపిన "ఐక్యమౌదామె" "వియోగరాగం" "కవితాంశ" పులుముడు దోషంతో కూడివున్నవి.

"ప్రాజ్యపీఠపురీమహారాజ్యబాగ్య
లక్ష్మి కొలువుదీర్చు చిరత్న రత్నఖచిత
భాసమానకల్యాణ సింహాసనంబు
అది వెలమ శౌర్యమూర్తిరణాననీవి
హారవిక్రమ కేళికానంరమ్ము
శాంతినుండు విలాసవిశ్రామనేది
అది సభాసీనసకలబుధావతంస
ఘన్ అకేఎశానవిజ్ఞానకాంతి మత్త్ర
సన్నవీక్షణ స్నాపిత స్వర్ణపీఠి
అది మహీపతిఆమరాయానవీంద్ర
కరకమల నీజ్యమాన చామరసమీర
పులకిత భవన్మృదుభూషితంబు"

అని ప్రాజ్య బాగ్య భాసమాన, కల్యాణ, శాంతినుండు, మహీపతి అని ఇట్లాయెన్నో అనావశ్యకశబ్దాల గుప్పించిన పులుముడు కృష్ఠపక్షంనిండా వున్నది.

"శారదశర్వరీమధురచంద్రికసూర్యసుతాస్రవంతికా
దారు వినీల వీచిక ప్రశాంతనిశాపవనొర్మి మాలికా
చారితనీప?శాబ్నికకృశాంగిని గోపిక నేను" (కృష్ణపక్షం)

అని యీమాదిరి వున్నవన్నీ పులుముడే అయివున్నవి. సాధారణంగా ప్రాకృతస్త్రీలూ హీనులు పొట్లాడేటప్పుడేమీతోచక పొతే నోరువిప్పి పుట్టేదాకా అడ్డగోలుగా తిట్టుమీద తిట్టు పదితిట్లు తిట్టి వూరుకుంటారు.

90

పులుముడుఘటనాదికరణం

ఈధొరణే యేకాంతసేవలోను ఇంకా ఈకాలపూనేకకృతుల్లోను కనబడుతున్నది.

"ప్రేమాలాంబులో ప్రియు డాడువేళ
ప్రేమడోలికలలో ప్రియు డూగువేళ
ప్రేమామృతాబ్ధిలో ప్రియుడిదువేళ (యేమాంతసేవ)

యేమెతోచకపోతే పాడిందేపాటరా అనికొంతసేపు మాటలు దమబెట్టే పద్యకర్తల ధోరని యిది. కృష్ణక్షంలోని

"చిత్తమానంద మయ మరీచికలసోల
హృదయ మానంద భంగమాలికలదేల
కనుల నానందజ్నితాశ్రుకణములూరో

అనే పంక్తుల ధొరణిగూడా అదే

    విస్తరదొషంకింద నేను ప్రస్తావించిన కూచి నరసింహకృతూ వనవాసిలోని పాత్రల ఉపన్యాద్సాలు రామరాజులోని పటాను అంత్యోపన్యాసం బళ్ళారి కృష్ణమాచార్యుల సారంగధరాదుల్లో అదికప్రసంగాలు అన్నీ పులుముడే అయివున్నవి.
    ఉత్తమకావ్యాలు సయితం నన్నయ ఆరంభించిన పద్యాల్లోకి దిగేటప్పటికి పులుముడు పాలైచెడిపోయినవి  ఈ సంగతి ప్రధమఖండంలో మీమాంసచేశాను. గనుక యిక్కడ వదలుతున్నాను అమేయమై అమితమై శ్రోతయొక్క పరిణతి ననుసరించి సంకోచవికాసాలు పొందుతూ దృశ్యాదృశ్యదశయందు గొచరమై సౌందర్యపిపాసువుల చిత్తవృత్తికి విశాలావకాశంఇ కల్పిస్తూ భావప్రపంచాన్ని ప్రసారించే ఉత్తమకవ్యరచన అనెకిఅ కారణాలచేత లుప్తమయిపొయి వాచ్యరచనమాత్రం మనకు నేటికాలానమిగిలింది.
ఈవాచ్యదశను దాటిని కృతు లీకాఅపువి మిక్కిలి అరుదుగా నాకు కనబడుతున్నవి పులమడానికి ఉదాహరనాలు చూపడమంటే కృతులను సంపూర్తిగా ఉదాహరించడమే అవుతుంది గనుక ఆపని

92

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

యిక మానుతున్నాను అసలు గుంపుగణం ప్రకాశగణం, దండగ్గణం మొదలైన వ్న్నీ వికృతం చేస్తుండగా నన్నయతో ఆరంభమైన ఆంధ్ర పద్యాలే ఆదినుండి పులుముడు దశతో ఆదమంగా వస్తున్నవి. అయితే ఆగణాలు మాత్రం శ్రీనాధకృతుల్లోవలె కృష్ణకర్ణామృతాదుల్లోవలె కొంత తగ్గి నేటికీ ఆ పులుముడుమాత్రం స్థిరంగా వున్నది. గుంపుగణం మొదలైనవాటిన్మి ప్రధమఖండంలో వివరించాను గనుక యిక్కడ తెలపక వదులుతున్నాను. ఉత్తమత్వ మట్లావుంచినా, ఈఅధమమైన నాచ్యత్వదశను దాటి మధ్యదశకువచ్చిన కావ్యాలే తెలుగులో అరుదని నే ననుకొంటున్నాను.

          అని శ్రీ ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయమాత్ర
          పరిశిష్టంలో పులుముడుమటవారి కరణం సమాప్తం
 

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ పరిశిష్ట భాష్యం

శబ్ద వాచ్యతాధికరణం

శబ్దవాచ్యత

      ఈకాలపుకృతుల్లో శబ్దవాచ్యత అధికంగా వెగటుగా కనబడుతున్నది. శబ్దవచ్యత అంటే యేమోవివరిస్తాను. ఒకడు తెలివిగలవాడు శక్తి మంతుడు అయితే అవి అతని కృత్యాలవల్ల, వివేకం తెలిపే మాటల వల్ల లోకానికి వ్యక్తమవుతుంది. కాని, నేను తెలివి గలవాడను గొప్పవాడను అని చెప్పుకొన్నంతమాత్రాన గాడు

"బ్రువ్తే హి ఫతేన సాధినో వతు వాక్యేన నిజోపయేగితాం"

(నైష)

అని శ్రీహర్షు డీసత్యాన్నే తెలుపుతున్నాడు చెప్పుకొన్న మాత్రాన అతడు గొప్పవాడూ తెలివిగలవాడూ అని లోకం అనుకోకపోగా అతడు గోతమనిషి అని అసహ్యిపడుతుంది. ఇట్లా చెప్పుకొనడకే శబ్దవాచ్యత కవి సయితం సృష్టివ్చల్ల ప్రకృతి చేష్ఠాసంభావణాదులవల్ల వ్యక్తమయ్యే భావపరంపర చేత తన కావ్యమాధుర్యాన్ని ఆనందాన్ని లోకానికి ప్రసాదించవలెగాని ఊరికే మధురం, దివ్యం మంజులం కోమలం అని చెప్పడ<వల్లగాదు అది శబ్దవాచ్యత అయిరోత పుట్టుతుంది. ఈ కాలల్పుకృతికర్తల్లో అనేకులు కివివేకం లేనట్లు కనబడుతున్నది. మాతృమందిరమనే నవలలోదివ్య మధుర ఆనంద అనే మాటలు పుస్తకమంతటా నిండివున్నవి.

యేకాంతసేవలో మటుకు ఇందాక నేను పులు,ఉడుకు ఉదాహరించిన

   "మధుర మోహనమూర్తిల్ మందహాసమున
   నద్బుతంబుగ లీన మైనట్టులుండ

94

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

మధుర హాసంబుతొ మాధురీ ప్రకృతి
యానందముద్రితం బైనటులుండె
మధుర చంద్రికలో మధురామృతంబు
మధురామృతంబులో మధురరసంబు
మధుర రసంబులో మధుర గూపంబు
మధుర్భవంబులొ మధుర్ రూపంబు
మధుర రూపంబులో మధుర తేజంబు
మధు మోహనకళామహితమై వుండ
మధుర్ స్వరంబుతో మధుర గీతములు
మధుర గానంబులో మదిమేళగించి" (యేకాంతసేవ)
అనే అల్కుల్లో ఒక్క చోట 18 మదురలు వ్రాశారు
"ఒక్కింత యానంద ముడునుగాక
సుఖరం బగుగాక యందమౌగాక"
అని మూడు పల్త్కుల్లో రెండానందులు వేసి తరువాత మూడు సబ్త్కులుదాటి మళ్లీ
   "నిరవధికానంద నిలయమైవున్న"

అని ఆనందను మళ్లీ వేశారు. ఈ కాలపుకృతుల్లో అధికంగా మంజుల మధుర నవ్య దివ్యమృదు, విశ్వమేహన, ఆనంద మనోజ్ఞ అని కుప్పలుగా కనబడుతున్నవి. ఇదంతా శాబ్దవాచ్యతే అవుతున్నది.

పూర్వపక్షం

అవునుగాని కావ్యం మధురమైనదని మనోజ్ఞమైనదని చెప్పడానికి ఈ మదురలను బంధురలను ప్రయోగించలేదు. కవి ఈ పదాలను ప్రయోగించి మార్ధవం మీదా మాధుర్యం మీదా తనకుగల అభినివేశాన్ని తెలుపుతున్నాడు అంతేగాదు ఆ సందర్భాల్లో మాధుర్యం మార్ధవం

95

శబ్దవాచ్యతాధికరణం

వ్యక్తమవుతున్నవని చెప్పుతున్నాడు అట్లానే కఠోరత్వాన్ని తెలపడానికి క్రూర, కఠోర అని యిట్లాటి మాటలను ప్రయోగిస్తున్నాడు. దీంట్లో దోషం లెదంటారా?

సమాధానం

 చప్పుతున్నాను; వాస్తవంగా మాధుర్యం మీదా మార్ధవం మీదా అభినివేశం వుంటే కళాసృష్టిలో ఆబావాలను గర్బితం జేసి ప్రకృత్ చేష్ఠాదులవల్ల వాటిని తెలుపవలెనుగాని ఊరికే మధురం మంజులం బందురం అని చెప్పడం చేతగాదు చెప్పినంతమాత్రాన లోకం అనుకోజాలదని పైగా వెగటుపడుతుందని తెలిపినాను. ఈ ఔచిత్యం యెరిగిన వాడు గనుకనే కవికాళిదాసు తపోవనాల శాంతిని మాధుర్యాన్ని తేజస్సును అత్యంతం అరాధించేవాడే అయినా రాముడడిగినప్పుడు

"అదష్టనీవారబలిని హిత స్త్రె। సంబద్దవైఖానసకన్యకాని
ఇయేష భూయ। కుశవంతి గంతుం భాగీరరధీతీరతపోవనాని"

(రఘు)

     (క్రూరమృగాలు తినని నీవారబలులు గలిగి మునికన్యలకు ప్రీతిజనకమై. దర్బలతొ కూడివున్న భాగీరధీతీర తపోవనాలకు పోవలెనని ఆమె కొరింది) అని అన్నాడు "దివ్యమై పవిత్రమై శాంతినిలయమై' అని యీతీరున శబ్దవాచ్యత పాలుగా లేదు.

పూర్వపక్షం

అవునుసరే; ఊరికే నేను తెలివిగలనాడను గొప్పవాడను అని చెప్పుకుంటే రోత అన్నారు. ఒప్పుకుంటాము. నిజంగా తెలివిగల పనులు చేస్తూ గొప్పకార్యాలు సాధిస్తూ నేను గొప్పవాణ్ని నేను తెలివిగలవాణ్ని అని చెప్పుకుంటే యేమి? అది సత్యమే గదా శ్రీనాధుని కాశీఖండంలో మేమారెడ్ది తన్ను గురించి

96

వాజ్మయ పారిశిష్టం నేటికాలపుకవిత్వం

"ఈక్షోణిన్ నినుబోలు సత్కవులు తేరీనేటి కాలంబులో
ద్రక్షారామ చశుక్య బీమవర గంధర్వాస్పరోభామినీ
వక్షొజద్వయ గంధసారముసృణ ద్త్విరాజ్యభారంబున
ధ్యక్సింన్ గవిసార్వభౌమభవదీయ ప్రౌడసాబిత్యముల్"(కాశీ)

అని చెప్పినట్లు వ్రాశాడు.

భవభూతి

  "చేతస్తోషకరీ  శిరోంతకరీవ్ ఇద్యానవచ్యానవద్యాప్తి న।"

అని అన్నాడు అట్లానే మృదుత్వాన్ని మధుర్యాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ మధురం దివ్యం మంజులం అంటే మెంచిదేను, అని అంటారా?

సమాధానం

     చెప్పుతున్నాను: శాక్తిమంతడేదో సందర్భం వచ్చినప్పుడు ఇతరులు తలనాడినప్పుడు భవఊతివలె జగన్నాధుడివలె ఒకసారి రెండు సార్లు చెప్పుతుంటే రోతలెదు. కాని నిజంగా శక్తిమంతుడైన మాటి మాటికి పుటపుటకూ నేనుగొప్పవాణ్ని అని వాపొతుంటే రోతగానే వుంటుంది  అసలింతకూ బూతవర్తమానాల్లో అద్వితీయుడైన కాళిదాసు
   "మంద। కవియశ:ప్రార్ధీ గమిష్యామ్యపహాస్యత్రాం'

అని వినతుడైనాడు ఒకరకపు మనుషులు జగన్నాదుడివంటి వాండ్లు బయటపడి వెల్లబెట్టుకుంటే ఒకటి రెండుసార్లకు రోతగా వుండదు. కాని పుటపుటకూ వాపోతే రోత అని సహృదయుల కందరికీ తెలిస్న సంగతే ఇట్లానే కవి తన మాధుర్య ప్రేమను మంజులత్వ ప్రేమను త్రెలియబరచడానికి ఆసందర్భాలు మదుదమైనవని వ్యక్తం జేయడానికీ కొన్ని మధురలు, కొన్ని ద్వ్యలు వేస్తే రోత పుట్టదు. కాళిదాసు తఫొవనాల పావనత్వం మీది అబినివేశ< ఆపలేక

        "పునాసం పచనొద్ఖూతై।"   (రఘు)
అని పావనత్వ్గాన్ని శబ్దంతొ చెప్పినాడు.

97

శబ్వావాచ్యతాదికరణం

     ఇట్లానే "పురుస్కోకెలోయ మ్మదురం చకూజ" (కుమార) అని అన్నాడు.
      ఇట్లా యెక్కణ్ర్నైనా యీ మాటలు వుంటే రోతలెదు కాని యిప్పటిక్రెతులనేకాల్లో మధురలు, కోమలలు, దివ్యలు, ఆనందలు, మంజులలు. ముసీరి మూగి వెగటు పుట్టిస్తున్నవి ఈ కాలపు కృతికర్తలనేకుల కీ జౌచిత్యజ్ఞానం కనబడదు. పద్యం మొదలు పెట్టితే దివ్యలు, మధురలు, ఆనందులు మంజులలు ప్రణయలు, కోమలాలు వేస్తున్నారు.
           "నీవు తరుణ మాధవుడవు నేను కోకిలను"

అని అన్నప్పుడు మధుమాసంలో కొకిల పంచమస్వరవిరాని అవుతుందని ప్రసిద్ధమే గనుక చక్కగా పాడుతాననే అర్ధం విదితమవుతుంది. తరుణమాధవుడవు అనడంతోనే మధుమసశొభిపూర్ణంగా గోచరిస్తున్నది. కాని కృష్ణాక్షకర్త యీ అబిప్రాయం తెలపడానికే "తతుణ శృంగారే మధురమాధవుడు నీవు కలికిపాటల కొయిలకులము మాది" అని ఆరంభంలొ శబ్దవచ్యత పాలైనాడు.

      ఇతడు మధురంగా పాడేదీ, పాడనిది యితడి పద్యాలే చెప్పవలసి వున్నవి. శృంగార, మధుర కలికిపాటలు, అని శబ్దవాచ్యతే గాకుండా పులుముడు దొషం గూడా చేశడు. ఇట్లాటివి కృష్ణపక్షం నిండా వున్నవి. ఈ కాలపుకౄతులనేకాల్లో యీ దోషం అదికంగా వున్నది.

"విశ్వమోహన రసపుంజ మృదులగీతి
చారునిత శీతచంద్రికాపూరమైన
శారద మనోజ్ఞ యామినీ సమయమందు"

(భారతి సం.2. సం.2 పేజీ 108)

98

వాజ్మయ పరిశిష్టబాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం

"సొగసైన పూవులు
సొంపైన పూలు
అందమైన మంచి చందపూవులు"

(భారతి సం.2. పుట 1-85)


"ప్రవిమలానంద మందానిల ప్రాశాంత

మధుర హేమంత చంద్రికామౌనగీతి

చల్లనై కన్నులరమోడ్చి శాంత దివ్య
ప్రకృతి మంజులగాన స్రవంతిలొన

మృదుల నీరేజదళముల మేనుమరిచి"

భ.రామసోమయాజులు ప్లీడషిప్పుక్లాసు


(ఆంధ్ర హెరాల్డు వా.న 2-42)



"నవవసంతంపు లేమావి చిగురుటాకు

నీడలమహాయి గొంతెత్తిపాడుకొనెడు

మధుర మోహనమూర్తిని మదిలిఖించు"

తె. కృష్ణమూర్తి యం. యేక్లాసు.(ఆంధ్రహెరాల్డు)

99

శబ్దవాచ్యతాధికరణం

"ప్రణయవేణు వనములోన భ్రమరతతులు

మాఎధిరీతన మద్బవింపంగ్ఫజాలు

యుష్మదానంద ధర్మనజ్యోత్స్న గాని"

యామర్తి సూర్యప్రకాశరావు. ఆంధ్రహెరాల్డు



"ఇంపుదొళ్కొత్త నాటల సొంపుమీరె

కంరపల్లవ కోమల కరములెత్తి

పిల్లలానంద చంద్రికలు వెల్లివిరియ

మంజులాలాపనవసుధా మధురమూర్తి

నిల్చె నామది నానంద నిధి విధాన"

(పెద్దిబొట్ల రాచంద్రరావు బి.యల్. క్లాసు. ఆంధ్రహెరాల్డు వాల్యు 1.నె 8 రు.38)



"మధురమాధుర్య రవమున మనముగరుగ

పాడరావమ్మకొయిలా ప్రమదగీతి" (వాసంత)

"నీమనొహర చూపరామణీయకము

నవనవానంద సౌందర్య లాలనము"

100

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం

        పెనుమర్తి వెంకటరత్నం (భారతి 2-7-156)

"నవ్యశరన్మనోజ్ఞసుందర సువిశాలమిద్ది
        ప్రణయ రాధిక -శేషాద్రి రమణ కవులు (భ్సారతి 3-5)

"నవవిక స్వరదెవ్య సౌందర్యమూర్తి
విశ్వసుందరి పరమపవిత్రమూర్తి" (కృష్ణపక్షం)
"నవ్యమోహన కోకిలానందగీతి
దరివికస్వరసుమనోహరసుగంధ" (కృష్ణపక్షం)

"అమృతగాన మధుర మందాకినీ భంగమాలికాంబ
శీకరవితాన మొహన చిత్రనటన
పూర్ణవికసితెజీవితపువృకమ్ర
సౌరభమ్ముల జెమ్ముచున్నాదొ యెల్ల
దెసల భవదీయసుందర దివ్యరూప" (కృష్ణపక్షం)

లలిత మనోజ్ఞ కావ్యమంఉలలతాంత
మాలికాబరణా వినిర్మలవిశేష
సుగుణ మాణిక్య దివ్యటేజోవిరాణ"
"ఎన్నడో మీరు పాడినదీ వసంత
మధురజీవనగీతి హేమంతదీర్ఘ

యామినీ మధ్యవేళ యేమైననేడు
నవ్యభాగీరధీ దివ్యనది విధాన" (కృష్ణపక్షం)

101

శబ్దవాచ్యతాధికరణం

అని యీతీరున శబ్దవాచ్యత మిక్కిలి మెండుగా కనబడుతున్నది. తాటక ఘోరంగా రామలక్ష్మణులు యెదుట నిల్చున్నస్ధితిని

"జ్యానివదమధ గృహ్నతీతయో।
ప్రాదురాన బహుశక్షపాచ్చవి।
తాటకా చలకపాలకుండలా కాలికేన నిబిడాబలాకినీ"

(వారి, జ్యానివాదం గ్రహించి, బహుశవక్షపు రాత్రిని బోలి, కసాలాలు కుందలాలుగా వేలాడుతుండగా కొంగలగుంపుతో గూడిన సాంద్రమేఘం వలె అది (తాటక) ప్రాదుర్బవించింది.

"ద్యతైకబ్జయస్దిమాయతీం
శ్రోణిలంబి పురుషాంతమెఖలాం
తాం విలొక్య నవితానధే ఘృణాం
పత్రిణా సహా ముమోహన రాఘవ।"

    (ఆయతమైన భుజదండాన్ని యెత్తి పురుషుల పేగులు మొలలో వేలాడుతుండేదాన్ని చూసి బాణంతో గూడా స్త్రీవధలో దయను సయితం విడిచాడు) అని కాళిదాసు రఘువంశంలొ ఘోర కుటిల నిష్ఠుర అని శబ్దవచ్యతపాలుగాకుండా చిత్రించాడు కాని, కొపసందర్భ క్రౌర్య సందర్భం వస్తే ఘోరలు కుటిలాలు క్రూరలు, దురంతలు నిష్ఠురలు ఈ కాలపుకృతి కర్తలనెకులు పులుముతారు.

"కౌర్య కౌటిల్య కలుష పంకంబువలన" (కృష్ణపక్షం)
క్రౌర్య కౌటిల్యకల్పితకఠినదాస్య" (కృష్ణపక్షం)
"ఘోర దు:ఖతమంబున గుందునపుడు" (కృష్ణపక్షం)
"హృదయ దళనదారున మహోగ్రకార్యంబు దలచినావు"

(కృష్ణపక్షం)

102

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం

"ప్రళయూ కాలమహోగ్ర భయదజీమాతోడు
గళఘోరగంభీర ఫెళ ఫెళార్బటులతో
ప్రబలనీరంద్రాభ్రజనితగాఢధ్వాంత
నీడ హేమంత రాత్రీకుంతలములలో
వికృతే క్రూర క్షు బీతమృత్యుకరోత
వికటపాండుర శుష్కదన దంష్ణాగ్నిలొ। (కృష్ణపక్షం)
"నైదాఘతీక్షణ భ్ణానుణ్భికరకరావలచ్చట"
"అనంతశోక భీకర తిమిర లోకైకపతిని"
వెక్కి వెక్కి రోదింతును"
"ఏడ్చివైతు ఎలుగెత్తి ఏడ్చివైతు"
ఈ తీరుగా యేడవకుండేనే యేడుస్తాంజనట్లు శబ్ధవాచ్యత అనే దొషానికి కృష్ణపక్షకర్త తనకృతులను గురి చేశాడు.
"ప్రణయమెలోకమై పరగిన చోట
ప్రణయ శకుంత దంపతులమై మనము
ప్రణయలీలామృత రసతరంగముల
ప్రణయడోలా పరంపరల మధ్యమున
ప్రణయాఅన దోగుచు ప్రణయగీతములు
ప్రణయంబు పల్లవింపంగ బాడుకొనుచు
ప్రణయ రూపానంద భాగ్యంబు గాంచి
ప్రణయ శాసనమున ప్రణయ రాజ్యమ్ము
పాలింతమికరమ్ము ప్రణయాధినాధ" (యేకాంతసేవ)

103

శబ్ధవాచ్యతాధికరణం

అని శబ్దవాచ్యతతో పులిమినారు ఇందులో? ప్రణయలు వదిలిపెట్టి తక్కినవి వ్రాశారు అయోమయం పులుముడు శబ్దవాచ్యతచేరి కవిత్వం పోగలిగినంత అధమధశకు ఈ పంక్తులు పోయినవి. ఈ తీరెఉన యీ పని యీ కాలపుకృతుల్లో మిక్కుటంగా కనబడుతున్నదని యిది వివేకం మాలిన అని అని చెప్పి యీ ప్రస్తావన చాలిస్తున్నాను.

"బహుశ పక్షపు రాత్రినిబోలి చెవులకు పుర్రెలు వేలాడుతుండగా పురుసుల పేగులు మొలతాడుగా తాటకి నిల్చున్నది" అన్నప్పుడు యెవరెంత వద్దని చెప్పినా అది భయంకరంగా వున్నదనుకొంటాము. కాని కృష్ణపక్షకర్త

"శోకభీకరతిమెర లోకైమపతిని"
"ప్రళయ ఝుంఝూ ప్రభంజనం స్వామిని"

అని అంటే యెవరెంత చెప్పినా, ఆయన ఆస్వామి అనిలభీకరపతి అని అనుకోలేకుండా వున్నాను. యెందుకంటే ఆయన యెందుకు ప్రభంజనస్వామో యెట్లా బీకరపతొ తెలియదు. కనుక నీట్ని దండగ మాటల శబ్దవాచ్యత అంటున్నాను ఇక మధురత్నం మంజులత్వం వున్నటోట్ల మధుర, మంజులం దివ్యం అని మధురమైన మంజుల మంజులమైన కోమల కోమలపైన కరవేస్తుంటే నేను తెలివిగలవాడను నేను వేదాంతుడను నేను గొప్పవాణ్ని అని చెప్పుకొన్నప్పటివంటి వెగటుపని గనుక అది వెగటు శబ్దవాచ్యత అంటుఇన్నాను. ఈ ఉభయ విధ శబ్దేవాచ్యతలు ఈ కాలపు కృతుల్లో వున్నవి ఇంకొక మాట చెప్పి యీ విషయం ముగిస్తున్నాను. ప్రణయమనేది కేవలం స్త్రీ పురుషుల అన్యోన్యాభిలాషకు వాచకమని నేటి కృతికర్తలనేకులు అనుకొప్ంటున్నట్లు కనబడుతున్నది. ప్రణయమంటే ప్రీతిపూర్వకమైన ప్రార్దన సాధారణంగా ప్రేమ, స్నేహం మాత్రమేగాదు సాధారణస్నేహం ఇది సాధారనంగా అనేక స్థలాల్లో నాయక వ్యవహారంలో కొపంతో అనుబద్ధమై వుంటుంది. "మావోపిప్రణయేర్ర్యయో। అని దశరూపకారుడు ప్రణయాఅనమని

104

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం

ఈర్ష్యామానమని మానం రెండు విధాలని అభిప్రాయం కొసాఅతంత్రులైన నాయకులబెట్టు ప్రణయయమానం

"ప్రేమపూర్వకవశీకార। ప్రణయ।" అనిధనికుడు ప్రణయాన్ని భంగం చేసేమానం ప్రణయమానం ఇదే ప్రణయకోపం

"త్వామాలిఖ్య ప్రణయకుపితాం" (మేఘ) అని కాళిదాసు

"ప్రేణయ కుపితాం దృష్ట్యా అని వాక్పతిరాజు (దశరూపక వ్యాక్యలో ఉదాహృఏత్రం)

"ప్రణయకుపితయోర్ద్వయో।" (సంస్కృతచ్చాయ)

అని దశరూపక వ్యాఖ్యలొ ఉదాహృతం

ప్రణయమనేది కేవలం స్త్రీ పురుషుల స్నేహమే గాదు. సాధారణస్నేహం స్త్రీ పురుషుల ప్రీతిమాత్రం గాదు. సాధారేణ ప్రీతి అయితే యెక్కువైన ప్రేమను ప్రణయమంటారు. 'ప్రేమనీతం ప్రకర్ధం చేత్ తదా ప్రణ్య ఉచ్యతే" అని అభియుక్తొక్తి ఇది స్త్రీ పురుషుల ప్రేమకు మాత్రం సంబందించిందై గాదని యిదివరకే తెలిప్నాను. కాని యిది తక్కిన ప్రేమలనువలెస్త్రీఎ పురుషులకు సంబందించిన ప్రీతిని సయుతం త్రెలుపుతుంది. గనుక ఆ అర్ధంలో సయితం పీతిప్రభృతి శబ్ధాలనువలె విజ్నులు వాడినారు.

"మునిసుతాప్రణయస్మృతిరోధినా మమచ ముక్తమిదం తమసా మన।" (శా-6)

(శకుంతలా ప్రణయాన్ని ప్రీతిని స్మరించకుండా చేసే తపస్సు నుండి నా మనస్సు విడుదల పొందింది) అని

"మయ్యేవ్ విస్మరణదారులు చిత్తవృత్తో
వృత్తం రహ। ప్రణయమప్రతి పద్యమానే" (శా-5.)

రహస్యంగా జరిగిన ప్రణయాన్ని (స్నేహాన్ని) తెలుకోలేని విస్మేరణదారుణచిత్తవృత్తుడనైన నాయందే)

105

శబ్దవాచ్యతాధికరణం

"భర్తృభి। ప్రణయసభ్రమదత్తాం" (కిరా)

(భర్తలు ప్రేమాదరాలతో యిచ్చిన0 ఔచిత్యవేత్తలక్కడక్కడ వచించడం కనబడుతున్నది. కాని యిది స్త్రీ పురుషులకు సంబందించిన ప్రేమనుమాత్రేం తెలిపే శబ్దంగాదని చెప్పుతున్నాను అందుకే

"అపి ప్రసన్నం హరిణేమ తే మన:
కరస్థదర్భప్రణయాపహారిమ" (కుమా)
(చేతిలోని దర్బలను స్నేహంతో అపహరించే జింకల మీద నీ మనస్సు ప్రసన్నంగా వుంటుందా?)
"కంఠాశ్లేషప్రణయిని జనౌ (మేఘ)
(కంఠాశ్లేషం కొరేమనిషి)
"సత్ర్కియాం విహితాం తాచదృహాణ త్వం మయోద్యతాం
ప్రణయాద్భుహుమానాచ్చ సౌహృదేన చ రాఘవ" (రాయు)
ప్రీతితో బహుమానంతో స్నేహంతో చేసే యీ సత్కారాన్ని స్వీకరించూ విభీషణవచనం)
"తద్భూతనాధానుగ నాథసి త్వం
సంబందినో మే ప్రణయం విహంతుం (రఘు.2)
(కనుక ఓ సింహమా! బంధువుడనైన నా ప్రనయం (యాచన) నీవు భంగం జేయదగదు)
"సాహి ప్రణయవత్యాసిత్ సపత్న్యోరుభయోరపి" (రఘు 10)
     (సుమిత్ర సవతులిద్దరి మీదా ప్రేమవతిగా వున్నది)
"అప్యమప్రణయినాం రఘో।కులే నవ్యహన్యత కదాచిదర్ధితా"

రఘు. 11)


(ప్రాణాలు యాచించేవారికోరిక గూడా రఘుకులంలో ఒకప్పుడూ సఫలీకృతంగా లేదు)

106

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం

"తధేతి తస్యా: ప్రణయం ప్రతీత:
ప్రత్యగ్రహీత్ ప్రాగ్రహరో రఘూణాం (రఘు 16)

(రేఘువుల్లొ శ్రేష్టుడైన కుశుడు అపురాధి దేవత యొక్క యాచనను అట్లానేనని సంతుష్టుడై స్వీకరించాడు)

"స్రోత్రోనహం పది నికాజుజలామతీత్య
జాత: సఖే రణయానాన్ మృగతృష్టికాయాం (శా 6)
(దోవలో బాగా జలం వున్న యేటిని దాటివచ్చి ఓ మిత్రుడా యెండమావి మీద ప్రీతిగలవాణ్ని అయినాను)
"సకల ప్రణయమనోరధసిద్ది శ్రీపర్వతో హర్ష:" (హర్ష)

(సకలార్ధుల మనోరధసిద్దికి (మల్లికార్జునని వాసమగు) శ్రీశైలమైన హర్షుడు) అని యిట్లా వున్నవిగానివిస్తరభీతిచేత వదలుతున్నాను. పైన చూపిన తీరును అర్ధవిధులైన కాళిదాసాదులు విశదంజేశారు. కాని యిప్పటివారు ఔచిత్యజ్ఞానం కోల్పోయి ప్రణయమంటే స్త్రీ పురుషులకు సంబందించిన ప్రేమేనని అనుకొంటున్నట్లు కనబడుతున్నది.

ప్రణయసౌధము (భా--3-3) కాంతనీకంటిరెప్ప లొక్కింతవిచ్చి

అని యిట్లా స్త్రీపురుషుల అన్యోన్యాభిలాషే ప్రణయమనుకొన్నట్లు ఇప్పటివారు ప్రణయాలతొ నింపుతున్నారు. వీరిట్లా అనుకొన్నమాటే నిజమైతే అది అజ్ఞానం అది ప్రీతిపూర్వకప్రార్ధనా వాచకమని సాధారణ స్నేహవాచకమని శృంగారంలో సాధారణంగా మానంతో అనుబద్ధమై వుంటుందని విశదపరిచాను. ఇట్లా ప్రణయ గీతమని ప్రణయినీగీతమని ప్రణయసౌధమని ప్రణయజానికి అని పేరుపెట్టడమే వగటు పని ఇది కెవలం వ్యంగ్యంగావలసిన కావ్యంలో సయితం పుస్తకం నిండా

"ప్రణయశకుంత దంపతులపై మనము
ప్రణయ లీలామృత పసతరంగముల
ప్రణయడోలాపరంపరల మధ్యమున

107

శబ్దవాచ్లతాధికరణం

ప్రణయాన దొగుచు ప్రణయగీతముల
ప్రనయంబు పల్లవింపగ బాడుకొనుచు
ప్రణయ రూపానంద భాగ్యంబుగాంచి
ప్రణయ శాసనమున ప్రనయరాజ్యంబు
పాలింత మిక రమ్ము ప్రణయాదినాధ" (యేకాంతసేవ)

అని ప్రణయంప్రణయం ప్రణయమని పులుముతున్నారు
     'ఏకోపి, జీయతే హంత కాలిదాసో న కేన చిత్
     శృంగారే లలితోద్గారే కాళిదాసత్రంయీ కిము"

అని ప్రసిద్దిజెంచిన కాళిదాసు తనకావ్యాన్ని శృంగారకుమారసంభవమని గాని శృంగార మేఘదూతమని గాని శృంగారశాకుంతలమనిగాని చెప్పలేదు. కాని యిప్పటి కృతికర్తలు కొన్ని పద్యాలువ్రాసి కక్కురితిపడ్శి ప్రేణయగీత్రాని ప్రనయసౌధమని ప్రణయ్హజానకి అని శబ్దవాచ్యతసాలు ఛేస్తున్నారు. శృంగారశ్రీనాధమని శృంగారకాదంబరి అని అచ్చువేయడం ఔచిత్యరాహిత్ర్యాన్నే విశదంజేస్తున్నవి. శృంగారనైషధమని వుండడమే చింత్యమైవుండఘా శృంగారం ప్రధానంగా లేకున్నా శ్రీనాధచరిత్రను శృంగారశ్రీనాధమనడం బాణుడు కాదంబరి అన్న దాన్ని శృంగారకాదంబరి అనడం యీదోషంతోనే చేరుతున్నవి. ఇవన్నీ శబ్దవాచ్యత్సను ఆపాదించి వెగటూ రోత పుట్టిస్తున్నవి. భవభూతి "కరుణో రసం:"అని "అద్బుతరస:" అని యీతీరున రసాలని శబ్దవాచ్యత పాలుచేసినందుకు సయితం సమకాలపు అనాదరన కొంత యేర్పడివుంటుంది.

కావ్యజిజ్ఞాసలు వెలయించిన కాలంలో రసాదులకు శభ్దవాచ్యత దోషమని భవభూత్యాదులదోషాలవంటివే దోవజూపివుంటవి "రసగంగాధరం, రసార్ణవసుధాకరం" అని యిట్లా సాహిత్యగ్రంధాల్లోను, తక్కినస్థలాల్లో విచారసమయాల్లోను, కావ్యాల్లోను స్థాయి సంచరిభావాలను ప్రదర్శించేటప్పుడు కవులు శృంగారేమని వీరమని అద్బుతమని కరుణమని, రోమాంచమని, నిర్వేదమని యెక్కడనో

108

వాజ్మయ పరిశిష్ఠభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం

స్ఫుటప్రతీతికి అవశ్యమైతే తప్ప ఊరక మాటిమాటికి కక్కుర్తిపడివెళ్లఫేట్టితే శబ్దవాచ్యత అని సహయపడ్ద భారతీల్యసాహిత్య వ్ఫేత్తల భాచ్వమనోజ్ఞత వాస్తవంగా ఆరాధ్యమై వున్నది.

  "రసస్యోక్తి: స్వశబ్దేన స్థాయిసంచారిణోరపి" అని విశ్వనాధుడు ఇట్లానే తక్కినసాహిత్యవేత్త లన్నారు. అందుకే లజ్జను ఎలపడానికి 
  "జాతా లజ్జావతీ ముగ్ధా ప్రియస్య పరిమంబనే"
   (ప్రియుడు ముద్దుపెట్టుకొనగానే ముగ్ద లజ్జావతి అయింది) అనడం కంటే
   "అసిన్ముకుళితాక్షి సా ప్రియస్య పరిచుంబనే" ఇగి జజాయా అనుభావముఖేన కధనే యుక్త: సార:
   (ప్రియుడు ముద్దుపెట్తుకొనగా ముకిళీతాక్షి అయింది అని అనుభావముఖానచెప్పడం యుక్తం) అని సాహిత్యదర్పణకారుడు చెప్పుతున్నాడ్. శబ్దవాచ్యతవల్ల వెగటు. భావానికమితత్వం, అపతితమై ఆ స్వాదానికి క్షతికలుగుతున్నది. అందుకే
      "స్వశబ్దవాచ్యత్వం రసాఎదిప్రకర్షబోదప్రతిబందకం"

అని సాహిత్యదర్పణవ్యాఖ్యాత రామచంద్రే తర్కవాగీశాబట్టాచార్యుడు తెలిపినాడు.

    కావ్యప్రదీపంలో "హా!మాత:" అని కరుణానికి ఉదాహరించిన శ్లోకానికి వ్యాఖ్యవ్రాస్తూ దాంట్లో "ఘర్షరమద్యరుద్దకరుణా:" అనేభాగంలో వున్న "కరుణా:" అనేదానికి "సస్నేహా:" అని అర్ధం వ్రాసి "నాతో రసస్య శబ్దవాచ్యతాదోష: (కా; ప్ర.వ్యా) (అందువల్ల రసానికి శబ్దవాచ్యతాదోషం లేకుండాపోయింది) అని వైద్యనాధుడు వ్రాస్తున్నాడు.

ఇట్లా శబ్దవాచ్యతవున్న సందర్భాల్లో
"............ఆస్వాదానుత్పత్తిర్దోసత్వ బీజమితి సంప్రదాయ"
(ఆస్వాదానుత్పత్తి దోషత్వ బీజమని సంప్రదాయం)

{{right|109}

శబ్దవాచ్యతాధికరణం

అనికావ్యప్రదీపకారుడు వ్యక్తపరచాడు.

   అనుచితమైన శబ్దవాచ్యత రోత అని చెప్పి యీవిచారణ ముగిస్తున్నాను.
  అనిశ్రీ - ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర 
పరిశిష్టంలో శబ్దవాచ్యతాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

దృష్టివిచారాధికరణం.

సంకుచితత్వం

  లోకం వివిధప్రకృతులతొ విచిత్రమైన వున్నది., కవి తనమనోవిభుత్వం వల్ల ఉన్నతాలు ఉత్తమాలు అయిన ప్రకృతుల్లో ప్రవేశించి అంతరేవీక్షణం చేసి ఈ ప్రకృతుల ప్రవృత్తులను లోకానికి ప్రసాదిస్తున్నాడు. అందుకే ఉత్తమపాత్రలను లోకానికి ప్రసాదిస్తున్నాడు. అందుకే ఉత్తమపాత్రలను కల్పించి మధ్య్మాధమ పాత్రలవికృతత్వాన్ని ఉత్తమత్గ్ఫ్వస్పుటత్వానికి అంగంజేసి వారి రీతులను లోకాభ్య్హుదయదృష్టితో తేలుపుతున్నాడు. ఈతీరుగా కవి సంసృతిమిక్కిలి విశాలమై ఉన్నతమైవున్నది. ఇప్పటి కృతికర్త లనేకులు "చిన్ననాపొట్టకు శ్రీరామాక్ష" అని శృంగారం మొదలైనవి యితతుల కెందుకు పోనియ్యవలెననినాజానకి అని, వ్రాసిప్రియురాలు అని, నాప్రేమ అని నన్ను చిట్టడవుల్లో కి రమ్మన్నదని తమనే నాయకులను జేసుకుంటున్నారు.

"త్రోవలో దాని (ప్రియురాలి)రసన కంటుకొనిపోదు"

(నాయని సుబ్బారావు, భారతి. 1-7)


"ప్రియతమావేరు చింతల విడిచి తడవు
సేయ కిక నన్ను నక్కునజేర్చుకొనుము"

జంధ్యాల శివన్న శాస్త్రి


"కన్నులరవిప్పి నే నిన్ను గాంచినపుడే
అర్ద్రహ్?ఋదయంబుచలియించి యాశమాయె"

(పాపినేని వెంకటేశ్వరరావు)


111

దృష్టివిచారాధికరణం

"నడికిరేయిని కలలోన నాకు నీవు
కానిపింపంగ మేల్కొంటికలతచెంది" (భారతి 2-3)
"నాదు ప్రేయసిం గూడి నేనడువ"

(పయిడిపాటి చలపతిరావు. భారతి2-11)


"భయము నాకేల యింత విశ్వమ్ములోన"

(భ.రామసొమయాజులు ఆంధ్ర హుల్డు 1-2)


"ఏట నాహృదయంబు ప్రేమించు నిన్ను" (కృష్ణపక్షం)
"విబుదులెల్లరు నన్ను విడిచిపొయినను
హితు లందరునునన్ను వేసగించినను
నాప్రేమబాగ్యంపు నవ్వువెన్నెలలు
నాపైన ప్రసరింప నాకేమిభయము"

(గిడుగు రామమూర్తి భారతి 2-11)

     ఈతీరుగా వీరి దృష్టి సంకుతితమై వీరికి ఉండదగిన భావాలే మవుతున్నవి. నాజీవితం నాప్రేమ నాబావకి మనమిద్దరమైక్యమఒదామేని వీరి స్త్రీ తప్ప వీరికి మరివిశాలదృష్టే కనబడదు. లోకం వీరికి అనిచితమై కూప్యమండూకి సాదృశ్యం పొందినారు.

ఆక్షేపం

   అవునయ్యా అని వారిని గురించిగాదు మరి యొకరిని మనసులొ పెట్టుకొని ఆరు అన్నట్లు వ్రాస్తున్నారంటారా?

సమాధానం

అది అసంబద్ధం వారెవ్చతో యెందుకు చెప్పగూడదు? యెందుకు వ్యంగ్యంగానైనా తెల్పగూడదు/ ఆమనస్సులొ పెట్టుకొన్నది రావణుడూ

112

వాజ్మయ పరిశిష్టబ్నాష్యం -నేటికాలపుకవిత్వం

ఉద్దిష్టనాయిక సీతా గావచ్చునుగదా అట్టాటి తుచ్చరతి సహృదయులకు అనంగీకార్య మని నేను చెప్పవలసినపనిలేదు. కనుకనే కాళిదాసు "కశ్చిత్ కాంతా" అని ఉద్దిష్టనాయకుణ్ణినాయికను తెలిపినాడు. అసలు ఈరత్యాదిభావాలన్నీ ఆలంబనాన్ని అంటే నాయికను నాకుణ్ణీబట్టే వుంటవని ముందు నిరూపించబోతున్నాను.

పూర్వపక్షం

 అవునుగాని, దోషంకనబడేదాకా గుణి అనే అనుకోవలెను అని వ్యాయమున్నది. కనుక దుష్టనాయకుడని తేలేదాకా ఉత్తమ నాయకుడని అంకోవలెను. కనుజ్క "నేను" అని వున్నప్పుడు అతడెవ్వరొ ఉత్తమనాయకుడే నని యేల  అనుకోరాదు? అని అంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను. అది అసంగతం తెలిసేదాకా గుణి అనుకొంటూవుండడం అనుచితం యేదైనా పదార్ధం విషమని తేలేదాకా అది అవిషమనే అనుకొనడం మూర్ఖత్వమే అవుతున్నది. యెందుకంటే అట్లా అనుకొనితింటే అది నిజంగా విషమైనప్పుడు ఆవర్ణప్రాప్తికలుగుగున్నది. కనుజ్క్ యేమీ తెలియనప్పుడు అది విషమనిగాని అనుకొనకతటస్థంగావుడడమే తెలివిగలపని. అట్లానే మనిషి దోషి అనిగాని గుణి అనిగాని తెలియనప్పుడు గుణి అనిగాని దొషిఅనిగాను అనుకొనకతటస్థంగా వుండడం వివేకం అట్లానే "నేను" అన్నప్పుడు ఉత్తముడని గాని మధ్యముడనిగాని అధముడనిగాని అనుకోకుండా వుంటాము కనుకనే ఉత్తమత్వం మధ్యమత్వం అధమత్వం, అనేభావన లేమీలేకుండా, అన్యయానికి సరిపొయ్యే కృతికర్తే నాయకుడని అర్ధం చేసుకొంటాము.

113

దృష్టివిచారణాధికరణం

  పద్యం అనర్ధంగా వుండగూడదుగదా ఆలంబనలేని స్థితిహీనమై అనన్విత మవుతున్నవి. యెవరైనా కృతికర్త ఆ "నేనూ కు అర్దంతానుగాదంటే యెవరోచెప్పమంటాను అప్పుడాలంబనం యొక్క మచిచెడ్డలు విచారిస్తాను.

పూర్వపక్షం

    అవునయ్యా ఇదే ఇప్పటివారిస్వేచ్చ పాత్రలను సృష్టించకతమను గురించే వ్రాసుకుంటారు ఇట్లా పాశ్చ్యాత్యులు వ్రాస్తారు; అని అంటారా?

సమాధానం

   చెప్పుతున్నాను పాశ్చాత్యులు అనేకులిట్లా ఆత్మనాయకత్వంలో చాటుపద్యాలవంటివి చిన్నవి పెద్దవ్చి కృతులు వ్రాస్తున్నారని నే నెరుగుదును యెవరువ్రాసినా సత్యాన్ని తిప్పజాలవు. ఇట్లాటివి ఒకిఅ తీరుకవిత్వం అంటే నాకు విప్రతిపత్తి లేదు. అనుభవకవిత్వం  ఆత్మనాయకకవిత్వం అని యేదో దానికి పేరుపెడతాముఇ. కాని యిదివరకెవరూదీన్ని యెరగరని ఇది కొత్త అని, ఇది స్వేచ్చ అని స్వేఛ్ఛాకుమారుడని ఇది మహాకవిత్వమని అంటే అది కాదని దృష్టిసంకోచమని చెప్పుతున్నాను.

పూర్వపక్షం

అవునయ్యా వీరు తమతమ అనుభవాలను వ్రాసి పెట్టుతున్నారు. వీరి చరిత్రలు శాశ్వతంగా లోకంలో వుంటవి వెనకతీవాండ్ల చరిత్రలు తెలియక చిక్కుపడుతున్నాము గదా వీరా చిక్కు తొలగిస్తున్నారు. వీరి చిత్తవృత్తి యిట్లాటిదని లోకానికి తెలుస్తుంది అని అంటారా?

114

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

సమాధానం

      చెప్పుతున్నాను మంచిది. చరిత్రలుంటే వుండవచ్చు ఇవి చరిత్రలంటే నాకు విచారణలేదు కవిత్వమన్నప్పుడే విచారణ దేశాన్ని తమ।రూపంలో బడవేసి అవివేకాన్ని నిరోధించి స్వకాలమందలి ప్రజాప్రవృత్తిమీద ఆచరణరూపాన ప్రేతిక్రియసాగించే వ్యక్తులు తమఖేదాన్ని తమ అనుభవాలను నిర్వేషంగ్తా భర్తృహరివలె  చెప్పవలసిన సమయాలు తటస్ధించగలవు వాటికి లొకం అంధం కాజాలదు కాని రసభావాల పరిపోషం శిల్పం వికసితలోకవృత్త ప్రదర్శనం మొదలైన వాటితో విశిష్టమైన కవితా వర్గానికి భర్తృహరివలె లోకప్రవృత్తి విష;యమయి ఖేద మోదానుభవం చెప్పడం సంబందించిందిగాదు. కవితా లోకంలో కాళిదాసు స్థానం భర్తృహరికిలేదు. శక్తిమంతులు అదీయిదీ రెండూ నిర్వహీంచవచ్చును. లేదా మహాకవులు కాళిదాసాదుల వలె తము సృజించినకవితాలోకంలోనే తమసందేశాలను స్ఫుటంగా వ్యంగ్యంగా పాత్రలద్వారా మధ్యమధ్య స్వీయవాక్యాలద్వారాప్రతి పాదించవచ్చును. భవభూతివలె కవితాభావనలలోనె నూతనత్వాన్ని "ఏకోరస।" అన్నట్లు తెలుపవచ్చుని కాని "నాకు" అని "నేను" అనిమాత్రం తమనే కవులు శృంగారాదులకు నాయకులను జేసుకున్నప్పుడు దృష్టి తప్పక సంకుచితం కాగలదు. ఇవి సొంత చరిత్రలంటే నాకు విచారణలేదు. యెవరిచరిత్రలు వారు వ్రాసుకొనడానికి యేమీ ఆక్షేపంలేదు. కాని యిదంతా నూతనకవిత్వం ఉత్తమకవిత్వం అంటే కాదు దృష్టిసంకోచ్సజ్ మంటున్నాను.
నేటి కృతికర్తలపద్యాల్లొ ఈసంకుచితదృష్టే అదికంగా కంబడుతున్నది. పొతన, భర్తృహరులవలె తెలిపే ఆత్మదృష్టసత్యాలు లోకశ్రేయస్సుకు కారణమైనవి ఉన్నవేమో నని పరిశీలించాను. గాని నాకు కనబడలేదు. ఆవిధపు సత్యాలెక్కడైనా ప్రకటితమైనవేమోనని

115

దృష్టివిచారధికరణం

చూస్తున్నాను అట్లాటి సత్య ప్రకటనానికి ధ్యానాచరణాలు ప్రధాన మవుతున్నవని యిదివరకే తెలిపెనాను ఆసమయంలోనే సత్యస్వరూపం సాక్షాత్కరిస్తున్నది.

యెంకిపాటలు, సుమబాలవంటివి కొన్నిమాత్రమే ఆత్మ నాయకత్వం చేత వచ్చిన సంకుచితదృష్టిలేనివి కనబడుతున్నవి భక్తివంటి భావనను సయితం శ్రీభాగవతకర్తప్రహ్లాదాదులకు సమర్పించి లోకానికి ప్రసాదించాడు. ఆలంబనంయొక్క ఉత్తమాత్వాదులు శృంగారాదులకువ్లె కరుణానికీ, భక్తికీ, జడ,శిశుప్రకృతులమీదిప్రేమ మొదలైన భావాలను అంతగా ప్రధానంగావు. గనుకనే దాశరధీశతకప్రభృతులు మనకు ఉపాదేయంగా వున్నవి. అదీగాక భక్తికి ఆధారమైన భగవంతుడు సకలకల్యాణగుణసంపన్నుడు శిశుజడప్రకృతులమీది ప్రేమకి ఆధారమైన శిశుజడప్రకృతుల వినిర్మలత్వం ముగ్దసౌందర్యం మొదలైనవి అకలుషితధర్మాల్, కనుకనే వీటికి ఆలంబనంయొక్క ఉత్తమత్వాది విచారణ అంతగా ప్రధానం గాదంటున్నాను. శృంగారాదులకు ఆలంబనమైన నాయకులు నాయికలు కామపశుత్వం లోక నిశ్రేయసవిరోధి అయిన ఆధర్మపరత్వం మొదలైనవాటికి ఆకరులు తరుచుగా అవుతూవుండడం మనకు విదితమయ్యేవున్నది. కనుకనే భక్తిమొదలైనవి తప్ప శృంగారాదులు ఆలంబన ప్రధానంగా వుంటవంటున్నాను. అందువల్ల లోకంలో యేకదేశంలో వుండే భక్తిమొదలైన వాటివలెగాక సాధారణంగా సర్వమానవప్రకృతిని వశంజేసుకొని అభ్యుదయవినాశాలకు రెంటికి హేతువుకాగల శృంగారాదుల భావాల ప్రతిపదనంలో కృతికర్త యెంతోవివేకాన్ని బుద్దిపరిణతిని ఔచిత్యాన్ని వినియోగించ వలసివుంటున్నది. అందుకే ఆలంబనవైవిద్య వికాసాలను గోల్పోయి ఉత్తమత్యాదులను ప్రతిపాచకుండా శృంగారాదులకు తమనే నాయకులను జేసుకొన్న కృతికర్తలు సంకుచిత దృష్టులైరంటున్నాను.

116

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆక్షెపం

      అవునయ్యా యిట్లాటిదోషాలెన్ని వున్నా ఇప్పటి కాలపుకవిత్వం విలక్షణమైనది. వెనుకటికవులు ఆశ్వాసాలని వర్గలని కావ్యవస్తువును విభజించి పెద్ద పెద్ద కవ్యాలువ్రాసేవారు. ఇప్పటికవులు బావమే ప్రధానంగా చిన్నచిన్నకవ్యాలు వ్రాస్తున్నారు. ఇవి యింగిలీషు లిరెక్సు (Lyrics) నుబట్టి వ్రాసినవి. వీటిలో భావోద్రేకం ప్రభావం ఇవి వెనక మనకు లేవు. ఇప్పటికవుల చినకవ్యా లీలిరిక్యులకు చేరినవి. ఇదే భావకవిత్వం. ఇది కొత్త ఈకొత్తయే ఒకగొప్పగుణం. దోషాలన్నీ దీంట్లో అణగిపోతవి అని అంటారా?

సమాధానం.

   చెప్పుతున్నాను, అది అసంభద్ధపుమాట భావకావ్యాలు మనకు చిరకాలంనుండివున్నవి. యెకభావాన్ని ప్రధానంగా ప్రతిపాదించే చిన్న కావ్యాలు మన వాజ్మయంలో చిరకాలంనుండి వున్నవి. ఈ సంగతి విశదపరేచడానికి ముందు ఈ కాలపు కావ్యాల్లో వున్న భాషావ్యతికంచ్చందోవ్యతిక్రమాలను గురించి కొంతవిశదం చేస్తాను.
అని శ్రీ ఉమాకాన్త్గ విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో దృష్టివిచారాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

వ్యతికమాధికరణం.

వ్యతికరణం

చందోవ్యతిక్రమం. భాషావ్యత్రిక్రమం అనే దోషా లీకృతుల్లో కనబడుతున్నచ్వి. వీటిని వివరిస్తాను. సంస్కృతంనుండి తర్జుమాతొ అరబ్దమైన ఆంధ్రగ్రంధపఠనంలొ సంస్కృతం ప్రవేశించడం సంభవమే గనుకను అదిగాక ఆంధ్రులభాష సంస్కృతంతో మిళితమై వున్నది. గనుకను, సంస్కృతం ఆంధ్రులకృతుల్లో కనబడడం స్వభావ్చవిరుధ్దం గాదు. తెలుగు సంస్కృతంతో మిళితమైన భాష గనుక తర్జుమా చేసేటప్పుడు మూలగ్రంధకారుడి అభిప్రాయం యధాస్థితంగా వచ్చేటట్లు పద్యంలో వ్రాయడానికి ఒక్కొకచోటసంస్కృతం వాడడం వుచితంగానే వుండవచ్చును. యెందుకంటారా? పద్యానికిగల నియతస్థలంలో నియతగతిలొ ఆమాట లక్కడ యిమిడి ప్రసన్నంగా వుండడం ఒక్కొక్కప్పుడు సంభవిస్తుంది. అయితే ఆంధ్రులభాష ప్రధానంగా తెలుగు. తెలుగుభాషాతత్వానికి విరుద్ధంగాకుండా వుందేమటుకే సంస్కృతం తెలుగులో యిముడుతుందిగాని తక్కినది యిమడని పదార్ధంగానే అసంబద్దంగానే వుంటుంది. తెలుగుభాషయొక్క తత్వం సాధారణంగా వ్యప్తపదత్వం పదాలుఇ రెండు మూడు అంతగా యెక్కువైతే నాలుగుకంటే యెక్కువ సాధారణంగా చేరవు. అవి సయితం సంస్కృతంలో వలెభక్తిలోపంతో దగ్గరికిచేరి బిగిసినవికావు. తెలుగులో దగ్గరగా చేరేపదాలన్నీ చాలామటుకు వ్యప్తపదాలే అయివున్నవి. సంస్కృతంలో సయితం వ్యాసుడు, వాల్మీకి, కాళిదాసుడు మొదలైనవారి

118

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

కావ్యాల్లో మూడు నాలుగు అయిదుమాటలకంటె యెక్కువగా ఈగుంపులు అరుదుగా కానవస్తవి. అయితే విభక్తిలోపంతో యెన్ని మాటలైనా చేరి యేకంగా బిగియడానికి అవకాశం వుడడంచేత

  "రుధిరకుతూహలి కేసరికిశోరలిహృమానకఠోరధాతకీస్తబకే'

(హర్ష)


అని "సమరకండూలనిబిడభుజదండకుంద్సలీకృతకోదండిశింజినీ
       టంకారోజ్ఞాగరితవైవి నగరో (సాహిత్య ఉ)

అని యిట్లాసంస్కృతగ్రంధాల్లో రచిస్తూవచ్చారు. ఇట్లాటిపదసమూహాలు తెలుగుభాషకు విరుధ్దమైనవి. సంస్కృతం తెలుగుభాషాతత్వాన్ని అనుసరించి యిమిడేటంతవరకె వుచితంగా వుంటుంది గ్తాని తక్కినవి యిమడని అసంబద్ద పదార్ధంగా వుంటుందని యిదివరకే తెలిపినాను. కనుజ్క సాధారణంగా మూడునాలుగు అంతగా అయితే అయిదు మాటలకంటె యెక్కువైన సంస్కృతశబ్దాల చేరికలౌ తెలుగులో యిమడక అసంబద్ధమై హేయమవుతున్నవి. ఇదే భాషావ్వతిక్రమంఇది భారతంలో ఆరబ్ధమైంది. దీనిని గురించి విపులంగా ప్రధమఖండలో నన్నయసూరి కరణంలో వివరించాను గనుక యిక్కడ విస్తరభీతిచేత వదలుగున్నాను.

   ప్రధమఖండంలో  వుదాహరించిన నాటినుంది కొన్ని ఉదాహరణాల నిక్కడ చూపుతున్నాను.

"హరిహరా జగజాననార్కషడాస్యమాతృసరస్వతీ
గిరిసుతాదిక దేవతాతతికిన్ నమస్కృతి" (భా. స. ఆ)
"ఘోరసం, సారవికారసంతమన బాలవిజృంభముబాసి"

భా. న. ఆ

"మనో హర సుచరిత్ర పావనపయ। పరిపూర్ణములైన"

(భా. న.ఆ)


"మదమాతంగతురంగకాంచనలసన్మాణిక్యగాణిక్యపం

119

వ్యతిక్రమాధికరణం

పదలోనిన్" (భా. న.ఆ)
"పరమవివేకసౌరభవిణ్భాసితసద్గుణపుంజవారిజో
త్కరరుచిరంబులై" (భా. వ.ఆ)
"శశ్వదుపబాన మహావ్రతశీతపీడితా, చలమునిసౌఖ్యహేతు
విలసత్ బదభాగ్ని శిఖాచయంబులన్" (భా. న. ఆ)
అని యిట్లా యీహేయమైన భాషావ్యతిక్రమం ఆరబ్దంకాగా
    "అఖండ శశిమండలకుండలితకుసుమకోదండ కాండాసనహిండిత
     కరకుముదకాండ తాందవితసలాగమండలంబున"

అనే రీతి వసుచరిత్రాదుల్లో పెరిగి భాషకు వైరూప్యమాపాదించినవి ఈభాషావ్యతిక్రమం ఉపాదేయఫలాన్ని సాధిస్తే అంగీకరించ వచ్చును. గాని పులుముదు మొదలైనదోషాలనె ప్రతిపాదించడంవల్ల త్యాజ్యమంటున్నాను. ఈభాషావ్యతిక్రమంవల్ల కలిగిన అనర్ధాలు ఆంధ్రుల భాషాసంస్కారాలు పొందినవైరూప్యం, క్షయా, ప్రధమఖండంలో తెలిపినాను ఈభాషావ్యతిక్రమం నేటికాలపుకృతుల్లో తరుచుగా కనబడుతూనే వున్నది.

"శారదసర్వరీమధుర చంద్రిక సూర్యసుతాస్రవంతికా
చారు వినీల వీచికప్రశాంత నిశాసవనోర్మిమాలికా
చారిత నీపశాఖివికృతాంగి" (కృష్ణపక్షం)

"నిజమాయావశీకృత సకల దేవ దానవ యక్ష గరుడ గంధర్వ విద్యాధరాదిపముదయుండై"

(జనమంచి శేషాద్రిశర్మ విచిత్రే ఫాదుకాపట్టాభిషేకం)

120

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"......శెసాలికామాధవీ
రేఖామంజులవాసనాలహరి పర్వెస్ ప్ర్రాతరానీతశో
ఖాఖద్యోతవిలాసరగలలితప్రామ్శుప్రభస్"

(భారతి అనార్కళి, విశ్వనధ సత్యనారాయణ)


"పారావార ధరాధరోన్నతతరు వ్రాతాపగాఘోరకాం
తారాకారములాసమస్తవ్ంసత్వప్రస్ఫుటమ్మార్తులా"

(భోగరాజు నారాయణమూర్తి, భారతి సం.4. సం.2)


"అక్షమాలికాదండకమండలు పుస్తకన్యస్తహస్తవం కేరుహుండును"

(మాతృమందిరము వేంకటపార్వతీశ్వరకవులు)


"సూనఫలభరిత తరుయుత కాననవ్ల్లీమతల్లికా
వాసకిరాతానీక నేతయై"

(కావ్యకుసుమావళి


"ఖలు డాత్మీయమహాట్టహాసనిబిడోగ్రద్వాన సమ్మూర్చితా
బిలభూతప్రకరుండులోకభయదాక్షీణస్పులింగచ్చటా
కులనీక్షాపరిభూతభూతభీతక్రతుభుగ్వ్యాహుండు"

(కేసిరాజు వేంకటసుబ్బారాయకవి)


"నిఖిలరాజన్యమౌళికిరీటరత్న దినకరప్రభానీరాజిత
నిజపాద పద్ముండును."

(తేకుమళ్ల రాజగోపాలరావు కనకవల్లి)


"సుగుణప్రఆబావాఛంద్రికాంచితయూశ: శోభాయమానాంగికిన్"

తేకుమళ్ల రాజగొపాలరావు కనకవల్లి)


"ధరహసామృతవీచికాపునరుదాత్తస్వాంతరంగ
   ప్రియోత్తరమున్" (సి.యస్. జయరావు పుష్పమాల. 1-3)

________________
                                     వ్యతిక్రమాధికరణం
                                                                              121

"లలితగ్రాసకిసాలచర్వణ సముల్లాసక్రియాజాతగం

ధిలడిండీరకణచ్యుతిన్" పరినటద్రా జీవపత్రంబుగన్"

(దువ్వూరి రామిరెడ్డి. వనకుమారి.)

                      "ఆశ్చర్యకృద్బహుళధంథనిబంధన ప్రచురితప్రాపంచికైశ్వర్య  
                     ధూర్వహులైనట్టి"
                                               (పం. రామచంద్రరావు, జీవితాదర్శం -- భారతి)
                    "విశ్వమోహన సుధాంశునిసర్గమనోజ్ఞచంద్రికాస్పదమగు"
                                               (ప్రణయరాధిక. శ్రీశేషాద్రీరమణకవులు." భారతి)
              అని యీతీరున  హేయమైన  భాషావ్యతిక్రమం కనబడుతున్నది.అయితే 
              యిట్లా  అసంబద్ధవు  సంస్కృతం  కుక్కుతున్నారే గాని  దాని వెంటనే 
              సంస్కృతభాషానభిజ్ఞత   సయితం  కనబడుతున్నది.వ్యాకరణం యింకా 
              స్ఫుటంగా    యేర్పడని   తెలుగువంటి   జీవద్భాషలకు    శిష్టలోకమే
              ప్రమాణమైనా. సంస్కృతం   వంటి    అప్రవాహిభాషల   విషయంలో
              శిష్టలోకవ్యవహారాన్ని  ప్రసాదించే  పాణిన్యాదుల    తంత్రాలను   గాని
              వాటి సంగ్రహాలనుగాని  దర్శించక వాటిస్వరూపం  గోచరించదు.  అట్లా
              గోచరించనీదశలో సంస్కృతం  వ్రాయడం మొదలు పెట్టితే వుజ్జాయింపు
              చూపి  వ్రాయవలసివస్తుంది.  ఆవుజ్జాయింపులో   శబ్దరూప    వినాశం 
              అర్ధవినాశం   సంభవిస్తున్నవి.   ఇట్లాటిప్రోతలకు     హేతువైనదాన్నే 
              భాషానభిజ్ఞత    అని    నేనంటున్నాను.   దీన్నిగురించి     పరిశిష్ట 
              ద్వితీయాధ్యాయంలో మరికొంత   వివరిస్తాను. మనదేశంలో  నేటికాలపు
              కృతుల్లో భారతీయ సంస్కారం  నశించి జీవంబోయి శరీరంమిగిలినట్లుగా
              ఈవుజ్జాయింపు    అసంబద్ధ      సంస్కృతంమాత్రం      మిగిలింది. 
              నేటికాలపుకృతుల్లో   భాషానభిజ్ఞత  తరుచుగా   కనబడుతున్నదన్నాను. 
           వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటి కాలపుకవిత్వం

122

       "వెలదీ యెవ్వతెవు నీప విటపీవనీలోన్"            (కృష్ణపక్షం) 
       "వెదకెదు ఎవ్వతెవు నీప విటపీవనిలోన్"    ..
       "ఉపాధ్యాయిని"           (సుజాత సం. 1.స. 3. కృష్ణపక్షం)
       "ధనదారాపుత్ర"         (వా.గోపాలకృష్ణయ్య.విద్యార్థిపత్రిక.1-1)
       "మనోకేతకి"        (భ.రాజేశ్వరరావు ప్రణయగీతములు-భారతి) 
       "తపోశక్తి...జి జాసత్వము, తపోసంపత్తి"
          (వి.యన్.శర్మ.అవతారమూర్తులు.ఆంధ్రభారతి సం.1.సం.5.) 
       " అనుమానావతారముగఁ బరిగణింపబడెను”
                       (సుసర్లఅనంతరావు, బేకనుపన్యాసములు.)
       "పరిమళముల్ చేలంగఁగశుభస్కరమౌతను వల్లి యొప్ప"
                       (జ. శేషాద్రిశర్మ. విచిత్రపాదుకాపట్టాభిషేకం)
       "మియంగీకారము నాకపార సహాయము జేసెను" 
                  (జనమంచి శేషాద్రిశర్మ. విచిత్రపాదుకాపట్టాభిషేకం.)
       "మత్పితృప్రతిష్టాపిత శైవలీంగము గడంక భజించేదనాత్మవా 
       రణాసీ పురి నేతభృంగిరిటశిష్యుని." 
       (విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, భారతి, ఆనార్కళి, సం... స. 3.)
       "స్త్రీలే యుపాధ్యాయినులుగా, ఉపాధ్యాయినులు, ప్రబంధప్రణీ
       తృపంధను."(రావుబహదూరు కందుకూరు వీరేశలింగము
                పంతులు. స్వీయచరిత్రము II, 305, 292, 152)
       "కొందరేపటిమయులేక బిరుదపద్దతిగొండ్రుయశోద్ధతిన్ గనన్"
                 (భోగరాజు.నారాయణమూర్తి, భారతి,సం.4.సం.2.)
       "వాల్గంటుల సత్సహాయములే కావలయుంగద పూరుషాళికిన్"
                   (కావ్యకుసుమావళి 1. వేంకటపార్వతీశ్వరకవులు).
       "శిరోపాళిన్"(ఆంధ్రభారతి, 1-6,పసుమర్తీ, అనంతపద్మ నాభము)
   "దారాపుత్రాభిమానులు భక్తిరసప్రాధాన్యత, నరసిహ్మావతారము"
                   (ఎ.వి. నరసింహంపంతులు, శ్రీ గీతగోవిందము)
       "అనుచున్ శంకరుడాభిడౌజముఖ......"
                            (కేసిరాజు. వేంకటసుబ్బరాయకవి.) 
                   వ్యతిక్రమాధికరణం             123
                                              
        "వేంకటసుబ్బరాయ ప్రణీతంబైన యేకాదశీ మహిమా 
        సర్వస్వము"                     (కేసిరాజు వేంకటసుబ్బారాయ కవి.) 
        మనో చ్ఛేదవృత్తి, తపోక్తల్ దాల్ప              (రాయప్రోలు సుబ్బారావు.
                                     1స్నేహలత.2సుజాత సం.1.సం.4) 
        "మగుడన్ స్వచ్ఛేతరాంగికిని ప్రేమా పుష్పసద్భంగికిన్"
                                   (తేకుమళ్ల రాజగోపాలరావు, కనకవల్లి.) 
        "మునివృత్తిచాలించి శ్రీశైలపర్వతమువెడలి"
                                   (తేకుమళ్ల.రాజగోపాలరావు. కనకవల్లీ.) 
        "సంభరమున్జూపి తదైక్యతాగతీ”
                                  (సి.యస్.జయరావు, పుష్పమాల.1-3) 
        "మత్స్యిభంగీ"        (జానపాటి పట్టాభిరామ శాస్త్రీ. నాగరఖండము 6.ఆ.) 
        "తటిల్ల తా జనితకళా సహాయమున"
        "ప్రేమామహితాంతరీపముమై సౌగియన్ 
        విహరించుచీట్లనున్"                (వనకుమారి, దువ్వూరిరామ రెడ్డి.) 
        "దేశక్షేమ దరిద్రతాయయమనోద్వేగక్షుధాబాధలున్"
                                   (జీవితాదర్శము, పం, రామచంద్రరావు) 
        "దారాపుత్రదురీషణావృతదురంతక్రూరసంతాపచింతారంగస్థలి."
                                       (కవిజిజ్ఞాస శ్రీ శేషాద్రిరమణకవులు)
        అని యిట్లాట్ వుజ్జాయింపు అసంబద్ధ సంస్కృతం నేటి కాలపుకృతుల్లో 
        తరుచుగా గోచరిస్తున్నది. విటపివని, ఉపాధ్యాయి, ఉపాధ్యాయ,               
        ఉపాధ్యాయాని, దారపుత్ర, మనఃకేతకి, తపశ్శక్తి, జిజ్ఞాస, జిజ్ఞాసుత్వము, ________________

124 వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

తపస్సంపత్తి, సందేహావతారము,సంశయావతారము,శుభకర, శుభంకర.
అపారసాహాయ్యము.  పొరాణసీ, వారణసి,  ఉపాధ్యాయలు,  ఉపాధ్యా
యానులు, ప్రబంధప్రణీతృపథమును, యశుద్ధతి,   సత్సాహాయములు, 
శిరఃపాళీ, దారపుత్ర,ప్రాధాన్యము. నరసింహావతారము,   బిడౌజోముఖ, 
మహిమ  సర్వస్వము, మన ఉచ్ఛేదము, మనశ్ఛేదము,  తపఉక్తుల్.
ప్రేమపుష్ప,   శ్రీశైలము,   శ్రీపర్వతము,   ఐక్యగతి,   మత్సిభంగి,
కళాసాహాయ్యమున,  ప్రేమమతాంతరీపమున దాగపుత్ర,   మనఉద్వేగ
అని వుండవలెను.  ఇంకా శిరచ్ఛేదం. ప్రభ్విణి, సరోజని మొదలైనవెన్నో
అనేక  గ్రంథాల్లో     పత్రికల్లో  వున్న  వికానీ  విస్తరభీతిచేత  వాటిని 
ఉదాహరించక వదలుతున్నాను. ఇక తెలుగులో అరసున్నలు గజడదబలు 
గసడదవలు ,  మొదలైనవికాసోలు  వెనకటివలెనే  వున్నవి.  పాతబడ్డ
తుప్పుమాటలు  మూలగొట్టుమాటలు  మాత్రం లేక  భాషయిప్పటికృతుల్లో
ప్రసన్న త్వానికి వచ్చింది. ఈదశ శ్రీనాథాదుల కృతుల్లో.  కృష్ణకర్ణామృతం,
భర్తృహరిత్రిశతి,   వేమనశతకం   మొదలైన  వాట్లో   వున్నాయిప్పుడు 
సాధారణమైంది.   ఇదీ   సంతోషహేతువేగాని.   పులుముడుమొదలైన 
దోషాలకాకరం కావడంవల్ల అది అచరితార్థమవుతున్నది. 
                   ఛందోవ్యతిక్రమం.
     గుర్వంతపాదులూ,  గుర్వక్షరబహుళాలూ,  అయినా  శార్దూలం
మత్తేభం మొదలైన సంస్కృతవృత్తాలు తెలుగుభాషాతత్వాని  కెంతమాత్రం 
అనుకూలమైనవి గావు. వీట్లో తెలుగుపద్యాలు వ్రాయడం ఛందోవ్యతిక్రమ
మవుతున్నది.  ఈఛందోవ్యతిక్రమమే   భాషావ్యతిక్రమానికి   హేతువు.
ఛందోవ్యతిక్రమం         భాషావ్యతిక్రమాన్ని      భాషావ్యతిక్రమం 
ఛందోవ్యక్రమాన్ని పరస్పరం పెంచుకుంటూ  వుండగా  ఈ  రెండూకలిసి 
తెలుగుభాషను  ఛందస్సును  వీకృతంజేసి  తద్వారా  విజ్ఞానవికాసానికి 
అడ్డుపడుతూ  ఆంధ్రజాతిని  వంచిస్తున్నది.  భారతంలో యీ వ్యతిక్రమ 
                            వ్యతిక్రమాధికరణం                                       125
    మారంభమైనప్పటినుండి     అడుగడుక్కూ     వక్ష్యమాణాధికపదదోషంచేత 
    దూషితమైన   దీర్ఘవృత్తాలుశరణమై   క్లుప్తంగా  వ్యంగ్యవిభుత్వంతో రచించే
    ఉత్తమకవితామార్గానికి     అంధులమై    మనకు    పద్యం    వ్రాయడమే 
    కవిత్వమయింది.   ఇప్పటికి   పద్యం   వ్రాయడమే   మనకు  కవిత్వంగా
    వున్నది.  గీతం,  ద్విపద,  రగడ,  ఉత్కళిక  మొదలైన వాటిని కొందరు
    వాడుతున్నా   సంస్కృతవృత్తాల   నింకా   వదలలేదు.   సంస్కృతంలో 
    మందాక్రాంత,   శార్దూలంవంటి   వృత్తాల్లోనే    కవితాశిల్పానికి    భావం
    కొంత దీర్ఘంగా కనబడుతుంది.
                మన  సీసపద్యపు నాలుగుపాదాలమటుకే మందాక్రాంతకుగాని
    శార్దూలానికిగానిసరిపోతవి  ఇంకా   సీసానీకి   గీతపాదాలు  నాలుగుతగిలిస్తే
    భావం      మిక్కిలి     దీర్ఘమై      అప్పుడు      కవిత్వచ్ఛాయుపోయి
    ఉపన్యాసధోరణిలోకి     దిగుతుంది.     ఒక్కొక్కప్పుడు     పద్యమెక్కువై
    దండగమాటలు నింపవలసి  వస్తున్నది.  శార్దూలాదివృత్తాలతో నిండివున్న 
    మన తెలుగుకృతుల్లో ఛందోవ్యతిక్రమం వుదాహరించడం అనావశ్యకం గనుక
    ఉదాహరణాలను చూపక వదలుతున్నాను.
                             యతిభంగం.
    యతి   అంట   విచ్చేదం.  సీసంవంటి   దీర్ఘపద్యపుపాదాల్లో   శ్రోతకు 
    శ్రవణసుఖాన్ని  పఠయితకు  యత్నసుఖాన్ని  యతి  ఆపాదించి  పద్యం 
    యొక్క  శ్రావ్యతకు  సుగ్రహతకు  మిక్కిలి  తోడ్పడుతున్నది.   ఈసంగతి
    సీసం, శార్దూలం, మందాక్రాంత మొదలైనవాటిని పరించి కనుక్కోవచ్చును.
    కనుకనే  ఉచితస్థలాల్లో  యతిని  ఉపదేశించిన   భారతీయచ్ఛందోవేత్తలు
    పద్యరమ్యతను ప్రతిష్ఠించారంటున్నాను.
          ఇట్లాటి  నియమంనుండి   తెలుగుపద్యం భారతంలోనే  చ్యుతమై
    యిప్పటికీ నియమహీనంగానే వుంటున్నది.. -.. 
  126                      వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం
                "త్రేతాద్వాపరసంధినుద్ధతమదాంధీభూతవిద్వేషిజీ, 
                మూతవ్రాత  "                                   (భా-ఆ.) 
                భారతంలో   ఆరంభించిన   యతిభంగ  దోషం   యిట్లా  నేటికీ 
          దూరంగాక తెలుగుపద్యాన్ని వీకృతంచేస్తున్నది.
                                  పాదభంగం.
                వృత్తాన్ని   పదచ్ఛేదయుతమైన  పాదాలుగా   విభజించి   ఒక్కొక్క 
          పాదం   ఒక్కొక్క  భాగంగా    పింగళాదు  లేర్పరచడంలో,  పద్యంయొక్క
          గతివిశేషం, అర్థప్రదత్వం. శ్రావ్యత్వం మొదలైనగుణాలు  పుష్టమవుతున్నవి.
          కనుకనే      పాదాంతయతి      నియతంగా     భారతీయచ్ఛందోవేత్తలు 
          పరిగణించారు.  కాని   యీపాదసౌందర్యం '  నన్న      యభారతంలోనే
          లుప్తమైంది.
                "విద్వన్ముఖ్యుడు   ధర్మమూర్తి   త్రిజగద్విఖ్యాత   తేజుండుకృ 
                 ష్ణద్వైపాయను డేగుదెంచె"                            (స.భా) 
                "విద్యుద్దండము    నిల్చి    పొల్చినగతి    న్విల్లందమైయుండ న 
                స్మద్యోధావలి     మానసంబున   రణోత్సాహంబు   రెట్టింపదృ 
                ష్టద్యుమ్నుoడు."                                   (తి. భా)
          అని యిట్లా భారతంలో ఆరబ్దమైన పాదభంగం.
               "నాదేశంబున   వేరుపాతుకోనె   సంఘప్రస్పుటాచారర
               క్షాదీక్షాపరతంత్రబుద్ధిలత"  (జీవితాదర్శం).
               "రేఖామంజుల  వాసనాలహరి  పర్వేన్   ప్రాతరానీతశో 
               భౌఖద్యోత  విలాసరాగలలితప్రాంశు"
                                                         (అర్కాళి. భారతి)

          అని    యిట్లా   యిప్పటికీ    గోచరిస్తున్నది.   పద్యాలు  పాదసౌందర్య 
          హీనమైనవి.   కొన్ని  పొడుగైన   వొంటికాలిమనిషివలె    చాంతాడువంటి 
                                వ్యతిక్రమాధికరణం                       127
            పొడుగైనఒక్క  పాదంతో  వున్నవి.  ఇట్లా పాదభంగంచేత  పాదసౌందర్యం
            లుప్తమయి  పద్యం  వికృతమైంది.
                                వళిప్రాసల అనర్థాలు.
           వళిప్రాసలు   శబ్దాలంకారాలకు    చేరిన   అస్థిరధర్మాలు. ఇవి  పద్యానికి 
           అవశ్యకంగావు.   వీటిని   నన్న   యాధికరణంలో   వివరించాను.  వీటిని 
           ఆవశ్యకనియమంగా     స్వీకరించినప్పుడివి    పద్యానికి    పనికిమాలినవే
           గాకుండా  అనర్ధహేతువులుగూడా  అవుతున్నవి. యతిభంగం   పాదభంగం
           అనేకస్థలాల్లో  యీవళిప్రాసలవల్లనే  సంభవించి  దండగ్గణం. భూమిగణం,
          గుంపుగణం,  ప్రకాశగణం,   సంబోధనగణం  అధికవిశేషణగణం  ఆపతితమై 
         పద్యం  భ్రష్టమైంది.  యతిభంగ   పాదభంగా  సౌదీవరకే  వివరించాను.
               గోనకొని.  పన్నుగ,  మానుగ, ఓలి, ఒగి,  మదినెంచ, మతీనూహించ 
         మొదలైనవి   దండగణం.   అవలీ,  సమూహం , నీకరణ,  పిండు. తతి, 
         వ్రాతం  మొదలైనవి  గుంపుగణం.  యేసను . యెసకమేసరు, చెన్నలరారు,
         చేన్నుమిరు.   విలసిల్లు,  రాజిల్లు,   విలసత్,  రాజత్,  భాజత్, లసత్.
         ఉజ్వలతో మొదలైనవి ప్రకాశగణం, ఇలన్, ఇమ్మహిన్.  ఇద్దరన్,  అవనిన్,
         మొదలైనవి  భూమిగణం.  అనఘా.  ఇద్దతేజ మొదలైనవి  సంబోధనగణం. 
         ఉద్యత్, ప్రోద్యత్,  అతుల, అమలిన,  అనుపమ, సార.  స్ఫార, అమల
         మొదలైనవి    అధికవిశేషణగణం.    వక్ష్యమాణమైన     శబ్దవాచ్యశాదోషం 
         సయితం యీ   అధికవిశేషణగణంలో     చేరుతున్నది.    ఈ    గణాలు
         కొన్ని   చోట్ల   ఛందోవ్యతిక్రమంవల్ల   కొన్ని  చోట్ల  వళిప్రాసల  నిర్బద్ధమే 
         పాదం    పూర్తిగాక,    వళీప్రాసలు    పైనబడవలసివుండి,  అటునాలుగు
         యిటునాలుగు    అధికవిశేషణాలు   వేసి   వ్యంగ్యసౌందర్యం   రూపుమాపి
         పైగా     దండగ్గణం,   గుంపుగణం   మొదలైన   వాటినిదింపి   పద్యాన్ని 
         పెంటబుట్టనుచేశాము.   ఇట్లా    పద్యాలు  వ్యంగ్యశూన్యమై   పిచ్చిదండగ
         మాటలతో   నిండడంవల్లను.  వీటిని   సవిచారణగా  చదవడం  అవసరం 
 
      128           వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం
      గాకపోవడంవల్లను,   తెలిసిందిలే   అని    శబ్దార్థవిచారణలేకుండా
      దాటవేసికొనిపొయ్యే   ధోరణి  బుద్ధిలో  పాతుకొని  పజ్త్కమననమంటే 
      అదెట్లావుంటుందని  అడిగేదశకు  ఆంధ్రులం  వచ్చాము.
      1. జననాధ  వేటనెపమున,   గొనకొని   కణ్వాశ్రమమునకున్.
      2. దొనకొని  వీడునీకును  శకుంతలకుం  బ్రియనందనుండు. 
      3. పెట్టు  నీవారాన్న  పిండతతులు.                   (న.భా)
      4. వర్జితకుసుమాక్షతావళులు          (న.భా. దుష్యంతచరిత్రం)
      5.  సహకారములం గదళీతతులన్.        ,,
      6. తనగజనకుండు నన్న ప్రదాత.         ,,
      7. దు,ర్మతి కిహముం బరముఁ గలదే మదిఁబరికింపన్. ,, 
      8. ఇమ్ముగ సరస్వతీతీరమ్మున.           ,,
      9. దక్షిణ లిమ్ముగనిచ్చి.                 ,,
      10. తగంగవివాహంబెన్నం, డగునొకొయెన్నండు      సంగమావాప్తి
          యుమా, కగునొకొ యనియెదం   గోరుచు, నొగి   నిటనుండిరి 
          సుభద్రయును విజయుండున్.        (న.భా) 
      11. మతిననురక్తయయివానిమానుగఁదనకుం,    బతింజేసికొనియె..
      12. తనునెరిగిన యర్థంబొరు, డనఘా యిది యెట్లు  చెప్పుమన...

      13. ఇమ్మహీం     ద్రయోదశద్వీపమ్ములు     దన     శౌర్యశక్తి..
      14.ఆలునుదాసియున్ సుతుడునన్న వి బాయనిధర్మముల్ మహిన్.."
      15. మతీఁ దలఁపఁగ సంసారం, బతీచంచల.       ,, 
                         వ్యతిక్రమాధికరణం
                                                                                    129
  16. ధర్మతనూభవు నందునాటిరే, యిమ్ములఁ జల్పి. ,,
  17. మతీనూహింపనశక్యమైనవనమున్ మర్ధింతు రెందున్.(తి.భా.)
  18. ఆతులో ర్వీసురముఖ్యమంత్రహుతమాహాత్మ్యంబునన్. (న:భా) 

  19. అమల సువర్ణశృంగఖురమై.       ,,
  20. అమలిన తారకాసముదయంబుల నేన్న ను.     ,,
  21. నిరుపమ ధర్మమార్గ పగినిష్ఠితు లై .    ,,
  22. మా. తంగస్ఫూర్జిత యూధదర్శనసముద్యత్ క్రోధమై.(త.భా.)
  23. కాన తగం బొందుట కార్య మియుభయమున్.   ,,
            యీతీరుగా   భారతంలో      ఆరబ్దమైన   దండగమాటలు
  యెర్రాప్రెగడ    హరివంశంలో   అంతకంటే   అధికంగా  విస్తరించినవి
  ఆముక్తమాల్యద నిండా   గుంపుగణం    మూలుగుతున్నది.  కొన్ని చోట్ల 
  ఒక్కొకపద్యానికే   మూడునాలుగు   గుంపులున్నవి.    ప్రథమాశ్వాసంలో 
  ఒక్క శుక కదంబము అనేపద్యంలో  రెండుగుంపులు     "తలపక్షచ్చట" 
  అనేపద్యంలో మూడుగుంపులు "నిర్ఘరప్ర" అనేపద్యంలో నాలుగు గుంపులు 
  నిండినవి


   1. లలితోద్యానపరంపరా. 
  2. పెరపురాళి. 
   3. తలపక్షచ్ఛట  గ్రుక్కి  బాతువులు  కేదారంపు  కుల్యాంతర
      స్థలి   నిద్రింపఁగం  జూచి  యారేకులుషః  స్నాతప్రయాత  ద్విజా

      వలి   పిండీకృతశాబులన్   సవి    తదావాసంబు     చేరంగ  రే 
      వులడిగన్    వెసబారువానిల    గని   నవ్వున్  శాలిగోప్యోఘముల్. 


        130         వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం
  4. పొలుగుమొత్తము, 
  5. అందుండున్  ద్వయుద్మపద్మవదనుం  డద్వంద్వు     డశ్రాంతయో
     గాందూ బద్ధమధుద్వివద్ద బద్ధమధుడ్విషద్ద్విరదు డన్వర్ణాభిధానుండురు


     చ్ఛందో బృంద...
  6. క్రుంకు మొడగుంపులు. 
  7. భాషితంబులుగాం దోడిబ్రాహ్మఘ.
  8. శుకకదంబముగోలుసులచే     నిబద్దమై     వారాంగనాగారకారబడఁగ

     గిరికానికాయంబు  లరిశూన్యబహుపురహర్మ్యవాటికలం
                                       జెండాడుచుండ
     సురగాలిదవదగ్గతరుపర్ణతతిరేఁపఁ     బావురాలని    డేగపదుపుదూరే
     నిద్రితద్రుచ్చాయనిలువకజరుగవెంబడిగనధ్వగపంక్తి
                                                      పొరలువేట్ట
     క్షేత్రరపాలునకుదినచీరలాఱు 
     చాకిరేవు లగములర్య సకలదిశలు. 
   9. గోస్తనీమృదు గుళుచ్ఛస్తోమములతోడ.

   10. నాదారని కూరగుంపు.
        యీతీరుగా దండగమాటలు రోతలోకిదిగినవి. ఇవి విచిత్ర
    పాదుకాపట్టాభిషేకంవంటి యీకాలపుకృతుల్లో
    "ఘనుడు వసిష్ఠని నృపకాంతునీ యింట పురోహితుండుగా
     ననిశము మంత్రిగాగఁ జెలువందుచు నుండుట కేమి హేతువో 
     యనుపమ సత్కులంబు వెలయన్ జనియించు నటంచు నెం 
                          వ్యతిక్రమాఫీకరణం                131
         కోనియేఁ బురోహీతత్వమును గొంకక శ్రీశుని  జూచుకోరికన్,"
         "ఫెర్రరత్సుకుం:గాంచినాడం- జూ,"
         నిరతము సత్యవాక్కులనే నెమ్మి వచింపుచు శాస్త్ర రీతులం
         గరము నెఱింగి."

        "ధరణీపాలక చంద్రమోడీతఁడు, కృపం దాఁబూని యుర్వీజనో
        త్కరమున్, రంజిలంజేయుచున్ జగతి 'జక్కంగాంచె. 
        "గనియెడు దృష్టిపాటవము. కన్నన దగ్గేను "

        "యన్నదో వెన్ను కన్న ననయంబు మృదుత్వము గాంచున నే
        మన్నన గాంచెలోకమున మానిత పండితపొలిచే 'దదస్."

        ఏరకానన సముదయ వీడి: హోత్రు
        డానలామర్త్యసముదయుం డట్టి పరశు."
       "జనిఫలియించునంచెపుడు స్వాంతమునస్ దలపోయు-చానఁజూ"
             (జనమంచి శేషాద్రిశర్మకృతి, విచిత్రపాదుకాపట్టాభికే కం).

  అని యిట్లావ్యాపించి వికృతరూపం చూపుతున్నవి
       "వనరాజిపల్వలం "సపల్వలో   కీర్ణవరాహ    యూధాన్యావాస
       వృక్షోన్ముఖబర్హణాని" "ప్రసీదశశ్వన్మలయస్థలిషు" 
   అని ప్రసక్తంగా వుచితమైనచోట్ల యివివుంట  రోతగాదుగాని   అయిన

   చోటా కానిచోటా దండగ్గా సమయాన అసమయాన వీటిని గుప్పించడం
   జుగుప్సకు హేతువగుతున్నది. ఇట్లాట్ దండగమాటలు  అ ప్రసక్తంగా
   యెక్కడవున్నా నింద్యమే అవుతున్నవి. 
      132                     వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం


                         అధిక విశేషణగణం తప్ప తక్కినదండగమాటలు కృష్ణకర్ణామృతం,
                  శ్రీనాథాదులకృతులు మొదలైనవాటిలోవలె నేటికాలపు  అనేక   కృతుల్లో

                  తగ్గడం సంతోషహేతువేగాని వీటి అన్నీ టిబదులు   అధికవి  శేషణగణం 
                  ప్రబలింది.
                         "దివ్య నిర్మలరత్న దీపంబనైపుట్టి,
                          లలిత మోహనకలాలాపంబనై పుట్టి"
                                       (నిర్వేదం. వేంకట పార్వతీశ్వరకవులు.. భారతి)
                         "ఉద్యద్యశః ప్రాదుర్యాచ్చసుధా"                     (భారతి)
                         "ఉరుమై సృత్యతమి స్రపుంజ రచనో ద్యుక్తంబుల్ "
                         "సుస్థిర కాంతి స్థగితంబుగా"
                                                 (పెమ్మరాజు లక్ష్మీపతి. భారతి. 2-9)
                         "క్రౌర్య కౌటిల్య కలుష పంకంబువలన"            (కృష్ణపక్షం.)
                         "హృదయగళనదారుణ మహోగ్రకార్యంబుదలచిపోవు."(,,)

                         "ఇంపుదళొత్త పాటల సొంపుమీరే."
                           (పెద్దిబొట్ల రామచంద్రరావు. బియల్ క్లాసు. ఆంధ్ర హెరాల్దు.)

                         "రేఖామంజులవాసనాలహరి"
                                    (విశ్వనాధ సత్యనారాయణ, అనార్కళి. భారతి.)
                        యిట్లా యీ   కాలపుకృతులను  అధికవిశేషణగణం   కలుషితం 
                   చేస్తున్నది. వక్ష్యమాణమైన    శబ్దవాచ్యత   దండగమాటల  కిందికి 
                   గూడా వస్తున్నదని యిదివరకే తెలిపినాను. అధీకవిశేషణ  రూపమైన 
                   దండగమాటలతో పాటు యతిభంగం. పాదభంగం, భాషావ్యక్రమం, 
                                       వ్యతిక్రమాధికరణం                        133
                      ఛందోవ్యతిక్రమం ఈ కాలపుకృతుల్లో అట్లానే  నిల్చినవి.  యతిభంగాన్ని,
                      పాదభంగాన్ని ఛందోవ్యతిక్ర మంలోనే చేర్చి   యీమూటినీ      నేనిందు 
                      ఛందోవ్యతిక్రమ    మనివ్యవహరిస్తున్నాను.    ఇవి     కాలపుకృతులను
                      మలినపరుస్తున్న   సంగతిని   విశదంచేశాను.    ఈ    ఛందోవ్యక్రమం
                      యేతీరుగా దోషమై ఆంధ్రుల భాషాసంస్కారాలకు అడ్డుపడినదీ,  నన్నయ
                      ఆరంభించిన   భాషావ్యతిక్రమాన్ని   దండగ్గణాలను     నిరోధించదలచీ 
                      తిక్కన యెట్లా ప్రతిక్రియనడిపిందీ, ప్రక్రియలో అత డెట్లా     పాదభంగఁ  
                      యతీభంగం విరివిగాచేసిందీ,  చివరకు  రేక్కంపమీద    నడిచేమనికసి
                      ముండ్డుతప్పించుకో లేనట్లు ఆదోషాల కెల్లా పాలుపడ్డదీ ప్రథమఖండంలో
                      విపులంగా    మీమాంసచేశాను   గనుక  యింతటితో     వ్యతిక్రమదోష
                      విచారణ   చాలిస్తాను. అనుప్రాసాది  శబ్దాలంకారాలవలే     స్వయంగా 
                      ఆపతీతమైన స్థలాల్లో తప్ప తక్కినచోట్ల వళిప్రాసల     నిర్బద్ధమైత్రులు 
                      పాదభంగ   యతీభంగాలు, దండగ్గణాలు మొదలైన   క్షుద్రలక్షణాలకు 
                      హేతువలై  పద్యాన్నీ   కలుషితంచేశేవి  గనుక   అవి  అట్టాటి   చోట్ల 
                      అత్యంతం  హేయమని  ఛందోవ్యతిక్రమం  దూష్యమని దీనివల్ల పద్యం
                      భ్రష్ట  మయిందని   యిప్పటి కావ్యాల్లో మీ రనుకొన్న కొత్త లేక పొయినా
                      యీదోషాలు   కావ్యాలను   వికృతంచేస్తున్నవని   మరల చెప్పి  యిక
                      కావ్యజీవవిచారణ  ప్రారంభిస్తాను.


                            అని శ్రీ... ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర
                               
                                 పరిశీష్టంలో వ్యతీక్రమాఫీకరణం సమాప్తం. 
                                         శ్రీగణేశాయనమః 
                                      వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.
                                       భావకవ్యాధికరణం.
               యిట్లాటి దోషా  లెన్నివున్నా   యిప్పటికవుల "చిన్నకావాకావ్యాలు 
          పాశ్చాత్యుల   లిరిక్కులవంటివని"     ఆవిభవకావ్యాలని.   వీటిలోది.
          భావకవిత్వ  'మని'   ఆది  'కోత్తే నని'  యాదోషాలన్నీ   యీకొత్తలో 
          అణిగిపోతవని   చెప్పిన   పూర్వపక్షానికి  భావకాహ్యలు  చేరకాలనుండి 
          వున్నవని' కొత్త గాదని చెప్పినాను." ఆసంగతి' వివరిస్తాను.
               సర్గబంధం లేని కావ్యాలు, చిరకాలంనుండి,   మనవాజ్మయంలో
          వుంటున్నవి.   ఘటకర్పరకావ్యం,    సూర్యశతకం,    బిల్హణకావ్యం,
          సౌందర్యలహరి..  కాళహస్తీశ్వరశతకం, ఇవన్నీ యీకోటిలోనివి. వీటికే
          మనపూర్వులు    ఉపకావ్యాలని     ఖండకావ్యాలని   పేరుపెట్టినారు.
          "అసర్గబంధమపియదుపకావ్య ముదీర్యతే" "అసర్గబంధం సూర్యశతకాది"
                                                              (ప్రతాప)
          అని విద్యానాథు; డన్నాడు
              "ఏకార్థప్రవజ్ఞః పద్యైః సంధిసామగ్ర్యవర్జితం
               ఖండకావ్యం భవేత్ కావ్యస్యైకదేశానుసారి చ"           (సాహి)
             (ఏకార్థ ప్రవణమై సంధిసామగ్ర్యరహితమైన పద్యాలసము దాయానికి
             కొన్ని లక్షణాలు తగ్గిన కావ్యానికి ఖండకావ్య మని పేరు.) 
          "యథా భిక్షాటనం ఆర్యావిలాసశ్చ" (సాహి) అని విశ్వనాథు  డన్నాడు. 
                                         భావకావ్యాధికరణం                                  135
                       యీతీరుగా చిన్న కావ్యాలు   విభాగరహితమైనవీ,    మనవాజ్మయం 
                  లో చిరకాలంనుండి వున్నవి. కనుక ఆ కారంచేత యిప్పటి చిన్న కావ్యాలు
                  కొత్తవికావు.
                                            పూర్వపక్షం.
                       అవునయ్యా, ' ఆకారంచేత    కొత్తవి   కాకుంట'    పోనియ్యండి.
                  వనకుమారి, యెంకిపాటలు' మొదలైనవి భావకవిత్వం.   ఇది    కొత్తది.
                  యిడి. వరకు: లేదు.,ఇంగిలీషులో లిరిక్సునుచూ చికోత్తగా యిప్పటివారు
                  నిర్మించినది. భావకవిత్వం:
                                            తటస్థాక్షేపం.
                      భావకవిత్వ   మనడమే    అసంగతం.   శ్రీకాశీభట్ల     బ్రహ్మయ్య 
                   శాస్త్రీ వారు వ్రాసినట్లు భావంలేనిదీ" కవిత్వమే లేదు.  కవిత్వ  మెక్కడ 
                   వుంటుందో భావ మక్కడ వుండనే వుంటుంది."
                     సగ్గబంధంలేని  చిన్న  కావ్యాలు   చిరకాలంనుండి   మనవాజ్మయం 
                 లో వుంటున్నవి.   ఘటకరరకావ్యం.    సూర్యశతకం,     బిల్హణకావ్యం, 
                 సౌందర్యలహరి,    కాళహస్తీశ్వరశతగం  ఇవన్నీ   యీకోటిలోవి.   వీటికే
                 మనపూర్వులు  ఉపకావ్యాలని.  ఖండకావ్యాలని  పేరు  పెట్టినారు.


                    "అసర్గబంధమపి యదుపకావ్యముదీర్యతే"                 (ప్రతా.)
                 అసర్గబంధం సూర్య శతకాది' అని విద్యానాధుడన్నాడు.
                    "ఏకార్థప్రవజ్ఞః సద్యైః' సంధిసామగ్ర్యవర్జితం, 
                    ఖండకావ్యం భవేత్ కావ్య సైనికదేశానుసారీచ"         (సాహి.)
                    {ఏకార్థప్రవణమై       సంధిసామగ్ర్యరహితమైన    పద్యాలసము 
                 దాయానికి కొన్ని   లక్షణాలు తగ్గినకావ్యానికి   ఖండకావ్యమని   పేరు.)
                     "యథా భిక్షాటనం ఆర్యావిలాసశ్చ"                     (సాహి.) 
    136            వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం
    అని విశ్వనాథు ఉన్నాడు.
          "న భావహీనోస్తి రసో న భావో రసవర్జితః,
          పరస్పర కృతాసిద్ది రసయో రసభావయోః"                  (సాహి)

    అని    సాహిత్యదర్పణకారుడు    విశదంచేశాడు.   ఇంగిలీషులో    లిరికల్
    కవిత్వాన్ని    గురించి   కూడా   యిట్లానే  సాహిత్యవేత్త  లభిప్రాయపడ్డారు.
          "Jonffroy was perhaps the first aesthetician to see   quite
    clearly that lyrical poetry is really nothing more  than  another 
    name for poetry itself, that it includes  all  the  personal  and
    enthusiastic part of what lives and breaths in the art of   verse 
    so that the divisions of pedantic criticism are of no avail to us
    in its consideration. We recognize a narrative  or  epic  poetry;
    we recognize  a   drama;   in   both  of  these  when  individual 
    inspiration  is  strong, there is much that trembles on the verge 
    of the lyrical.But  outside  what  is  pure  epic  and pure drama, 
    all or almost all is lyrical. (Encyclopedia Britannica.)
                 (లిరికల్ కవిత్వమనేది కవిత్వానికే మరియొక పేరని స్పష్టముగా
    కనుగొన్న     ప్రథమసాహిత్య    వేత్త   "జానాయి"   అని   చెప్పవచ్చును.
    పద్యకళయందు  ప్రాణభూతమైన  లక్షణాలు  లిరికల్  కవిత్వ  మని  అతడు 
    విశదీకరించాడు.  కనుక  ఇదీ  లిరికల్  కవిత్వ  మని  ఇదీ కాదని విభాగంచే 
    యడం  నిష్ప్రయోజనం.  ఇది  నాటకకవిత్వమని  నిర్ణయించవచ్చును.  ఇది 
    కథాకవిత్వమని       నిర్ణయించవచ్చును.      యీరెంటిలోను     కవియొక్క
    స్వీయభావం   ఉద్వేగం    చెందినప్పుడు   లిరికల్ కవిత్వాన్నే సమీపిస్తున్నది. 
    యోపిక్కు,  నాటకం, తప్ప  తక్కిన  కవిత్వమంతా  దాదాపుగా   అంతాలిరికల్ 
    కవిత్వమేను)  అని   ఉక్తమవుతున్నది.    కనుక   సాధారణంగా కవిత్వమంతా 
    భావకవిత్వమే.   అందువల్ల   యీభావకవిత్వం    కొత్తదనే   మాట   అయుక్త 
    మని తోసివేస్తున్నాము. 
                             భావకావ్యాధికరణం                 137
                               పూర్వపక్షం.
        అవునయ్యా; కవిత్వమెక్కడవుంటుందో భావమక్కడవుండడం 
        వాస్తవమైతే కానియ్యండి. యెవరేమన్నా లిరికల్ కవిత్వమని
        వొకశాఖపాశ్చాత్యవాజ్మయంలో ప్రత్యేకంగా యేర్పడివున్నది. దానిలో
        భావోద్రేకం ప్రధానం. అవి చిన్నవి. వీటిననుసరించి మేమిప్పుడు "
        భావకవిత్వమనే వోకశాఖను ప్రత్యేకించాము. ఇట్లా భావకావ్యాలనే
        పృథక్శాఖయిదివరకు మన వాజ్మయంలోలేదు. భావకావ్యమనే పేరే
        యిదివరకు లేదు. ఇదే నూతనత్వం అని అంటారా.
                                సిద్ధాంతం.
          చెప్పుతున్నాను.   పూర్వపక్ష    తటస్థాక్షే  పాలకు కలిపి సమాధానం
        వివరిస్తాను.  కవిత్వ     మెక్కడవుంటుందోభావ     మక్కడవుంటుందనే 
        మాట  వాస్తవమేను.  భావకవిత్వం భావకావ్యం అనడం అసంగతంకాదు.
        మనపోజ్మయంలో   భావకావ్యం    అనే    పృథ్ళఖలేదనీ,  అందువల్ల
        నూతనమని  అనడం  మిక్కిలి  అసంబద్ధం.  భావకావ్యం అనేది చాలా
        ప్రాచీనమయినది. అది మనవాజ్మయంలో చిరకాలంనుండి వుంటున్నది. 
        శిశుదేవజడప్రకృతివిషయమైన ప్రేమ విషాదాదులు సాహిత్య    శాస్త్రంలో 
        భావసంజ్ఞను   పొందుతున్నవి.   భానమంటే  ముందు    వివరిస్తాను.
        ఇట్లాటిభావం  యెక్కడ  ప్రధానంగా   వ్యంగ్యమైవుంటుందో      దానికి
        భావధ్వని అనిపేరు.
              "రభావతదాభాస భావశాంత్యాదిరక్రమః"               (కావ్య.) 
        అని మమ్మటుడు.
        "అక్రమః "   అంటఅసంలక్ష్యక్రమవ్యంగ్యధ్వని   అని  అర్థం,  రసం
        ప్రధానంగావుంటే  రసధ్వని   అని, భావం ప్రధానంగావుంట  భావధ్వని
        అని  యీతీరున  కావ్యవ్యపదేశాలు. 

"ఇత్యుక్తదిశోద్రేకం ప్రాప్య రసస్య ప్రాధాన్యేపి ఆపాతతో యత్ర ప్రాధాన్యేన అభివ్యక్తో వ్యభిచారిణః స భావః"

—-, (సాహి)

(రసం ప్రధానమయినా ఉద్రేకంపొంది రసంకంటెయెక్కువప్రధానంగా విషాదాదులు అభివ్యక్తమయితే దానికి భావమని పేరు.)

అని సాహిత్యదర్పణకారుడు తెలుపుతున్నాడు --ఇతడే

"వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం"

—-, (సాహి)

ఆని చెప్పి

"రస్యత ఇతి రస ఇతి వ్యుత్పత్తి యోగాతో భావతదాభాసాద యోపి గృహ్యంతే"

—-, (సాహి)

అని విశదపరచాడు. రసాత్మకకావ్యం భావాత్మకకావ్యం అనియీ తీరున భేదాలను విశ్వనాధుడు తెలుపుతున్నాడు. భగవంతుడి మీద గురువులమీద -తండ్రిమీద మిత్రుడిమీదావుండే ప్రేమకు భావమని పేరు. "ఆది. వ్యక్తమయ్యేకావ్యం భావాత్మకకావ్యం, భావకావ్యం, భావధ్వని,అని వ్యపదేశం పొందుతున్నది.

పూర్వపక్షం.

అవునయ్యా, మీరు సంస్కృతం నుండి భావకావ్యం ఉదాహరించారు. మే మనేది తెలుగులో భావకావ్యం కొత్తదని. సంస్కృతంతో మనకు పనేమిటీ? సంస్కృతం బంగాళీలు మహారాష్ట్రులు మొదలైనవారిది. దానితో మనకు పనిలేదు. మావి తెలుగువాట్లో కొత్తరకం అని అంటారా?

సమాధానం.

చెప్పుతున్నాను. మనము.. భారతీయులం.. సంస్కృతంమమీద బంగాళీలకు మహారాష్ట్రులకు యెంతహక్కువున్నదో మనకూ అంతే హక్కువున్నది అది. సర్వ భారతజాతులకు పితృపైతామహమయిన ధనం. ఆది ,బంగాళీలది మహారాష్ట్రులది, వారిది వీరిది, నాదిగాదు, అని దానికి దూరమైతిమా, భారతీయసంస్కారవిహీనులమై భారతీయులలో అధమాధములం కాగలము. ఈ అధమాధమదతే నేడు ఆంధ్రులకు ప్రాప్తించింది. భారతీయుల మని అను కుంటాముగాని భారతీయ సంస్కారానికి అత్యంతం అంధులమైనాము. మన కిప్పుడు వున్న కొద్ది తెలుగుపుస్తకాల్లో వున్నదే భారతీయసంస్కార మనుకొని వంచితులమైనాము.

భారతీయసంస్కారం భారతీయసాహిత్య జిజ్ఞాసలు యీ అధమదశలో మన విశ్వవిద్యాలయస్థానాల్లో నశించినవి గనుకనే కుళ్లినప్పుడు పుట్టే పురుగులవలె పులుముడు, అయోమయం. చిల్లరశృంగారం మొదలైన వాటితోకూడిన కృతులుపుట్టి ఆ పురుగులవలె సంచరిస్తున్నవి వేదమంత్రాలవద్ద నుండి. వేమన సూక్తులవరకు. కురుక్షేత్రంవద్దనుండి కోరబొబ్బిలివరకు ఆంధ్రులజీవనస్రవంతి ఆనుస్యూతంగా ప్రవహిస్తున్నది పోనియ్యండి యీచర్చ అట్లావుంచి చూచినా వెనకటి తెలుగు-కృతుల కంటె యిప్పటి వేమాత్రం-ముంచిదశలో లేవు మను, వసుచరిత్రలు అధమకావ్యాలయితే ఈవులుముడు అయోమయం శబ్దవాచ్యత మొదలైన దోషాలతో, అంతకంటే అధమాలై చిల్లరశృంగారంతో కూడివున్నవి గనుక యిప్పటికృతు , లేవిధంగాను మంచిదశలో లేవు.. భావం వ్యక్తమయ్యే కావ్యం భావధ్వని ఆని, భావకావ్య మనీ వ్యపదేశం పొందుతున్నదని, విశదీకరించాను.


"రతీర్దేవాదివిషయా" (కావ్యా)


అని మమ్మటుడన్నాడు


దేవమునిగురువిషయా చ రతి:" (సా.మి)

అని సాహిత్యదర్పణకారు డన్నాడు 

140             వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం
           దేవాదివిషయమైన రతికి భావమని పేరని    మమ్మటాదులు 
       తెలిపినారు. శిశుపేమను వత్సలర సమని  కొందరన్నా      అదే
       దర్పణవ్యాఖ్యాతకు యిష్టమైనా, శిశుప్రేమను సయితం   భావంలోనే
       మరికొందరు చేరుస్తారు.
           "ఆదీపదాత్ పుత్రాదేరపి గ్రహణం ఇత్యన్యే"          (సాహి)
       అని   వ్యాఖ్యాత   ఉదాహరించాడు.ఆది పదంవల్ల  ప్రకృతి:  ప్రేమ 
       సయితం భావమే అవుతున్నదనవచ్చును. సౌందర్యలహరి,ఋతుసం
        హారం,మహిమ్న స్తోత్రం మొదలైనవియీభావకోటిలోనె  చేరుతున్నవి. 
       శిశుక్రందీయమని
           "శిశుక్రందయమసభద్వశ్వేస్త్ర జననాదిభ్యశ్చః.         (పాణి)
       అనేసూత్రంవద్ద పాణిని ఒక గ్రంథం పేరు  ఉదాహరించాడు   కాని అది 
       యెట్లాటిదో చెప్పలేము.శిశువు యేడుపునుగురించిన అది, భావకావ్యమే 
       అయివుంటుం దని పేరునుబట్టి చెప్పవచ్చును.  ప్రియుడికి ప్రియురాలికి 
       గలప్రేమకుమాత్రం పరిపుష్టదశలో రసమని ఆపరిపుష్ట  దశలో భావమని
       పేరుపెట్టినారు.    ఇప్పటివారు  ఆసంప్రదాయం  తెలియక  తమచిన్న
       కావ్యాల్లో  స్త్రీపురుషులప్రేమ   పరిపూర్ణమైనాగూడా  దాన్ని భావమేనని 
       పిలిస్తే   అది  మనసాహీత్యదోషంమాత్రం  గాదని భారతీయవిజ్ఞానం లేని 
       దోషమని చెపుతున్నాను. కనుకనే
           "ఈ కృతు లనేకములు భావగీతము లని ఇప్పుడు ప్రచారమునకు 
       వచ్చిన కొత్త కవితాప్రపంచమునకు  చేరినవి.  సంస్కృతధాస్యమునుండి
       విముక్తుల మగుచున్నామని సోనమ్మకం."
                                  (తొలకరిపీఠిక. రామలింగారెడ్డి.)
           "పాశ్చాత్యాదర్శముల  ప్రోద్బలము    దోరకునంతవరకు  మన 
      కవులు   పాడినదే   పాడవలసినవారైరి.  నవీనమార్గరచనలలో ముఖ్య 
      మైనది  లిరిక్   అను ఆంగ్లేయరచనకు."   (తృణకంకణ ప్రకాశకులు ) 
                        భావకావ్యాధికరణం              141
        "నవ్యాంధ్ర  కావ్యరీతులుకడచిన పదియేండ్లలో   పొందియున్నవి."
                         (ఆంధ్ర హెరాల్డు - పురాణం. సూరిశాస్త్రి.)
        "ఇంతవరకు  మనకవులు   సంస్కృతమునందు    వివరించబడిన 
   సంప్రదాయములను శిరసావహించి పని  చేసిరి.    ప్రాచీనసంప్రదాయముల
   యెడ గౌరవముతగ్గాను. నేడొక నూతనాధ్యాయము  ఆరంభమగుచున్నది."
                       (నిడమర్తి సత్యనారాయణ. భారతి. సం. 3.)
   అని వ్రాసినవి తెలియని అనుచితపుమాటలని విశదపరచాను.
        అని శ్రీ.. ఉమా కాస్త విద్యా శేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో
                      భావకావ్యాధీకరణం సమాప్తం. 
                         శ్రీగణేశాయనమః
                        వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం . 

                       జానపదపాత్రాధికరణం.
                           పూర్వపక్షం:
      అవునయ్యా, శబ్దార్థాలను  బట్టిగాని     వస్తువునుబట్టిగాని ,   భావాన్ని
      బట్టిగాని, యికాలపు చిన్ననాట్యాలు కొత్త  విగాకుంట     కాకపోనియ్యండి. 
      పాత్రలనుబట్టి   కొత్త వి.. యెందుకంపై   చిన్న    కావ్యాల్లో    యెంకి, 
      వనకన్య, యీతీరుగా పాత్రలున్నారు.   పూర్వకావ్యాల్లో     దుష్యంతుడు.
     యక్షుడు, పార్వతి, సీత, మాలతి యిట్లోటిపోం డ్లున్నారు. ఈకాలపువాటిలో
     సాధారణప్రజలలోనుండి   పాత్రలను     స్వీకరిస్తున్నారు.    ఇదే   వీటి 
     కొత్తఅంటారా?
                            సమాధానం.
     ఇక్కడ వినిపిస్తున్నాను.   కొత్తది    అయితే     అవునుగాక.    కొత్త 
     దయినమాత్రాన   మంచి  దెట్లా   అవుతుంది?   స్వస్థతకంటే రోగంకొత్తది,
     నిర్మలంగా   వుండడంకంటే    పైన    దుమ్ముపడడం   కొత్త , ఇవన్నీ
     కొత్తఅయినా  మంచివిగావని  సాధారణబుద్దికే  తెలుస్తుంది. కాళిదాసువంటి 
     కవివుంటే  యీకాలంలో
             "నవీనమిత్యేవ న సాధు సర్వం". 
    అని  చెప్పివుంటాడు.   అనాగరకదశనుండి    నాగరకదశకు     వస్తున్న
    పాశ్చాత్యులకు    నవీనం   అనేది  మంచిదిగా వుంటే  వుండవచ్చునుగాని 
    ఆధ్యాత్మిక   తేజస్సు  తపస్సుధర్మం  వీటితోపాటు  విజ్ఞానం   కావ్యప్రస్థానం
    మొదలైన  మానసజిజ్ఞాసలు  వీటిలో   ఉచ్చోచ్చదశనందీక్రమంగా   క్షీణిస్తున్న 
                          జానపదపోత్రాధీకరణం                  143
         మనకు  అందులో  ఆంధ్రులఘువచ్చేది"  అనేక సందర్భాల్లో ఇప్పటివరకు 
         క్షయంగానే  వుంటున్నది. ఇంతకూ  చెప్పదలంచి  దేమంటే  కొత్త దంతా 
         మంచిదిగాదని కొత్త కొత్త అని మురీయడం అవివేకమని తెలుపుతున్నాను. 
         భారతవర్ష క్షయాన్ని గురించి దుఃఖపడ్డ  షిబుధులు సత్యాన్ని ప్రకటించినట్లే 
         కనబడుతున్నది.
         అవునయ్యా.  వీటిని  గంగిలీషులో. (Pastoral  Poetry)  పోస్టర్లు 
         పొయెట్రీ  అని  అంటారు  కనుక,  ఇది  మంచిది అని అంటారా? అది 
         అసంబద్ధం.  ఇంగిలీషులో  దాన్నే పేరుతో  పిలిస్తే నేమి? ఆ పేరువుంటే 
         అది  మంచిదని  యేమి  ప్రమాణం? దానీలో విషయం  చర్చించి మంచి 
         చెడ్డలు నిర్ణయించుకోవలసివుంటుంది. ఇక విచారణ చేస్తాను.
                              పాత్రలు.
         అయినా    సాధారణ   ప్రజల్లో    నుంచి   పాత్రలను   స్వీకరించడం 
         యికాలపువారు  చేసే   కొత్త   పనేమో  విచారిస్తాను.  రామాయణంలో 
         శబరిని   వాల్మీకి  స్వీకరించాడు.  రఘువంశంలో
               "హైయంగవీనమాదాయ ఘోషవృద్దానుపస్థితాన్"     (రఘు.)
         అని గొల్లవాండ్లను;
              "వనేచరాణాం వనీతాసఖానాం 
              దరీగృహోత్సంగ నిషక్తభాస:"                   (కుమార) 
         అని వనకన్యలను, స్వీకరించాడు 
              "వియోగదుఃఖానుభవానభిజైః
                   కాలే నృపాశం విహితం దదద్భిః, 
              ఆహార్యశోభారహితైరమాయై
                   రైక్లిష్ట పుంభిః ప్రచితాన్న గోష్టాన్. 
              స్త్రీభూషణం చేష్టితమప్రగల్భం 
      144        వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం
                 చారూణ్యవక్రాణ్య పివీక్షితాని, 
            ఋజూంశ్చ విశ్వాస కృత: స్వభావాన్
                 గోపాంగనానాం ముముదే విలోక్య 
            ఆమంద్రమన్దధ్వనిదత్తతాలం
                 గోపాంగనానృత్యమనందయత్ తం"           (భట్టి)
       అని భట్టి తన కావ్యంలో జానపదస్త్రీలను వర్ణించాడు.
           "కోశాతకీపుష్పగుళుచ్ఛకాంతిభి 
           ర్ముఖైర్వినిద్రో ల్బణబాణచక్షుష:, 
           గ్రామీణ వధ్వస్త మలక్షితాజనై 
           శ్శిరంనృతీనా ముపరి వ్యలోకయన్, 
           గోష్టేషు గోష్టీకృతమండలాససాన్ 
           సనాదముత్థాయ ముహుస్సవల్గతః, 
           గ్రామ్యానపశ్యత్ కపీశం పిపాసతః 
           స్వగోత్రసంకీర్తనభావితాత్మనః

           పశ్యన్ కృతార్ధైర పివల్లవీజన్
                జనాధినాథం నయయౌవితృష్ణతాం 
           ఏకాంతమౌగ్ధ్యానవబుద్ధవిభ్రమం
                ప్రసిద్ధ విస్తార గుణెర్విలోచనైః, 
           ప్రీత్యా నియుక్తాన్ లిహతిస్త్యనందయాన్
                నిగృహ్య పారీ ముభయేనజానునోః, 
           వర్ధిష్ణుధారా ధ్వనిరోహిణీః పయ
                శ్చిరన్నిదధౌ దుహతః స గోదుహః, 
           సవ్రీహిణాం యావదుపాసితుం గతాః
                శుకాన్ మృగెస్తావదుపద్రుతశ్రియాం, 
                     జానపదపాత్రాధికరణం               145
         కైదారీకాణామభీతః సమాకులాః
              సహాసమాలో కయతీ స్మ గోపికాః"          (మామ) 
     అని మాఘుడు గ్రామస్త్రీలను, గొల్లలను గొల్లవనితలను  ప్రశంసించాడు.
         "విలాసా నాగరస్త్రీణాం న తథా రమయస్తి నః,
         యథా స్వభావసిద్ధాని వృత్తాని వనయోషీతాం"
     అని ఒక కవి వనకన్యకల చేష్టల ముగ్గరమణీయత్వాన్ని ప్రశంసింపోడు. 
     మనదేశంలో.
         "జొన్న చేలో మంచి సొగసుకత్తెను జూచి 
         "నిన్నటాలనుంచి నిద్రలేదు" అని.
         "యెట్లా పోనిస్తే వోయి మట్లావోరి చిన్న దాన్ని" 
     అని  మొదలైన  యాలపాటల్లోను  బ్రాహ్మణేతరజానపదపాత్రలు ప్రాచీన 
     కాలంనుండి గోచరిస్తు న్నారు. కనుక  వీటిలో నూతనత్వంయేమిలేదు.
         అవునయ్యా,  వీరిని   పూర్వులు  అప్రధానంగా  స్వీకరించారు. 
     వీరు ప్రధాన పాత్రలుగా ఇప్పటి కావ్యాలల్లో వున్నారు. కనుక  ఇదికొత్త 
     అని అంటారా? అది సరిగాడు.
     "ఓరోరిబండోడ వొయ్యారిబండోడ"

     అనే  కృతుల్లో   వారే  ప్రధానం. అవునుగాని  అవి  చిన్నకృతులు.
     యెంకిపాటలు  మొదలైనవి  పెద్దవి  అనిఅంటారా?  అపుడు  చిన్నవి 
     పెద్దవి  అనే అనవలెనుగాని  కొత్త అని  అనడం అసంగతం. కొత్త అని 
     ఒప్పుకున్నా,  కొత్త   అన్న  మాత్రాన   మంచిదనే  నిశ్చయంలేదని 
     యిదివరకేచెప్పినాను.
         అని శ్రీ... మా కాస్త విద్యాశేఖరకృతిలో పోజ్మయసూత్ర
            పరిశిష్టంలో జానపదపాత్రాధీకరఃశం సస్పం . 
                           శ్రీ గణేశాయ నమః
                         వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం
                           శృంగారాధీకరణం
         అవునయ్యా. కొత్త గాకుంటే గాకపోనీయండి, సాధారణప్రజలు 
   కాపులు నాయకులుగావున్న మాకావ్యాలకవిత్వం మంచిదంటారా?
         వినిపిస్తున్నాను.   ఈకవిత్వాన్ని    యిక   విచారణ  చేస్తాను. 
   యెంకిపాటల  వీచిన్న  కావ్యాలకు మచ్చుగా దీసుకొని విచారిస్తాను. ఈ 
   కాలపు  కావ్యాలను   చాలావాటిని  పరిశీలించారు.  వీటిలో  శృంగారం 
   ప్రధానంగా  వున్నది. కనుక  శృంగారవిచారణే  యిక్కడ  చేస్తాను. ఈ 
   విచారణనే వీర్యానికి  రౌద్రానికి  అద్భుతానికి   అట్లానే   అన్వయించు 
   కోవలెను. హాస్యం, భయం,  భీభత్సం,  కరుణర  వీటికి  యెటువంటి 
   పాత్రలున్నా   విరోధం  లేదు  గనుకను మామూలుమనుషులు సయితం 
   యీ రసాదుల   కావ్యాల్లో   ప్రధానపాత్రలుగా  వుండవచ్చును గనుకను 
   వీటీని చర్చించడం మాని తక్కిన ఉదోత్త రసాలకు ప్రతినిధిగా శృంగారం 
   తీసుకొని  చర్చిస్తాను.  ఆదిగాక   కాలపు  వనకుమారి,  యెంకిపాటలు, 
   ప్రణయాంజలి  మొదలైనవాటిలో  శృంగారమే  వున్నది. వీటిని గురించీ
         "యెంకి పాట లనెడి ... కవితాకల్పప్రసూనముల విషయమునందు 
   గూడ...
         యెంకిపాటలు  ఈ  ఇరుదవశతాబ్దిని మన  యీ  ఆంధ్రవాజ్మయ 
   కల్పశాఖికను ప్రసవించిన  సర్వాంగపరిపూర్ణ   పరిణతీవిలసితంబు లగు 
   దీవ్యప్రనూనరాజములుగాని    పూపబెడంగులపచరించు   పసరుమొగ్గలు 
   గావు... దివ్యతాపూర్ణములగు   భావసీమలందు   ప్రయత్న  విశేషమును 
   ప్రోదిచేయబడిన   ప్రభవలసదల   చెన్నలరారు   పుష్పరాజములుగాని  
   కుతంతమాత్రపు 'ఆగలిగు లేన్నటికిని గావు.. ఇంతయేలప్రియపాఠకులు 
                           శృంగారాధి కరణం                              147
    ఈపూజాకుసుమములో      నేయొకదానిని    చిత్తగించి   నను   ఈనామాటలు 
    అతిశయోక్తులు     ఎంతమాత్రమునుగావని    యెరుంగ     గల్గుటయే   గాక"
    అని    యెంకిపాటల    పీఠికాకర్త   వ్రాశాడు.
         "పాటలు     అప్రయత్నంగావచ్చేటట్లు       ప్రసాదించిన      యెంకికి 
    కృతజ్ఞుడనా?    ప్రోత్సాహముచేసి     వీపుతట్టిన   అధికార్ల    వారికా?  కవితా 
    కళా     రహస్యాలు    తెలియజెప్పిన     మాబసవరాజు     అప్పారాయనికా? 
    మువ్వురకును.". 
    అని     యెంకిపాటలకర్త    యీయెంకిపాటల  రచనవల్లకలిగిన   సంతోషంలో 
    కృతజ్ఞత   యెవరికి  చూపవలసినదీ   తోచక   కొంత   సేపు   అనిశ్చయంతో 
    వున్నాడు. 
         "యెంకిపాటలు  పదిమందికీ  వినుపించినవారు, దేశోద్ధారకులు   శ్రీయుత 
         కాశీనాధుని   నాగేశ్వర్రావు   పంతులుగారు...యీ   పుస్తకం    అచ్చులో 
         యెంతో   అభిమానంచూపి  రెండుమాసములు  తమ  ముడుపత్రికలలోను 
         ఉచితముగా   ఆడ్వరు  సైజుచేయునట్లు  ఆర్డరు   దయచేసినారు.  వారి 
         కెంతో    కృతజ్ఞుడను ." " శ్రీశ్రీశ్రీ     రాజా    వెంకటాద్రి   అప్పారావు 
         బహద్దరుగారు   పాటలు   విని   ఆనందించేవారు. 
         "ఆంధ్రపండిత    మండలివారు   నన్ను   ఆహ్వానించి  గౌరవించారు."
         "తర్కవ్యాకర్ణశాస్త్రవేత్తలగు       బ్రహ్మశ్రీ      గంటీ    సూర్యనారాయణ 
         శాస్తులుగారు   తమకు  తామే  కోరి  యీపాటలు  చక్కగా అచ్చువేయించి 
         నందుకు.. కృతజ్ఞుడను." 
    అని   వారివారిపొగడ్తలను    యెంకిపాటల    కర్త     వ్రాశాడు.  శృంగారమనే 
         ఒకపుస్తకం   అచ్చువేయించిన జీ,  యన్. శాస్త్రీ  అండుకం పెనీ, తపాల 
         పెట్టె 11().    చిరునామాగల   శ్రీగంటి    సూర్యనారాయణశాస్త్రివారు. 
         "ప్రథమమునుండి    నాకెన్నో     విధాల    సహాయముచేయుచున్న  శ్రీ 
         దేశోద్ధారక    కాశీనాధుని   నాగేశ్వర్రావుపంతులుగారికి    నాప్రణామాంజలి. 
148                  వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం
   నా  కనేకవిధముల  సహాయసంపత్తి   నొసగుచున్న  ప్రాణమిత్రులగు 
   బసవరాజు    వెంకటప్పారావు,    దువ్వూరిసాంబమూర్తి,    యేడిద 
   సూర్యనారాయణగార్లకు    శతహస్రవందన   కునుమార్పణములకన్న
   నేనేమీ  యువకరింపగలను." 
 అనిప్రకటించారు. ఈ తీరుగా  వీరందరు  ఈశృంగారాన్ని  యెంకిపాటలను 
 మెచ్చుకోవడమేగాకుండా   భారతి   ప త్రికనిండా    ప్రణయజానకి   అని 
 ప్రణయినీగీతాలనీ     ప్రణయగీతాలని      ప్రణయసౌధమనీ     వీరీవిగా 
 కనబడుతున్న వి. వీరిట్లా ప్రీతీ జూపిన వీటితత్వమేమిటీ అని వీటినన్నిటిని 
 శ్రద్దతో పరిశీలించాను. ఇక వీటివిచారణ ఆరంభిస్తాను.
                             యెంకిపాటలకథ.

      యెంకినినాయుడు   వరిస్తాడు.   ఆమె    మొట్టమొదట  బెట్టుచూపీ 
 తరవాత  అతడికి  వశమవుతుంది.  రాత్రుల్లో చేలో నాయుడుంట యెవరికీ 
 తెలియకుండా   అతడికొరకు  నీటుగా   వస్తుంది.   మంచెకింద  గోనెపట్ట 
 వేసుకొని   యిద్దరు   కలుస్తారు.   ఆమె  కులుకుచూపులు   చూపిస్తుంది. 
 తెల్లవారబొయ్యేవేళ యింటికిబోయి  యేమి  యెరగన ట్లుంటుంది. కొన్నాళ్లకు 
 యిద్దరూ  పెండ్లాడుతారు.  తరుహిత   యిద్దరికి   వియోగం సంభవిస్తుంది. 
 యెఁకినౌయుడికోసం    రాత్రులయందు   యేటి    వోడ్డుకుపోయి   అతణ్ని
 లుచుకుంటుంది.   తరువాత   మళ్లీ కలుస్తారు.  తిరుపతికి పోతారు. మళ్లీ 
 బిగ్గాగం ఇద్దరూ  ఒకరికోసం   వొకరు    తాపపడతారు.   తిరిగి  కలుస్తారు. 
 కోరోజుల్లో   కడుపుతో   వుంటావని   నాయు   డబటాడు.  అందుకు నాకు
 ఇనాము   లియ్య   మంటాడు.   పుస్తకంలో  కథ  ముగుస్తుంది.
      శృంగారం అనే గ్రంథంలో ఒక్కొక్క కొన్ని కొన్ని పద్యాలు రచించారు."
 రజస్వల కాకముందే చన్నులువచ్చినవి."
     "జోడుగుండ్లబారననేద దోచే గొత్త చనులు" అని. 
     "సొంగు గుబ్బలకైక నేగదన్ని పయ్యంట." అని. 
                        శృంగారాధికరణం                              149
          "నా చను లు, నా వెంట్రుకలు, నాముఖం, నాపెదవీ  నీవే ననీ 
          బాపజేసి  ఆమాటతీర్చకపోవడం  మంచిదేనా"  అని.
          "సావిట్లోగాజులుసప్పుడయినట్లు, సిటి కేసిరమ్మని చెయ్యూపి 
          నట్లు" 
    అని   యిట్టాటివి   కనబడుతున్న  వి.  ఇక భారతిలో ప్రణయగీతాలు, 
    ప్రణయసౌధాలు, ప్రణయజానకి.  మూగనోములు  మొదలైనవాటిలో
          "అది నడిచేటపుడు జీరాడుకుచ్చెళ్లు  రేపే దుమ్ములో  ఒకరేణువు 
          నయితాను."         (నాయని సుబ్బారావు, భారతి. 1-7-61.) 
          "ఏమి   చేయుచు   నుండునో  యింటిలోన,  నాదు జానకి  నా 
          రతనాల బొమ్మ".(అధికార్ల   సూర్యనారాయణ,   భారతి.  1-2) 
          "ఎప్పుడు   ప్రియుడువస్తాడా,     ఎప్పుడాముద్దుమొగంచూస్తానా 
          అని    ఆతురపడుతున్నాను."      (సౌదామిని భారతి. 1-1.) 
          "ఓకాంతా    నన్నొక్కసారి   చూడు.   నీకటాక్షామృతంలో  రాలే 
          చినుకులను    తాగనియ్యి,   నీచూపుభిక్షపెట్టు". 
          (ప్రణయసౌధం, మామునూరు నాగభూషణరావు.
                                                భారతి 3-3.) 
    ఓప్రియురాలా!
          "నీవు  నన్ను   చూడవచ్చేటపుడు  ప్రణయరసంతో   నీపాదాలు 
          కడుగుతాను,   నామనఃపుష్పహారల   నీమెడలో   వేస్తాను.  నా 
          హృదయదీపకళికతో    హారతిస్తాను.  ప్రణయగీతాలు  పొడుతాను. 
          నీపాదాలదగ్గరవాలే   పూజాపుష్పాన్నౌ  తాను.  నాకు స్వర్గంవద్దు. 
          నీనీడలో   వుంట   చాలు.   నాకు   గంగాజలం   వద్దు.  నీ 
          మధురామృతంలో   అమృతపు   చినుకునే  లో, నాకింద్రపదవి 
          వద్దు. నీకంటిలో పాపనై తా." 


  150        వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపు కవిత్వం
             (ప్రణయగీతాలు,  భండారు  రాజేశ్వరావు.   భారతి. 2-2.) 
       "నాకు  రెక్కలుంటే  నీవద్దవ్రాలి  నిన్ను  ముద్దు పెట్టుకుంటాను."
                               (నాదెండ్ల వెంకట్రావు, భారతీ. -2-2.) 
       "ఓతరుణీ  నీకౌగిట్లో   జేరి   తనువుమరుస్తాను.  నామీద   ఆకాశం 
       పడ్డా  భయంలేదు. (ప్రణయోన్మాదం.  పాణిని.  భారతి. 1.3.)
       "నాప్రణయగాన  శబ్దాలకు  విశ్వమంతా   చలించి  నిట్టూర్పు 
  విడిచిందీ."  (వేదుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి, భారతీ. 1-3.)
       "గువ్వజంట   చింతచెట్టుమీద   సరసమాడుతున్నవి. 
  చప్పుడైనపుడెల్లా  నీవే  వస్తున్నావని  చూస్తు న్నాను." 
                                         (సౌదామిని, భారతీ. 1-10.) 
       "కలికి  ఒండోండుకోరనీ  వలపుదక్క." 
       (పువ్వాడ    శేషగిర్రావు,   చోడవరపు   జానకిరామయ్య,  భారతి.)
       "దానిచీరె   కొంగు   రాచుకున్నది.  నిద్రపట్టదు.  దానిచూపులు 
  దానికులుకులు    ఎదురుకొంటున్నవి."
                      (కవికొండల వెంకటరావు, భారతి. 2-10.) 
       "నన్ను విబుధులు విడిచినా, నామిత్రులు  విడిచినా  నాప్రేమభాగ్యం 
       వుంట  నా   కేమిభయం."
                                (గరిగిపాటి రామమూర్తి, భారతి. 2-11.)        
       "ముద్దులొలుకు    నీరూపుపిల్లా,   మూర్ఛదెచ్చెనేమో   పిల్లా."
                                                    (భారతి. 1-12) 
       "నిన్ను   వలచుట   జానకీ   నేను   నేను." (భారతి, 1-11.) 
  అని     అంటున్నారు.    పైవాటిలో     అక్కడక్కడ    మూలపద్యాలను 
  నేను   గద్యంలో   ఉదాహరించను.  యెంకిపాటలు,  శృంగారమనే గ్రంథం 
  భారతిలో  ప్రణయగీత,   ప్ర   ణయసౌధ,    ప్రణయోన్మాద   ప్రభృతులు 
  వెలువరించిన శృంగారం యిది. మంచిదీ దీనితత్వమేమిటి? ఇది హేయమా? 
  ఉపాధ్యమా? అని యిక విచారిస్తాను. 
                          శృంగారాధికరణం                   151
                            శృంగారం. 
        కుమారస్వామి    అన్నట్లు   సర్వప్రాణులకు    ఆనందజనకమైన 
  మాన్మధానురాగంమీద   ఆధారపడివున్నది   గనుక   శృంగారం   మనకు 
  ఉపాదేయ మవుతున్నది.
        "స్త్రీతీ  నామాపి  మధురం" అని అభినవగుప్తపాదులంటున్నారు.
        "శృంగార ఏవ మధురః పరః ప్రహ్లాదనో రసః"         (ధ్వన్యా.) 
  అని  ఆనందవర్ధనుడు.  వాల్మీకి  కాళిదాసాదులు  ఆశృంగారాన్ని   ప్రతి 
  పాదించి  ఉత్తమకావ్యాలను   మనకు  ప్రసాదించారు. కనుక   శృంగారం 
  ఉపాధ్యం .
                        తటస్థాక్షేపం. 
       శృంగారం   గ్రాహ్యంకాదు.  అది   ఆనందజనకం  గనుక    గ్రాహ్య 
  మంటారా! భోజనాదులు సయితం ఆనందజనకమే. భోజనాన్ని ఆధాగంచేసి 
  యేందుకు కావ్యం రచించరాదు.?
       ౧. "అన్నం   బ్రహ్మేతీ   వ్యజానాత్"                (తైత్తి.భ.) 
       ౨. "అన్నేన   జాతానీ   జీవంతి"                   (తైత్తి.భ.) 
       ౩. "అదిత్యో  హ  వై  ప్రాణేరయిరేవ  చంద్రమా!"         ప్రశ్నో) 
       ౪. తసై  సహోవాచ  ప్రజా  కామోవై   ప్రజాపతిః  స  తపోతప్యత
          సతపస్తస్త్వాస   మిధున   ముత్పాదయతే   రయిం చ.(అన్నం)
          ప్రాణం చేత్యేతామే బహుధాప్రజాః కరిష్యత ఇతి.        (ప్రశ్నో) 
       ౫. "యోయో   హ్యన్నమత్తి   యోరేతః   సిగ్బవతీ  తద్భూయ  ఏవ
          భవతి"                                 (ఛాందో) 
       ౬. సోపోభ్యతపత్   తాభ్యోభితపాభ్యో    మూర్తి   రజాయత   యావై
          సామూర్తి రజాయతాన్నంవైతత్.              (ఔతరే) 


  152     వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

      ౭. అన్నంననింద్యాత్    తద్ర్వతం    ప్రాణోపో అన్నం  శరీర 
         మన్నా ద...అన్న  వానన్నా  దో  భవతి  మహాన్  భవతి.
         ప్రజయాపశుభిరహ్మవర్చ   సేన  మహాన్   కీర్త్యా  (తైత్తి. భ) 
      ౮. అన్నం  న  పరిచక్షీత   తద్ర్వతం  ఆపోవా  అన్నం జ్యోతి 
          రన్నాదం.                        (తైత్తి భృ)
      ౯. అన్నం  బహుకుర్వీత   తద్ర్వతం  పృథివీఐ   ఆన్నంఆకా 
         కోన్నాదః.                        (తైత్తి.భృ.) 
    ౧౦. తస్మాద్యయా    కయాచవిధయా  బహ్వన్నం    ప్రాప్నుయాత్. 
                                        (తైత్తి.భ)
    ౧౧. ఆహమన్న   మహమన్న   మహమన్నం   అహమన్నా   దో
         హమన్నొదో   హమన్నాదః           (తైత్తి .భృ.) 
     ౧. అన్నం   బ్రహ్మమని   తెలుసుకోవలెను. 
     ౨. అన్నం  వల్లనే  భూతాలు  జీవిస్తూవున్నవి. 
     ౩.  ఆదిత్యుడు  ప్రాణం  అన్న  చంద్రుడు. 
     ౪. ప్రజా  కాముడై  ప్రజాపతి  తపస్సు  చేశాడు. తపస్సజేసి  ఒక
         జంటను  ఉత్పాదించాడు.  అన్న  మూ   ప్రాణమూ   అనేవి 
         నాకు   ప్రజను   కలిగిస్తవి   అని   కబంధీకి   విప్పలాదుడు
         చెప్పినాడు. 
     ౫. యెవడు    అన్నం    తింటున్నాడో    యెవడు   రేతస్సేకం
         చేస్తున్నాడో    వాడు   విస్తరిస్తున్నాడు. 
     ౬. ప్రజాపతి   నీళ్లనుండి   తపస్సుచేశాడు.  అట్లా  అభితప్తమైన
         నీళ్లనుండి    మూర్తి   పుట్టింది.   పుట్టిన   మూర్తే   అన్నం. 
     ౭. అన్నీ    నిందించవద్దు.   అది     బ్రహ్మవేత్తకు    వ్రతం.
        ప్రాణం   అన్నం   శరీరం   అన్నాదం.   అన్నం   గలవాడు 
        అన్నాన్నీ   భక్షించే  ప్రాణం  గలవాడవుతున్నాడు.  సంతానం 


                               శృంగారాధికరణం                     153
            చేత     పశువులచేత      బ్రహ్మతేజస్సు     చేత     గొప్పవాడ
            వుతున్నాడు.   కీర్తి చే  తను   గొప్పవాడవుతున్నాడు. 
         ౮. అన్నాన్ని     పరిహరించగూడదు.   అది   బ్రహ్మవేత్త కు వ్రతం.
            వుదకాలే    అన్నం.  జ్యోతిస్సు  అన్నాన్ని  భక్షించేది.
         ౯. అన్నాన్ని     గౌరవించవలెను.   అది    బ్రహ్మవేత్తకు    ప్రతం.
            భూమే  అన్న  స్వరూపం. ఆకాశం   అన్నాన్ని   భక్షించేది. 
         ౧౦.యేప్రకారం చేతనైనా విస్తారమయిన అన్నాన్ని పొంద
            వలసినదీ.. 
         ౧౧.నేను    అన్నాన్ని.    నేను   అన్నాన్ని.  నేను అన్నాన్ని. నేను
            అన్నాన్ని    భక్షించేవాణ్ని.    నేనుఅన్నాన్ని    భక్షించే   వాణ్ణి.
            నేను అన్నాన్ని భక్షించే వాణ్ని. 
     అనితీరున    ఉపనిషత్తులు    అన్న    మాహాత్మ్యాన్ని    ప్రశంసిస్తున్నవి. 
     ఛాందోగ్యంలో   ఉషస్తే    ప్రతిహర్త   నడిగితే  అన్న  మే దేవత అంటాడు. 
     వేదపురుషుడు      తెల్లకుక్కరూపంతో      అన్నమాహాత్మ్యం      బకుడికి 
     ఉపదేశిస్తాడు. ఇంకా  ఉపనిషత్తుల్లో అన్న  ప్రశంసవున్నది. ఇట్లా ప్రశస్తమైన 
     భోజనాన్ని   కావ్యంలో    యేందుకు   వర్ణించరాదు?    కానీ     భోజనాన్ని 
     ప్రధానవస్తువుగా     తీసుకొని    కావ్యాలను   రచించడంలేదు  అట్లా రచిస్తే 
     జుగుప్సగా   వుంటుంది.  అట్లానే   శృంగారాన్ని   కూడా    ప్రధానాంశంగా 
     తీసుకొని    కావ్యం   రచించడం   అప్రశస్తం.
         "ఆహార   నిద్రాభయమైధునాని." 
     అని    అన్నట్లు  భోజనం  మైధునేచ్ఛాయివన్నీ పశుకృత్యాలు. ఈపశుగుణం 
     యొక్క   తృప్తి    కోసం  యెవరికి   లభించీనరీతి  వాండ్లు పాటుపడతారు. 
     ఇది  చెప్పుకోతగ్గ   విషయంగాదు. అందుకే
         "లాటీనేత్రపుటీపయోధరఘటీ   రేవాతటీ   నిష్కుటీ, 
         పాటీరద్రుమవర్ణనేన   కవిభిర్మూర్దినం   నీయతే."  
    154                వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం  
              

(లాటస్తీ నేత్రపుటాలను కుండలవంటి స్తనాలను నర్మదానదీతీ రానవున్న పొదరిండ్లను, చందనవృక్షాలను, వర్ణిస్తూ మూఢులు కవులు దినాలు గడుపుతారు) అని ఒకరు కావ్యటినే నిరసించారు.

"న చ సభ్యతరపొదచుంచవః" (త్రిశతి)

(సభ్యతరమైన వాక్కులను చెప్పడంలో నిపుణులంగాము) అని భర్తృహరి కవులమాటలను నిరసిస్తున్నాడు.

ఈ పశుకృత్యాలను ఆధారం జేసుకొని పరిణతబుద్దులు కావ్యంలో ప్రవృత్తులుకావడం అనుచితం .పశుత్వాన్ని అణగదొక్కడానికే భారతీయ విజ్ఞానమంతా సర్వశక్తిని వినియోగిస్తున్నది. యోగసాంఖ్య వేదాంత ప్రముఖ శాస్త్రాలు ఈపనికే యత్నిస్తున్నవి. అట్లాటి స్థితిలో కవులు లోకాభ్యుదయ హేతువులైన మహాప్రయత్నాలకు తోడ్పడడానికి బదులు పశుత్వాన్ని ప్రేరేపించే కామాన్ని ఆధారం చేసుకొని ప్రవర్తించడం సర్వధా అప్రశస్తం.కనుక శృంగారం యెంతమాత్రం గ్రాహ్యంకాదు అని అంట.

సిద్ధాన్తం.

చెప్పుతున్నాను; భోజనాన్ని ఆధారం చేసుకొని కావ్యం వ్రాయనట్లే కామాన్నీ ఆధారం చేసుకొని కావ్యం వ్రాయరాదనడం సరిగాదు. భోజనం. సంభోగేచ్ఛ. నిద్ర, భయం, ఇవన్నీ పశుకృత్యాలన్న మాట సత్యం. అయితే జగత్సంతతికి, అంటే, జగత్తుయొక్క అవిచ్ఛిన్నతకు, భోజనభోగేచ్ఛలు రెండూ ప్రధానమైనవిగా వున్నవి.

"బ్రహ్మచర్యా దేవ ప్రవ్రజేత్."

అని వాక్యాలతో జన్మపరంపరను ఆపీ జగత్తును విచ్ఛిన్నంజేసే బ్రహ్మ మీమాంసా మార్గ మొకటి వున్నా,

"ప్రజాతంతుం మా వ్యవచ్చేల్సీ?"

(తైత్తీ.) 
                                శృంగారాధికరణం                                  155
     అనేశ్రుతివాక్యాల         ఊతతో       నిత్యనైమిత్తిక     కామ్యకర్మలను     ప్రేరేపించి
     జగత్తుయొక్క    అవిచ్ఛిన్నతను     ఆరాధించే        ప్రవృత్తిమార్గం         లోకంలో 
     చిరప్రతిష్ఠితమై     వున్నది.
         "సా   భావయిత్రీ        భావయితవ్యా      భవతి      తం      స్త్రీమ్గర్భంమ్భిభర్తి                  
         సోగ్రఏవకుమారం         జన్మనోగ్రేధిభావయతీ        సయత్            కుమారం 
         జన్మనోభేధిభావయతి          ఆత్మానమేవ               తద్భావయతి...ఏవం సంత
         తాహీ  మే    లోకాస్తదస్య    ద్వితీయజన్మ."      (ఐతరే)

     అని  ఇతరైయోపనిషత్తు         ఆదేశించిన          జగత్సంతతిని,(జగదవిచ్ఛిన్న తను)

         "ధర్మం     జైమినిరతఏవ."                                             (బ్రహ్మ)

     అని     పూర్వపక్షవాదులు      సయితం       గౌరవార్థం     ప్రస్తావించిన       జైమిని, 
     జ్ఞానానికి    కర్మాంగత్వ       మారోపించి       ప్రవృత్తినే      ప్రతిష్ఠించిన       జైమిని. 
     వాస్తవంగా   ఆరాధించిన     వాడవుతున్నాడు.
        "సంతతిః   శుద్ధవంశ్యా  హి పరత్రేహ  చ     శర్మణే" 
     అన్న     కాళిదాసవాక్యాలు        ఈ      జగదవిచ్ఛిన్నతయొక్క        రూపాన్ని 
     తెలుపుతున్నవి.
            ౧. "స్వాద్వన్న        భక్షకామేన        వేషోయం     యోగినాం    ధృతః." 
            ౩. స్థితోసి     యోషితాం     గర్భే      తాభిరేవ         వివద్గీతః 
               అహో     కృతఘ్నతా    మూర్ఖ     కథం?       తా    ఏవ    నిందసి.
                                                                          (మండనః.) 
            ౩. యాసాంస్తన్యం     త్వయా       పీతం       యాసాం         జాతోసియోనీతః 
               తాను    మూర్ఖతమ    స్త్రీషు  పశువద్రమసే  కథం.? 
            ౪. మన్యే      మైధునకామేన      వేషోయం   కర్మిణాం     ధృతః.
(శంకరః.)

156

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

1. రుచిగల ఆహారం తినగోరినవాడిచేత యోగివేషం స్వాకృత
    మగుతున్నది.
2. స్త్రీలగర్భంలో వుండి స్త్రీలచేతనే వివర్ధితుడవై ఓమూర్ఖుడా
    వారినే యెట్లా నిందిస్తావు? అహోకృతఘ్నత

(మండనుడు)


3. యెవరిస్తన్యం తాగినావో యెవరి యోనిలో నుండి పుట్టినావో
   ఆస్త్రీలతోనే ఓమూర్ఖతముడా పశువువలె యెట్లా రమిస్తావు?
4. మైథునకాముడిచేత గృహస్థవేషం స్వీకృతమవుతున్న
    దనుకొంటాను. (శంకరుడు)

అని యీతీరున కర్మబ్రహ్మ మిమాంసలకు జరిగిన వివాదం జగత్సంతతికి ఆధారమైన స్త్రీ పురుష సంయోగాన్ని కర్మమీమాంస యెట్లాపూజించేదీ తెలుపగలదు. ఇట్లాటి జగదవిచ్చిన్నతకు అవశ్యకమై ప్రాణధారణ సాధనమైన ఆహారం సంస్కృతి సాధనమైన సంయోగం రోతగాక, ఉపాదేయత్వాన్నే పొందుతున్నవి. ఆహారాన్ని వాల్మీకి అయోధ్యాకాండంలో 91 వ సర్గంలో భరద్వాజుదు భరతుడికి ఆతిధ్యమిచ్చినఘట్టంలో మనోహరంగా వర్ణించాడు. అయితే తరతమ భావంచేత ఆహారంకంటె సంయోగమే జగత్స్దంతతికి (జగదవిచ్చిన్నతకు) సన్నిహిత కారణం ప్రధానకారణం అయివున్నది. జగస్థితి కారకుడైన శ్రీవిష్ణువును శృంగారానికి అదిదైవతంగా భావించడంలో యీఅభీప్రాయమే వ్యక్తమవుతున్నది. బుభుక్షకంటె సంభోగేచ్చ యెక్కువ ప్రధానంగా స్వీకృతం కావడం ఉచితమంటున్నాను. ఇంతటి మహిమగల శృంగారం కావ్యంలో ప్రధానమని భారతీయులు ఉత్కృష్టమైన ప్రవృత్తిధర్మానికి కావ్యాన్ని అనల్పసాధనంజేసి లో కాభ్యుదయయానికి తోడ్పడడంలో వారి అమేయజ్ఞానాన్ని వెలయించారు.

157

శృంగారాధికరణం

"క్రౌంచద్వంద్వవియోతొత్దు శోకు శ్లోకత్వ్మాగత:"

అని ఆనందవర్ధనుడ్ కీర్తించిన క్రౌంచద్వంద్వవియోగం అధారంగా సీతారామ సంయోగవియోగాలను నెలయించిన వాల్మీకికృతిని లోకంలో వున్న సమస్తకావ్యజాతంలో మహోన్నతస్థానం పొందదగ్గ రామాయణాన్ని ప్రశంసిస్తూ "యత్ర ప్రవృత్తికాస్త్రార్ధం సమ్మనేన నిరూపితు"

(పారాశర్యోపపురాణం)

(యెక్కడ ప్రవృత్తిశాస్త్రార్ధం బాగా ప్రకాశితమయిందో)

అని అన్నారు సంయోగంతో వియోగం సంబద్ధమైనది గనుక వియోగం సంయోగ సంబంధి అయి సంయోగవియోగాలు రెండూ శృంగారమవుతున్నవి ఈ తీరుగా శృంగారం గ్రాహ్యంమాత్రమేగాకుండా సమస్త జగత్ద్సితికి హేతువుకావడంవల్ల ప్రధానమనిగూడా నిరూపించాను. ఇట్లా ప్రవృత్తిమార్గాన్ని చేపట్టిన కావ్యం ప్రవృత్తి హేతుభూత మయిన సంయోగాన్ని స్వీకరించడం అత్యంతం ఉచితమన్నాను. ఇందుకే భారతీయులు కవిత్యోన్నతికి ఆకరమైన నాటకంలో శృంగారం (వీరమైనా) ప్రధజనమన్నారని వ్యాఖ్య చేస్తున్నాను. వీరాన్ని గురించి నాటకాధి కరణంలో వివరించాను గనుక యిక్కడ వదలుతున్నాను. వేదాంతజిజ్ఞాసులుస్దంపూర్ణంగా బలం ప్రాపించినతరువాత శాంతాన్ని గూడా రసకోటిలో సాహిత్యవేత్తల స్ధిరపరచినట్లు కనబడుతున్నవి. భరతుడు శాంతరసం చెప్పకపోయినా

"నిర్వేదస్ధాయిభావ: శాంతోస్తి వనమో రసః" (కావ్య)

అనిమమ్మటాదులు శాంతాన్ని ప్రతిపాదించినవిధం

"నిర్వేదస్యామంగళప్రాయస్య ప్రథమమను పాదేయత్వే: పి

ఉపాదానం వ్యభిచారిత్వే: పి స్ధాయిత్వాభిదానార్ధం" (కావ్య)

158

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

అని దాన్ని సమర్ధించిన విధం. శాంతం రసకోటిలో స్ధిరపడ్డమార్గాన్ని చూపుతున్నవి.

ఈ సంగతి సంపూర్ణంగా వాజ్మయదర్శనంలో మరియొకచోట మీమాంస చేశాను. గ్రంధవిస్తర భీతిచేత యిక్కడా వదలుతున్నాను. ఇది యింత ప్రధానమైనది గనుకనే.

"శృంగార ఏవ మధుర: పర: ప్రహ్లాదనో రస:" అనిద్వనికారుడు కీర్తిస్తున్నాడు.

ఇక యెంకిపాటలు, శృంగారం, భారతిలో ప్రణయజానకి, ప్రణయగీతం, ప్రణయగానం, మొదలైనవాటిలోని శృంగారతత్వమేమిటి? అని విచారిస్తాను.

శృంగారే విచారణ

శృంగారం లోకసంతతికి (అవిచ్చిన్నతకు) ప్రేరకమని అందువల్ల మనకు గ్రాహ్యమని అన్నాను. ఇది ధర్మతత్పరులయందు నిష్ఠమైనప్పుడు లోకాభ్యుదయహేతువై ఉపాదేయ మవుతున్నది. ధర్మతత్పరమైన జగత్సంతతి అబీష్టంగాని అధర్మ తత్పరమైన జగత్తు యొక్క అవిచ్చిన్నత త్యాజ్యమెకదా కనుక దర్మతత్పరులలో నిష్ఠమై శృంగారం ఉత్తమత్వం ఆరోహిస్తున్నది.

పూర్వపక్షం

శృంగారం లోకసంతతికి ప్రేరకం కావడంవల్ల గ్రాహ్యమంటే మేము వొప్పుకోము అది కుమారస్వామి రత్నాపణంలో అన్నట్లు సర్వప్రాణి హృదయంగమం గనుక గ్రాహ్యం. అందుకే

"శృంగార ఏవ మధుర: పర: ప్రహ్లాదనో రస:" (ధ్వన్యా)

159

శృంగారాధికరణం

(శృంగారమే మధురం; అత్యంతం ప్రహ్లాదనం అయిన రసం అని ఆనందవర్ధను డన్నాడు) "స్తితి నామాసి మదురం" (స్త్రీ అనేపేరే మధురమైనది.)

అని అభినవగుప్తపాదులు అన్నాడని మీరే ఉదాహరించారు.

"జ్ఞాతాస్వాదో వివృతంఘనాం కో విహాతుం సమర్ధ:"(మేఘ)

(ఇది వరకు రుచిచూచిన వాడెవడు వివృతులఘనను విడువ సమర్ధుడు?) అన్న కాళిదాసువచనం ప్రసిద్ధమేగదా! ఇక

1, "ఉరసి నిపతితానాం స్రస్త ధమ్మిల్లకానాం
    ముకుళితనయనానాం కించిదున్మీలితానాం
   ఉపరి సురతఖేదస్విన్న గండస్థలానాం
   అధరమధు వధూనాం భాగ్యవంత: పిబంతి.

2. అవాస:క్రియతాం గాంగే పాపహారిణి వారిణి,
    స్తనద్వయే తరుణ్యా వా మనోహారిణి హారిణి.

3. మాతృర్య ముత్సార్య విచార్య కార్య
   మార్యాస్సమర్యాదమిదం వదంతు.
   సేవ్యా నితంబా కిము భూధరాణాం
   ఉత స్మరస్మేరవిలాసినీనాం.

4. ప్రణయమధురా: ప్రేమొదారా రస్యాశ్రయతాం గతా:
    ఫణితిమధురా ముగ్దప్రాయా: ప్రకాశితసమ్మదా:
   ప్రకృతిసుభగా విస్రంభార్ధా: స్మరోదయదాయినో
   రహసి కిమపి స్వైరాలాపా హరంతి మృగీదృశాం.

5. ఆదర్శనే దర్శనమాత్ర కామా
    దృష్ట్వా పరిష్వంగసుఖైకలోలా.

160

వాఙ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యాం
ఆశాస్మహే విగ్రహయో రభేదం

1.వక్షస్సు మీదవాలి కొప్పు జారగా ముకుళితనయనలై
  కొద్దిగా ఉన్మీలితలై ఉపరిసురతంచేత చెమర్చిన గండస్థలా
  లతొ వుండే వధువుల పెదవితేనెను భాగ్యవంతులు
  తాగుతారు.

2.పాపహారిఅయిన గంగవారియందైనా వాసంచెయ్యి లేదా?
   మనోహరి. హారి అయిన తరుణీస్తనద్వయమందైనా వాసం
   చెయ్యి

3. మాత్సర్యంవదలి కార్యం విచారించి మర్యాదతొ
    ఆర్యులారా! ఈ సంగతి చెప్పండి భూధరాల నితంబాలు
    సేవ్యమా? స్మరస్మేరవిలాసినుల నితంబాలు సేవ్యమా?

4. ప్రణయమధురం అనురాగరేమ్యం రసాశ్రయం ఫణితి
    మధురం. సౌకుమార్య భరితం ప్రకాశితసమ్మదం
    స్వలావరుచిరం విస్రంభార్ధం స్మరెఓదయప్రదం అయిన
    మృతీనేత్రల స్వైఆలాపాలు యేకాంతంలో అనిర్వాచ్యంగా
    మనస్సును హరిస్తవీ.

5. మాడనంతసేపు చూస్తే చాలునని వుంటుంది. చూసిన
   తర్వాత కౌగిలించుకొని సుఖ మనుభవించవలె నని
   వుంటుంది. ఆయతాక్షి కౌగిలిలోకి రాగానే విగ్రహాల
   అబేదాన్ని అపేక్షిస్తాము.
   

అని యిట్లాభర్తృహరి ప్రతిపాదించిన శృంగారమనోహరత్వం

ఇంకా వివరించవలసిన పనిలేదు.

161

శృంగారాధికరణం

ఈతీరుగా శృంగారంయొక్కగ్రాహ్యత్వం వాని మాధుర్యాన్ని బట్టేగాని ధర్మానుబందిత్వాన్ని బట్టికాదు అని అంటారా?

సిద్ధాన్తం.

చెప్పుతున్నాను, శృంగారం మాధుర్య హేతువుచేతనే గ్రాహ్యమైతే ఒకజారుడు పరకాంతతొ కూడినప్పటి శృంగారం మనకుఇ గ్రాహ్యంగా వుండవలెను. సీతాద్రౌపదీ విషయకమైన రావనకీచకుల రతి మనకు మనోహరంగా వుండవలెను చోరులు దగాకోరులు హంతకులు వీండ్ల శృంగారం మనకు గ్రాహ్యంగా వుండవలెను. కాని యీ శృంగారం హెయమనేసంగతి సహృదయుల కందరికి విదితం. అవునయ్యా పరకాంతతో జారుడుకూడినప్పటిశృంగారంకూడా గ్రాహ్యమెందుకు కాదు? గ్రాహ్యమేను అని అంటారా? చెప్పుతున్నాను. అది లోకస్థితికి సంఘ క్షేమానికి హానికరం గనుక దాన్ని మనం ద్వేషిస్తున్నాము ఇది సాధారనవిషయం గనుక దీన్ని విస్తరించి మీమాంస చేయవలసిన పనిలేదు. దుష్టులశృంగారం సంస్కారవ్ంతులకు గ్రాహ్య్హంగ వుండదు. జారులకు జారశృంగారం రుచించవచ్చును. కాని దుష్టుల ప్రీతితో మనకు పనిలేదు. కావ్యంలో సహృదయానందమే ప్రమాణం సహృదయులకు దుష్టుల శృంగారం అగ్యాహ్యమని నిరూపించాను కనుక శృంగారం మాధుత్య్హ హేతువుచేతనె గ్రాహ్యంగాదంటున్నాను.

పూర్వపక్షం.

మీదు నాయకులను ప్రధానంగా విచారిస్తున్నారు. అక్కడ నాయకుడు దుష్టుడైనా శిష్టుడైనా దానితో మనకు పనిలేదు.

రసాస్వాదసమయంలో వీడు రాముడు. వీడు వావణుడు. ఈమె తార, ఈమె సీత, ఈమె స్వాయ ఈమ పరకీయ, అనే పరిచ్చేదమే వుండదు. స్త్రీపురుషసాధారణ్య ప్రతీతి తప్ప మరేమీవుండనేరదు.

162

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

కనుకనే
   "పరస్య న పరస్యేతి మమేతి న మమేతి చ.
    తదాస్వాదే విభావాచే: పరిచ్చేదో న విద్యతే (సాహి)

ఇది పరుడికి సంబంధించినది. ఇది పరుడికి సంభందినదిగాదు. ఇది నాకు సంబందించినది ఇది నాకు సంబంధించినది కాదు. అని కావ్యంలో విభావాదుల పరిచ్చేదమే వుండదు.

   "సాధారణ్యేన రేత్యాదిరపి తద్వత్ ప్రతీయతే" (సాహి)
   "రత్యాదులు సాధారణ్యభావనవల్ల ప్రతీతమవుతున్నవి." అని సాహిత్యదర్పనకారుడన్నాడు. కనుక విభావాదులకు దుష్టాందుష్టత్వం మేమొప్పుకోము. ఆ విచారణే సాహిత్యంలో అసంబద్ధం. అది ధర్మ శాస్త్రంలో చేస్తే చేయండి అని అంటారా?

సిద్ధాంతం


వినిపిస్తున్నాను; మధువు ఆస్వాదింతమయ్యేటప్పుడు తద్బావన తప్ప ఇది గిన్ని. ఈగిన్నె వడల్పింత, దీన్ని యీలోహంతో చేశారు అనే విచారణ వుండదు. మధుమాదుర్యమే ఆనిమిషంలో మనో వ్యాప్తమై వుంటుంది. అని తెల్పడం యెట్లాటిదో రసాస్వాదనసమయంలో విభావాదులపరిచ్చేదం వుండదనడం అట్లాటిది. మధువు తియ్యగావున్నా దాన్ని కుష్టి పులినీళ్ల చేతితో తాకి విషలిప్తమైన గిన్నెలో బోశాడు అని తెలిసినప్పుడుగూడా, మధ్వాస్వాదనసమయంలో మధుమాధుర్య భావనతప్ప మరేమి వుండదనేమాటల ప్రేరణవల్ల అకుష్ఠి స్వృశించి విషపుగిన్నెలో పోసిన మదువును తాగము. మధువు మధురమనుగాక దాన్ని అస్వాదించేటప్పుడు అన్యవిచారనవుండకపోవుటనుగాక కాని దాని వుపాదిదుష్టమని తెలిసినప్పుడు తప్పక అది ఆగ్రాహ్యమే అవుతున్నది. తెలియక అట్లాటిదుష్టశృంగారకావ్యం పఠిస్తామా? మన:కాలుష్యం మొదలైన నాంతతీయకఫలాలు తప్పక సిద్ధిస్తున్నవి. ఇంతకూ

163

శృంగారాధికరణం

"తదాస్వాచే (రసాస్వాదే)

అన్నప్పుడు దూష్యోపాధివిరహితమైన రసాసృవాద మని రసశబ్దానికి అర్ధం. యెందువల్లనంటే; దూష్యోసాదిచున్నప్పుడు అది రసాభాస మవుతుందని ఆ కృతికర్తే.

"అనౌచిత్యప్రవృత్తత్వ అభాసో రసభావయో:" (సాహి)

అనిచెప్పుతున్నాడు. కనుక సాధారణ్యవాదంచేత దుష్టశృంగారం సమర్ధితంకాదు.

పూర్వపక్షం

అవునయ్యా దుష్టులశృంగారం ఆగ్రాహ్యమంటున్నారు శిల్పానికి కళకూ ధర్మాధర్మ విచారణ అనావశ్యకం. పాడేకోకిలకు పాడడమే వ్యాపార ఫలం అయినట్లు కవి0కూడా శిల్పాన్ని కళకు ప్రవర్తింపజేసి అదేవ్యాపారంగా అదే ఫలంగా వర్తుస్తున్నాడు. అతినికి ధర్మంతో పనిలేదు. అని అంటారా? చెప్పుతున్నాను.

సిద్ధాన్తం

శిల్పానికి కళకూ కూడా అనందమే పరమార్ధమని చొపుతున్నా అట్లాటి ఆనందానికి వెనక ధర్మం గుప్తంగా వుంటూనేవున్నది. దేవాలయాలమీది అసభ్య్హ ప్రతిమల అధర్మ విశిష్టమైన శిల్పం సంస్కారవంతులకు ఆ "యకంగా నేసంగతి ఋజువు చేయవలసిన పనిలేదు. కనుకనే సామాజికుల ఆనందానుభచానికి వెనక ధర్మంగుప్తంగా వున్నదంటున్నాను. అవునయ్యా ధర్మంగాని అధర్మంగాని లేని సరశ్చంద్రొద యాదుల వర్ణనలు సంస్కారవంతులైన సామాజికులకు ఆనందమియ్యగా అంటే అట్లాటివాటిలో గూడా సత్వసౌందర్యరక్తి విశుద్దప్రకృతి ప్రేమ. అనే పావనధర్మాలు లగ్నమయ్యేవున్నవి.

164

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

మనుష్యప్రకృతి

కాని; ఇట్లాటి ధర్మా ధర్మప్రేవృత్తిలేని స్థాచ్వరప్రకృతికంటె మనుష్య ప్రకృతి సంస్కారేవంతుడైన కవి సమీపించేటప్పటికి, లోకస్థితికి హేతుభూతమైన ధర్మం. దానికి విఘాతం కలిగించే అధర్మం. తప్పించుకో వీలులేనంత అఖండాకృతిలో సర్వస్థలాల గొచరిస్తుంన్నవి. ప్రవృత్తి మార్గంలో వున్నంతవరకు సత్యరజస్తమస్సుల ప్రవృత్తులలో శబళితమైన యీమనుష్యప్రకృతి నుండి దుష్ఠత్వాదుష్టత్వజదులను, సుగున దుర్గుణాలను ధర్మాధర్మాలను, అపహ్నవింపలేము. అని వేంతవంటి అగ్నికి ఉష్ఠగుణం వలె వుంటునేవున్నవి కనుకనే వాటిని అపహ్నైంచలేమంటున్నాము. అందువల్ల మనుష్యప్రకృతిని విషయంగాచేసిన కవి, శిల్పకళ ఆనందఫలాలైనప్పటికీ మనుష్య ప్రకృతివంటివున్నధర్మాధర్మాదులను అపహ్నవింప లేడంటున్నాను. శిల్పానికి శిల్పస్థితే ప్రయోజనంగాని వేరే ప్రయోజనం లేదంటారా? అది అసంబద్ధం యెవరికో ఒకరికి శిల్పసృష్టియే ప్రేయోజనం అయితే కానియ్యండి ఆశిల్పసృష్టికి హేయత్వం ఉపాదేయత్వం ఆనాందారిఫలాలవల్లనే సిద్ధిస్తున్నవి. కోకిలపాడుతున్నది. గదా అని యెవడూ వినడు. అది ఆనందజనకంగా వుండడం వల్లనే వింటాడు. అట్లానే కవి వ్రాశాడు గదా అని మొగమాటంచేత యెవడూ కావ్యాలను చదవడం, నాటకాలను చూడడం, ఆనందం కొరకు చద్వుతాడు. శిల్పం ఆనంద ప్రదమైనప్పుడే ఉపాదేయమవుతుందంటున్నాను. శిల్పానికి శిల్పస్థితే ప్రయోజనమనేమాట అంగీకతించవీలులేదు. దాని గ్రాహ్యత్యాగ్రాహ్యాత్వాలు ఆనందప్రభృతి ప్రయోజనాంతరాలను ఆక్షేపించివున్నవి. ఆనందం ధర్మాధర్మవ్యవస్థితమని యిదివరకే విశసపరచాను. ఇంతకూ చెప్పదలచిందేమంటే శృంగాతస్థితే శృంగారప్రయోజన మనేమాట అసంబద్ధమని, శృంగారం మధురం గనుకనే గ్రాహ్యంగాదని, అదిమధురమైనా వుపాధి దూష్యంగా నప్పుడే గ్రాహ్యమని, చెప్పుతున్నాను.

165

శృంగారధికరణం

కనుకనే చోరుల, హంతకుల జారుల శృంగారం హేయమంటున్నాను.

జగత్సంతతి

శృంగారం జగత్సంతతికి సాధనమని అందుకే ప్రవృత్తిమార్గానికి ఉపోద్బలంగా వీరశృంగారాలు ప్రధానమైన బారతీయ కావ్యప్రస్ధానం వర్తిస్తున్నదని వ్యాఖ్యచేశానని చెప్పినాను. జగత్తులో మనుషులు సుఖంగోరుతారుగాని దు:ఖం పీడా గొరరు. హంతకులు చోరులు పరధనాపహర్తలు. మోసగాండ్లు ఇట్లాటివాండ్లస్ధితి లోకానికి పీడాకరమని అందరికీ విదితం. ఇట్లాటివాండ్లుండేలోకం అవిచ్చిన్నంగా వుండడానికి బదులు విచ్చిన్నమైపోతేనే మంచిదని తొచక మానదు కనుకనే జగత్సంతతి సిద్ధాంతంలో ఇట్లాటి దుష్టులశృంగారం మిక్కిలి హేయమంటున్నాను. దయ. సత్యం, తేజస్సు, స్వాతంత్ర్య౦ ఇట్లాటి కల్యాణగుణాలు వెలిసేలోకం స్వర్గతుల్యంగా వుంటుంది. సుఖహేతువౌతుంది. సర్వప్రాణిస్పృహణీయమై స్వర్గ్య్హమైనదాన్ని యెవరు కోరడు? నిత్యనైమిత్తికకామ్యకర్మలచేత జైమిని లోకానికి ప్రాపింపజేయ యత్నించిన ఫలం యీదృతశసుఖగర్బితమైయే వున్నది. దయ, సత్యం ప్రేమ, తేజస్సు స్వాతంత్ర్యం ఇట్లాటి కల్యాణగుణాలు వెలిసే స్ధితి ధర్మం అర్ధకామాలను అతిక్రమించినపుడే లోకానికి సిద్ధిస్తున్నది. కనుకనే లోకసంతతికి పరమసాధనమైన శృంగారానికి ధర్మరక్షకులను, లోకరంజకులను తేజస్వంతులను ఆలంబనము చేశారని చెప్పుతున్నాను.

అదిగాక లోకానికి అంతటిశ్రేయస్సు సమకూర్చేవారి శృంగారేం మనకు ఆనందప్రదంగా వుంటుంది. లోకసంగ్రహంకొరకు పాటుపడే మహాత్ములను మనం ఊరేగిస్తాము. అందుకే ధర్మరక్షకు లయిన రాజులు, మంత్రులు, ధర్మపరాయణులైన ఇతరులు భారతీయకవ్యంలో శృంగారనాయకులుగా వెలయగలిగినారు. అర్ధకామాలు ధర్మానికి

166

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

అణగినప్పుడే ధర్మం స్థిరచికాసంతో ప్రకాశిస్తున్నది. ధర్మంతో సమస్త కల్యాణగుణాలూ వికాసం పొందుతున్నవి.

ముందు శృంగారాధివతగా వెలయబోతూ అరణ్యస్థలిలో ప్రియసంయోగం కొరకు తపస్సాచరించే పార్వతియందు ప్రియుడైన పరమేశ్వరుడికి కామాన్ని తొక్కినిల్చున్న ధర్మమే గోచరించి.

"అనేన ధర్మ: సవిశేషమధ్య మే త్రివ్యర్దసార: ప్రతిభాతి భావిని, త్వయా మనో నిర్విషయార్ధకామయా యదేక ఏవ ప్రతిగృహ్య సేవ్యతే"

(ఓ పార్వతీ! ఇందువల్ల ధర్మమే త్రివర్గసారమైనట్టు నాకు తోస్తున్నది. యెందువల్లనంటే; అర్ధకామాలు తలపెట్టకుండానే ధర్మాన్ని ఒక్కదాన్నే ప్రతిగ్రహించి నీవు ఆరాధిస్తున్నావు) అని అంటాడు.

ఓ పార్వతీ! ధర్మార్ధకామాల్లొ ధర్మసారత్వం నేడు నాకు కనబడుతున్నదీ. అర్ధకామాలను అధ:కరించిన నీవు దాన్ని (ధర్మాన్ని) ఒక్కదాన్నే అరాధిస్తున్నావు అని అభిప్రాయం తెలుపుతాడు. పశుత్వద్యోతకమైన కామం అడుగుకుపోయిన తరవాత ధర్మం ఆలంబనం అయిన సమయాన పార్వతీపరమేశ్వరుల సంయోగాన్ని కుమారసంభవంలొ ఆరాధించిన కాళిదాసు

"అస్యర్ధకామో తస్యాస్తాం ధర్మ ఏవ మనీషిణ:" (రఘు)

ఆ దిలీపమహారాజును అర్ధకామాలుగూడా ధర్మమే అయినవి.

అని వేరొక చోట అంటాడు ఇట్లా అర్ధకామాలను సేవకులుగా జేసుకున్న ధర్మసారత్వాన్ని కాళిదాసు అనేకస్థలాలల్లో తన కవితాసర్గంలో ప్రకటిస్తాడు.

167

శృంగారాధికరణం

కేవలం కామిని అగ్నివర్ధుణ్ని అంత:ఉరంలోవుండి ప్రజలకు దర్శనం సయితం ఇయ్యక కాలుమాత్రం చూపి స్త్రీలోలుడై వున్నవాణ్ని చిత్రించి అతడు చివరకు క్షయపుట్టి చచ్చినాడని ముగించాడు. పడకటింటిలో ఆకస్మికంగా స్త్రీ కనబడగా నీకొంగురాచుతున్నది. నాకు నిద్రపట్టదని అనిపించక ధర్మదేవతను ఆరాధిస్తూ


"కా త్వం శుభే కన్య పరిగ్రహో వా
కిం వా మదభ్యాగమకారనం తే.
ఆచక్ష్య మత్వా వశినాం రఘుణాం
మన: పరస్త్రీవిముఖప్రవృత్తి"

(రఘు.)


(ఓకల్యాణీ నీవెవరు? నీ వెవరిభార్యవు? రఘువంశరాజులు పరస్త్రీ విముఖులైన విజితవిషయులని తెలిసిగూడా నీవెందుకు వచ్చావు?) అని కుశుడిచేత కాళిదా సనిపిస్తాడు.

కామాన్ని దహించిన పిమ్మట బ్రహ్మతేజస్సుతో వెలిగే పరమేశ్వరుడిచేత, సంయోగం కొరకు కామాన్ని అతిక్రమించి తపస్సు చేస్తున్న పార్వతిని, పవిత్రురాలిని కాళిదాసు చేయిస్తాడు. శాకుంతలంలో శృంగారనాయకుడైన దుష్యంతుడి ధర్మారాదనను.


"ధర్మ్యాః తపోధనానాం
ప్రతిహతవిఘ్నాః క్రియాః సమాలోక్య
జ్ఞాన్యసి కియద్బుజో మేరక్షతి మౌర్వీ కిణాంక ఇతి."

(శాకుం.)


(తపోధనులయెక్క ధర్మవిహితమైన క్రియలు ప్రతిహతవిఘ్నాలైవుండడం చూసి "నామౌర్వీకిణాంకమైన భుజ మెంతదూరం రక్షిస్తున్న దనే సంగతి తెలుసుకోగలవు.)


"సాఖలు విదిత భక్తిం
మహర్షే: కథయిష్యతి"

(శాకుం.)

168

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

విదితభక్తిని నన్ను మహర్షికి ఆమె తెలుపుతుందిగదా.)

"తపోవన నివాసినాం ఉపరోధో మాభూత్"

(తపోవననివాసులకు ఉపరోధం కలుగకుండును గాక) అని యీతీరున వ్యక్తపరుస్తాడు. ఉత్తరరామచరిత్రలో భవభూతి విప్రలంభశృంగార నాయకుడైన శ్రీరాముడి ధర్మతత్పరత్వాన్ని

"స్నేహం దయాంచ ప్రీతించ యదివా జానకిమపి ఆరాధనాయ లోకానాం ముంచతో నాస్తి మే వ్యధా." (ఉత్తర)

(ప్రజలను ఆరాధించడానికి స్నేహాన్నివిడిచినా దయనువిడిచినా ప్రీతిని విడిచినా, చివరకు జానకిని విడిచినాగూడా నాకు చింతలేదు.) అని వినిపిస్తాడు. కాదంబరిలో బాణుడు శృంగారసందర్బంలో అంగకధలో వచ్చే పుండరీకుడివిషయాన సయితం పవిత్రగుణధర్మాలను ప్రస్తావిస్తాడు.

మహోశ్వేతమీదివాంఛచేత పుండరీకుడు మృతుడుకాగా

"హాధర్మ! నిష్పరిగ్రహోసి, హాతపొనిరాశ్రయమసి, హాసర స్వతి. విధవాసి, హాసత్వం అనాథమసి." (కాదం)

(హదర్మమా! నిష్పరిగ్రహమైనావు. హాతసస్సా! నిరాశ్రయ మైనావు. హాసరస్వతి! నీనాధుడు పోయినాడు. హాసత్యమా! అనాధ మయితివి" అనే కపింజలవిలాసంలో పుండరీకుడి సత్యధర్మ పరత్వాది గుణాలను విశదీకరిస్తాడు.

ధర్మం అనంతరూపమైనది తపస్సు, దయ, సత్యం, అహింస, పరదారవిముఖత్వం, పరధనపరాణ్ముఖత్వం సత్కార్యదీక్ష మొదలయిన అనంతరూపాలతో ధర్మదేవత వెలసివున్నది. మాధవుడు చారుదత్తుడు అగ్నిమిత్రుడు చంద్రాపీడుడు అందరు ధర్మసంబందంగల వారే అయివున్నారు. మృచ్చకటికలోని చారుదత్తుడి ధర్మపరతంత్రత్వం మొదలైనవి వివరించడం గ్రంధవిస్తరహేతువని వదలుతున్నాను.

169

శృంగారాధికరణం

ప్రాచీనభారతవర్షంలో రాజత్వం ధర్మరక్షకత్వం సమానాధికరణాలుగా వుండేవి. అధర్మి అయినరాజును వేనుణ్ని వలె పదచ్యుతుణ్ణి చేసేవారు. నాయకుడికి స్పుటధర్మరక్షకత్వం ప్రతిపాదితంగాక శాకుంతలాదుల కన్న తక్కువ కక్ష్యలో చేరుతున్న మేఘదూతలో సయితం.

"యక్షశ్చక్రే జనకతనయాస్నానపుణ్యోదకేషు

స్నిగ్దచ్చాయాతరుషు వసతింరామ గిర్యాశ్రమేమ." (మేఘ)

అని జానకి స్నానపానమైన వున్నా రకాలుగలచొట వసతిచేసుకున్నాడని అతడి జానకిపాతివ్రత్యంమీది ఆసక్తి రూపమైనధర్మాన్ని విశదపరుస్తాడు.

"యాచ్చామోఘా నరమధిగుణే నాధమే లబ్దకామా"

అని అనిపించి ఉత్తములైన గుణవంతులమీది ప్రేమరూపమైన ధర్మాన్ని స్పష్టపరుస్తున్నాడు. శృంగారానికి ధర్మసంబంధి నాయకుది అవశ్యకత యింతటిది గనుకనే సాహిత్యవేత్తలు

"అనురక్తలోక: తేజోచైదగ్ద్య

శీలవాన్ నేతా త్యాగీ కృతీ." (సాహి)

"ఉత్తమప్రకృతిపాయ: రస: శృంగార ఇష్యతే" (సాహి)

"లోకోత్తర నాయకాశ్రయేణ శృంగారస్య పరిపోషాతిశయ:" (సాహి)

అని నిరూపిస్తున్నారు శ్రీరాముడు. నలుదు, ఉదయనుడు యిట్టి ధర్మ పరతంత్రులు శృంగారనాయకులై భారతీయకావ్యంలో శృంగార తత్వాన్ని ప్రబోధిస్తునారు.

170

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

పూర్వపక్షం

అవునయ్యా; అనురాగమార్గాలు కట్టుబాట్లకు లోనయ్యేవిగావు ఒకధర్మరక్షకుణ్ని ఒక స్త్రీ ప్రేమించవలెనంటే సంభవించవచ్చును సంభవించకపొవచ్చును కనుక ధర్మరక్షకత్వంతో శృంగారానికి సంబందం లేదు; హృదయమార్గాలు దుర్గ్రహాలు అని అంటారా?

సిద్ధాంతం

చెప్పుతున్నాను ధర్మపరాయణ అయిన యేస్త్రీనైనా సరే దర్మ రక్షకుడైన పురుషుడు ప్రేమించి తీరవలెనని గాని ధర్మ రక్షకుడైన యేపురుషుణ్ణి అయినా ధర్మపరాయణ అయిన స్త్రీ ప్రేమించితీరవలెనని గాని నేను నియమం చెప్పలేదు. హృదయమార్గాలు దుర్ఘహా లన్నమాట సత్యం. అయితే చిత్తనైర్మల్య మొకటివున్న తరువాత యేదేవత నారాధించినా ఆ ఆరాధనం చరితార్ధమవుతున్నది. అట్లానే హృదయక్షాశనమైన తరువాత యెవరిని ప్రేమించినా అది ఉపాచేయమై ఆశృంగారం లోకశ్రేయస్సును బలపరుస్తున్నది. లేదా ఆశృంగారం కేవలం పశుకృత్యమై ఇంద్రియక్షోబం ఆత్మవినాశం మొదలైన హేయఫలాలకు హేతువగుతున్నది అందుకే ధర్మక్షాళనం అవశ్యకమని విశదపరిచాను. హృదయం ధర్మక్షాలితమైన తరువారు యేస్త్రీ యేవిశుద్ధుణ్ని ఉద్యహిస్తుందో యేపురుషుడు డెనిశుద్ధను వరిస్తాడో యెవరు నిర్ణయించగలరు?

చిత్తనైర్మల్య మొకటివున్న తరువాత యేదేవత హృదయాన్ని అదిస్థిస్తుందో! హృదయమార్గాలు దుర్ద్రహమన్నాము.

"మహేశ్వరే నా జగ్తతానుధీశ్వరే
జనార్ధనే నా జగదంతరాత్మని
న వస్తుబేదప్రతిపత్తిరస్తి మే
తథాపి భక్తి స్తరుణేందుశేఖరే"

(త్రిశతి)

171

శృంగారాధికరణం

"జగధీశ్వరుడైన మహేశ్వరుడియందుగాని, జగదంతరాత్మ అయిన జనార్ధనుడియందుగాని, నాకు వస్తుభేద ప్రతిపత్తి లేదు. అయినప్పటికీ తరుణేందు శేఖరుడియందే నాకు భక్తి" అని

"శైవా వయం నఖలు తత్ర విచారణీయం
పంచాక్షరీజపపరా వితలాం తథాపి
చేతో మదీయమతసీకుసుమావభాసం
స్మేరాననం స్మరతి గోపనధూకిశోరం"

(మేము శైవులం అందులో విచారించవలసినది లేదు. మేము అధికంగా పంచాక్షరీజనపరాయణులం అయినప్పటికీ నాచేతన్సు అతసి కురుమావభాసుడూ స్మేరావనుడూ అయిన గొసవధూకిశోరుణ్ని స్మరిస్తున్నది) అని భర్తృహరి లీలాశుకులూ అన్నట్లు వాస్తవంగా హృదయమార్గాలు దుర్హ్రహం.

"వ్యతిషజతి పదార్థాన్ అంతర: కోపి హేతు:" (మాలతీ)

(యేదో ఒక అనిర్వాచ్యమైన అంతరహేతువు పదార్ధాలను కలుపుతున్నది) అని భవభూతి ఈసత్యాన్నే ప్రకటిస్తున్నాడు ఇంతకూ దుర్గ్రహత్వంతో సంబద్ధమయ్యే వున్నదని శృంగారం ఉపాదేయం గావడానికి లక్షితం గావలె నని చెప్పుతున్నాను.

సాధారణులు - చిల్లర శృంగారం

ఇక సాధారణుల శృంగారాన్ని చర్చిస్తాను. ధర్మంగాని అధర్మంగాని యెరగక యేవరిపొట్టవాండ్లు పోసుకునేవాండ్లు సాధారణులు వీరు కాముకులైనప్పటి శృంగారాన్ని చర్చిస్తాను వీరిశృంగారం గ్రాహ్యమా అని విచారణచేస్తాను. లోకశ్రేయస్సుకు త్యాగంచూపే మహాత్ములను

172

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

గౌరవించి ఊరేగించి వారిఆనందమే మనకు తృప్తిగా ప్రవర్తిస్తామని వారిశృంగారం మనకు గ్రాహ్యమై వర్తిస్తున్నదని విశదపరచాను.

"అరాధల్నాయ లోకస్య"

అన్న శ్రీరాముడు ఉత్తరరామచరిత్రలోను సర్వధర్మాలకు నిలయంగా

   "అనేవ ధర్మ: సవిశేషమద్య మే
     త్రివర్గసార: ప్రతిబాటీ భావిని"

అనేమాటలు వెలువరించజేసి వెలువరించగలిగిన లోకపితలు పార్వతీ పరమేశ్వరులు కుమార సంభవంలోను ఉత్తమశృంగార నాయకులై భారతీయకావ్యంయొక్క ఔత్కృష్ట్యాన్ని ప్రకటిస్తున్నారని తెలిపినాను. ఇక కేవలం సాధారణకాముకులు వారి పెండ్లాన్ని ముద్దుపెట్టుకొని బుజాలమీద యెక్కించుకుంటే యెక్కించుకో వచ్చును. అది మనకు విచార్యంగాదు ఇట్లాటికాముకుడు పూలదండలువేసుకొని కులుకుతుంటే పూల రంగడ్ంటాము ఒకప్పుడు అట్లాటి కేవలకామేచ్చారూపమైన పశుబావాలే మనలోప్రేరితంకాగలవు. దర దీరులు శృంగారం మనకు ఇట్లాటి భావనలను కలిగించదు. పైగానిర్మలదాంపత్యం మీద అభిలాష అవిర్భవింపజేస్తుంది. అందుకే పత్నులతోకూడిన ఋషులను పరమేశ్వరుడు చూచినపుడు.

"తర్జర్శవాదభూచ్చంభో: భుయాన్ దారార్ధమాదర:"

(వారిని చూడడంవల్ల శివుడికి భార్యా స్వీకారంమీద ఆదరం హెచ్చుగా గలిగింది) అని కాళిదాసన్నాడు. యెందుకు? కామతృప్తికి గాదు.

"క్రియాణాం ఖలు ధర్మార్ద్యణాం సత్సత్న్యో మూలకారణం"

(ధర్మసహితమైన క్రియలకు సత్పత్నులేగదా మూలకారణం అని వెంటనే కాళిదాసంటాడు. కేవలకామరూపమైన వృత్తి ప్రేరితమైత్ యేమంటారా?

173

శృంగారాధికరణం

కేవల కామం విషలోలత్వాన్ని విషయలోలత్వం బుద్ది నైర్యల్యానికి ఆచ్చాదనాన్ని ఆత్మవినాశాన్ని కలిస్తున్నవి అది కేవలం పశువృత్తి. అగ్ని పర్వతంనుండి పొంగే ప్రవాహంవలె లేచిన బిల్హణుడి అద్యాపి స్మరణాలు సర్వలోకంలో కాముఇకశృంగారకోటిలో ప్రధమ స్ధానం ఆక్రేమించదదివున్నా అవి బిల్హణుడికి కాళిదాసాదుల కీర్తివంటి ఉత్తమకవితాకీర్తినితేలేదు. చివరకు అతనిమనస్సు మోటుదనాన్ని తెలిపే కథనుగూడా లోకం అతనికి తగిలించింది.

"రాజుద్వారే భగాకారే విశన్తి ప్రవిశన్తి చ
.....వతే పండితా: సర్వే బిల్హణో వృషణాయతే"

అనేకథ అతని మోటుకామపు ప్రవృత్తికి తగేవున్నట్లు నాకు తోస్తున్నది. కేవలకాముత్వం విషయలోలత్వాన్ని విషయలోలత్వంఆత్మవినాశాన్ని కలిగిస్తవి. గనుక ఆపేక్ష్యం గాదంటున్నాను. అది గాక శృంగారం మిక్కిలి సునిశితమైనది అది యేమాత్రం హద్దుమీరినా మితిమీరినా క్షోభమెకలుగుతున్నది. లోకంలో అనేకమైన హింసలు పీడలు, హత్యలు అలజదులు దేహాత్మల నైర్మల్యవినాశాలు ఈశృంగార దుర్వినియోగంవల్ల గోచరిస్తున్నవి. ఇది ధర్మసంబంధి అయినప్పుడే లోక శ్రేయస్సుకు తోడ్పడుతున్నది. అర్ధకామప్రేరితమాయెనా అత్యంతం అవర్ధహెతువగుతున్నది. ఇది ముదిదశలో మొటుపనులచే వెలువరిస్తున్నదిగాని ఉదాత్తస్వరూపాన్ని ప్రకటించజాలదు. ఈ ప్రాకృత ప్రవృత్తిలో మనకు వుంటున్నవి కనుకనే సాధారణుల శృంగారం గ్రాహ్యంగా దంటున్నాను. "చెన్నపట్టణంలో" అనె మొదలయిన యిప్పటినవల అనేకంలోను భారతిమొదలయిన పత్రికల్లోని "పరీక్ష" సర్వదర్శినిలోలక్కులు" మొదలైన కధలవంటి కధల్లోను వుండేది. యీ అనుపాదేయమైన శృంగారమే అయివున్నది.

174

వాజ్మయ పరిశిష్టాభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

అనుషంగిక ఫలాలు

శృంగారం ఆధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినప్పుడే అది వుపాదేయం.అది అధారంగా కొన్ని పశువృత్తుల కలియడం మొదలైనవి మాత్రంబయట బడ్డప్పుడు క్షుద్రశృంగార మవుతున్నది.

"ఆరాధనాయ లోకస్య"

అని అనగలిగిన ధర్మతేజస్సుతో పరిణతులైన ఉత్తమనాయకులందు గాని తదాత్తబావోన్మిలనంగలదు ఇది లేని కేవలం కలియుడం గిల్లడం గిచ్చడం చుంబించడం కౌగిలించడం మొదలైన వృత్తులు శృంగారానికి క్షుద్రఫలాలంటున్నాను. ఇవి వినదగ్గవి చెప్పుకో దగ్గవికావు. కనుకనే ఈకోటిలోచేరిన ఉదాత్తత్వం లేక

"రజస్వలకాకముందే చండ్లువచ్చినవి
సాగరుగుబ్బలరైక నెగదన్ని
నీచన్నులు నీవెండ్రుకలు నాకువశం చేస్తావని చేయలేదు
సావిట్లోకి సిటి కేసి రమ్మని చెయ్యూపి నట్లు"

అని కేవల అశువృత్తులను రేపే గంటి సూర్యనరాయాణశాస్త్రివారు పకశింపజేసిన శృంగారం అనే పుస్తకంలోను.

"అదినడిచేటప్పుడు కుచ్చెళ్లు రేపేదుమ్ములో రేణువునైతా"
(నాయని సుబ్బరావు)
"జానకి నరత్నాలబొమ్మ యేంజేస్తున్నదో"
(అధికర్ల సూర్యనారాయణ)
యెప్పుడు ప్రియుడువస్తాడా! యెప్పుడుమొగం చూస్తానా,"
(సౌధామిని)

175

శృంగారాధికరణం

"ఓకాంత్రా నన్నుజూడూ

(మామునూరి నాగభూషణరావు)


"నన్నేనరేమంటేనేమి నీప్రేమబాగ్యంవుంటే నాకేమిభయం"

                                      

(గరిగిపాటి తామమూర్తి)


"నాకు రెక్కలుంటే నీవద్దవచ్చి వాలి ముద్దుపెట్టుకుంటాను"
                          (నాదెండ్ల వెంకట్రావు)
"ఓతరుణీ నీకౌగిట్లోచేరి తనువుమరుస్తాను
నామీద ఆకాశంపడ్డా భయంలేదు
నా ప్రణయగాన శబ్ధాలకు విశ్వమంతాచలించి
నిట్టూర్పు విడిచింది."
                          (వేదుల సత్యనారాయణమూర్తి)
"చింతచెట్టుమీద గువ్వజంట సరస మాడుతున్నది
చప్పుడైనప్పుడెల్ల నీవేవస్తున్నావని చూస్తున్నాను
                                    (సౌదామిని)
"కలికి నీవలపుదప్ప నాకు మరేమీవద్దు
               (పువ్వాడ శేషగిరిరావు.చోడవరం జానకిరామయ్య.)
"దాని చీరకొంగు రాచుకున్నది నిద్రపట్టదు"
                                  కవికొండల వెంకట్రావు
    "ముద్దులొలుకు నీరూపు పిల్లా, మూర్చదెచ్చా వేమో పిల్లా"

అని యీతీరున భారతిలోని ప్రణయగీతం, ప్రణయసౌధం, ప్రణయోన్మాదం మొదలైనవాట్లో వ్యక్తమవుతున్నవి కేవలం పశుత్వం వెల్లడించేవి అయిన యీమాటలన్నీ వినదగినది చెప్పుకోదగినది కాని క్షుద్రశృంగారమైవున్నవి శాస్త్రగ్రంథాల్లో శబ్దవృత్తులు మొదలయినవాటికి లక్ష్యంగా ఉదాహరించే చాటుపద్యాలవంటివి యివంటారా? నాకు నిప్రతిపత్తిలేదు. యివి నొక నూతనకవిత్వం ఉత్తమకవిత్వం అంటున్నందున విచారణ

176

వాజ్మయ పరిశిష్డభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

శృంగారం ఆధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినప్పుడే అది మనకు స్వీకార్యమన్నాను. విశ్వనాథు డన్నట్లు ఉత్తమప్రకృతులై అనురేక్తలోకులై శీలవంతులై ధర్మతేజస్సుతో పరిణతులై ఉత్తమ సంస్కరప్రాప్తితో ఉదాత్తులైన నాయకులందే ఇట్లాటి దశసిద్ధిస్తున్నది. అప్పుడాశృంగారం శ్రోతవ్యమవుతున్నది. దానివల్ల ఆనందమేగాక నాయకవిష్ఠమైన వీరత్వ తేజశ్శాలిత్వ శీలవత్వాదులమీద అనురక్తి వాటివల్ల లోకాభ్యుదయానికి అనుకూలమైన కల్యాణగుణాభిరతీ నాంతరీయ కఫలాలుగా సిద్దిస్తున్నవి. యీసంగతి రఘువంశకుమారశంభవొత్తర రామచరిత్రాదులవల్ల విదితమవుతూనేవున్నది. వీట్లో వృతాంతం యెక్కు వున్నది. ఇట్లానే ఉదాత్తనాయికానిష్ఠమైన కల్యాణగుణాలపై అనురక్తిసయితం అనుషంగికంగా సిద్దిస్సున్నది.

ప్రాకృతులు--కామప్రేమ

కేవలం కాముకులశృంగారం క్షుద్రమని నిరూపించాను. ఇకకేవలం ప్రాకృతందశలోవుండే మనుషులశృంగారం క్షుద్రమనిచెప్పవలసిన పనిలేదు. కేవల కాముకుల్లోను ప్రాకృతుల్లోను రూపప్రేమే ప్రధానమవుతున్నది. ఈరూపప్రేమ అవయవసన్ని వేశం మొదలైన బహిరాకారంమీద ఆధారపడి వుంటుంది. యీ ఆకారానికి వికృతిగలిగినప్పుడు ప్రేమకూడ వికృతి జెందవలసినవస్తుంది. కారణగుణం కార్యంలో సంక్రమించడం ప్రసిద్దిమేగదా. యీప్రాకృతమైన కామప్రేమ పశుప్రేమ. వీటి నన్నిటిని దాటి ప్రేమ గుణాలమీద అధరపడ్డప్పుడే పవిత్రమైన లోకాభ్యుదయానికి హేతువగుతున్నది. రూపంమీద ఆధారపడ్డ ప్రేమ విషయలోలత్వానికి మాత్రం హేవువగుతున్నది. కనుకనే కవుకుల గురువు కాళిదాసు

"అరూపహార్యం మననస్య నిగ్రహాత్" (కుమార)

177

శృంగారాధిమరణం

(రూపహార్యుడుకాని పినాకపాణిని పార్వతి పతిగా కోరుతున్నది) అని రూప ప్రేమ యొక్క హేయత్వాన్ని వ్యక్తంచేస్తాడు

ధర్మసంబంధంగాని అధర్మ సంభంధంగాని యేమీ లేకుండా తీనడం కనడం పరమప్రవృత్తిగా పెట్టుకున్న సాధారణులు శృంగారం సయితం అగ్రాహ్యమే అవుతున్నది. వీరులు సత్యవాదులు దయావంతులు పరదారవిముఖులు లోకానికి అపేక్ష్యులుగారు. యేదో విధంగా స్వార్ధాన్ని అణచి లోకశ్రేయస్సుకు ధర్మంకొరకు త్యాగం జూపగలిగినప్పుడే ధర్మరక్షకత్వం సిద్ధిస్తున్నవి. ధర్మమ అనంతముఖాలతో వెలసివున్నదని యిదివరకే చెప్పినాను. అదిగాక ప్రాకృతుల్లో ఆశృంగారం ఆదారంగా కులకడణ్ కలియడం తహతహపడడం ఇట్లాటివి మాత్రమే బయటబడతవ్. ప్రాకృతులు నాయకులూగావున్న యెంకిపాటలు మొదలైనవీస్థితినే తెలుపుతున్నవి.,

"కామాతురాణాం న భయం నలజ్జా"
అన్నట్లు యెంకిపాటల్లో నాయుడు బావ
"పదిమందిలో యెంకిపాటనే పాడంగ"

అని తనకాంతను గురించిన పాటను లజ్జవిడిచి పదిమందిలో పాడేకేవలకామి; యింతేకాదు. ఇతడు పరకాంతతో వరసలాడే వెకిలిమనిషి.

"పారుగమ్మతో నేను వరసలాడేవేళ"

అని అంటాడు. యితడు సంస్కారహీనుడైన ప్రాకృతుడని యింకా ముందునిర్ణయిస్తాను. ఈకోటిలోనివారు గనుకనే యీ యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్మమ్రపాట మొదలైనవాట్లో

"కన్ను గిలికిస్తాది, నన్ను బులిపిస్తాది."

178

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

నాసక్క నంకీ, జాము రేతియేళ నీటుగా వొస్తుంటె
వొయ్యార మొలికిస్తుంది కులుకు సూపెడుతాది
కులుకుతా నన్నేటో పలుకరించాలి
కనుబొమ్మ సూడాలి కమ్మగుండాలి" (యెంకిపట)
"కడుపుకోసం మొక్కుకోవే చంద్రమ్మ"
                                        (వెంకయ్య చంద్ఫ్రమ్మపాట)
"కొద్దిలో వరహాల కొడుకునేత్తేవంటి"
"(మాంచెకింద)గోనెపట్టాయేసి గొంగడిపై నేసి
కులాసగుంటాది" (యెంకిపాట)
"అంటింత చెట్లలో తంటాలుపడలేము
పాతగొంగడి సింపి తేరో రెంకయ్య"
          (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట)

అని యిట్లాటి మనోవృత్తులు ప్రాకృతులు గనుకనె ప్రధానంగా బయటబడుతున్నవి అనురక్త లోకత్వం తేజశ్శాలిత్వం సంస్కారప్రాప్తి యిట్లాటి స్పృహణీయగుణాలువున్న వ్యక్తియందు విష్టమైతే ఆశృంగారవృత్తాంతం మనకు శ్రోతవ్యమై ఆనందమేగాక వీరత్వ తేజశ్శాలిత్వాలమీద అనురక్తి వాటివల్ల కలిగే లోకాభ్యుదయానికి అనుకూలమై వుండే కల్యానగుణాభిరతీ నాంతతీయకఫలాలుగా శృంగారంవల్ల సిద్ధిస్తున్నవని యిదివరకు విశదపరచాను. పొరుగుకాంతలతొ వరసలాడడం పెండ్లాము యెదురు గావుంటే నాకు చాలుననడం నీవన్నిసిన్నియలు సూపేవా అనడం కులకడం సోకూ తిరణాలబోవడం మంచెకింద తిప్పలుపడడం (నా తిప్పతీశ్వరుడు లేడా అని) అంటింతచెట్లలో తంటాలుపడలే మనడం యివే యెంకిపాటలు మొదలైనవాటివంటి శృంగారంలో వ్యక్తమయ్యేవి. శాకుంతలంలో శకుంతలకు ఆశ్రమవాసమూలాన ప్రాప్తించిన సంస్కారం, అందువల్ల సిద్ధించిన ముగ్దప్రకృతిప్రేమ గురుజనరతి యిట్లాటివాటి వల్ల కలిగే

179

శృంగారాధికరణం

చిత్తవిశ్రాంతినైర్మల్యాదులు అనుభూతుమై అట్లాటి కల్యాణగుణాలమీది అభిరతి అనుషంగికంగా సిద్ధించేదే అయువున్నది. ఇట్లాటివి మనతోబుట్టువులకు కూతుండ్లకుసిద్దిస్తే మంచిదనుకుంటాము. కాని మనకూతుండ్లు మనతోబుట్టువులు రాత్రులయందు యింట్లో వాండ్ల కన్నుగప్పి చేలకుపోయి మంచికిందా చెట్లల్లో రహస్య కార్యాలు చేయవలెనని కోరము యిటువంటి శృంగారం క్షుద్రమని ప్రధానంగా స్వీకార్యం కాదని అంటున్నాను.

పూర్ఫపక్షం

అవునయ్యా;
"గుడికి చండమెడతావుంటె నాయెంకి" (యెంకిపాట)
"తీర్ధాల కెందుకూ యాత్రలెందుకూ
దేవుడంతటమనకు లేడేచంద్రమ్మ"
                     (యెంకయ్య చందమ్మపాట)
"సొమ్ము లేలంటాది నాయెంకి" (యెంకిపాట)

అని యీపాటల్లోవున్నవి.యీతీరుగాదైవభక్తి వేదాంతం.సొమ్ములకోసం భర్తను వేధించకపోవడం స్పృహణీయగుణాలు గదా అనునంగికఫలాలు యెంకయ్య చంద్రమ్మపాటలో యెంకిపాటలొ గూడా ఆపేక్ష్యమైనవి వుంటున్నవి గనుకిఅ యివి స్వీకార్యమేనంటారా?

సమాధానం

చెపుతున్నాను; అదిసరిగాదు, సొమ్ములకోసం వేధించకుండా తమకు లభించిన వాటితోటే అందాలు దిద్దుకొనడం గుడికి దంణం బెట్టడం మొదలైనవి సాధారణ కర్యాలు. అదిగాక గుడికి దంణంబెట్టడం సొమ్ములకోసం వేధించకుండావుండడం మొదలయినవి ఉత్తమనాయికల్లోను సిద్ధిస్తవి

180

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఇంతకంటే అధికంగా ఉదాత్తగుణోన్మీలనమూ సిద్ధిస్తుంది. అధమపాత్రల్లొవుండే సాధారణమైన స్వీకార్యగుణాలూ అంతకుపైగా ఉత్తములకు స్వతస్సిద్ధంగావుండే ఉత్తమగుణాలూ కలిసి ఉత్తముల యందే సిద్ధించేటప్పుడు ఉత్తములను వదలి అధములను స్వీకరించడం అనుచితకార్యం.

"నిన్నునమ్మివుంటాను నాయుడుబావా
చింతచెట్టుపై నున్న నారాయణమ్మా
చిరిగుకోస్తున్నావ నారాయణమ్మా
సన్నపన్నగాజులేవి నారాయణమ్మా
నీచిన్ని చిన్ని చేతులాకు నారాయణమ్మా"

అనే యీపాట క్షుద్ర్సశృంగారకోటినికూడా అతిక్రమించింది.

"ఏతే సత్పురుషా: పరార్ధఘనా: స్వార్ధాన్ పరిత్యణ్య యే
సామాన్యాస్తుపదార్ధముద్యమభృత: స్వార్ధా విరోదేనయే
తేమీ మీనుపరాక్షసా: పరహితం స్వార్ధాయ విఘ్నంతి యే
యేతుఘ్నంతినిరర్ధకం పరహితం తే కే నజానీమహే"(భ.త్రి)

అని భర్తృహరి అధములను అతిక్రమించినవారికి పేరుకుదరక వదలినట్లు నేను శృంగారంయొక్క ఉత్తమత్యక్షుద్వత్వాలను నిరూపించి వీటినతిక్రమించిన యీనారాయణమ్మ నాయుడుబావల శృంగారం వంటి శృంగారానికి యిక్కడ పేరుపెట్టక వదులుతున్నను. ముందు సందర్బంవచ్చినచోట దీన్ని దుష్టశృంగారమని వ్యవహరిస్తాను. కేతిగాడు బంరారక్కల శృంగారం వీండ్ల శృంగారానికి జత అయినది. అదిగాక నాయకులు ఉత్తములు పరిపాకవంతులు అయినప్పుడు వారిశృంగార సందర్భంలో

    "వ్యతిషజతి పదార్ధాన్ అంతర: కోసి హేతు:
     న ఖలు బహిరుసాధీను ప్రీతయ: సంశ్రయంతే"

181

శృంగారాధికరణం

(యేదో వొక అంతరకారణాలవల్ల అనురాగం వుత్పన్న మవుతున్నది. అనురాగానికి బాహ్యోపాధులు సంశ్రయంగావు)

(మకరందుడు -మాలతీ.)

"సతాం మీ సందేహవదేమ వస్తుషు

ప్రమాణమంత: కరణప్రవృత్తూయ:"

(శా)


 (సందేహపరమైన విషయాల్లో సాధువుల అంత:కరణం ప్రమాణం)
"కమివహి మధురాణాం మండనం నాకృతీనాం
రమ్యాణి వీక్త్య మధురాంశ్చ నిశమ్య శాబ్దాన్
పర్యుత్సుకో భవతి యత్సుఖితొసి జంతు:
తచ్చేతసా స్మరతి మానమబోధపూర్వం

భావస్ధిరాణి జననాంతసౌహృదాని"

(శాకుం)

(నిజంగా మధురాకృతుల కేది మడనంగాదు? సుఖితంగా వుండిగూడా ప్రాణి రమ్యపదార్ధాలనుజూచి మధురశబ్దాలనువిని పర్యుత్సకం కావడమనేది అనంశయంగా భావస్ధిరాలైన జననాంతర సౌహృదాలను చిత్తంతో అజ్ఞాతంగా స్మరించడేమేను.)అని యిట్లాటి. ఉదాత్త భావాలు ఉన్మిలితంకాగవలవు. యెంకిపాటలు మొదలైనవాటివంటి ప్రాకృతుల శృంగారంలో

"మెళ్లో పూసలపేరు. తల్లో పూవులసేరు
కళ్లెత్తితే సాలు కనకాభిషేకాలు"
"రాసొరింటికైన రింగుతెచ్చేపిల్ల

అని మోటుమన:ప్రవృత్తే వ్యక్తం కాగలదు. యింతకూ చెప్పదలచిందే మంటే ప్రణయగీతాలు ప్రణయసౌధాలు మొదలయినవి. యెంకిపాటలు మొదలయినవి.భారతిలోని "పరీక్ష" సర్ఫదర్శిలోలక్కులు" మొదలయిన కధలు"చెన్నపట్టణములో" మొదలయిన నవలలు ప్రకటించేది

182

వాజ్మయ పరిశిష్ఠభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

క్షుద్రఫలకమైన శృంగారం గనుక క్షుద్రమని. సంస్కారవంతులకు ప్రధానంగా ఉపాదెయంకాదని చెప్పుతున్నాను; శృంగారానికి ధర్మసంబంధంలేనప్పుడు తేజోహినమవుతున్న దని అది యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట, యెంకిపాటలవంటి వాటిలో పశుకృత్యంగా వుంటున్నదని విశదపరిచాను.

అయితే ఇట్లాటి సాధారనకృత్యాలు, సాదారణశృంగారం లోకంలో వుంటున్నవే. వాటిసంగతి యేమంటే అవ్చి ప్రశంసించతగ్గవి కావంటున్నాను. ముద్దు పెట్టుకొని పురుషుడూ. స్త్రీకలిసి పరుండడం విడిపోయి వొకరినొకరు వెతుక్కొనడం. యివే శృంగారస్వీకరణానికి ప్రధానంగాదు. అవి ధర్మ బద్ధుల్లో నిష్టమై, అవి అధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినప్పుడు శృంగారం స్వీకార్య మవుతున్నది. ఆకలికావడం అన్నంతినడం విశేషంకాదు. ఆ అన్నంతినేవాడు ధర్మపరతంత్రుడై ఆ ఆన్నంమూలాన బలంకలిగి అది లోకాభ్యుదయానికి హేతువైనప్పుడు ప్రశస్యమవుతున్నది అందుకే ధర్మపరతంత్రుడియొక్క త్యాగియొక్క ఐశ్వర్యం ప్రశస్యమవుతున్నది.

"త్యాగాయ సంభృతార్ధానాం"

అని యీసత్యాన్నే కాళిదాసు వినిపిస్తున్నాడు.

ముద్దుపెట్టుకుని స్త్రీ పురుషులు కలిసి పరుండడం, విడిపొయి ఒకరినొకరు వెతుక్కొనడం యివే శృంగారస్వీకరణానికి ప్రధానం గావన్నాను ఇవి వుపేక్షించ దగ్గ సాధారనకృత్యా లంటున్నాను. ఈకృత్యాలు అధారంగా ఉదాత్తభావోన్మీలనం అయినప్పుడే అవి మనకు స్వీకార్యావుతున్నవి. శృంగారం పరిణతనాయకనిష్ఠయైనప్పుడే యిట్లాటిదశ సిద్ధిస్తున్న దని సాధారణుల్లో అది ముడిశృంగారం గానే వుంటున్నదని విశదంచేశాను. కనుక చిత్తసంస్కారంలేని సాధరణుల శృంగారం క్షుద్రమని మనకు ప్రధానంగా స్వీకార్యం గాదని అంటున్నాను.

శృంగాధికరణం

183

తటస్ధప్రశ్న

అవునయ్యా ధర్మరక్షతులశృంగారం లోకకల్యాణహెతువు గనుకనే స్వీకార్యమని మీరన్నారు. సాధారణదంపతుల్లో ధర్మసంబంధమున్నది. అది యెట్లానంటారా? దాంపత్యమే ఒక ధర్మం అదిగాక వారిమనశ్శుద్దే ఒకధర్మం చలించని ప్రేమ ధర్మంగాక మరేమిటి? అద్దాలు మనకెందు కని నాయుడికంట్లో మొగం జూసి బొట్టుపెట్టుకుంటుంది. యెంకి యిటువంటిప్రేమ ఒకధ్యర్మం.

"యేన మాలహరొ, ధర్మ: సర్వనాశాయ కల్పతే"

(మను)

అని స్మృతికర్తలు నిందిస్తున్న వ్యభిచారాన్ని దీన్ని పోల్చినప్పుడు ఈదాంపత్యం యెక్క గొప్పతనం వ్యక్తమవుతున్నది. సాధారణులైనా వారిదాంపత్యమె ఒకధర్మం గనుక అదిగూడా స్వీకర్యమే నంటారా?

సిద్ధాంతం

చెప్పుతున్నాను; పాతివ్రత్యం ధర్మమంటే మేము వొప్పుకుంటాము అయితే పాతివ్రత్యానికి ఆమహిమ గృహస్థా శ్రమ మహిమ వల్ల చేకూరింది. భారతీయుడి గృహస్ధాశ్రమం, ఆ ఆశ్రమంలో నిర్వహించే ధర్మపరంపర సర్వలోకానికి ఆరాధ్యమైనవి.

"క్రియాణాం ఖలు ధర్మ్యాణాం

సత్సత్న్యో మూలకారణం "

(కుమార)

(ధర్మ్యాలయిన క్రియలకు సత్పత్నులే మూలకారణం)

అని కాళిదాసు ఈగృహస్ధాశ్రమధర్మస్వరూపాన్ని తెలుపుతున్నాడు. లోకస్ధితిహెతుభూతమయిన ధర్మంయెక్క ఆచరణం యీఆశ్రమానికి ప్రధానం కావడం వల్ల దాంపత్యానికి అధర్మమహిమ వచ్చింది అందుకే

184

వాజ్మయ పరిశిష్టబాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం


"సర్వేపామని చైతేషాం వేదస్మృతిచిధానత:
గృహస్ధ ఉచ్యతే శ్రేష్ట: సత్రీనేతాన్ బిభర్తిహి
యధా నదీనదా స్సత్వే సాగరే యాంతి సంస్ధితిం

తదైనశ్రమిణస్సర్వే గృహస్ధే యాంతి సంస్ధితిం"

(మను)

(వేదస్మృతి విధానంవ్ల్ల యీ అన్ని ఆశ్రమాల్లో గృహస్ధుడే శ్రేష్డు డని చెప్పబడుతున్నాదు. తక్కిన మూడు ఆశ్రమాలవారిని యితడే భరిస్తున్నాడు నదీనదాలన్నీ సముద్రంలో యెట్లా సంస్థితిని పొందుదున్నవో అట్లానే తక్కిన ఆశ్రమాలవారు గృహస్ధుడియందు సంస్ధితిని పొందుతున్నారు) అని మనువు కీర్తిస్తున్నాడు.

"భవేద్ధర్మపరాయణ:"

(నీభర్త ధర్మపరాయణుడు కావలసినది) అని స్త్రీలను ఆశీర్వదిస్తున్నారు.

వివాహానికి ఫలం ధర్మం వీరసంతతి. అంటే వీరావిచ్చిన్నత. "పనసదొనలవంటి బిడ్దలు కనడానికా నీనోము" అని మూగినోములో అధికార్ల సూర్యనారాయణవారు అన్నట్లు పనసదొనల వంటి శిశువులను కనమని భారతీయులు దీవించరు.

"వీరపసవినీ భవ"అని దీవిస్తున్నారు.

ధర్మావలంబనమైన వీరసంతతిని అవిచ్చిన్నంచేసేది గార్హస్ధ్త్య మని బారతీయులభావం.

"క్రియాణాం ఖలు ధర్మ్యాణాం సత్సత్న్య మూలకారణం."

అని యిదివరకు నెను వుదాహరించిన కాళిదాసువాక్యాలు గార్హస్ద్యంలోని యీధర్మోన్ముఖత్వాన్నే ప్రశంసిస్తున్నవి.

"కామత్మతా న ప్రశస్తా నచిఅనేహాస్త్యకామతా" (మను)

శృంగారాధికరణం

185

(కామాత్మతప్రశస్తంకాద్సు అయితే కామాత్మత లేకుండా వుండడం లేదు) అని మను వన్నట్లు ధర్మ కామాలచేరికే గృహస్ధాశ్రమానికి పుణ్యత్వాన్ని ఆఫాదిస్తున్నది

"ధర్మేణాఫీ ఫాడాం శర్వే కారితే పార్వతి ప్రతి

పూర్వాసరాధలీతస్య కామస్యొచ్చ్యసితం మను:

(కుమా 6)

అని కామం ధర్మంచేత పవిత్రతమైన తరువాత పరమేశ్వర గార్హస్ధ్యాన్ని ప్రతిపాదించిన కాళిదాసీసత్యాన్నే వినిపిస్తున్నాడు.

ఇంతేగాని కేవలకామంవల్ల ఒకపురుషుడు ఒకస్త్రీ కలిసివుండడమే విశేషంగాదు. కనుక ఉత్తమోత్తమమైన ఆశ్రమధర్మాల అనులేని కేవలకామకులు కలయిక అచంచలంగానీ చంచలంగానీ, గాఢంగానీ అగాఢంగానీ, మాయికంగానీ, అమాయికంగానీ అది ప్రధానంగా స్వీకార్యంగాదు.

ఆక్షేపం

సరేగాని యిది మేమంగీకరించము మీరెన్ని చెప్పినా శృంగారానికి ధర్మసంబంధం మేమొప్పుకోము. యెందుకంటారా? కొందరన్నట్లు శృంగారంలో జరిగేది ఆత్మలసంయోగం. అదే అక్కడ్ ప్రధానంగాని దైహికసంయోగం గాదు. ఆత్మ సర్ఫపరిశుద్ధం దానికి ప్రధానంగా స్వీకార్య మేమంటే

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను ఆమాట సరిగాదు శృంగారంలో ఆత్మలసం

186

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

యోగమే ప్రధానమైతే ఒకస్త్రీ ఒక పురుషుడూ యెందుకు?ఆడ ఆత్మ మగ ఆత్మ వేరుగాలేవుగదా .ఇద్దరూ స్త్రీలే? యెందు కొకరినొకరు ప్రేమిందుకొనగూడదు?ఇద్దరికీ ఆత్మ లున్నవి. ఆఆత్మలసంయోగ మెందుకు శృంగారంకాగూడదు? ఇద్దరూ పురుషులే యెందు కొకరినొకరు ప్రేమించుకొనగూడౌ? ఇద్దరికీ ఆత్మలున్నవి. ఆఆత్మలుసంయోగ మెందుకు శృంగారం కాగూడరు? ఇవన్నీ అయోమయపు అసంబద్ద వచనాలు. అందుకే భారతీ సాహిత్యవేత్తలు ఆత్మలుఆత్మలసంయోగం ప్రియమైన స్త్రీపురుషుల విషయంలో గాక జీవాత్మ పరమాత్మలవిషయంలో ప్రతిపాదించారు. అది భగవద్రతి స్త్రీపురుషుల రతినుండి వేరుగా నిర్వచించడానికి దాన్ని భావంలో చేర్చారు. "రతిర్దేనాది విషయా భావ; ప్రోక్త: కాంతాది విషయతువ్యక్త: శృంగార:? అని కావ్య ప్రకాశకారు డీ అంశం తెలుపుతున్నాడు. కనుక ఆత్మసమ్యొగమని సాధరణులశృంగ్గారం స్వీకార్యమనడం అనుచితం.

ఆక్షేపం

అవునయ్యా శృంగారం ఆత్మలసంయోగానికి సంబంధించింది కాకుంటే కాకపోనియ్యండి పురుషుడు స్త్రీనిగాని స్త్రీ పురుషుణ్నిగాని ప్రేమించడం సౌందర్యాభిమానంచేత. అదే దాంట్లో ప్రధానం. సౌందర్యానికి ధర్మాధర్మవిచారన అనావశ్యకం అందువల్ల సాధారణుల శృంగారం కూడా ప్రధానంగా అంగీకారమేనంటారా?

సమాధానం

వివరిస్తాను. సౌందర్యాభిమానానికి శృంగారం సంబంధిఛినదైతే సుందరులైన తల్లి కూతురు, చెల్లెలు పినతల్లి పినతల్లి కూతురు ఇట్లా టివాండ్ల నెందుకు ఆ అభిమానానికి విషయం చేసుకోగూడదు? వారి

187

శృంగారాధికరణం

సౌందర్యాన్ని అబిమానిస్తూ తృప్తిపడుతూ వుండవ్చచ్చునుగదా పోనీయందీ ఫాణిగ్రహణం చేసిన నాయికవిషయంలోనైనా కేవల నేత్ర సమారాధనమే లక్ష్యమంటే నాయకుడికి వలెనే నాయికకుగూడా అదే పరమార్ధంగా వుండవలె నని యేమి నియమం? ఇద్దరూ ఒకటే చిత్తవృత్తిగలవారై వారికి నేత్రసమారాధనమే లక్ష్యమైతే అసమగ్రమైన దైనప్పటికి కొంతవరకు సస్ంయతమనస్పత్వమనే ధర్మం ధర్మాబావనవాదికి అనిష్ఠమైనది సిద్దించనే సిద్ధిస్తున్నది. కనుక అట్లాటిచొట్ల నాకు విప్రతిపత్తి లేదంటున్నాను. కాని సాధారణంగా అన్యోన్యరక్తులైన తరుణస్త్రీ పురుషులవిషయంలో చక్షు;ప్రీతి అంతటితో అంతంగాదు మనస్సు సొపానపరంపరలను ఆరోహించడం సాధారణప్రవృత్తి.

     "ఆదర్శనే దర్శనమత్రకామా:
     దృష్ట్యా పరిష్వంగసుఖైకలోలా:
     అలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యా
     ఆకాస్మహే విగ్రాయోరభేదం" (తిశ)

అని హరి జెప్పినమాట లీయాదార్ద్యాన్నే తెలుపుతున్నవి. ఇది సాధారణప్రవృత్తి అన్నాను సంయొగమే ఈప్సితఫలంగా గల వియోగశృంగారం సయితం సంయొగం యొక్క అన్యరూపమే గనుక దాన్ని వేరుగా విచరించవలసిన పనిలేదు. ఈసంయోగమే గనుక దాన్ని వేరుగా విచారించవలసిన పనిలేదు. ఈసంయోగం పధానం గానీయంది అప్రదానం గానీయంది కామనంబందే అవుతున్నది కేవలకామంయొక్క దు:స్వరూపాన్ని యిదివరకే విశ్సదంచేశాను. కనుక సౌందర్యవాదంచేత సాధారణులశృంగారప్రధానంగా స్వీకార్య మనడం అనుచితం

188

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆక్షేపం

సౌందర్యాభిమానవాదం పొతే పొనీయండి.మీరు భగవిద్రతి వొప్పుకున్నారుగదా? పురుషుణ్ని భగవంతుణ్ణిగా తలచిస్త్రీ సమీపిస్తున్నది. ఇది జీవాత్మపరమాత్మలసంయోగ మనుకోగూడదా? అప్పుడు సాధారణులశృంగారంగూడా ప్రధానంగా సీకార్యమవుతున్నది అని అంటారా?

సమాధానo

చెప్పుతున్నాన; మీరన్న మాట సరిగాదు. పురుషణ్యే స్త్రీ యెందుకు దైవంగా భావిచవలెను? ఒక రాయిని ఒక చెట్టును. ఒకగోడను కాదా ఒక స్త్రీని యెందుకు దైవంగా భావించరాదు? అది యెందుకు శృంగారం కాగూడదు? యెవరైతే నేమి పురుషుణ్నే భావించిందంటారా? అది వంచన సువర్ణమైతే నేమి సుద్ధమన్నైతేనేమి సువర్ణమే కావలెననేటటువంటి అప్రశస్తపుమాట.ప్రియులైన స్త్రీకి పురుషుడికి ప్రకృతిసిద్ధమైనబంధాన్ని ఆదారం చేసుకొని పురుషుడియందు పరమాత్మ దర్శనాన్ని స్త్రీ సాధిస్తున్నదంటారా? ఇట్లా పరమాత్మ దర్శనమే ప్రాప్యమై విషయసక్తతనుండి ముక్తులైతే ఇదివరకు

చూపినట్లు ధర్మా భావవాదికి అంగీకార్యంగాని ఇంద్రియజయం.భగవ్చత్సేవ అనే ధర్మాలు సిద్దిస్తూనే వున్నవి. ఆసందర్భంలో ఆరతి శృంగారసంజ్ఞనువదలి బావసంజ్ఞను పొందుతున్నది. కనుక నాకు విప్రతిపత్తిలేదు.స్త్రీ పురుషుల శృంగారం యిక్కడ నాకు విచార్యవిషయంగాని భగవద్రతిగాదు. ప్రధమఖండంలో భక్తిమతవిచారణలో ఆభక్తిమతమందలి వల్లభసం బంధాన్ని దాని హేయోపాదేయతలను వివరించారు. ఇక్కడ ఆవిచారణ వదులుతున్నాను; భగవద్రతి అనే ఉదాత్తలక్ష్యం యెప్పుడు వనక బడి హద్దుదాటి మనస్సు విషయసక్తమవుతున్నదో అప్పుడే కామ ప్రవృత్తి ఆరబ్దమవుతున్నది.

189

శృంగారాధికరణం

ఈ కేవలకామప్రవృత్తియొక్క దుష్పలాల నిదివరకే విశదీకరించాను కనుక భగవత్త్వారోపవాదం చేత సాధారణుల కామప్రవృత్తి స్వీకార్యమవడం అప్రశస్తం.

ఆక్షేపం

అవును సరే; కొందరన్నవిధాన ప్రియతముడైన నాయకుణ్ని కవి స్వీకరిస్తాడు. కమలం ప్రితమంగనుక గ్రహిస్తున్నాడు బొగ్గులు ముండ్లు పెంటప్రియంగావుగనుక స్వీకరించడు.ప్రియతముడు సాధారణుడు కావచ్చును. ధర్మసంబంధి అయిన అసాధరణుడూ కావచ్చును ఇక్కడ చేయవలసినది ప్రియాప్రియత్వవిచారణగాని ధర్మాధర్మవిచారణగాదు అని ఆంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను. ఆమాట అసంబద్ధం కవికి కేవలకాముకుల సాధరణుల ప్రవృత్తియొక్క అనుపాదేయత యిదివరకే నిరూపించాను. గనుక అట్లాటి ప్రవృత్తియందు ఆసక్తివుండడం కవియొక్క పరిపాకాభావాన్ని ప్రాకృతత్వాన్ని తెలుపుతుంది. అసాధారణులు శృంగారంలో కవికి ప్రియతములంటే విప్రతిపత్తేలేదు. నేను ప్రతిపాదిస్తున్న అంశమే అది. పరిణతచిత్తుడైన కవిదృష్టికి ఆనగల అసాధారణుల స్వరూపాన్ని పరామర్శించి వారిట్లాటివారని నేను తెలిపినాను. ధర్మసంబంధంలేని కేవల కాముకులు సాధారణులుపోగా శృంగరంలో మిగిలిన అసాధారణు లేవిధంగానైనా నేను తెలిపిన ధర్మసంబంధగలవారే అవుతున్నారు ధర్మంయొక్క అనంతముఖత్వ మిదివరకే తెలిపినాను.కనుక యింతకూ చెప్పదలచిం దేమంటే.ఆత్మసంయోగమనడం, అభిమాన మనడం,ఆరోపమనడం,అట్లా ననడం,యిట్లా ననడం యివన్నీ విషయసక్తతకు

190

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

కొత్తపేర్లు పెట్టాడమయినా అవుతవి. లేదా యిదివరకు తెలిపినట్లు అయోమయపు అసంబద్ధవచనాలైనా అవుతవి. ఆత్మల సంయోగం వుండనీయండి? అబిమానం వుండనీయండి? ఆభిమానం వుండనీయండి? ఆరాధనం వుండనీయండి? యేమైనా వుండనీయండి? సాధారణంగా ప్రియులైన స్త్రీ పురుషుల కలయిక నుండి స్త్రీత్వపురుషత్వాలసత్తను వేరుచేయలేమంటున్నాను. సాహిత్య వేత్తల స్త్రీపురుషసాధారణ్య రూపమైన ఈ స్త్రీత్వపురుషత్వాలు నిర్మలోపాదితొకూదినప్పుడు వాటి కలయిక లొకాభ్యుదయ హేతువవుతున్నది. హేయోపాదులతో కూడినప్పుడు అనర్ధహేతువవుతున్నది. ప్రాకృతుల శృంగారంయొక్క అనుపాదేయత తెలిపినాను. అనౌచిత్య ప్రవృత్తుమైన సరికియారత్వాది శృంగారాభాసానికి దుష్టశృంగారానికి ఇక్కడ ప్రసక్తి లేదు గనుక దాని నివారించలేదు ఆశీలసురతాదుల గ్రామ్యవృత్తులు వెగటుగా ప్రధానంగా వర్ఝించడం యెందైనా ఔచొత్య పరిపాలనానికి త్యాజ్యమనే సంగతి నైషతత్వజిజ్ఞాసలో విశదం చేశాను. కనుక ఆమీమాంస వదలుతున్నాను.

శృంగారం సాధారణుల్లో కేవలకామతుల్లో కలియడం కులకడం, తహతహ పడడం మొదలైన ముడిపనులచే వెలువరీస్తుందని విశదం చేశాను. శృంగారం ఆధారంగా ఆనందమేగాక ఉదాత్త భావోన్మిలనం వీరత్వతేజశ్శాలిత్వాదులమీద అనురక్తివాటివల్ల కలిగే లోకాభ్యుదయానికి అనుకూలమైన కల్యానగునాభిరతీ అనువంగిక ఫలాలుగా సిద్ధించినప్పుడే అది గ్రాహ్యమని. పరిణత నాయకులందే ఆదశ సిద్ధిస్తున్నదని చెప్పినాను. ప్రకృతానికి వస్తాను.

సాధారణం జానపదుల ధర్మసంబంధిగసని కామప్రేమ ఈతీరుగా ఉదాత్తప్రేమవలె ముఖ్యమైనది గాదు. అయితే అమాయికులయిన ప్రాకృతులప్రేమ కొంతవరకు మనోహరంగానే వుంటుండి. కనుకనే భారతీయులు దీనిని వదలక కావ్యంలో అప్రధానంగానైనా స్వీకరించాను.

191

శృంగారాధికరణం

ఆంటే అంగంగా స్వీకరించి మధ్యమధ్యసందర్భంవచ్చినచోట ప్రస్తావిస్తూ వచ్చారు. అమాయుకులైన సాధారణుల ముగ్దప్రేమ మనోహరంగానే వుంటుందని,కనుకనే భారతీయులు దీన్ని కావ్యంలో అంగంగా గ్రహిస్తూ వచ్చారని విశదపరచాను. ఈ సాధారణులు నీచులని భారతీయులు తిరస్కరింపలేదు.

    "పుష్పాసబాఘూర్జితనేత్రశోభి
    ప్రియాముఖం కింపురుషశ్పుచంబ" (కుమార)

(ప్రియురాలు పాటలుపాడుతూవుంటే పుష్పాసవంతాగడంచల్ల కైపెక్కిననేత్రాలతో వున్న ప్రియురాలి మొగాన్ని ఆపాటలమద్యన కింపురుషుడు ముద్దుపెట్టుతున్నాడు)

     1 కోశాతకీ పుష్పగుళుచ్చకాంతిభి
        ర్ముఖైర్వినిద్రోల్బణబాణచక్షుష:
       గ్రామీణ వద్చస్తమలక్షితాజనై
       శ్చిరం వృతీనా ముపరి వ్యలోకయన్. (మాఘ)
   2. పశ్యన్ కృతార్మై పరివిల్లవీజనో
       జనాదినాధం న యయౌవతృష్టతాం
       ఏకాంతమౌగ్ద్యా నవబుద్దవిభ్రమ
       ప్రసిద్ధ విస్తార గుణై ర్విలోచనై: (మాఘ)
   3. స వ్రీహిణాం యావదపాసితుం గతా:
       శుకాన్ మృగైస్తావదుపద్రుతశ్రియాం
       కైదారికాణా మభిత: సమాకులా:
       సహాసమాలోకయతి స్మ గోపికా: (మాఘ)

1) వికసించి విపులమైన నల్లగోరంటపూవువంటి కండ్లుగల గ్రామీణవదువులు పొట్లపూలకాంతిగల ముఖాలతో జనులకు కానరాకుండా చాటునవుండి ఆవరణాలమీదుగా కృష్ణుణ్ణి చూశారు.

192

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యంణ్ - నేటికాలపు కవిత్వం

2. అతి విశాలాలై అత్యంతముగ్దతచేత విలాసా లెరుగని నేత్రాలు సకృద్ధర్శనంచేత కృతార్ధాలైనప్పటికీ ఆనేత్రాలతో కృష్ణుణ్ణి చూసి గోపాంగనాజనం తనియలేదు.

3. శుకాలను వారించబొయ్యేటప్పటికి జింకలు పస్యాన్ని చెడగొట్టుతుండగా వరిపోలాలవద్ద అటు ఇటు తొక్కులాటపడుతున్న గోప స్త్రీలను కృష్ణుడు చూశాడు అని

      "వనేచరాణాం వనితాసఖానాం
       దరీగృహత్సంగ నిషక్తభాస:
       భవంతి యత్రౌషధియో రజన్యాం
       అతైలపూరా: సురతప్రదీపా:" (కుమార)

గుహల్లో వెలుతురుకలుగజేస్తూవుండే ఓషధులు రాత్రుల్లో వనేతాసఖులైన వనేచరులకు తైలంలేని సురతప్రదీపా లవుతుంటవి.

      "స్త్రెభూషణం చేస్థిత మప్రగల్బం
       చారూణ్యవక్రాణ్యఫీ వీక్షితాని,
       ఋజాంశ్చ విశ్వాసకృత: స్వబావాన్
       గోపాగనానాం ముముదే విలోక్య (భట్టి)

       "వివృత్తపార్శ్యం రుచిరాంగహారం
       సముద్వహచ్చారు నితలంబరమ్యం,
       ఆమంద్రమదధ్వని దత్తతాళం
       గోపాంగనానృత్య మనందయత్తం " (భట్టి)

(గోపాంగనలయొక్క అప్రగల్బమైన చేస్థితాన్ని స్త్రీలకు భూషణ ప్రాయమైన దాన్ని చూసి రాముడు ఆనందించాడు. అవక్రాలు

193

శృంగారాధికరణం

కాకపోయినప్పటికి సుందరమైన చూపులను విశ్వాసాన్ని గలిగించే ఆగోపాంగనల ఋజుస్వబావాలను చూచి సంతొషించాడు. విహ్రత్తపార్శ్వమైనది సుందరమైన అంగహారం గలది పైకిలేస్తూవుండే నితంబంచేత రమ్యమైనది. కవ్యానికి అనుకూలమయిన తాళంగలది అయిన గొల్లభామల నృత్యం శ్రీరాముణ్ని ఆనందపరచింది.

     "విలాసా నాగరస్త్రీణాం న తదా దమయంతి న:
      యధా స్వభావసిద్దాని వృత్తాని వనయోషితాం"

(నాగరస్త్రీలవిలాసాలు స్వబావసిద్ధమైన వనవనితలవృత్తాల వలెమమ్ము ఆనందపరచలేవు.) అని

యిట్లాటి అమాయికప్రేమ మనోజ్ఞత్వాన్ని భారతీయులు ఔచితాన్ని పాటించి అనేకవిధాల దర్శించారు. జింకలు తుమ్మెదలు మొదలైన సాధుతిర్యక్కులు సయితం ఈప్రేమమాధుర్య విషయాన భారతీయుల ఉదారదృష్టికి నీఛంగా కనబడలేదు.

      "మధు ద్విరేప: కుసుమమైకపాత్రే
      పపౌ ప్రియాం స్వా మనువర్తమాన:
      శృంగేణ సంస్పర్శనిమీలితాక్షిం
      మృగీమకండూయత కృష్ణసార:

      దదౌ రసాత్ పంకజరేణుగంది
      గజాయ గండూషజలం కరేణు:,
      అర్ధోపబుక్తేన బిసేన జాయాం
      సంభావయామాన రధాంగనామా (కుమా)

(తుమ్మెద ప్రియురాలితోగూడా ఒకే పువ్వులో మధువును తాగించి: ఆడజింక స్పర్శసుఖాన కండ్లుమూసుకుంటూ వుండగా

194

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

మగజింకకొమ్ములతొరాచింది; ఆడయేనుగు సంకజరేణుగలది. అయిన గుండూషబలాన్ని మగయేనుగకిచ్చింది; చక్రవాకం సగం కొరికిన తామర తూడును ప్రియురాలికి ఆదరంతో యిచ్చింది.)

అని కాళిదాసు యీసాధితిర్యకి ప్రకృతిప్రేమను చిత్రించాడు. క్రౌంచద్వంద్వంయొక్క నిరతిశయానందం వాల్మీకికి సంతొషం కలిగించింది గనుకనే దానికి విఘాతంకల్పించిన బోయ ప్రేమద్రోహిగా కనబడ్డాడు.

"అంతస్సంజ్జా భవన్త్వేతే సుఖదు:ఖసమన్వితా:: (మను)

(వృక్షాలు అంతస్సంజ్జగలవి అయి సుఖదు:ఖసమన్వితాలుగా వున్నవి) అని మనువు ప్రబోధించినట్లు వన్యప్రకృతిసుఖాదులను కనుగోగలిగిన భారతీయులు అమాయికమైన తరుగుల్మాదులయందు చూడగలిగినారు.

      "లతా వధూభ్యస్తవోప్యవాపు:
       వినంరశాఖా భుజబంధనాని"
       ఎట్లుగూడా లతావధువులవలన వినమ్రశాఖాభుజాశ్లేషాలు
      పొందినవి (కుమా)

అని మధుమాసంలో ఆ ప్రకృతి వికాసాన్ని కాళిదాసు ప్రసంసించాడు.

ఈతీరుగాఅ అర్ధ్రనేత్రాలతో తరూతాదులవాద్ద నుండి ప్రకృతి శిఖరమైన ధర్మనాయకుడివరకూ అనున్యూతమైన జీవసౌందర్యా విచ్చిన్నతను దర్శీంచి కావ్యప్రస్థానాన్ని ఔచిత్య విలసితంజెసి ఒక అవకాశం లేదోమో ననిపించేటంత మహావికసిత దశను ప్రాపింపజేసిన భారతీయుల విజ్ఞానపరిపాకం అమేయమై వున్నది. కేవలం ముగ్ధప్రకృతిని చిత్రించే ఖండకావ్యాలను సయితం ఋతుసంహారంవంటి వాటిని

195

శృంగారాధికరణం

వెలయించి ఉదాత్తకావ్యాపేక్షచేత వాటికి ఉచితమైన స్ధానమిచ్చారు. తిర్యగ్ధదప్రాకృతుల శృంగారాన్ని కావ్యంలో అప్రధానంగా స్వీకరించిన భారతెయుల భావానికి ఈతీరుగా నేను వ్యాఖ్యజేశాను. అదిగాక చిల్లర మనుషుల్లో పశువుల్లో శృంగారవీరాదుల మహాబావాలు పరిపోషంపొందలేవు అదిమాద్యాంతలన్నీ కొద్దిలోనే సరిపుచ్చుకుంటవి. యేదో నాలుగు మాటలు మాట్లాడి దీపమర్పడంతో అంతవవుతుంది కనుకనే యిట్లాటిరతి రసాబాసమనమన్నారు.

పూర్వపక్షం

అవునయ్యా:

"స్వకాంతారమణోపాయే కోగుదుర్మృగపక్షిణాం"

(స్వకాంతలను ఆనందపరచడంలో మృగపక్షులకు గురుచెవరు?) అని కామసూత్రవ్యాఖ్యలో జయమంగళుది వృద్దవ్య్తాక్య మన్నట్లు పరస్పరం అనురాగంగల కామినీ కాముకుడూ సమావేశం అయినపు ఆశృంగారలీలలు అద్బుతంగా వాటంతట అవే ఆవిర్బవిస్తవి.అందుకే ప్రహణనసలను చెప్పుతూ

      "ప్రవృత్తే రతిసంయోగే రాగ ఏవాత్రకారణం
      స్వప్నేస్వపి న దృశ్యంతే భావాప్తే తే చ విభ్రమా"
      సురతవ్యవహారేషు యే స్యు: తత్క్షణకల్పితా:" (వా కా)

సురతవ్యవహారంలో తత్ క్షణకల్పితమై వెలువడే ఆబావాలూ భ్రమాలూ స్వప్నంలోగూడా కనబడవు. రతిసంయోగం ప్రవృత్త మయ్యేటప్పుడు ప్రేమే ఆబావాలకూ విభ్రమాలకూ కారణం అని వాత్స్యాయను డన్నాడు.

ఇట్లాటి శృంగారలీలలు స్వాబావికమైవుండగా అవి తిర్యక్కులకు మ్లేచ్చులకు లేవనడంఅ అనుచితం వారికి అనుభావాదులు లేవనడం

196

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

అక్రమం

"తిర్యజ్మ్లే చ్చగతోసి నా"

అని సాహిత్యవేత్తలు వాండ్లరతిని అభాసమవడానికి వేరే కారణమున్నది. వాండ్లు వారిదృష్ఠిలోవీరులు వాండ్లపైన వారికిద్వేషం అందువల్ల రసాభాసమన్నారు. మ్లేచ్చులు ఆర్యులకు పరమశత్రువులుగదా

"న మ్లేచ్చాభాషాం శిక్షేత" (శ్రు)

"న మ్లేచ్చితవై" (శ్రు)

అని మ్లేచ్చులను ద్వేషించిన ఆర్యులు వారిశృగారాన్ని యెట్లా సహించగలరు? అందువల్ల మ్లేచ్చుల రతి రసాభాసమన్నారు. అంతేగాని వాస్తవంగా వారికి అనుభావాదులు వికసితం గాకపోవడం వల్లకాదు. అని అంటారా?

సిద్ధాంతం

చెప్పుతున్నాను, వాండ్లకూ శృంగారలీలలు వుండవచ్చును శృంగారలీలలు మీరన్నట్లు వున్నవనే వొప్పుకుందాము. అంతమాత్రం ఆశృంగారం ఉపాదేయంగాఅ దని అది పరిణతనాయకవిష్టమైనప్పుడు ఆనందమేగాక ఉదాత్తబావోష్మీలనాదిరూపమైన అనుషంగికఫల ప్రాప్తి కలుగుతున్న దని వివరించాను అసలింతకూ పశువుల్లో నీచుల్లో అనుబవాదిసామగ్రి వికసితంగాదు. రసాభావనిరూపణం ఆర్యులు మ్లేచ్చులమీదకొపంవల్ల చేసిందికాదు. పరిణతులు ధర్మరక్షకత్య ధర్మపరతంత్రత్వాలతో వెలసి బ్రాహ్మణులు కావచ్చును. వైశ్యులు కావచ్చును. శూద్రులు కావచ్చును. ఆర్యేతరులు కావచ్చును. దుష్యంతుడు క్షత్రియుడు మేఘతూతలో యక్షుడు బ్రాహ్మణుడుగాడు ఆర్యుడుగాడు. కుమారసంభవంలో పరమేశ్వరుడికి కులమే లేదు

197

శృంగారాధికరణం

"నపు ర్విరూపాక్ష్య మలక్ష్యజన్మతా"

అని కాళీదాసే అంశం ప్రస్తావిస్తాడు. కనుక ఆర్యులు అభినివేశంవల్ల చెప్పినా రనడం అక్రమం.

"తిర్యజ్కే చ్చగతోసి నా"

అన్నపు/డు మ్లేచ్చశబ్దం నీచత్వద్యోతకంగాని కులవాచిగాదు జగన్నాధపండితులవంటివాడు

         "యవనీ నవనీతకోమలాంగీ
          శయనీయే యది లభ్యతే కదాచిత్
         "అననెతల మేవ సాధు నువ్వే
          న వనీ మాఘవనీ విలాసహేతు:"

అని మ్లేచ్చస్త్రీరతిని శ్లాఘించాడు. ఆసభ్దం నీచత్వద్యోతకంగాని కులవాచిగాదు కనకూనే సాహిత్యదర్పణకార్దు

"అధమ్నపాత్ర తిర్యగాదిగతే"

ఐ మ్లేచ్చశబ్దంచేత ఉద్దిష్టమైన అర్దాన్ని వ్యాఖ్యాతుల్యంగా వివరించాడు. మ్లేచ్చశబ్దం అధమత్వద్యోతకంగాని కులవాచిగారు. అధములైన చిల్లరమనుష్యులకంటె ధర్మసంబంధంగల పరిణతులు కావ్యశృంగారానికి యెక్కువ్చ వుచితులని జనప్రకృతి మనోజ్ఞత్వం సాధారణుల ప్రేమమమౌగ్ద్యం బారతీయకావ్యాల్లో అంగంగావుండి ఔచిత్యవిఅసితాఅ లవుతున్నవని సాహిత్యవేత్తల అభిప్రాయం దీన్ని నిరూపించాను. పరిణతిలేని చిల్లరమనుషులు బ్రాహ్మణులైనా గూడా వారు అధములె నని వారిశృంగారం సాహిత్యజిజ్ఞాసల్లో రసాబాసనామాన్నే పొందుతున్నదని అంటున్నాను. చిల్లరబ్రాహ్మణులు తక్కిన చిల్లర

198

వాజ్మయ పరిశిష్టబాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

మనుషుల శృంగారం వారికి భారతీయసంస్కారం లేని చిల్లర మనుష్యులకూ యింపుగావుంటే వుండవచ్చును గాని అది పరిణతబుద్ధులైన సాహిత్యవేత్తల జిజ్ఞాసల్లొ రసాభససంజ్ఞనే పొందుతున్నదంటున్నాను. మానవప్రకృతిలో శృంగారం కామసంబంది ఇది ధర్మంమీద లిల్వక పోయెనాన్ విషయలోలత్వం యెదుర్కొనడంసహజం. ఇక వేరేమధ్య మార్గంలేదు. ఇక మధ్యమర్గం పరిపోషంలేక సాధారణ విషయలోలత్వపర్యవసాయి అయినప్పటిది ఇది కావ్యానికి అర్హమైంది గాదు. కామంవల్ల శ్రేయోవిఘాతం క్షోభం విదితమే అయివున్నవి శృంగారం మిక్కిలి సునిశితమైన దని అది ప్రాకృతులచేతిలోదుర్వినియోగపడడానికి ఉమ్మఖమై వుంటుందని కనుకనే శృంగారనాయకుడికి అనురక్తలోకత్వలోకో త్తరగుణోత్తరత్వాదులు అవశ్యకమని అన్ని బారతీయసాహిత్యవేత్తల మాటలో అఖండసత్యం గర్బితమైవున్నదని వ్యాఖ్య ఛేశాను. వీరరౌద్రాద్బుతశాంతాలకు గూడా ఉత్తమనాయకు డవసరమన్న సాహిత్యవేత్తల అభిప్రాయాన్ని వివరించడం అప్రసక్తం దాన్ని నాటకాదికరణంలో పూర్తిగా వ్య్లాఖ్యచేశాను. కనుక ఇక్కడ వదలుతున్నాను. కరునహాస్యభయానక భీభత్సాలకు ఈతీరుగా లోకోత్తరగుణోత్తరనాయకులు అవశ్యకులుగారు. యెంతటిక్రూరుడైనా క్లేసాలపాలయితే అప్రయత్నంగానే అయ్యోపాపమంటాము. యెంతటి దుష్టుడైనా చచ్చాడని వినగానే అయ్యో అని విచారం తెలుపుతాము. రావణుడివంటితుచ్చ్యుణ్ని అనేకమైన ఆపదలకు కారణమైన వాణ్నిరాముడు చంపేదాకా ఉత్సాహవంతుడైదీక్షతో వున్నాడు గాని చనిపోగానే విభీషణుడు

"శోకవేగప్రెతాత్మా విలాబావ వ్చిభీషణ:" (వా రా)

అని దు:ఖపడ్డట్లు వాల్మీకి ప్రాణసాధారణస్వరూపాన్ని చిత్రిస్తున్నాడు. దుష్టులవిపత్తే యిట్లాక్వ్ జాలిపుట్టిస్తే యిక సాధారణుల విపత్తు జాలిపుట్టిస్తుందని చెప్పవలసిన పనిలేదు. కనుకనే యెంకిపాటల్లోని

199

శృంగారాధికరణం

"దూరాన నారాజు కేరాయిడౌనో
ఈ రోజు నారాత లేరాలపాలో
సీమసిటు కనగానె సెదరిపోతదిమనసు
కాకమ్మ సేతైన కబురంపడారాజు
దూరాన నారాజు కేరాయుడౌనో
కళ్లకేటో మబ్బు
గమ్మిన ట్లుంటాది
నిదల్లె నాఒల్లు నీరసిస్తున్నాది
దూరాన నారాజు కేరాయుడౌనొ
ఆవు లంబాయంట అడలిపోతుండావి
గుండెల్లో వుండుండుఇ గుబులుబిగులౌతాది
దూరాన నారాజు కేరాయుడౌనొ
తులిసెమ్మ వొరిగింది తొలిపూస పెరిగింది
మనసులొ నాబొమ్మ మసకమసకేసింది
దూరాన నారాజు కేరాయుడౌనొ (యెంకిపాటలు)

"ఏగుడికి పోయినా హీనజాతంటారు
ఈశ్వరుడి కేజాలిరాదే చంద్రమ్మ
యెంతపాపం జెసినావే చంద్రమ్మ
యెండకొండాలేక నిండు సీకటిలేక

ముండ్లలో నేదబోతావే చంద్రమ్మ
ముందు గోదావరున్నాదే చంద్రమ్మ

200

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

గోవింద యని నీవు గొదావరిలోబడి
దేవతల్లో గలిసి నావా చంద్రమ్మ
నే నింక బతికెవున్న్నానా చంద్రమ్మ
                                 (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట)
అనేమాటలు జాలిపుట్టిస్తున్నవి
   "గోవునూ లచ్చిమికి కోటిదంణాలు
    మనిఅసికైనాలేని మంచిపోకిళ్లూ
    యెంకితొకూకుంది యింతసెపుతుంటే
    తనతోటి మనిసల్లె తలతిప్పుతాది
    గొవుమాలచ్చిమికి కోటిదణ్నాలు

అనే మాటలు అమాయిక తిర్యక్ఱకృతిని గురించినవి బావావున్నవి ఈకరునాదులకుగూడా కొంతవరకైనా పరిణతిగల నాయకులున్నప్పుడు పరిణతభావొన్మీలనానికి కవికి అవకాశం యేర్పడుతుంది లేదా యెంకిపాటల్లోవలె యెంకయ్య చంద్రమ్మపాటలోవలె మామూలు యేడ్పే మామూలు తలపులే వ్యక్తమవుతవి కరుణాదులకు ఉత్తమనాయకుల అవశ్యకతలేదు గనకనే లొకోత్తరగుణోత్తరనాయకులు లేకున్నాపాశ్చాత్యుల ట్రేజడీలనే కరుణభయానక భీభత్స విశిష్టమైన రూపకాలు శ్రోతవ్యంగా ద్రుష్టవ్యంగా వుంటున్నవి. ఈ చర్చ యింత కెక్కువ్చ అప్రస్తుతం గనుక చాలిస్తున్నాను. ఉత్తమశృంగారానికి ఉత్తమగాకులు అవశ్యకమని నిరూపించాను.

           అని శ్రీ ఉమాకాన్తవ్చిద్యా శేఖరకృతిలొ వాజ్మయసూత్ర
               పరిశిష్టంలో శృంగారాదికరణం సమాప్తం.

శ్రీగణేశాయనమ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

క్షుద్రకవ్యాధికరణం

చిల్లరకావ్యాలు.క్షుద్రకావ్యాలు

శృంగారం లోకశ్రేయస్సుకు సంబందిచిందని జగత్సంతతికి ఆధారమైన ప్రవృత్తిధర్మప్రతిష్ఠకు సాధనంగా శృంగారం ప్రవర్తిస్తున్నదని చిల్లరమనుషులు పాత్రలైతే యీఉదాత్తఫలాలుపోయి రసం పరిఫోషం చెందక కావ్యం భ్రష్టమవుతున్న దని వ్యక్తంచేశాను. ఈ తీరుగా భ్రంశంపొందినవాటికి క్షుద్రకావ్యాలని చిల్లరకవ్యాలని వ్యపదేశం చేస్తున్నాను.

పూర్వపక్షం

నాచ్యం ప్రధానమైనకావ్యాన్ని క్షుద్రమని సాహిత్యవేత్తలన్నారు. మీరు చిల్లరపాత్రల శృంగారకావ్యాన్ని క్షుద్రమంటున్నారు ఇది సంప్రదాయ సమ్మతంగాదంటారా?

సిద్ధాంతం

చెపుతున్నాను నిజమే అర్ధచ్విచారాన్ని అనుసరించి అవ్యంగమైన కావ్యాన్ని క్షుద్రమన్నారు. కావ్యంయొక్క క్షుద్రత్వం పాత్రలనుబట్టి గూడా నిర్ణయించవచ్చును. ఇట్లా అధమపాత్రనిష్టమైన శృంగారానికి రసాభాసమని సాహిత్యవేత్తలు పేరుపెట్టినారు. వారి సంజ్ఞప్రకారం యిది రసాభాసకావ్యమవుతుంది. రసాభాసకావ్యమనే పేరు ఈచిల్లర పాత్రా శృంగాం

202

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

కావ్యాలకు మీకు సమ్మతమైతే దాన్నే స్వాకరించవచ్చును. నేను వీటిని క్షుద్రకావ్యాలంటున్నాను. అభిప్రాయం వొకటే గనుక పేరుబాబాదకం గాదంటున్నాను ధర్మరక్షకత్వంగాని ధర్మప్రతిష్ఠగాని లేంహి చిల్లరమనుషుల శృంగారం క్షుద్రం గనుక ఆకావ్యం క్షుద్రమంటున్నాను.

క్షుద్రకావ్యాలు

యెంకిపాటలు మొదలైనవట్లో చిల్లరపాత్రలశృంగారం గనుక అవి రసాభాసకావ్యాలంటున్నాను. చిల్లరకావ్యం శృంగారరసాభాష కావ్యం క్షుద్రకావ్యం యీమూడు నేను సమానార్ధంలో ప్రయోగిస్తున్నాను రసాభవకావ్యమన్న చోట శృంగార రసాభవమని సమన్యయం ధుష్టుల శృంగారం అత్యంతం దూష్యం గనుక

"కావ్యాలాపాంశ్చ వర్దయేత్"

అనే వచనానికి గిరు అవుతున్నది. నారాయనమ్మ నాయుడుబావ పాటలో నారాయణమ్మను లేవదీసిన జారుడైన నాయుడుబావకు అరకీయ మీది గతిని ఆపాట తెలుపుతున్నది. బారతిలో పకటితమైన శ్రీముక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి కృతి లక్షి అనే కధలొ పరకాంత అయిన లక్షిచేనిని ప్రకాశంపట్టుకొని యేమంటావంటే "కొన్నాళ్లకింద అయితే నీతొయేక్కడిమైనా వచ్చేదాన్ని యిపుడు వయసుముదిరించి" అని అతడు పోయినతరువాత యేదుస్తుంది. యిట్లాటి తుచ్చస్త్రీల తుచ్చులశృంగారం

    "సన్నాసన్నా గాజులెవే నారాయణమ్మా నీ
     చిన్నాచిన్నా చేతులాకు నారాయణమ్మా".

అని యీఫక్కి మాటలకూర్పు కొంతసొంపుగావున్ంబా హేయకోటిలో చేదుతున్నవి ఇట్లాటిశృంగారానికిదివరకు పేరు పెట్టకవిడిచినా యిక్కడ దుష్ఠశృంగారమని దీన్ని వ్యవహరిస్తున్నారు. తారాశశాంకచ్విజయం నారాయణమ్మ నాయుడుబావపాట ముక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి లక్ష్మి

203

క్షుద్రకావ్యాధికరణం

యివన్నీ ఒకటేరకం చివరనాలుగు నీతిమాటలున్నా వీటికి గ్రాహ్యత్వం సమకూర్చవు. విషంమీద నాలుగు తేనెబొట్లు వేసినంతమాత్రాన విషానికి విషత్వంబొదు. పైగాతేనెగూడా విద్షసంపర్కంచేత కలుషితమచ్వుతున్ంది. కనకనే యివి హేయకోటిలో చేరుతున్న వంటున్నాను.

ఇక తక్కిన చిల్లరపాత్రలశృంగారం గలవి యెంకిపాటలు మొదలైనవి క్షుద్రకావ్యాలన్నాను. వెంకమ్మ చంద్రమ్మ పాట ఓరోరి బండోడిపాట మొదలైనవి యెంకిపాటల కోటిలోనివి ఇవన్నీ ఈ చిల్లర కావ్యాలే అయువున్నవి. ఈక్షుద్రకావ్యాలను యెంకిపాటలుమొదలైనవి మచ్చుగా విమర్శ్ంచాను ధర్మసంబంధంఅ యెంకికి నాయుడుబావకు యెంకయ్యకు చంద్రమ్మకు వ్రాయకపోతే ఉన్నదని యెట్లా అనుకొనడం? అట్లయితే అసలు కావ్యం వ్రాయకుండానే వ్రాశాడను కోవచ్చు కనుక అవి సంబద్ధపుమాటలంటున్నాను. యెంకినాయ్డూ సంస్కారంలేని చిల్లరమనుషులని యింకా ముందు నిర్ణయించబోతున్నాను. యెంకమ్మ చంద్రమ్మ పాట మొదలైనవి యెంకిపాటలు యిట్లానే సాధారేణనాయకుల శృంగారంగల "చెన్నపట్టణంలో" వంటినవలలు, భారతి పత్రికలో ఆకోటిలోని "పరీక్ష" వంటి కధలు చిల్లరకావ్యాలని వ్యక్తపరిచాను. భగవందుడిమీద రతి శిశుప్రేమ ముగ్ధప్రకృతిప్రేమ, ఉత్తమూలభావదశాశృంగారం వీటికన్నిటికి భావద్వని అని సాహిత్య సంప్రదాయంలో పేరు. భావకావ్యమని కూడా అనవచ్చును. ఈ భావకావ్యాలు ఖండాఖండభేదంతొ మహాకవ్యమని ఖండకావ్యమని భేదంతో) ఉదాత్తకావ్యకోటిలోనే భారతీయసంప్రదాయాన్ని అనుసరించి చేరుతున్నవి.

భారతిలోని వెంకటేశవచనాలు కృష్ణకర్ణామృతం, సౌందర్యం హరి ఋతుసంహారం సూర్యశతకం మూకవిరచిత్మైన మూకసంచాశతి దూర్జటి కాళహస్తిశతకం. ఇవన్నీ భావకావ్యకోటిలోని నేటికాలపు

204

వాజ్మయ పరిసిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

కావ్యాల్లో కొమాండూరి కృష్ణమాచార్యకృతి పాదుకాస్తవం భారతిలోని గౌరమీస్రవంతి వడ్డాది సుబ్బారాయకృతి భక్తచింతామణి యివన్నీ భావ్కవ్యాలే అయివున్నవి పరేకీయారతిగల రసాభావం వ్యర్ధమని అదే అనుచిత శృంగారమని దుష్టమని యిట్లాటి దోషంలేని చిల్లరజానపదులశృంగారం జింకలు పక్షులు తుమ్మెదలు మొదలైన వాటి శృంగారం కొంతవరకు అశ్వాద్యమే నని యిదివరకు వ్యక్తపరచాను. కనుకనే

     "రసాభావౌ తదాభాసౌ
     భావస్య ప్రశమోదయౌ
     సంధిశ్శబలతా చేతి
    సర్వేని రసనాద్రసా: (సాహి)

అని అన్నారు ఇట్లా చిల్లరజానపదుల శృంగారం జింకలు మొదలైన వాటి శృంగారం కొంతవరకు అస్వాధ్యం గనుకనే కావ్యంలో అంగంగాస్వీకరిందా రని అదే ప్రదానమైతే ఆకావ్యం ఉదాత్తభావొన్మీలనాన్ని అనుషంగిక ఫలప్రాప్తిని గోల్పోయి క్షుద్రమవుతుందని యిదే చిల్లరశృంగారమని విశదంచేశాను.

అని శ్రీ ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర రిశిష్టంలో

క్షుద్రకావ్యాధికరణం సమాప్తం

గణేశాయనమ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

అనౌచిత్యాధికరణం

అనౌచిత్యం

ఈకాలపు శృంగారం యీతీరుగా ప్రాయికంగా చిల్లరశృంగారమని అది ప్రతిపాదితమైన కావ్యం చిల్లరకావ్యం క్షుద్రకావ్యమని నిరూపైచాను. ఇదిగాక అనౌదిత్యమనే దోషం కూడా యీకాలఫూ కృతుల్లో కనబడుతున్నది ప్రకృతిభేదాన్ని అనుసరించి చేష్టాసంబావణాదులను ప్రతిపాదించడం ఔచిత్యం ఇది చెడినా రసభంగమవుతున్నది. యీసంగతినే

"అనౌచిత్యాదృతే నాన్యత్ దనభంగస్య కారణం"

(అనౌచిత్యాదృతే నాన్యత్ రసభంగస్య కారణం"

(అనౌదిత్యంకంటె రసభంగానికి వేరే కారణంలేదు) అని ఆనందవార్ధనుడు చెపుతున్నాడు ఔచిత్యం చెడితే వైరస్యం కలుగుతుంది. అనౌచిత్యంఅ అందుకే రసభంగ హేతువని సాయిత్యవేత్త లంటున్నారు.

     "ఓహో శ్రీరాముడిహస్తాలకు ఉపకరిస్తున్న యీ
     గోపీడమ్మిల్ల కుసుమమాలలనురచించే ఆఅయొద్యా
     నగరపు పుష్పతావికంఆగ్య మేమనవచ్చును."
    
   "అయోద్యలో శ్రీరాముడి పదస్పర్శి ప్రతిదినమూ
    అనుభవించే ఆకృష్ణవేణి పుణ్యపరిపాకమఃహో!
    ఆలోకసామాన్యంగదా మనోహరమైన రాముడి

206

వాజ్మయ పరిశిష్టకావ్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

      వేణునాదం చెవులబడగానే పరవశులై పరుగెత్తివచ్చి
     ఆయన హృదయాన హృదయం జేర్చి సొక్కే
     అయోధ్యాబామిను లెంత తపస్సుజేశారొ"

అని వర్ణీంచేటప్పుడు కృష్ణవేని మీదిశ్లేష, పుష్పలావికలకృతార్ధత గోపీదమ్మిల్లమనోజ్ఞత్వం వేణుగానమహిమ భామినుల పారవశత్వం ఇవన్నీ యెక్కడికక్కడికి ఆహ్లాదకరంగానే వున్నా కొంచెమాలొచిస్తే యిదంతా అసంబద్ధ ప్రబావమని తేలుతుంది కృష్ణానది అయోద్యలో వుండడమేమిటి? ఉన్నా

"న రామం పరదారాంశ్చ చక్షుర్వాక్షమని ప్శ్యతి" (నా రా)

(రాముడు పరదాలను కండ్లతోగూడా జూడడు)

అని వాల్మీకి అమృతుణ్ణి చేసిన రాముడికి పరకాంతా స్పర్శమనే వ్యంగార్ధమేమిటి? అయోద్యలో గోపికలేంది? ఉన్నా ఆగోపీధమ్మిల్లాలతో శ్రీరాముడి కేమి పని? రాముడు వేణుగానానికి రసిద్ధుడా? అయినా ఆయనమీద భామినులుపడి పరవశలు కావడం యెంత అసత్యం? అయినా ఆయనమీద భామినులుపడి పరవశులు కావడం యెంత అసత్యం?అని ఆమాటల్లో వుండే అసంబద్దతలు స్పుటావడతవి రాముడికి పరకాంతాస్పర్శ అనుచితం అయోధ్యలొ కృష్ణానదివున్నదనడం అనుచితం ఇట్లానే తక్కినవన్నీ అనుచితాలు దేశానికి పాత్రకు, ఉచితంగాని పై అసంబద్దతలు కొంచెమైనా వివేకం వున్నవాండ్లకు రొతపుట్టించక మానవు. అందుకే అసంబద్ధతతొ నిండిన పైమాటలవంటి మాటలు రసవంతంగావున్నట్లు స్ధిరపడడానికిస్ధిరమైన బుద్దిహీనత్వం వుండవలెను. కనుక అనౌచిత్యంవున్నా అది తెలియకుండా ఉండడానికి బుద్దిహీహీనత్వం అవసరం వివేకవంతులకు అనౌచిత్య రొతపుట్టిస్తుంది. దేశభేదం కాలబేదం పాత్రభేదం అవస్ధాభేదం వీతి నన్నిటిని వివేకంతోపాలించి నప్పుడే కావ్యం ఔచిత్యవంతమవుతుంది. లేదా అనౌచిత్యం పాలై బ్రష్టం కాగలదు. ఈకాలపుకావ్యాల్లొ యీ అనౌచిత్యం తరుచుగా కనబడుతునే వున్నది.

207

అనౌచిత్యాధికరణం

వనకుమారి అనే ఖండకావ్యంలో ఒకక్షత్రియుడు రాజ్యం గోలుపోయి అడవిలో తనకూతురితో నివసిస్తుంటాడు. తండ్రిని తప్ప ఆపిల్ల మరి యేపురుషుణ్ని యౌవనం వచ్చేదాకా యెరగదు ఆపిల్ల గొర్రెలుకాస్తూ కొండలోయల్లో తిరుగుతుంటే ఒకక్షత్రియకుమారుడు కనబడతాడు తరువాత కొన్నాళ్లకు యిద్దరూ పెండ్లాడుతారు. వనకుమారి తండ్రి చచ్చి పడివున్నసమయాన వనకుమారి ఒకపక్కన నిద్రిస్తుంటే యాక్షత్రియుడు

    "పరసీలోలతరంగడోలల శరచ్చంద్రాంశు పూరంబులౌ
    ప్యరమం జిల్కగ బాలశైవలపుదీవ్చల్ గ్రాలు మన్బాన్చువన్
    వెర్తయందూగు మరాశబాలికవలెన్ నిర్మాయికావ్యంబుతో
    హరిణిలోచన నిద్రబోయెడిని"

అని

"మంజిముంజిల్కు కపోలపాశుల జికురములాక్రమించ స్ర్సీమహలోచన"

అని ప్రియురాలిని వర్ణిస్తాడు వర్ణించి

    "ఈ రాజమనోహరాస్యకరిరాజసమంచితయావప్రేమకున్
    భాజనమైదరాభరణ భవ్యసుఖంబులు నెట్ల వీడే స<
    యోజనముల బొనర్తు"

ఐని అంటాడు.

ఈచావుదశలో ఈతడి మన్నదవికారం మిక్కిలి రోతగదా అందులో "ఆలు గొర్రెలు గాస్తున్నారడం అవివేకం. రాజ్యమంతా పోయి అడవికి వస్తూ గొర్రెలునెత్తిన పెట్టుకొని రాజు వస్తాడనడం అంతకంటె అవివేకం ఇట్లాటి అప్రశస్తాలు దేశాన్ని పాత్రాన్ని దశను తెలిసికొన్నవివేకముతొ వ్రాసిన అంశాలుగావు.

208

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఇట్లానే షేక్సిపియరునాటకాల్లో తండ్రినితప్ప పరపురుషుణ్ని యెరగకుండా వున్న ఒక కన్య కధ వున్నది. అనుకరించవలననే వుత్సాహంతో వనకుమారికర్తకు వివేకంపోయింది. ఇట్లానే మరికొందరు పాశ్చాత్యులను మొదలైనవారికవి అనుకంచబోయి పులుముడు అయోమయంఅ చిల్లరశృంగారం వీటితొ కూడిన క్షుద్ర్తకృతులు రచించారు. వనకుమారికర్త కావ్యాన్ని అనౌచిత్యంపాలుచేశాడు. దీంట్లో పాత్రలు ఒకరితోనొకరు మాట్లాడేటప్పుడు యేకాంతంగా మాట్లాడేటప్పుడు ఆఅవస్ధకు అప్రకృతికి తగని అనౌచిత్యాలింకావున్నా గ్రంధవిస్తరభీతిచే చర్చించక వదులుతున్నాను. కూచినరసింహకృతి వనవాసిలో పాచకుడు బాల్యంగడవగానే వనంలోకి పోయి సన్యాసిఅవుతాడు. ఇతడికి మర్రిచెట్టుకు చిన్నకాయలుంటే ఆసంగతిగురించి జిజ్ఞాస ఆరంభిస్తాడు. చిరకాలంనుండి ఉపనిషత్త్కర్తలు బాదరాయణుడు బోదాయనుడు బారతవర్షారణ్యాలను బ్రహ్మతేజస్సుతొ నింపిన యెందరొ మహాతపశ్శాలులు తెలిపిన కర్మతత్వం బ్రహ్మతత్వం జీవాత్మ పరమాత్మల బేదాబేదం శమదమాది వైరాగ్య సాధనసంపత్తీ యివన్నీ జగద్విదితమై వుండగా యీసన్యాసి అవన్నీ తెలియక లావుకాయ యెందుకు పుట్టలేదనే వేదాంతవిచారణం చేస్తున్నాడు. ఇట్లాటిదాన్నేచొప్పదంటు శంక అని మన ఆంధ్రదేశపువిజ్నులు అంటారు. గురువు శిష్యుడికి ఉపదేశిస్తుంటే అదంతావినక బర్రెదూడ చొప్పదంటుతినడంచూచి యింతపొడగుదంటు ఆ కాస్త దూడకడుపులొ యెట్లాపడుతుందని శ్ంకించాడట. ఈమర్రికాయశంక అరకంలోనే చేరుతున్నడీ. ఈసన్యాసి లవుకాయలేకాస్తే మనుషుల మీదపడి చావరా అని మర్రికాయశంకకు దేవదాత సమాధానంఇ చెప్పుతాడుకాని లావాటికాయలు కాసే పెద్దచెట్లెన్నో వున్నవి బెజవాడలొ గవర్నరుపేట రోడ్దుమీద వీటిని చూడవచ్చును. కొబ్బరిచేలకు లావాటికాయలున్నవి ఈ సన్యాసి యెంతటివాడో

209

అనౌచిత్యాధికరణం

ఆదేవదూత అంతటివాడు భారతవర్షకధలో ఇట్లాటి వివేకి సన్యాసులను చెప్పడం అవివేకం. ఇంతకూ విచారిస్తే వీరు బారతవర్షీయులు కారని తెలిసింది. ఆంగ్లభాషలొ హర్మిటను జూచి వ్రాశానని కృతికర్తవ్రాశాడు. పాశ్చాత్యసన్యసులకు పాశ్చాత్యనామాలేవుంచి వారిని అదేశస్ధులుగానే చెప్పితే ఉచితంగా వుండేది ఇట్లాటి సన్యాసులవర్ణించిన ఆదేశపు పార్నెలుకవి అనౌచిత్యానికి పాలుగాలేదు. కాని వనవాసికర్త బ్రహ్మ విజ్ఞానంతో విలసిల్లిన నైమిసారణ్యాలవంటి భారతవర్షపు అరణ్యాలను భారతవర్షపు నామాలను ఆయూరోస్పాత్రలకు తగిలించి కావ్యాన్ని అనౌచిత్యం పాలుకావించాడు. ఈ దేవదూతా పావకుడా తుషారుడి యింటికి అతిధ్యానికిపొతే వీండ్లిద్దరినీ వంట యింట్లోకైబంపి మెతుకులు మీ అంతట మీరు గీరుకొంజి తిని నీళ్లుదాగిపోంది అని సేవకుణ్ని వారికి కావలిపంపుతాడు. పదినిమిషాలే తిననియ్యవలెను పదకోండువనిమిషాన వాండ్లను బైటికి సాగనంపవలను అని అంటాడు భోజనంచేసేటప్పుడు కొందరాలస్యంగా మజ్జిగ యెక్కుడవున్నవో యెట్లా తెలుస్తుంది. ఇట్లాటి ఆతిద్యం బారతీయులకు అత్యంతం అనుచితం పాశ్చాతుల్లో రొట్టె ముక్కలు మొదలైనవి అబల్లమీదనె పదివుంటవి ఆబల్లమీదనే గ్లాసుల్లొ నీళ్ళుంటవి గనుక యిది సరిపోతుంది కాని దీన్ని బారతీయపాత్రలకు తగిలైంచడం ఉచితంగాదు. కధలు రర్జుమా చేయవచ్చును. కాని యీతీరుగా గాడిదెకు యెద్దుతోక తగిలించి నట్లు పాశ్చాత్యజీవితానికి భారతవర్షనామాలను స్థలాలను తగిలించి కావ్యాన్ని అనౌచిత్యం ఫాలుచేయడం వివేకంమాలినపని.

వేంకటపార్వతీశ్వరుల మాతృమందిరం శ్రీరాం రామబ్రహమకృతి వాసంతిక యిట్లానే దేశకాలాలతో సంబంధం లేకుండా అనౌచిత్య్హంపాలౌ వైరస్యాన్ని కలిగిస్తున్నవి.

210

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

వైరస్యానికి హేతువులు తెలిసినవారు నేటికాలపుకావ్యాల్లొ అందులో ఇంగిలీషుసంపర్కం తగిలినకావ్యాల్లో యీ అనౌచిత్యదోషం హెచ్చుగా కనబడుతున్నది. యెంకిపాటలు మొదలైనవాట్లో అనౌచిత్యం కనబడుతున్నది. అనౌచిత్యం వివరిస్తాను. యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట మొదలైననాటికి యీవిచారణను అన్వయించుకోవలెను. నాయుడుబావ తోట వ్యవసాయం మొదలైనవి చేసుకునే ఒకజానపదుడు. గురుజనసేవ విద్యాగోష్టి యిట్లాటివల్ల కలిగిన సంస్కారం లేనివాడు.

      "రామకృష్ణా యని
      సీకటై పోవాలి"
      "గోవుమా లచ్చిమి"
     "జాము రాతిరియేళ
     సెందురుణ్ణీ తిట్టు
     సూరి యుణ్ణీ తిట్టు
     కూకుండవీదు"

అని నాయుడు మాట్లాడుతాడు సంస్కారంగలవాం డ్లెవ్వరూ ఇట్లా మాట్లాడరు. రామకృష్ణా అని చీకటై మహాలక్ష్మిమాలక్ష్మి జామురాత్రివేళ చదురిణ్ణి సూర్యుణ్ణి కూచోనియ్యదు అని యీతీరున అంటారు చదువుకోని కమ్మకుమ్మరి మొదలైన తెగలవారు. పైవిధంగా మాట్లాడుతారు. ఆకోటిలోనివా డితడని కృతి తెలుపుతున్నది. పైమాటలవల్ల చదువు మొదలైనవాటివల్ల కలిగె సంస్కారం లేని మనిషి అని స్పష్టమవుతున్నది.

    "తోటకాడేవుండు తొరగొస్త
    నీకోసమే సెఔతాను
    నొంకపోగానె మావోడొస్తడమ్మా
    అద్దమ్లో సూత్తుంటే
    సెందురూడా

211

అనౌచిత్యాదికరణం

     మద్దెసెంద్రుడెమనకు పెద్దమనిషి
     సుక్కెక్కడున్నాదో"

అని యీతీరున నాయుడిమాటల రకపుమాటలే మాట్లాడే ఈయెంకికూడా చదువు మొదలైనవాటివల్ల కలిగే సంస్కారంలేని మనిషి అని స్పష్టమవుతున్నది ఇట్లాటి అపరిణణతుడికి

   "ఒక్క నేనే నీకు నాయెంకీ
    పెక్కు నీవ్లు నాకు నాయెంకి
    ఇన్నిపాంకాలున్న యెంకివే నీవు
    ఇంత నాగుండెలో యిమిడిపొ లేదా
    మాటలో మంసులో మంచిలొ యెంకి
    సొగసు నీదోసారె అగపడునవారు"

అనేమాటలు అనుచితం అని ఆపాత్రలదశకు తగనివి దేశకాలవస్ధాప్రకృతులకు విరుద్దంగావున్నవి కనుకనె అనౌచిత్యమంటున్నాను. ఇట్లానే నాయుడికోటిలోనే చేరి పరిపాకం లేని నాయికకు

      "గాలికైనా తాను కౌగిలీనన్నాడు"
      "నోనూపె వోరూపె వొనవ్వెరాజా
      యిన్నింట పోవాలి యెటుసెదిరినాదొ
      అద్దములో నారాజ అంతనీరూపు
      ఇరీత ముల్త్తెములోన ఇరికె నేలాగు"

అనేవి అనుచితాలు ఈ విషయంలో సహృదయుల అంత:కరణమే ప్రమాణం. ప్రాకృతులకు పరిణతులకు స్ధూలరూపంలో భేదం యెట్లావున్నా మన:పరిణతిలో మటుకు ప్రస్పుటభేధం వ్యక్తమవుతున్నది. జలం యొక్క ద్రవశిలవాతావస్థలు మెరుపులు మొదలైన భౌతికపరిణామాలు వాక్కు వాగ్విశేషాలు అంత:కరనవృత్తిలీలలు ఇవన్నీ ప్రాకృతులకు అజ్ఞాతంగా గొచరిస్తున్నా స్ధూలదృష్టితో

212

వ్చాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ప్రచ్వర్తిస్తుంటారు. కాని పరిణతుల కవి నొక్కకటే అనేకవిధమైన విచారనలను విషయాలై సత్యాలుతిరిగి ఆభిన్నత్వాలాఐక్యం వాయువుయొక్క విభుత్వం ఆశ్లేషాయోగ్యత్వం ఇవన్నీ పరిణతబద్దుల మనోవ్యాపారాల విషయాలు కనుకనే ఇవి ఈయెంకిపాటలనాయకులకు అనుచితమని ఈ అనౌచిత్యం గోరుచుట్తుమీద రోకటిపోటువలె క్షుద్రత్వానికి తోడయిందని చెపుతున్నాను.

పూర్వాపక్షం

అవునయ్యా కావ్యంలో

   "భటవృత్తివాడనై పల్కితి నిట్లు
   కామభూపతిపాద కమలంబులాన
   కరిచేత త్రొక్కింతు గట్టిగా నిన్ను
   భటృటువాడవుగాన బ్రతుక నిచ్చితిని.

   మశకాళితేనెలో మడిసినరీతి
   మిడుతలు చిచ్చులో మిదిసిపడ్డట్లు
   మాచేత చచ్చును మన్నీలుబలము" (పల్నాటివీరచరిత్రం)

అని నాయకుడా అన్నట్లు శ్రీనధుడువ్రాశాడు. అయితే నాయకురాలు ఆభాష మాట్లాడిందని యెవరనగలరు? కవి అట్లా వ్రాస్తాడు కవిశిల్పిఅతనికిష్ణమైన భాషలో వ్రాస్తాడూది ఆపాత్రలభాష అని అనుకోగూడదు కనుక రామకృష్ణాఅనీ "సీకటై లచ్చిమి సెందురుణ్ణీ సూరెయుణ్ణీ"అని యీతీరున కవి వ్రాశాడని అవే నాయకుడిమాట అని అనుకోగూడదు. కనుక ఆమాటలు ఆధారంగా నాయకుడు సంస్కారంలేని మోటువాడని నిశ్చయించలేము అని అంటారా?

213

అనౌచిత్యాధికరణం

సిద్దాంతం

వ్రాస్తున్నాను. ఈఅనౌదిత్యాని కేట్లావున్నా యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్రమ్మపాటలు అట్లాటివాటి క్షుద్రత్వానికిగూడా వీటినాయకులు సంస్కారహీనులని చిల్లరమనుషులని విశదపరఛడం అవసరం గనుక యెంకిపాటలు ఉదాహరణంగా ఈవిషయం వివరిస్తాను. శ్రీనాధుడు "కవిసార్వభౌముండ ఘనతగన్నట్టి శ్రీనాధుడువంటివాడ శివభక్తిపరుడ" అని తన భాషను అంతటా ప్రదర్శిస్తాడు. ఈ భాషనే పాత్రలకుగూడా వాడుతాడు అప్పుడని కవిభాషగాని పాత్ర భాషగాని స్పష్టంగా తెలిపిన వాడవుతున్నాడు. అదిగాక కవిభాష

   "ప్ర్భువులలో మాప్రభువులును కవులూ రసికులూ
   అయిన శ్రీ శ్రీ శ్రీ రాజా వెంకటాద్రి అప్పారాచ్వు
   బహద్దూరుగారు యీపాటలు విని ఆనందించేవారు.
   వారి వంశమాచంద్రార్కము నిలుచుగాత మవి పరమేశ్వ
  రుని ప్రార్ధిస్తున్నాను. మా ప్రెసిడేంటుగారు శ్రీయుట
  కోలవెన్ను రామకొటీశ్వరరావుగారి ద్వారా వారి
  దయకు బదులు నావందనము లర్పిస్తున్నాను"

అని యిట్లా కవిభాషా పాత్రభాషా భిన్నంగావున్నవి. ఇంతకూ యెంకిపాటల్లో పాత్రలే మాట్లాడుతారు. కనుక యీ పాటల్లో వున్నది పాత్రభాషే నంటున్నాను.

పూత్వపక్షం


   అవునయ్యా నాటకాల్లో రాజుకు సంస్కృతంవాడుతారు. అయితే ఆరాజు సంస్కృతం మాట్లాడుతాడని అర్దమా? నాటకంలో కవిచెప్పేది

214

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

వుండదుగదా అంతా పాత్రసంబాషణమేగదా అయినప్పటికీ ఆసంబాషణళావల్ల అది ఆపాత్ర నిత్యవ్యవహారంలో వాడేభాష అని నిశ్చయించలేకున్నాము. అది కేవలం కవిసమయాన్ని అనుసరించి యేర్పడ్డబాష కనుక పాత్రలసంభాషణం అన్నమాత్రాన అది వారికవిత్వవ్యవహారిభాష అని చెప్పలేము గనుక

"కూకుండనీదు"

"సెందురుణ్ణి"

ఇవి నాయకుడి నిత్యవ్యవహారభాష అని నిర్ణయింపలేము. ఆమాటలవల్ల అతదు చదువురాని మోటువాడనడం సాధ్యసమమునే హెత్వాభాసం నీడద్రవ్యం చలనమున్నదిగనుక; అవే ఉదాహరణంలో వలె ఋజువుచేయవలైసన ఒక అంశానికి అట్లానే యింకా ఋజువుచేయవలసిన మరియొక అంశాన్ని హెతువుగా చెప్పడం సాధసమం ఇట్లాటిదాన్నే Fallacy of Undue Assumption అని పాశ్చాత్యతార్కికులంటారు. ఇక్కడ నాయుడు చదువురానివాడవడం ఋజువు చేయవలెను. "కూకుండనీరు" "సెందురుణ్నీ" అని అతని నిత్యవ్యవహారభాష గనక అనడం హేతువుల్ ఇవి అతడినిత్యవ్యవహారభాష అనడం కూడా ఋజువుకావలసిన అంశమే అదికూడా ఋజువుకాలేదు. కనుక ఇట్లాటిదాన్ని సాద్యసమమనే హేతువుగా హేత్వాభావమని నైయాయుకులు నిరూపించారు. ఈ తీరుగా హెత్వాభాసాన్ని స్వీకరించి నాయకుడు చదువురాని మోటువాడంటే మేమొప్పుకోము అని అంటారా?

సిద్ధాంతం

చెప్పుతున్నాను: నాటకంలో పాత్రలసంభాషణం పాత్రల నిత్య వ్యవహారసంభాషణంఅ కాదనడం అసంబద్దం పాత్రలకు ఉచితమైన భాష వుండవలెననే వుద్దేశంతోనే రాజు మొదలైనవారికి సంస్కృతం నీచులు మొదలైనవారికి ప్రాకృతభేదాలను తత్తద్దేశాల ననుసరించి చెప్పవలె నని భారతీయసాహిత్యవేత్త లంటున్నారు.

215

అనౌచిత్యాధికరణం

     :దేశభాషాక్రియావేష లక్షణ్యా: స్యు: ప్రవృత్తయ:"
    లోకాదేవానగంతవ్యా యభౌచిత్యం ప్రయోజయేత్"
    "సిశాదాత్యంతనీదాదౌ పైశాచం మాగధం తధా
    యుద్దేశ్యం నీచపాత్రల తుద్దేశ్యం తస్యభావితం (సాహి)

(దేశభేదంచేత భిన్నమైనభాష చేష్ట వేషం ఇట్లాటొఇ నాయక వ్యాపారాలు ప్రవృత్తులు వీటిని లోకంవల్లగ్రహించి ఔచిత్యాన్ని అనుసరించి కూర్చవలసింది. పిశాచాలకు అత్యంతనీచ్క్షులకు పైశాచం మాగధం ఉపయోగించవలెను. నీచపాత్రం యేదేశానికి సంబందించివుంటే ఆదేశభాష ఆపాత్రానికి వాడవలెను) అని అన్నారు. ఈతీరున ఆ ఆ దేశాల పాత్రలభాష తత్తద్దేశాల నిత్యవ్యవహారంలోనిదిగాదనే అబిప్రాయం అవివేకమూలమని స్పష్టపరచాను. యెంకిపాటల్లోది నాయుడీబావభాషే ననడానికి నాటకప్పాత్రలబాష నిత్యవ్యవహారభాష కాదనే అడ్డుకారణాన్ని తొసివేస్తున్నాను. రాజులు మొదలైనవారు సంస్కృతం నిత్యవ్యవహారంలో వాడుతారా అంటే సంస్కృతం ఒకవేళ వాడితే అట్లానేవాడుతారని సమాధానం చందస్ద్సువల్ల యేర్పడే క్రమం అడావుడి వ్యత్యాసం మొదలైనవితీసివేస్తే సంస్కృతం మాట్లాడేటప్పుడు ఆబాషే మాట్లాడుతారంటున్నాను. అంటే నోరు తిరక్కపోవడం మొదలైన దోషాలు లెనిదశలో ఆసంస్కృతమే మాట్లాడతారని అభిప్రాయం ఈనాయుడు తెలుగుదేశస్ధుడే గనుక అతడు తెలుగు మాట్లాడుతాడా మాట్లాడడా అనే విచారణే అతడికి లెదు. చందస్సు అడావుడీ వ్యత్యాసం మొదలైనవి తీసివేస్తే అతడికి అతడిదేశభాగంలో అతడిదశకు సిద్ధమైన భావనే మాట్లాదినా డని అనుకొనడం కంటె వేరే మార్గం లేదు. "రామకృష్ణా! చందురుణ్ణి" అని అనవలసివుండగా రామకుస్ఠ సెందురుణ్ణి అని యిట్లా అనడం చందస్సు కక్కురితిగాదు చందస్సు అడావుడీగాదు అది అతడిభాష కాదనడానికి హేతువులు లేవు కనుక అవి నాయకుడి భాషే అని నిర్ణయిస్తున్నాము.

216

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆక్షెపం

అవునయ్యా: యెంకమ్మ చంద్రమ్మపాటలలోవలె కవిదే ఆభాష అంటాము అప్పుడు పాత్రల నిత్యవ్యవహార భాష అనేవాదం పోతుంది గదా పాత్రలది ఆబాష కాకపోవచ్చును కవి తనభాషను పాత్రలకు అరోపిస్తున్నాడు. కనుక పాత్రలు అపరిణుతు లనడం నిల్వదు అని అంటారా?

సమాధానం

చెబుతున్నాను. కవిది ఆబాష అయితే అది అతడి నిత్యవ్యవహారభాష అంటారా? అప్పు డతడు అది నిత్యవ్యవహారభాష అయిన అపరిణతవలయంలో చేరుతున్నాడు. ప్రకృతివైపరీత్యంవల్ల అనుచితమైన భావాలు ప్రక్షిస్తా లనవలసివస్తుంది. ఇక అపరిణితుడైన కవికి పరిణతనాయకసృష్టి అసంభవం గనుక నాకు విప్రపత్తి లేదంటున్నాను. అతడు అసాధారణుడు, కనుక ఆబషలోనే పరిణతభావాలు అతిడికి ఉత్పన్నమైనదంటారా? దేశకాలప్రకృతులతో సంబద్ధంకాని అసాధారణత్వం ఔచిత్యవిచారణ నుండే దూరమవుతున్నదని చెప్పుతున్నాను. కనుక యిక్కడ అట్లాటి దాని విచారణేలేద్సు. అవునయ్యా ప్రకృతిచేత ఉచితుడు అయినా అతడు ఆభావనను కావ్యంలో వాడవలెనని సమయమేర్పరుచుకొన్నాడా వ్రాస్తాడు. అది అతడి సామయికభాష దాంట్లోనే రామాయణాదులుకూడా వ్రాస్తాడుయ్. అని అంటారా? అది ప్రత్యక్షవిరోధం గనుక అనౌచిత్యమంటున్నాను. అపరిణతనాయకులకు పరిణత శబ్దార్ధాలు ప్రవృత్తి తగిలించడంవలె పరిణత నాయకులకు పరిణత శబ్దాలు ప్రవృత్తి తగిలించడం ప్రత్యక్షవిరోధం గనుక ఘట్టకుటీప్రభాత న్యాయంచేత అనౌచిత్యమే యెదుర్కొంటున్నది. పరిపాకవత్త్రభవత్వరూపమైన శబ్దార్దపరిణతి నెవరు వారించగలరు? పాత్రలకు తగిలించకుండా కవేఆబాషలోసామయికంగా పరిణత భావాలు ప్రదర్శించినప్పుడే మంటారంటే కవియొక్క ఆసమయమే

217

అనౌచిత్యాధికరణం

అనౌచిత్యం పాలైందంటున్నాను. కనుక అనౌచిత్యంతప్పని చదువుతున్నదని చెప్పుతున్నాను.

పూర్వపక్షం

అవునయ్యా కవివిషయం మాకావశ్యకంగాదు. ప్రకృతివైపరీత్యం గాని, విరోధంగాని యిక్కడలేదు. కవి ఔచిత్యాన్ని ప్రదర్శించాడు దాన్ని తెలుపుతున్నాము. నాయుడు సంస్కారవంతుడే అయినా యెంకిచదువువల్ల గలిగే సంస్కారంలెని మోటమనిషి యెంకితో కలుస్తున్నాడు గనుక యెంకిబావ మాట్లాడుతున్నాడు ఇందులో యెంకే ప్రధానం అందుకే యెంకిపాటలని దీనికి పేరు పెట్టినారు. దీంట్లోది యెంకిభాషగాని నాయుదిభాషగాదు. హనుమంతు డిట్లానే రామలక్ష్మణులతో సంస్కృతం మాట్లాడుతాడు కాని హనుమంతుడిభాష సంస్కృతంగాదుగదా నాటకాల్లో సయితం కార్యసందర్బాన్ని అనుసరించి యీతీరున భాషావ్యతిక్రమం జరగడం కద్దు అందుకే

(కార్యసందర్బాన్ని అనుసరించి ఉత్తమాదులను సయితం భాషా వ్యతిక్రమం చేయవలసివుంటుంది) అని దశరూపకర్త అంటున్నాడు దీన్నే సాహిత్య దర్బనకర్త ఉదాహరించిన ఘట్టంలో వ్యాఖ్యాత

"ఉత్తమస్య రాజాంత;పురదారిత్వే మాగధీ"

అని ఉత్తములకు కొన్నిచోట్ల ప్రాకృతభాషను వాడవలెనని అభిఒరాయం తెలిపినాడు. యెంకితొకూడేసందర్బం గనుక నాయుడు మాట్లాడినాడు కనుక అది నాయుడిభాషగాదు. అందువల్ల

"సెందురుణ్ణి కూకుండనీడు రామకుష్ణ"

అని యిట్లాటి మాటలు మాటలాడినాడన్న మాత్రాన అతడు చదువురాని సంస్కారహీనుదు డవడానికి వీలులేదు అని అంటారా?

218

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

సిద్ధాంతం

వివరిస్తున్నాను; యెంకితోమాట్లాడే సందర్బం గనుక యెంకిబావ మాట్లాడినాడని నాయుడు సంస్కారవంతుడే నని అంటే ఒప్పుకోము యెంకితో మాట్లాడని యేకాంతసందర్బాల్లోగూడ అత డీభాషనే మాట్లాడినాడు. అక్కదిమాటల రూపమేగాక అభిప్రాయం గూడా సంస్కారహీనుడైన మోటువాండ్ల అభిప్రాయదశను దాట జాలలేదు.

     "యాడుంటివె యాడుంటివే
     పూతొరిపందిట్లో సీతాయెల్తుంటె
    నీతశుకుగేపకాన నాతలతిరిగిందొలె
    మెళ్లోపూసలపేరు తల్లోపూవులపేరు
    కళ్లెత్తితేసలు కనకాభిషేకాలు"

అనిమొదలయిన చదువుకోనివాండ్ల శబ్దార్ధాలనే వ్యక్తప్రుస్తాడు గనుక చచువురాని మోటువాడంటున్నాను.

పూర్వపక్షం

అవునయ్యా అట్లా మాట్లాడవలె నని మాట్లాడినాడు అంతే గాని అతడు పరిణతుడేనంటారా?

సిద్ధాంతం

చెపుతున్నాక్వ్ను అతడు ఆతీరున కృత్రిమంగామాట్లాడినాడని కవి యెక్కడాతెలుపలేదు. అయినా నాయకుడు కావ్యంలో

219

అనౌచిత్యాధికరణం

ఉపనిబద్దుడైనంతమటుకే మనకు విచార్యంగాని తక్కిన అతనిఒడ్డు పొడుగు అతిడిచుట్టలపొగ అతడిచెప్పుల కిర్రు అతడిజిత్తులు మాట్లాడవలె నని మాట్లాడడం ఇవన్నీ విచారించడం అప్రమత్తం అయినా మరన్నట్లు అతడు సంస్కారవంతుడైనా ప్రాకృతుడివలె నటించాడని ఒప్పుకొని విచారించినా నాకు విప్రపత్తిలేదు. నాకు కావలసినది కావ్యంలో వున్నమటుకే గనుకను, నేను కావ్యవిచారనమటుకే చేస్తున్నాను. గనుకను, కావ్యంలోమటుకు అతడు సంస్కారంలెని మోటువాడనె స్పష్టం గనుకను అతడు అపరిణతుడే అంటున్నాను. కావ్యానికి ఔచిత్యం ఆయువుపట్టు వంటిదని అదిలేకుంటే అనౌచిత్యం సంభవించి రసభంగహెతువవుతుందని వివరించాను. యేతర్కంచేతనైనా అతడు పరిణతుడనే ఒప్పుకొంటే కవ్యమంతా అనౌచిత్యం పాలౌతుంది సర్వానౌచిత్యంకంటే యేకదేశానౌచిత్యమేకావ్యకర్తలకు అనుకూలంగదా అస లింతకు ప్రాకృతుడని నిరూపించాను. సాధారణంగా అంతటా అపరిణతమైన శబ్దాలు వెలువరించిన కృతిలో

    "ఫేక్కునీవులునాకం
    మాటలో మనసులో మంచిలో యెంకి
    సొగసునీవోసారె అగపడవనాకూ"

అనే యిట్లాటివి అనౌచిత్యాన్ని ఆపాదిస్తున్నదని తెలుపుతున్నాను.

    "ఏకోహిదోషో గునసన్నిపాతే
     నిమజ్జతీందో: కిరణేస్వివాంకు"           (కుమార) 

అని కాలిదా సన్నట్లు ఈఅనౌచిత్యదొషం ఉపేక్షించవచ్చునంటే వీలులేదు. కావ్యమంతా చిల్లరశృంగారంతొ క్షుద్రంగా వున్నపుడు గనసన్నిపాతమెక్కడిడి? ఆక్షుద్రత్వానికి ఈఅనౌచిత్యం తోడ్పడుతున్నది చిల్లరశృంగారంవల్ల అపతితమయ్యే క్షుద్రత్వ మిదివరకే నిరూపించాను. కావ్యానికి ఔచిత్యం ఆయువుపట్టని అదిలేకుంటే అనౌచిత్యం సంభవించి రసభంగహెతువౌతుందని తెలిపినాను. యెంకిపాటల్లో ఔచిత్యం ఇట్లా

220

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

భంగమయి గోరుచుట్టుమీద రోకలిపోటన్నట్లు క్షుద్రత్వాఅనికి అనౌచిత్యం చేరిందని విశదీకరించాను. ఇట్లానే వెంకయ్య చంద్రమ్మ పాటలోను

    "యెందులో జూచినా యెలుతురుండాదంట
    యెరిగితేసూపిచిపోరో వెంకయ్య
    లేకుంటె నిన్నిడువలేద యెంకయ్యకి
    సప్తసముద్రాల్లో సారముంటదంట
    తెచ్చి పె/దుతువుగానిరారో రెంకయ్య॥
    తెలిసందమామలొ తియ్యపానకముంది
    తెచ్చిపెడుదువుగాని రారో వెంకయ్య
    లేకుంటె నిన్నిడువలేరా యెంకయ్య॥
అనేవి అనౌచిత్య ప్రతిపాదకాలని తెలుసుకోవలెను. ఇక
   "శిరసునామీదేసి సిరునవ్వునవ్వితే
   సింతలన్నీ మరిసినావే చంద్రమ్మ"
                                     (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట)
   యెంకిగాలొక సారి యిసిరివాసాలు
   తోటంతరాజల్లె తొవ్విపోసెను." (యెంకిపాటలు)
   "నీనీడలోపలా దేవుడుండాడంట
      నానీడలోగలిసిపోరా వెంకయ్య" (యెంకయ్య చంద్రమ్మ)
   "నీనీడలోనే మేడకడత నాయుడుబావా" (యెంకిపాట)
   నీవొళ్లు నావొళ్లు నిజముగానొకటైతి
   పైనసుక్కలు నవ్వినాయే చంద్రమ్మ
   పాపచంద్రుడు నవ్వినాడే చంద్రమ్మ
                                    (యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట)
   "సెంద్ర వొంకలో యేమి సిత్రమున్నాదే
    వొంకపోగాని మావొస్తడమ్మా (యెంకిపాట)
 

221`

అనౌచిత్యాదికరణం

మాచోడి మనసట్టే మరుగుతాదమ్మా
పండు యెన్నెల్లోన పక్కకేసింపాప
పందిరీమందమైనాదే చంద్రమ్మ (యెంకిపాటలు)
పచ్చన్ని సేలఒకి అండు యెన్నెల్లోన
నీలిసిరాగట్టినీటుగొస్తావుంటె (యెంకిపాట)
"మల్లీ యెప్పటల్లె తెల్లారబోతుంటె
సందురుణ్నీ తిట్టనాయెంకి
సూర్యుణ్ణీ తిట్టునాయెంకి"
"బద్రాసెలంనేను బయలెల్లిపొతాను
నువ్వుగూడా యెంటరారో రెంకయ్య"
                                         (యెంకయ్య చంద్రమ్మ)
"పడవెక్కి బద్రాద్రిపోదామా
బద్రాద్రి రాముణ్ని సూదామా" (యెంకిపాటలు)
"సింమ్మాచలపుసామి సేవించుకొతాము
కొంపగోడూయీడిసిరారో రెంకయ్య
అంపకాలేసెప్పిరారో రెంకయ్య"
                                  (యెంకి చంద్రమ్మపాట)
"ఆవుల్ని దూడల్ని అత్తొరికాడుంచి
మూటాముల్లిగట్టి ముసులోళ్లతో సెప్పి
యెంకీ నాతోటిరాయే మన యెంకటేశ్వరుణ్ని
యెల్లి సూదొద్దాము" (యెంకిపాట)
అని యిట్లా తిరణాలవేడుకలు కొన్ని యింపైనమాటలు తీర్దయాత్రా ప్రశంసలూ వున్నా అసలీకృతులే క్షుద్రశృంగారం గనుక

       "దపుష్యలలితే స్త్రీనాల హారోభారాయతే పరం"
అన్నట్లు ఇవి కృతులను ఉపాదేయత్వం తేజాలవు.

222

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

   "కమ్మవారి చిన్నదాని నయ్యానేను
   జొన్నకోత కొస్తావ పిల్లానీవు"
   పన్నాపన్నాగాజులేవే నారాయణమ్మా
   నీచిన్నాచిన్నా చేతులాకు నారాయణమ్మా"

అని నారాయణమ్మ నాయుడిబావపాటలోను లక్ష్మి అనేకధలొను వుండే మంచిమాటలు జారకాంత సౌశీల్యంవంటివి గనుక విచార్యం గావని చెప్పి యీచర్చ ముగిస్తున్నాను.

    "మాఅభిమానాంద్ర కవిమిత్రమండలి వారందరు నాప్రాణమిత్రులు" అని యెంకి పాటలకర్త తెలిపిన అభినవాంద్రకవిత్వ మిదే అయితే దీంట్లో వున్నది ఆదునికత్వంగాని అభినవత్వంగాదని దీన్ని అభినవమన్నా ఆదునికమన్నా యిట్లాటివి చిరకాలంనుండి వున్నవని ఇవే ఉత్తమ కవిత్వమనుకొనడం అజ్ఞానమని ఈ ఆధునిక కవిత్వం చాలవరకు దుష్టమని ఈకృతుల్లో చాలామట్టుకు శృంగరం చిల్లరశృంగారమై క్షుద్రమైనదని ఈ రకపు క్షుద్రకవిత్వానికి చేరినయిట్లాటి మండల్లు అంతగా శ్లాఘ్యమైనవి గావని ఇవి కవిమిత్రమండలి అయినప్పుడు ఈకవులను ఉత్తమ మార్గాలకు ప్రేరించడం ఈ మిత్రుల ధర్మమై వుండగలదని చెప్పుతున్నాను.
 అని శ్రీ- ఉమాకాన్తవిద్యాశంకరకృతిలో వాజ్మయసూత్రపరిశిష్టంలో 
అనౌచిత్యాధికరణం - సమాప్తం

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

తత్త్వార్దాధికరణం

పూర్వపక్షం

    అవునయ్యా యెంకిజీవాత్మ నాయుడు పరమాత్మ యెంకమ్మ పరమాత్మ చంద్రమ్మ జీవాత్మ ఇది వీటి తత్వార్దము కనుక మీవిమర్శ అంగీకరించ వీలు లేదంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను;

   "ఓరోరి బండోడ వొయ్యారిబండోడ
   ఆగూబండోడా నిల్వూబండోడ?
   "లచ్చుమయ్యా నీమచ్చామాయో"
   "యెట్లాఫోనిస్తివోయి మట్లావోరి చిన్నదాన్ని"

అనే యిట్లాడి వాటికన్నిటికి తత్త్వార్ధం వున్నదనవచ్చును. అదంతా యెందుకు? లంజకొడకా అని తిట్టి దానికి తత్వార్ధం వున్నదనవచ్చును. లంజ అంటే ప్రకృతి కొడుకు అంటే పరిణామం లంజకొడకా అంటే ప్రకృతిపరిణామమైన ఓమనిషీ అని అర్ధం అనవచ్చును.

    పరకీయను సాధ్యమని నీవు నన్నంగీకరించమని కోరి నలుగురూ తన్నవచ్చినప్పుడు నన్నంటె నాలొవున్న పరమాత్మను. నీవంటే నీలోచున్న జీవాత్మ అని అర్ధం చెప్పవచ్చుగాని అవి తప్పించుకొని బీరువచనాలని మరికొన్ని యెక్కువ తాడవాలు సంభవిస్తవి ఇట్లాటి వెర్రివేదాంతాల పేరుతో దేశంలో అనేక దురాచారాలు  ధర్మభ్రంశాలు జరుగుతున్నవి.
  "లనాధబాలదండానాం కాగతి: పురుషోత్తమ
అహం వేదాంతిరూపేణ

224

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవ్చిత్వం

అని యిట్లాటి భ్రష్ట ప్రామాణికవచనాలు సయితం తలచూపుతున్నవి. అంతా ఒకటేనని నీకూ నాకు భేదంలేదని నీవొళ్ళూ నావొళ్ళూ కలిస్తే అద్వైతమవుతుందని దుష్టకార్యాలందు ప్రవృత్తిసయితం పైమాదిరి వేదాంత దుర్వినియోగంవల్ల తటస్థిస్తున్నదై. శ్రీబాగవతంవంటి గ్రంధమే ఆ మార్గాలకు అనేకుల కాధారమైనప్పుడు తక్కిన క్షుద్రాలసంగతి చెప్పవలసినపనిలేదు కృతికర్త ప్రవృత్తినిబట్టి కృతిత్వం నిర్ణయించడం ఉచితం.

  కృతికర్తలు ఆదరణచేత విరాగులుగా వానప్రస్ధులుగా తత్వజ్ఞానులుగా వుంటూ యేదైనా పాటపాడి దానికి వేదాంతార్ధమంటే వొప్పుకొంటాము యెందుకంటే వారిచిత్తవృత్తే తత్వజిజ్ఞాస కనుకనె

     "సన్నంపుదిడ్డివాకిట పున్నమవెన్నెలబైటా
      కెన్నెరరవము వింటినీ"

అని బ్రహ్మగురుకోటిలో వారుపాడితే వ్యంగ్యం అయోమయం పడనంతవరకు యెట్లానో తత్వగ్రఃహణం అంగీకరిస్తాము. అని ఒక కామి యొక్క సొంతమటలైతే మన్మధాలాపాలాడుతున్నా డంటాము. విచార్యమాణమైన యీపాటలకర్తలకు వానప్రస్ధత్వంగాని విరాగిత్వంగాని జనకాదులవంటి తత్వపరాయణమైన ప్రవృత్తిగాని ఉన్నట్లు ప్రసిద్ధి లేదు. కృతికర్తల ప్రవృత్తినిబట్టి యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట మొదలైనవి వేదాంతమన వీలులేదంటున్నాను. యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట మొదలైనవి వేదాంతమన వీలులేదంటున్నాను. యెంకయ్య చంద్రమ్మపాట కర్తయెవ్వరో తెలియనే తెలియదు.

కృతికర్తల ప్రవృత్తితో మనకేమిపని? చంద్రమ్మపట కర్తయెవ్వరో తెలియదని మీరే అంటున్నారు కృతిలో తత్త్వార్ధముంటే చాలు అని అంటారా? అది వేదాంతమైతే మాతమ్ముణ్ణి మాకియ్య రయ్యోయేమిటి? కోడికూసేసరికి కొంపకెల్లాలి యేమిటి? తోతకునీళ్ళు చల్లడమేంది?కులకడమేంది? మంచెకింద గొంగడి వేసుకొని తిప్పలుపడడమేంది? పూచలిబియ్యం బెడతరారో వెంకయ్య యేమిటి?

225

తత్త్వార్దాధికరణం

అంటింతచెట్లతో తంటాలపడలేమేమిటి? తోలుచెప్పులు కుట్టినానే చంద్రమ్మ యేమిటి? ఆకుమళ్లకు నీవు రావేచంద్రమ్మ యేవిటి? కొడుకుకోసం మొక్కుకొనే చంద్రమ్మ యేమిటి? వొంటాముదము దెచ్చివుడికించి నీకాలు సరిచేసి దరిమేనురారోవెంకయ్య యేమితి? అప్పుడీపాటలన్నీ అర్ధహివాలై అయొమయంలో బడతవి. చిల్లర శృంగారం తప్పించబోతే అయ్యవారిని చెయ్యబోతే కోత్గి అయినట్లు అయోమయత్వం అపతితమవుతుంది. అయోమయత్వాదికరణంలో ఈదోషాన్ని వివరీంచాను. పాటలకర్తల వేదాంతప్రవృత్తి యెట్లావున్నా యిట్లాటిపాటలు పాడేవారు తమవశులామప్రవృత్తులకు అనుకూలంగా వీటిని పాడడం విశదమైన సంగతి కారు కూడదు. వీట్లో వున్నది వేదాంతమేమంటే చెప్పుతున్నాను. వేదాంతమని గట్టిగా చెప్పితే నాకిప్పుడు విచారణే లేదంటాను. కావ్యమని శృంగారమని కవిత్వమని అన్నప్పుడే నాకు కావ్యవిచారణ యిక్కడ ప్రసక్తిస్తుంది. అప్పుడిది చిల్లరశృంగారమనై క్షుద్రశృంగారమని నిర్ణయించాను. వేదాంతవిమర్శ చేసేటప్పుడు దీంట్లో వేదాంతమేమిటి ? ఈ వేదాంతం కొత్తదంటారా? కొత్తదయితే యేంతవరకు ఆసంబద్దత లేకుండావున్నది? భక్తిమతంలో జీవేశ్వరుల రమణీవల్లభ సంబంధం యెంతవరకు ఉచితం? అది యిక్కడయేట్లావినియుక్తమైనది? దానివల్ల సంభవించే శ్రేయోచ్వర్ధాలేవి? ఈ పాటల్ల మతం కొత్తదైతే యెంతవర కంగీకార్యం? అని వేరే విచారణచేస్తాను. ఇది కావ్యమని కవిత్వమని శృంగారమని అన్నప్పుడే నాయీవిచారణ ప్రస్తక్తం చేస్తున్నాను. కావ్యవిచారణ చేసి యివి చిల్లరశృంగార మని క్షుద్ర శృంగారమని స్పష్టపరచాను.

  అని శ్రీ ఉమాకాన్త విద్యా శేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర
    పరిశిష్టలొ తత్త్వార్ధాధికరణం సమాప్తం ________________

శ్రీగ ణే శాయ నమః,

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

వనకావ్యాధికరణం.

పూర్వపక్షం.

అవునయ్యా, పోనియ్యండి, క్షుద్రంగానియ్యండి, అనౌచిత్యం వుండనీయండి. ఇంగ్లీషులో (Pastoral Poetry) పాస్టరల్ పోయట్రీ అని వున్నది . అది చాలా గొప్పది. గొల్లలు మొదలైన పాత్రలుంటారు. ఆవులు, లోయలు మొదలైనస్థలాలు అందులో వర్ణితమవుతవి. ఈయెంకిపాటలు మొదలైనవి అట్లాటివి. కనుక మంచివి. చేలు, కాపులు, కాపుకన్నెలు, మన ఆంధ్రదేశంలో, మనోహరమైన అమాయికజీవితాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు. జొన్న చేలు, కంకులు, మంచేలు. కాపుకన్నె లవలపులు, విలాసాలు యెవరిని ఆకర్షించవు? ఇది {Pastoral Poetry}పాస్టరలు పొయట్రి కనుక మంచిదంటారా!


సిద్దాంతం.

అది అసంబద్దం. అవి మంచివిగాదని చిల్లరశృంగారం ప్రధానంగా అనుపాదేయ మని తెలిపినాను. పాస్టరలు పొయట్రి అనే పేరు తిరిగి వినిపించినమాత్రాన వీటి క్షుద్రత్వం యెట్లాపోతుంది? అయినా దీన్ని గురించి వివరిస్తాను. అడవులు లోయలు మనోహరా లన్న మాట నేను తిరస్కరించను. మనుష్యులు రజస్తమస్సుల ప్రవృత్తిచే దూషితమై సంకీర్ణమైన పట్టణాలకంటే ప్రశాంత నిర్మలాలై ప్రకృతి రమణీయమైన అడవులు వాస్తవంగా కవికి ఆరాధ్యాలు. అందుకే వాల్మీకి కాళిదాసు భవభూతివంటి కవులు పట్టణాలను దూరాన వదలి అరణ్యసీమలనే

227

వనకావ్య్లాధికరణం

తమ కవిత్వానికి ఆలవాలంచేశారు. తైత్తిరీయా రణ్యకం బృహదారణ్యకం అని ఈతీరున విజ్ఞానానికి సయితం అరణ్య సంబంధం బారతీయసంప్రదాయం వినిపిస్తున్నది. భారతవర్షాన్ని పవిత్రం జేసిన నైమిశారణ్యం ప్రసిద్దమైనది. వాల్మీకి కవితకు మూడుపాళ్లు అరణ్యమే సీమ. కాళిదాసు కుమారసంభవాన్ని కొండలు, అడవులు నీటి వర్ణనతో ఆరంభిస్తారు. మహోదాత్తనాయిక అయ్లిన గౌరి కొంద్కన్నె ఆమెప్రేమ కొండ్ల్లోని పవిత్రమవుతుంది. శాకుంతలాన్ని కవి అరణ్యంతో ఆరంభించి అరణ్యంలోనే అంతం చేస్తాడు. రఘువంశంవంటిరాజుల చరిత్రలో గూడా కవి ఆదియందు కధ కల్పించి వనసీమలను వశిష్టాశ్రమాన్ని నిల్పుకొనితన కవితకు అమృతత్వం కలిగిస్తాడు. యక్షుడికధ కొండల్లో చాయాతరువుల్లో ఆరంభమవుతుంది. విక్రమోర్వశీయ మాళవికాగ్ని మిత్రాలు కాళిదాసుడి వనప్రకృతిప్రేమను స్ఫుటంగా వ్యక్తపరుస్తున్నవి. ఇంతకూ చెప్పదలచిందేమంటే అడవులను ప్రకృతిని ప్రేమించడానికి క్షుద్రపాత్రలరూపసంబంధం అవినాభావరూపమైనదిగాదని ఉదాత్తనాయకులతొనే భారతీయుల వనప్రకృతిని ఆరదించారు. అదిగాక పరిణతచిత్తులైన ఉదాత్తనాయకులు వనప్రకృతిశోబను ఆస్వాదించే నిధుల చిల్లరమనుషుల విదానానికంటే భిన్నమైనది. వనప్రకృతిశొభను ఆస్వాదించే విధం చిల్లరమనుషుల విదానానికంటె భిన్నమైనది. వనప్రకృతిశోబలు హృదయాన్ని అధిష్టించిన ఉత్తమ నాయకులు కావ్యాన్ని పావనంచేయ బట్టే సీతను ఆడవికిపంపిన పిమ్మట రాముడు దండకలో ప్రవేశించిన సందర్బంలో

  "దండకారణ్యమా? ఇది" "ఒకచోట స్నిగ్దశ్యామా
  లై ఒక చోట్ఘ భీషణాభోగరూక్షాలై ప్రతిస్థలంలో
  ఝూత్కృత్గులచేత ఘోషిల్లేదిక్కులు గలిగి అగస్త్యా
 శ్రమ పరిద్గర్తకాంతారమిశ్రాలై పరిచితభూములైన
 దండకారణ్యభాగా లివిగో కనబడుతున్నవి"

  "అరణ్యకులకు గృహులము స్వధర్మరతులము అయి
  జన్మఫలభూతవిషయాల్లో రసజ్ఞులమైన మేము వెనుక
  నివసిస్తుండిన యీవనముమహో! యీనాడేట్లాదృష్టమైనది!"

228

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

  "అవే యీవిరువన్మయారాలైన గిరులు, అవే యీ
  మత్తహరిణాలైన వనస్ధలాలు, అవే యీ ఆమంజు
  వంజుళలతలై వీరంధ్రనీపనిచుశాలైన సరిత్తటాలు"

"ఆపర్ణశాలల వద్ద గోదావరీపయస్సులొ వితతమైన
 శ్యామలతరులక్షితొ వారాంతం రమ్యంగా వున్నది"
"ఇక్కడనే ఆపంచవటి అయ్యో; వదలిపెట్టి పోతున్నా
 పంచ వటీస్నేహం బలవంతానవలె లాగుతున్నది" (ఉ.రా)
   

అన్న విశిష్టభావాల ఉన్మీలనానికి అవకాశం కలిగింది. ఇక కాపు కన్నెలు ఆవులమందలు జొన్నకంకులు మనోహరంగావు? వివిధమైన చిత్రపదార్ధాలతొ వుంటే కోమటిదుకాణా లెందుకు వర్ణించరాదు. కాపుకావ్యం గొల్లకావ్యం బ్రాహ్మణకావ్యం కోమటికవ్యం యెందు కుండరాదు? పోనీయండి? జొన్నచేలు కంకులు స్వభావసిద్ధమైనవి గనుక అన్నిటికంటె మనోహరమైనవంటే ఒపుకొంటాను. చాకళ్ళు, మంగళ్ళు బోయలు, అన్ని తెగలవారూ వ్యవసాయంమాని రాజసేవచేసే వాండ్లెందరో వున్నారు. కాపులు రెడ్లు వ్యవసాయంమాని రాజసేవచేసావాండ్లెందరో వున్నారు. అదిగాక తెనాలితాలూకాలొ యెందరో కమ్మవారు పౌరోహిత్యంగూడా చేస్తున్నారని విన్నాను. ఇట్లాటి సందర్బంలో చేలసౌందర్యంతో కాపుకన్నెలను కాపుబావలనే కలవడం అర్ధంలేనివని బ్రాహ్మనకన్యలు మంగలికన్యలు, కోమటికన్యలు చాకలికన్యలు రెడ్దికన్యలు అందరూ చేనితో సంబంధించివున్నారు. సంబందించకవున్నారు. కనుజ్క ఓక కాపుకన్నెలు చేలూ అంటే ఆమాట తోసివేస్తున్నాను.

చేలతొ కాఉకన్నెలను కాపుఇబావలను మాత్రమే కలవడం అక్రమం కులవాచిత్వం లేకుండా పాశ్చాత్యదేశాల్లో చేలపనిచేసేవాండ్ల కందరికీ అన్వయించే Peasant వంటిదిగాదు. కాపుశబ్దం Peasants

229

వనకావ్యాధికరణం

(కృషీవలులు) ప్రతిపాదితులు కావడానికి యిక్కడ మనం ఒక్కకులానికి మాత్రం సంబందించిన కాపుకన్నెలను స్వీకరించడం అనుచితం. ఇది పశ్చాత్యసరణుల బాహ్యకారాన్ని చూచి చేసే తెలివి తక్కువ పని అంటున్నాను. అవునయ్యా కాపుకన్నెలు పరంపరంగా చేలతో సంబంధించి వున్నారు. ఇప్పటికీ చేలతో సంబందించిన వారితో వారిసంఖ్యేయెక్కువ గనుక కాపుకన్నెలనే తీస్వుకొంటున్నామంటారా? అంటే అనండి.

   కాపుకన్నెలను కాపుబావలను గాని అట్లాటి బ్రహ్మణ్యకన్యాను బ్రాహ్మణబావలనుగాని చిరకాలంనుండి పశువులమందలకు సంబందించిన గొల్లకన్యలను గొల్లబావలను గాని నాయకులను జేసి యెంకిపాటలవలె కావ్యం వ్రాస్తే ఉదాత్తభావోన్మీలనానికి అవకాశం వుండదని ఇది వరకే విశదంచేశాను. పాశ్చాత్యులు సయితం ఈ పాస్టరుల కావ్యాల అప్రధానత్వాన్ని గ్రహించారు.
   "Pastoral relying for its distinctive features upon it accidents rather than the essentials of life failed to justify itself the position of a Philosophy and in so doing exposed itself to the ridicule of the succeeding ages"
(తన విశిష్టలక్షణాలకు తీవితంయొక్క ప్రధానతత్వంమీద కాకయాదృచ్చికమైన అంశాలమీద ఆధారపడే పాస్టరులు కవిత కళయొక్క ఉత్కృష్ఠ స్వరూపంగా స్వతంత్రస్వరూపంగా, ఉండజాలకపోయింది. రాజమందిరమందలి భోగిగణంయొక్క చిల్లరబొమ్మ అయిన యీకవిత తత్వజిజ్ఞాసాగౌరవాన్ని అహంకృతితో పొందగోరి పిమ్మటి తరాలవారికి యెకగాళికి గురిఅయింది) అని పాష్టరల్ పొయట్రీ & పాస్టరటీ డ్రామా (Pastoral Poetry and Pastoral Drama) అనే గ్రంధంలో

230

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

వాల్డర్ డబ్లియు గ్రెగ్(Walter W.Gregg)తెలుపుతున్నాడు. యాధార్ద్య మరగక (Pastoral) పాస్టరల్ అని యేమేమో అకాండ తండవంచేసి కావ్యక్షుద్రత్వానికి అంధులుకావడం ఆంద్రులసంస్కారర దారిద్యాన్నే తెలుపుతున్నది.

  ఇట్లా క్షుద్రపాత్రలశృంగారం ప్రతిపదితమాయెనా అది చిల్లర శృగారకావ్యమౌతుందని నిరూపించాను. అదిగాక అడవులు కొండలు మొదలైన ప్రకృతిశోభలు క్షుద్రలోకంలో సంబద్దం కా నక్కరలేదని భారతీయులు కవితకు విజ్ఞానానికి అరణ్యసీమలే ఆకరంచేసి ఆరాదించారని తెలిపినాను.  కనుక యెంకిపాటలు యెంకమ్మ చంద్రమ్మ పాటలు ఇట్లాటివి చిల్లరశృంగారపు క్షుద్రకావ్యాలని తిరిగి చప్పుతున్నాను.

అని శ్రీ. ఉమాకాన్తవిద్యా శేకరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర

       పరిశిష్టంలో వనకావ్యాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

నాయకాధికరణం.

ఆక్షేపం.

  అవునయ్యా; యెంకిపాటలవంటి క్షుద్రశృంఘారమన్నారు. ఇక వర్తమానాల్లో యెవరికి ఉదాత్తశృంగారం? ఇప్పటి ఆంధ్రదేశపురాజుల్లో జమీందారుల్లో సాధాణమనుష్యుల్లో కంటె యెక్కువ ధర్మరక్షకత్వం కనబడరు. అందరూ ఒకటే దశలో వున్నారు. ఇక ఉదాత్త నాయకులేరీ? అంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను; నాయకుణ్ని నెదుర్కోవలసినపంది కవిది. ఉచిత నాయకుణ్ని సృజింపండి. చేతకాకుంటే వీలులేకుంటే మానండి. వర్తమానంలో యెవరైనా ధర్మకరక్షకులు ఉదాత్తశృంగారనాయకులు కనబడితే స్వీకరించండి. అసలు భారతవర్షంలోనే అనేక శతాబ్దులకిందటనే ఆరంభమయిన ధర్మపతనం నేడు అనేకవిధాల ఆంధ్రదేశంలో నల్దిక్కులా విరివిగాగొచరిస్తున్నది. జాతిస్వతంత్రమై సర్వసమృద్ధమై ధర్మార్ధ కామాలు అకలుషితాలై వర్తిస్తున్న దశలోవలె జాతిపతనమై జీవితం కుళ్లుడుతో వున్న దశలోఉత్తమకవితొదయానికే అనుకూల్యాలుండవు. మన పద్యం సయితం మురికిలక్షణాలతో వికృతమైవున్నదని పధ్యం వ్రాయడమే కవిత గాదని పద్య్హంవ్రాయడం విద్యగాదని యిదివరకే చెప్పినాను. మనస్సు జాతిసాధారణమైన ఈప్రాతికూల్యభావాన్ని తొలగించుకొని స్వచ్చవికాసాన్ని పొందడం యేఅలోకసామాన్య

232

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

పురుషుడియందో తప్ప సాధారణంగా గోచరించదు. ఇక మనస్సున చీకటివలె ఆవరించేకామం బీజమైన శృంగారంయొక్క నిర్మలస్వరూపాన్ని దర్శించగలగడం. జాతిలో వర్తమానంలో దానికి తగిన ఆలంబనం దొరకడం దుర్లభంగావచ్చును. భారతవర్షపు తక్కినజాతుల్లో యెట్లావున్నా మన ఆంధ్రులయందు ఆర్యమైన వెరత్వం నశించింది. స్వపురుషార్ధరక్తులు చేసుకొనలేని పిరికిపందలాజాతియొక్క శృంగారం నిస్తేజం. వీరత్వం లెనిచోట యెసుగునం యేధర్మం తలయెత్తజాల దన్నమాట్ సత్యం వీరత్వం నశించి అత్యపవృత్తి చ్యుతమైపోయిన ఆపద్దశలో ఆ ఉదాత్తగుణ ప్రభోదానికి బద్లు కవికి పిరికిజాతి శృంగార్మందు తత్పరత వాస్వవంగా గర్హ్యమే అవుతున్నద్. అయితే యీదశలో జాతియందు స్త్రీలూ పురుషులూ కలియడం జరుగుతొనె చ్వున్నదిగదా అంటే అది క్షుద్రకోటిలోది గనుక కవికి ప్రధానంగా అనుపాదేయమంటున్నాను. తక్కిన రసాల్లో ప్రస్తుతం ఉపాదేయమైనవాట్లో అభినివేశం తీర్చు కొనడానికి అది అంగంగా స్వీకార్యమైతే కావచ్చును. కాని ప్రధానంగా స్వీకారం గాదంటున్నారు.

కావ్యరచన ఉద్దిష్ఠమైతే రసనిర్ణయంణ్ రసానికి ఉచితుడైన నాయకుడి నిర్ణయం తదనుగుణమైన వస్తుసృష్ఠి మొదలైనవన్నీ కవికి సంబంధించిన ధర్మాలని చెప్పి యీవిమర్శ చాలిస్తున్నాను. కరుణాదుల్లో ఉత్తమేతరులు సయితం విరుద్దులుగారు గనుక అరసాలుకు వర్తమానులు ఉచితులు గావచ్చును. అదంతా కవికార్యమని వదలుతున్నాను. కావ్యం సృష్ఠమైనప్పుడు ఇది మంచిది ఇది దుష్ఠం ఇది క్షుద్రశృంగారం ఇది పులుముడు అని యిట్లావిచారణచేసి సాహిత్యవేత్తలుచెప్పడం సంభవిస్తున్నది.

అని శ్రీ ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర

       పరిశిష్టంలో నాయకాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యంబొద్దు పాఠ్యం

దయాధికరణం

పూర్వపక్షం

ఈయెంకిపాటలవంటివి యెంకయ్యచంద్రమ్మపాటలవంటివి కాపుల మీద మనకు దయకల్గించడానికి పనికి వస్తవి గనుకిఅ గ్రాహ్యములంటారా? అది సరిగాదు. ఈకాలంలో విదేశీయసంస్కారం క్రింద అణిగి దుర్డశలో వున్న మనమీదనే కాపులు సానుభూతి చూపవలిసి వున్నారు. వారు మన కంటె యెవిధంగాను శోచ్యదశలోల్?ఏదు. ఒకవేళ మీరన్నట్లు సానుభూతికలిగించడం వుద్దేశమైత్?ఏ పశుకామాన్నే ఆధారంగా చేయవలసిన అవశ్యకతలేదు. సంసారపుచరిత్రలను ముడికామం వదలి తక్కిన అనెకమార్గాల చిత్రించవచ్చును. కామంమాత్ర మెందుకు స్వెకార్యంగాదు అని అంటారా? అది ధర్మశబశితం కానప్పటి దుష్ప లాలిదివరకే విశదీకరించాను. కనుకనే దాన్ని చిల్లరశృంగారమని క్షుద్రకోటిలో చేర్చాను. కరుణాదులను స్వీకరించి వారికధలు చిత్రించవచ్చును. వారిగార్హ్యస్ద్య సంబంధమైన కధలు మొదలైనవి వ్రాయవచ్చును. వాటిలో ఈకాలపు సంఘచరిత్ర ఇమిడివుంటుంది గనుక గ్రాహ్యంగానే వుంటవి వాటినప్పుడు చరిత్రకధలనిగాని మరివొకమాదిరి రచనలనిగాని అనుకుంటాము వాటిలో ప్రధానంగా రసభావాలను అన్వేషించడము కావ్యమని వ్రాసినపుడు గద్యంగానీ పద్యంగానీ దాంట్లో ప్రధానంగా రసభావాలు అవశ్యకమవుతున్నవి అప్పుడు శృంగారం హీనయాయకమాయెనా క్షుద్రమవుతున్నది. కావ్యమార్గం వదలి మరేమాదిరి

234

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

చరిత్రలు కధలు మొదలైనవి పద్యంలోగాని గద్యంలోగాని వ్రాసినా ఆవిచారణ నాకిక్కడ అవశ్యకంగాదు.

అని శ్రీ-ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర

         పరిశిష్టంలో దయాధికరణం సమాప్తం.

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టబాష్యం.

స్ధిత్యధికరణం

పూర్వపక్షం

    అవునయ్యా, ఇట్లాటి పాటలు మొదలైనవి వెనుకటినుంచి వున్నవని మీరే అన్నారు. ఇట్లాటివి వుండకుండా యెక్కడికి పోతవి వీటిస్ధితిని యెవ రడ్డగించగలరు? ఇవి వుండనేగూడదని మీ అభిప్రాయమా అంటే?

సమాధానం

     చెప్పుతున్నాను; ఇట్లాటిచ్వి ఉండకూడదని యెవరు చెప్పగలరు? లోకంలో అన్నీవున్నవి ముండ్లు, మలం, విషం, పూలు గంధం, అమృతం, భక్ష్యం అన్నీ లోకంలో వుండవే అయివున్నవి. అట్లానే వీటితత్వ మిది ఇది మంచి ఇదిచెడ్డ అని నిర్ణయించి వివేకం  చేయడం సాహిత్యంయొక్క పని.


అని శ్రీ.. ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర

         పరిశిష్టంలో స్ధిత్యధికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

ఉద్దేశాధికరణం

ఆక్షేపం

అవునయ్యా ఇవి ప్రాకృతులకోసం అద్దేశించినవి అని అంటారా?

సమాధానం

    చెబుతున్నాను; అప్పుడు మీమాంసేలేదు. ఉత్తమకవిత్వం మంటే కాదని క్షుద్రమని చెపుతున్నాను. అప్పుడు సయితంప్రాకృతులను అదుపులొనే ఉంచే యిట్లాటి పాటలకంటె వారు ఉత్తమదశను పొందడానికి అనుకూలిచేరీతి కృతులు వారికెక్కువ ఉపయోగబడతచ్వని వారి కివి ఉపకారంకంటె అపకారమే యెక్కువ్చ చేస్తవని చెప్పుతున్నాను.

అని శ్రీ.. ఉమాకాన్తైద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర

        పరిశిష్టంలో ఉద్దేశాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

గీతాధికరణం

      అవునయ్యా;ఇప్పటికివి పాడితే బాగుంటవి. ఇట్లా వెనకటికివి  పాట కనుకూలమైనవి గావంటారా? అది అసంబద్దం. (Lyre) లైరుమీద పాడడం గ్రీసుదేశంలో ఆదినవుండేరి. త్గరువాత భావవేగంగల వాటినన్నిటిని పాడినాపాడకున్నా లిరిక్సు అని కావ్యకోటిలో చేర్చారు. ఈ పాశ్చాత్యవిదాన మెట్లావున్నా పాటపడడం కవితకు ముఖ్యంగాదు. అది పఠనమాత్రాననే రసాస్వాద జనకమవుతుంది. గతివిశేషాదులచేత లక్షితమైన పద్యంగానీ కవితకుపాట ముఖ్యంగాదు. పాటపడడమే ముఖ్యమని ఒప్పుకుందాము. గీతాలు కందాలు మొదలైనవన్నీ పాటకనుకూలమైనవే అవివెనకటినుంచే వున్నవి వీటిలోకొత్తయేమీలేదు. రామాయణాన్ని రామలక్ష్మణులు పాడినారనే వాల్మీకిచెపుతున్నాడ్దు కనుక పాటవిశేషం దీంట్లో యేమీ లేదు. నాటకపు పద్యాల నన్నిటినీ పాడుతూనే వున్నారు గదా కాదుకూడదు పాడుతుంటే యిప్పటికివి మనోహరంగా వుంటవంటారా? పాడితే యేది మనోహరంగా వుండదు? గరికెతొ పచ్చడి చేసిగరికెపాటి అగ్రహారం సంపాదించారని మాప్రాంతాల్లో చెప్పుకుంటారు. అది తిరకమూతగింజల రుచిగాని గరికెదికాదు. పాడితే అన్ని బాగావుంటవి నన్నుచూడరా నన్నుచూడవే అని రాగం మీద రాగం వేసి పాటగాండ్లు పాడుతుంటే బాగానేవుంటుంది. ఆబాగు రాగానిదని అంటాము పాడితే వారు గనుక ఉత్తమకవిత్వం మనడం ఒప్పుకోమని తిరస్కరిస్తున్నాను.

అని శ్రీ..ఉమాకాంట విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర

          పరిశిష్టంలో గీతాధికరణం సమాప్తం.

శ్రీ గ ణే శా య న మ:వాలు పాఠ్యం

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

భాధికరణం.

పూర్వపక్షం.

     అవునయ్యా మీరేదైనా అనండి ఇప్పటిది రొమాంటికు అంటే భావనాపటువైన కవిత (Romantic Poetry)  ఇది కొత్తది గనుక వెనకటి కవితకంటె చాలా మంచిది అనే అంటారా?

సమాధానం.

చెప్పుతున్నాను. రొమాంటికు కవిత భారతవర్షానికి కొత్తగాదంటున్నాను. మనకూ ఆర్యావర్తానికి గలసంబందం గ్రీకు భిన్నులైన యూరోపునివాసులకూ గ్రీసుకూ గల సంబంధకంటె విలక్షణమైనది బారత వర్షసాహిత్యవిజ్ఞానానికి గ్రీకులాటిను భాషల విషయాలకూ అనుచితసాదృశ్యం కల్పించుకొనడం యూరోపుఖండ సాహిత్య చరిత్రను భారత వర్షానికి అవిచారితంగా తగిలించడం దాన్ని అప్రశస్తంగా అనుకరించడం అజ్ఞానం భారతవర్షానికి రొమాంటికు కవిత (Romantic Poetry) కొత్తగాదన్నాను. ఇతిహాసదశ ననుసరించి మితార్ధంలో (Romantic Poetry) రొమాంటికి పొయట్రీ అనే మాటల నెట్లా అన్వయించినా బావనావృత్తితో ఉదాత్తభావప్రకర్షం గలది రొమాంటికు కవిత అని సాహిత్య వేత్తల అభిప్రాయం. ఈసంగతినే (Romantic movement in English Poetry) రొమాంటిక్ మూమెంట్ ఇన్ ఇంగ్లీష్ పొయట్రీ అనే గ్రంధంలో

239

భావనాధికరణం

   "The great poets of every age but the eighteenth have been romantic. What are Chaucer Shakespeare and Coleridge, if not romantic"
     ( అన్నికాలాల్లోను మహాకవులందరు రొమాంతికు కవులే అయివున్నారు దాసరు, షేక్ స్పియరు కోల్రిడ్జిరొమాంటికు కవులుగాక మరెవరు?) అని
      "What is really meant by all the phrases and by the name of the Romantic Movement, is simply reawakening to a sense of beauty and strangeness in natural things and in all the impulses of the mind and the senses"
    ఈ సమాసాలు రొమాంటికు మూమెంటు అనేపేరు వాస్తవముగా తెలిపేదేమంటే మనస్సుయొక్క తక్కిన యింద్రియాలయొక్క స్వభావ గతుల్లోను ప్రకృతిసిద్ధపదార్ధాల్లోను సౌందర్యాన్ని వైలక్షణ్యాన్ని గొచరింప జేసి భావనావిస్తృతిని పొందించగల ప్రబోధం తప్పనుమీరేగాదు". అని
    "The quality which distinguishes the poetry of the beginning of the nineteenth century, the poetry which we roughly group together as the Romantic movement is the quality of the imagination and the quality is seen  chiefly as a kind of atmosphere  which adds strangeness  to beauty."
"రొమాంటికు సరణి అనే పేరుగలిగి క్రీస్తు శకం 19-వ (కలి 50-వ0 శతాబ్ది ప్రధశతాబ్ధి ప్రధమభాగాన ఆకృతిపొందినకవితయొక్క విశేషలక్షణం దాని (ఉదాత్తభావాప్రకర్షరూపమైన), భావనస్తృతి సౌందర్యానికి వైలక్షణ్యమను పందాను చేసే సంవిధానమే యీ విశేషంగా దృష్టమవుతున్నది" అని

240

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

     "That it may be affirmed that in studying  this period , we are able to study whatever is essential in poetry"
   ఈ తీరుగా ఈ కవితా ఘట్టాన్ని చదివేటప్పుడు ఇంగ్లీషు కవిత్వంలో ప్రధానమైనదంతా అంటే కవితలో ప్రధానమైనదంతా చదువగలుగుతున్నామని స్పష్టంగా చెప్పవచ్చును) అరి ఆర్ధరు సిఅమన్సు (Arthur Symons) విశదం చేస్తున్నాడు. భావనా విభుత్వంతో విశిష్టమైన కవిత అంతా రొమాంటికు కవితాని సాహిత్యవ్గేత్తల అభిప్రాయమన్నాను. భారతవర్షకవితలో ఉదాత్త భావ ప్రకర్షరూపమైన భావనవిస్తృతి చిరకాలంఇ నుండిసంగతమైవున్నది.

"కావిత్ కవితా నవాదృష్టి:" (ధ్వ. న్యా)

   "నూతవర్వైచిత్త్ర్యర్జగంత్యా సూత్రయంత"    (ద్వ లో)
అని యిట్లా సౌందర్య విఅలక్షణ్యతత్పరత భారతీ సాహిత్యంలో ప్రాచీన కాలాన్నే విజ్ఞాత విషయం ఇక భావనా విస్తృతిని ఉద్బోధించే విశేషము భారేత వర్ష ప్రకృతిలోనే వున్నది. అత్యున్నతంగా నభశ్శ్ంబి అయి నిల్చున్న హిమాలయం రజత ప్రభలతో ఉదగ్రమై హృదయాలను అధిష్టించే కైలాస శృంగం మానస సరస్సు హిమగిరి ఉపత్యకలు. ఆదిత్యకలు, ప్రభూత శక్తితో భూమికి అవతరింఛే భాగీరధి ప్రకృతి మహానదులం సీతాపావితమై న గోదావరి తీర భూములు ధర్మస్ధిరమైన శ్రీరామచరణం చిహితం చేసిన ఆశ్రమస్థలులు ఋషులు, తపస్సీమల్ శ్రీశైలం భారత వర్ష కవికి నిద్దోపదేష్టలైభావనా విభుత్వాన్ని ఉదాత్త భావప్రకర్షాన్ని ప్రసాదిస్తున్నవి. ఉతరరామ చరిత కంటె రొమాంటికు కవియెవ్వడు.? యూరోపు ఖండ సాహిత్య దృష్టి ప్రకారం వాల్మీకి వ్యాసుడు, భవభూతి ఇట్లాటి కవులందరు రొమాంటికు కవులే అయివున్నారు. అయితే వారి బావసరణులు వేరుగా వచ్చును. ఇట్లాటి యీభేదాన్నె (Romantic Revolt) రొమాంటికు రివోల్టు అనే గ్రంధంలో

241

భావనాధికరణం

"We are bound to admit that we apply the term "Romantic" to words worth in a sense very different from that in which we use it of Coleridge, in Rousseau or Herder in a sense very different from that in which we give  to Chateaubriand or Burger or Tieck"  
    (రొమాంటికు అనే పదాన్ని వర్డ్సువర్తుకు వర్తింపజేసి దాని కంటె భిన్నమైన అర్ధంలో కోలరెడ్జికి షెటూబ్రియాండు అర్గరు టీకం అనే వారికి వర్తింపజేసే దానికంటె భిన్నమైన అర్ధంలో రూసో జార్దరులకు అన్వితం జేస్తున్నామని మన మొప్పుకొనక తప్పదు)  అని చార్లెసు యెడ్వినువాహెగు (Charles Edwin Vaughan) వ్యక్తం చేస్తున్నాడు. రొమాంటిక్కు అంటే ప్రకృష్టభావనా పాటన విశిష్టమైన - కవిత భారత వర్షానికి కొత్తగదని ఉత్తర రామచరిత్ర కర్తృ ప్రబృతులు రొమాంటికు కవులని విశదపరచాను. అయితే కలిశకము 49- వ శతాబ్ది (క్రీస్తుశకం 18-వ శతాబ్ది) ప్రదమ భాగంలో యూరపు దేశాల్లో కావ్య రచనయందేర్పడ్డ భావజాడ్యం అక్కడ  తిరస్కార్యమైనట్లు నన్నయదుల భారతాభసాలు మొదలైనవాటిలో ఆరంభించి రాను రాను వికృతరూపం పొంది తెలుగుకృతుల నావరించి వున్న బావజాడ్యం వాస్తవంగా త్యాజ్యమెను ఆంధ్ర జాతియొక్క సర్వేతిహాసంతో ఈ భావజాడ్యం సంబద్దమైవున్నది.
దీన్ని వాజ్మయసూత్రంలో ప్రధమ ద్వితీయ ఖండాల్లో దంచేశాను. తెలుగు దేశపు ఆ భావజాడ్యం తిరస్కార్యమైతే ప్పటి కృతుల్లో వున్న చిల్లర శృంగారం పులుముడు శబ్దవాచ్యత అయోమయం దృష్టి సంకోచం, ఊగుడు మాటలు మొదలైన కల్మషం అంతకంటే మూడు రెట్లుక్కువగా తిరస్కార్యమంటున్నాను. యూరోపు ఖండ సాహిత్య చరిత్ర భారత వర్ష సాహిత్య చరిత్ర అనుకొని భారత వర్షపు సాహిత్యానికి అంధులై చిల్లర శృంగారం పులుముడు అయోమయం

242

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

మొదలైన వాటి పాలుగావడం అజ్ఞానం. భావనావిభుత్వంతో ఉదాత్త భావ ప్రకర్ష రూపమైన గొమాంటిక్ కవిత బారేత వర్ష సాహిత్యంలో చిరకాలం నుండి ప్రతిష్టమై వ్చున్నదని తెలిపినాను. నాచ్యరమణీయతా పకారమైన యీ రొమాంటికు కవిత భారేతవర్ష దృష్టి ప్రకారం సాధాణంగా కొంచె మెచ్చుతక్కువగా భారత వర్ష సాహిత్యంలో గుణీభూత వ్యంగ్య కోటిలో చేరుతున్నది. కాళిదాసాదుల్లో గుణీభూత వ్యంగ్య దశ గూడా గడచి సత్యోన్నతి గల వ్యంగ్య దశగూడా గుణీభూత వ్యంగ్యం కంటే పరిణతమైనది.కవితకు భారతవర్షసాహిత్యంలో చిరకాలం కిందటనే వర్తించగలిగింది. కవితా దశలు జాతుల సంప్రదాయాలతో సంబద్ధమయ్యె వున్నవి.

   సత్వశ్రేయ: పరమత్వాన్ని అనుభవించగలిగిన భారతవర్షం కవితలో తదను రూపమైన వ్యంగ్యదశను దర్శించగలిగింది. యూరోపు ఖండం యొక్క యేసంప్రదాయాల పరివర్తనం వల్ల కతివకు ప్రస్పుటంగా యీ దశా పరిణామం సీద్ధిస్తుంది? అనే విచారణ నాకిక్కడ అప్రసక్తం యూరోపు ఖండ సాహిత్య ప్రశంస యింతటితో వదులుతున్నాను.

అని శ్రీ.. ఉమాకాన్త విద్యాశేకర కృతిలో వాజ్మయ సూత్ర

         పరిశిష్టంలో భావనాధికరణం  సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం

ఉపోద్ఘాతాధికరణం

పూర్వపక్షం

  అవునయ్యా యెంకిపాటలను కృష్ణపక్షాన్ని యేకాంతసేవ మొదలైనవాటిని వాటి ఉపోద్ఘాతకర్తలు ప్రశంసించారు. కనుక అవి ప్రశస్తమైనవి అని అంటారా?

తటస్ధాక్షేపం

ఈ తీరుగా విదిత్గమవుతున్నది. ఈ ఉపోద్ఘాతాలే అప్రశస్తాలు విషయ విమర్శం చేసే ఉపోద్ఘాతాలు కూడవని కాదు. కాని వేరు మార్గపువి అయివున్నవి. కనుక అప్రశస్తాలన్నాను. ఆసంగతి వివరిస్తాను. పూర్వ కాలంలో కొందరు కృతివ్రాస్తే రాజులను ఆశ్రయించి ధనం సంపాదించే వాండ్లు ఈ కాలపు కృతికర్తలు ఉపోద్ఘాత కర్తలను ఆశ్రయించి కీర్తి సంపాదించ యత్నిస్తున్నారు. దీంట్లో ఒకరిజట్లోగుండా ఒకరు వెళ్ళిపోతున్నారు. ఒకరు రామలింగారెడ్ది వారిచేత వ్రాయిస్తే మరియొకరు నల్లవాండ్ల కంటే తెల్లవాండ్రైతే బాగుంటుందని పెద్ద యెత్తెత్తి అడివి బాపిరాజు ప్రభృతులవలె తల్లవారిచేత వ్రాయిస్తున్నారు. కృతికర్తలు పొగడడం నిర్వివాదం యెంకిపాటల కర్తమటుకు యెంకి పాటల కర్త వరుసగా తన పా"టలు మొదలు విన్నవారిని బుజాలు తట్టిన వారిని తనను పొగడిన అనసూయ, సుజనరంజని, జ్యోతి, సాహితి యీ పత్రికల ప్రవర్తకులను శారదను వరసగా నమస్కారాల పాటతో కీర్తించాడు. పాటలు విన్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ రాజా వెంకటాద్రి

244

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

అప్పారావు బహద్దరు గాని వంశం ఆ చంద్ర తారార్కం నిలువవలెనని ప్రార్దించాడు. అభినవాంద్ర కవి మండలికి తనను గౌరచ్వించినందుకు ఆంధ్ర పండిత మండలికి యెక్కువేశాడు. ఇక ఉపోద్ఘాత రచయితకు నమస్కారాలు ఆగవలసినది లేదుగదా అన్నిటికంటే చిత్రం తపాలా పెట్టె 110 నెంబదు గల జి.యస్. శాస్త్రి అండు కంపెని అనే కంపను యజమానులను శ్రీ గంటి సూర్యనారాయణ శాస్త్రివారిని "తర్క వ్యాకరణ శాస్త్రవేత్తలగు బ్రహ్మశ్రీ గంటి సూర్యనారాయణ శాస్త్రులు గారు తమకు తామై కోరి" అని వ్రాసి చివరన కృతజ్ఞతా సమర్పణం చేశాడు. వీరు తర్క వ్యాకరణ శాస్త్రవేత్తలౌనా కాదా అని విచారణగాదు. అట్లాటి శాస్త్రవేత్తలైతే సంతోషమే మన దేశంలో యెందరు తర్క వ్యాకరణ వేత్తలుంటే అంత శ్రేయ్లస్సుగదా కాని యీ పాటలు అచ్చు వేయించడానికి తర్క వ్యాకరణ శాస్త్రాలకూ యేమీ సంబంధం లెదు. తర్క వ్యాకరణ శాస్త్రవేత్తలుగూడా ఈ పాటలను మెచ్చుకొన్నారు. అని తనను తాను పొగడు కొనడం ఉద్దేశంగా కనబడుతున్నది. అదే నిజమయితే ఆ వుద్దేశ్యం వ్యర్ధం యెందుకంటే కావ్య సౌందర్యం తర్కానికి గాని వ్యాకరణానికి గాని సంబంధించింది గాదు అందుకే

  "నైనం వ్యాకరణజ్జమేతి వితరం న భ్రాతరం తార్కికం"
   (కావ్యకన్య తండ్రి అని వైయకరణుడ్నీ అన్నయ్య అని తార్కికుణ్నీ సమీపించదు)అని బిల్హణుడన్నాడు.

     "శబ్దార్ద శాసనజ్ఞాన మత్రేణైన న వేద్యతే
     వేద్యతే సహి కావ్యార్దతత్వజ్మై లెవ కెవలం"

(వ్యాకరణ్ం తర్కం చదివితే కావ్య జీవిత స్వరూపం తెలియదు. అయితే కావ్యార్ధ తత్వజ్నులే దాన్ని కనుగోగలరు) అని ఆనంద వర్ధనుడు చెప్పుతున్నాడు. కాని యీ ఔచిత్య జ్ఞానమంతా కోల్పోయి తన సంతోషాన్ని పట్టలేక తర్క వ్యాకరన శాస్త్రవేత్తలు అన్ పొగడినారు. ఈ

245

ఉపోద్ఘాతాధికరణం

తీరుగా యిస్తివాయినం పుచ్చుకొంటి వాయినం అని కృతికర్తలు పొగిడి కొన్ని స్ధలాల్లో ఆశ్రయించి తమను పగిడించుకుంటున్నారు ఆశ్రయించిన కృతికర్తలను ఉపోద్ఘాతకర్తలు శ్లాఘిస్తున్నారు. లేదా ఆశ్రయించిన దోషానికి వారికండ్ల నీళ్ళు తుడవవలెనని వారిని కొనియాడుతున్నారు. ఈ ఉపోద్ఘాతకర్తలు కృతికర్తల పేరుతో పాటు మా పేరు గూడా కష్టం లేకుండా వ్యాప్తిలోకి వస్తుందని ఉపోద్ఘాతం వ్రాయడమే గొప్ప అనుకొని భువన మోహనలు విశ్వమోహనలు వేసి వ్రాస్తున్నారు. వీరు పొగడంలో ఒక రిజుల్లో నుంచి ఒకదు వెళ్ళిపోతున్నాడు. యెంకి పాటలు ఉపోద్ఘాతకర్త

    "కవితా కల్ప ప్రసూనమునందలి"
    "కవితాకల్ప ప్రమాన విషయము"
   "తేనె వాకలనూరించు"
   "దివ్య ప్రసూన రాజములుగాని"
   "అమృత ఘంటికలు"
   "పుష్పరాజములు"
   "దివ్య సౌరభ సురభితములై"
 "లాలిత్య సౌకుమార్య సౌందర్యములను వెదజల్లుమంజరులను"
  "దివ్య మహిమా విలసితములు పరిణతీ విలసితములు"

అని తప్పులు కూడా వ్రాసి పుష్పాలను వెదజల్లడమే కాకుండా
"ఈ విధములగు దివ్య ప్రమానముల నర్పించిమనల నానంద సాగరమున వోలలాదిఛుటయును చూడగలిగిన వనుకోవటం జీవితములు ధన్యములు ధన్యములు"

246

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

అని పొగడ్తలో చివరి మెట్టెక్కినాడు కావ్యకుసుమావళి ముఖబంద కర్తయిన్ని మాటలెందుకు "This is the age of Venkataparva theeswara Kavulu" ఇది వేంకట పార్వతీశ్వర కవుల సమయం అని యీ కాలాన్నె వేంకటపార్వతీశ్వరకవుల వశంచేశాడు. ఇక యేకాంతసేవ ఉపోద్ఘాతకర్త

   "నూతనాంధ్ర సారస్వతములో నిట్టి కావ్యము వేఱొక్కటి లేదని నానమ్మకం" అని అన్నాడు.
   "శ్రీనాధుని యఖండ చమత్కృతియే యీ కవి కూడా కలిగి  యుండెనని తలచెదు"
   అని బాపిరాజు తొలకరి పీఠిక వ్రాసిన కూల్ద్రేవారు అన్నారు.
      "గుణముననింతకంటే శ్రేష్టమైన కృతులు మన భాషలో పెక్కులు లెవు. ఈ మహనీయునిసృష్టిప్రబావమునకును ప్రకాశమునకును జేరినవారిలో నీ కచ్వులు ముఖ్యముగా గననీయులు.
  ఆర్యాంగ్లేయాది వాజ్మయముల సారముబీల్చి" అని లక్ష్మీకాంత తోలకరి ఉపొద్ఘాతకర్త రామలింగారెడ్డి వారు పొగడుతున్నారు. కనుక ఇట్లా ఆశ్రయించి పొగిడించుకొన్న పీఠికలు, పీఠికలు వ్రాయుడమనే గొప్పపదవి దొరికింది  యింతే చాలునని పీఠికాకర్తలు వ్రాసే పొగడ్తలు విచారించదగ్గవి కావు. గనుక ఈ పీఠికలు అనివార్యమంటున్నాను. మమ్మిక గౌరవం యిచ్చినందుకు ప్రత్యుపకారంగా స్తుతి చేయవలెనని పీఠికాకర్తలు మీరు పెద్దలంటే మీరు పెద్దలని అన్యోన్యగౌరవము ప్రకటించుకున్న యీ ప్రశంసలు విచార్యం గావు.
కృతికర్తలు ఉపోద్ఘాతకర్తలను ఆశ్రయించి స్తుతిస్తే కృతికర్తల కంటే యెక్కువగా ఉపోద్ఘాతకర్తలు దివ్యలు మధురలు ఆనందలు వేచి పొగడుతున్నారు. అవి పాటించదగ్గవి కావంటే

247 ఉపోద్ఘాతాధికారణం సమాధానం


తెలుపుతున్నాను; పూర్వపక్షానికి తటస్ధాక్షెపానికి కలిపి ప్రతివచ్క్షనం చెప్పుతాను. కృతికర్తలందరు ఉపోద్ఘాతకర్త్రలను ఆశ్రయించారో లేదో పొగిడినారో లేదో చెప్పలేదు. చాలా మంది కృతికర్తలు ఉపోద్ఘాతకర్తలను ఆశ్రయించడం నేనెరుదును. కొన్ని సంవత్సరాల క్రిందట ఒక కృతికర్త్ర పీఠిక వ్రాయమని నన్ను ప్రార్దించి చాలా పర్యాయాలు నన్ను కలుసుకొని నాకు పుస్తకం యిచ్చాడు. నేను మీకు పనికి వచ్చే పీఠిక వ్రాయలేనని ఆ పుస్తకం ఒక ప్రసిద్ధుడి ఉపోద్ఘాతంతో ప్రశంసలతో బయటికి వచ్చింది. ఒక పెద్ద పద్య గ్రంధాన్ని ఆంద్రీకరించిన పండితులు ఉపోద్ఘాతం వ్రాయమని నన్ను కోరినాడు. నేను గుణదోష విచారణలు రెండూ చేస్తాను మీ పుస్తకం పంపందిఉ అన్నాను. నాకా పుస్తకం ఆయన పంపలేదు.

      నాతో అదివరకు పరిచయం లెని మరినొకరు మా యింటికి వచ్చి అచ్చుపడని తన పుస్తకాన్ని గురించి కొన్ని పంక్తులు వ్రాసి యియ్యమని కొరినాడు తన పుస్తకంలో కొంత వినిపించాడు. ఆ పుస్తకం యొక్కనాచ్వశ్యకతి అనౌచిత్యం తెలపగా ఆయన ఉపోద్ఘాత విషయకమైన తన కోరికణూ ఊఫసంహరించుకొని పోయినాడు.
    ఈ మధ్య కొందరు కృతికరర్తలు తన పుస్తకాలను అట్టలు కట్టని వాటిని పంపి ముద్రాలయంలో  నుంది యింకా బైటికిరాలేదు. మీ పీఠిక వచ్చేదాకా అట్టకట్తించకుఇండా వుంటాము. కనక సాధ్యమైనంత త్వరలో వ్రాసి పంపవలెనని కోరినారు.
    "నాపీఠిక మీ ఉద్దేశాలను అనుసరించి వుడవను కొంటాను కావలెనంటే వ్రాసి పంపుతాను నాకు వ్యవధి కావలెను."  అని ప్రతివచనము వ్రాశాను వారు మళ్ళీ ఉపోద్ఘాత ప్రస్తావనతో ఉత్తరం వ్రాయలేదు; ఈ తీరుగా పీఠికల కోసం కృతికర్తలు ఆశ్రయ్లించడం సాధారణమైన పనిగా వున్నది. అయితే యెంకిపాటలు యేకాంత్గ సేవ మొదలైన వాటికి ఉపోద్ఘాతాలు  ఆశ్రయించి స్తుతించి వ్రాయించినవో కావో నాకు తెలియల్దు. వారే కారణం చేత వ్రాసినా వారు వ్రాసిన వ్రాతలకు నేను బాధ్యుణ్ణి గాను. పర్వాదేశాలకుల్ సర్వకాలాలకు అన్వయించే సత్యాలతో గర్భితమైన భారతీయ సాహిత్య విచారణలందు విశదపరచి నా నిర్ణయాలను తెలిపినాను. అవి అసత్యమని యెవరైనా వాదిస్తే వాటికి సమాధానం వుంటే చెప్పుతాను; లేదా నా మాటలు అసత్యమని ఒప్పుకొని వారి వాక్యాలను వినయంతో శిరసావహిస్తాను. అని మాత్రం మనవి చేస్తున్నాను.

అని శ్రీ.. ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర కృతిలో వాజ్మయ సూత్ర

           పరిశిష్డంలో ఉపోద్ఘాతాదికణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయ పరిశిష్ట భాష్యం

దోషసామ్యాధికరణం

 అవునయ్యా .బంగాళీల్లో. పాశ్చాత్యుల్లో ఇట్లాటివి వున్నవి వాటిని చూసి మీరు వ్రాశారేమో బంగాళీలో ఇంగిలీషులో వుంటే అవి మంచివి కదా వాటిని చూసి వ్రాసినవి గూడామంచివే కావలెను. అని అంటారా! చెప్పుతున్నాను అవును వాటిని చూచి మీరు కొన్ని వ్రాసి వుండవచ్చును.
   మనదేశంలో పేరు చెపకుండా యితరుల అభిప్రాయాలను వాక్యసంచయాలను రచనలను తాము వ్రాసినట్లు వ్రాసి ఆత్మవంచనా లోకవంచనా చేయడం తరచుగా కనబడుతున్నది. దానికి ఉదాహరణ చూపుతాను. గొల్లపూడి శ్రీరామశాస్త్రిగారు రసవిధానమని భారతి సంచిక సం 1 లో ఒక వ్యాసం వ్రాస్తూ
       ఇక నాట్యమునందు శాంతమునకు స్ధానము లేదనువారి మతమును గురించి చర్చించెదము గాక భారతాదులు శాంతమునకు స్ధాయి భావనిరూపణ మొనరింపలేదు. కనుక శాంతమును రసములలో పరిగణించుటకు వీలులేదని కారనము చెప్పుటకు వలను పడదు. ఆయన నిర్వేదము శాంతమునకు స్ధాయియని నుడివియున్నాడు. నాట్యమునందెనిమిదిరసములని చెప్పిన మమ్మటాచార్యుడును

   "నిర్వేదస్యామంగళప్రాయస్య ప్రధమమనుపాధేయ
    త్వేరపి ఉపాధానం వ్యభిచారిత్వేరపి స్ధాయిత్వాఃభిధా
   నార్ధంతేన నిర్వేదస్ధాయిభావ: శాంతొషి నవమోప్తి రస:

అని వచించియున్నాడు. కాని శాంతమునకు విభావాది సామగ్రి గలదా అని యుండునా? కలదు. వైరాగ్యల్పరమేశ్వరామ గ్రహసత్పుష సేవాదులు విభావములు యమనియమాదులను భావములు మతిస్మృతి చింతాధృతి వ్చితర్కాదులు సంచారి భావములు అయినను సర్వులునా దరణీయము కాకపోవుటచే నశ్లాఘ్యమందురా? రాగద్వేష కలిచిల్తాంత: కరణూగు వారికి రుచింపకపోయినను వీతరాగులల్ను ప్రేమాస్పదమే గదా రాగద్వేష కలుషితులకు రుచింపమి హేతువు నంగీకరించెదమేని శృంగారము వీతరాగులకు రుచింపక పోవుటచే నద్దానికిని ఆంక్ష అనివార్యమే అగును. కనుక రసములు తొమ్మిదని స్పష్టపడుతున్నది. ఈ శాంతరసము శ్రవ్యమునందు అంగీకరింపబదినను అభినేయమగు నాట్యమున నిషిద్దమే కేదా అను నాక్షేపమునకు సమాధానము మిగిలియున్నది. ఇద్దానికి జగన్నాధపండితులు చెప్పిన జవాబెంతయు శ్లాఘాపాత్రమగుట దాని నిట వివరించెదగాక"
    అని వృశారు. "తొమ్మిదని స్పష్టపడుచున్నది"  అనే వరకు వీరు ఆ క్షేపాలకన్నిటికి స్చయంగా సమాధానాలు చెప్పినట్లు చివరదానికి జగన్నాదుడి జవాబులును చెప్పబోతున్నట్లు. ఇదంతా ఈ వ్యాసకర్తే వ్రాసినట్లు మనకు ఈమాటల వలన బోధపడుతున్నది. కాని సత్యం విచారించగా పై ఆక్షేపాలు వ్చికల్పించుకొన్నదిగాని వాటికి సమాధానం చెప్పింది గాని వీరు గాదని స్పష్టపడుచున్నది. రత్నాపణంలో కుమారస్వామి సోమయాజి ఆ క్షేపాలను వికల్పించుకొని సమాధానం చెప్పినాదు.

    "నాద్యం నిర్వేద ఏవ " శాంతస్వస్ధాయి భావ ఇతి ముచినాంగీ
   కృతత్వాత్ తచ్చానేక రససాధారణస్య వ్యభిసారిణ: సహతొపి
   అమంగళ ప్ర్రాయత్వేసి సజాతీయాగ్రగణ్యత్వం ప్రాధాన్యేన
   కంచి ద్రసవిశేషం ప్రతి అసాధారణస్ధ్లాయిత్వం బోధయితు
   మితి ప్రతిపాదవాత్ తదుక్తం కావ్యప్రకాశే నిర్వేదస్యా

మంగళ ప్రాయస్య ప్రధమ మనుపాదేయత్వే ప్యుపాదానం
                                                వ్యభిచారి
త్వేపి స్ధాయిత్వాభిధానార్ధం తేనావిర్వేద స్ధాయిభావ: శాంతొషి
నవమేస్తి రస ఇతి. సద్వితీయ: వైరాగ్యాదిసామగ్ర్యాం సులభ
త్వాత్ తధాహి వైరాగ్య పరమేశ్వరానుగ్రహ ప్రాచీన కుశల
పరిపాకత్వరుప సేవా వేదాంతవిచారాధయేవిభావా: యమ
నియమదయోనుభావా? మతిస్మృతి చింతా దృతివితర్కాద
యో వ్యభిచారిణ: సతృతీయ: రాగద్వేషకలుషితాణాం తదభవాత్
యది కతిపయాశ్లఘ్యత్వమాత్రేణ రసత్వాతి ప్రవ్యవేత్త ర్హి
నీతారాగాణామశ్లాఘ్య ఇగి శృంగారోసి ప్రచ్యవతా
తస్మాన్నవైన రసా ఇతి సిద్ధం (రత్నా)

అని కుమారస్వామి సోమయాజి రత్నాణంలో వివరించారు.

   ఈ పంక్తులనె శ్రీ రామశాస్త్రివారు తనవిగా భారతిలో వ్రాశారు ఇక వీరుఈ కాలపు వారి రచనలను దొంగిలించి ఈ వ్యాసాన చేర్చిన అంశాలు తెలపడం అనవసరం గనుక ఇంతటితో వదలుతున్నాను.
     చివరకు పత్రికల్లో వేసే హస్యాలు కూడా పేరు చెప్పకుండా ఇతతులచ్వి స్వీకరించి తమవిగా వంచన చేస్తున్నారు. "ఆంధ్రపత్రికకు ప్రత్యేకం ప్రత్యేకం" అనే శీర్షిక కింద మూడు తమాషాలు కనబదినవి. ఆనాడే వెలువడిన తెలగ పత్రికలో యీ తుమాషాలే కనబడ్డవి. తమాషాకర్తలు తమాషాల మాతృకలను పేర్కొందురుగాక అవి శ్రీ మల్లాది వేంకటకృష్ణశర్మ వారు కలిశకం 5029 మార్గశీర్ష శుద్ధ సప్తమి గురువారం (క్రీ.శ. 1927 డిసెంబరు 1-వ తేది) త్రిలింగ పత్రికలో వ్రాసినదాన్నిచచివినాను. ఇట్లా చిల్లర వ్యాసాలు వద్ద నుండి విషయ ప్రధానమై విచారణల్ దాకా అనేకులు ఇతరుల వాటిని దొంగిలించి పేర్లు చెప్పకుండా తమదైనట్లు ప్రకటించుకొంటున్నారు. పత్రిక వ్యాసాల్లోనే గాక సాధారణ ఫద్యకృతుల్లోను ఇతిహాసాల్లోను ఈ పని విపులంగా కనబడుతున్నది.

    "దుష్టకీర్తనాకాంతార దూరగమన
    పాంసుల యగువాక్కు పరిశుభ్రపఱతు నిక
    హరి కధాలాపగంగ రంగమ్మతల్లి
    హేమకల్పవల్లి సాధ్విమతల్లి"

అని జీవయాత్రలో శ్రీ కంచనపల్లి కనకమ్మవారు తన పద్యంగా
వ్రాశారు.

    "అసత్కీర్తవకాంతార పరివర్తనపాంసులాం
    వాచం శౌరి కధాలాపగంగయైవ పునీమహె"

అని శ్రీ భాగవతకర్త వ్రాసిన దాన్నే యీమె తనదిగా వ్రాసుకొన్నది. ఆంధ్రుల్లో చాలాకాలం నుండి వున్న యీపేరు చెప్పకుండా యెత్తి వ్రాసుకొనే పాడుఆచారం నేటి కాలానా విస్తరించింది./ తక్కినవాటిని విస్ద్తర భీతి చేత యిక్కడ ఉదాహరించడఓ వదలుతున్నాను.

   సంప్రదాయాన్నిచ్చేదానికి విద్యానాధాదుల వంటివారు స్వీకరించిన ప్రసిద్ద శాస్త్రపంక్తుల విచారణ యిక్కడ ప్రసక్తించదు. ఆ శాస్త్ర గ్రంధాల్లో సయితం సాధారణంగా "ఇతి భాష్యంకార లోచనకారైరుక్తం తదుక్తందండినా" అని యిట్లా తాము స్వీకరించిన వాటి కర్తలను తెలుపుతూనే వచ్చారు. మాత్రకర్తలు సయితం ఇతరుల అభిప్రాయాలన్ము తెలిపినప్పుడు వారి పేర్లు ఉదాహరిస్తూ వచ్చారు. రఘువంశానికి అన్వయబోధిని వ్రాసిన శారదార్ంజన రాయలువారు.

  "ఇంద్రో వహ్ని: పితృపతి ర్నైబుతిర్వరుణోవిల॥
   ధనదు: శంకరశ్బైవ లోకపాలాం పురాతవా॥"

అనే అగ్ని పురాణశ్లోకాన్ని "అధనయనసముత్దం" అనే శ్లోకం కింద ఉదాహరిస్తూ రాధాకాంతులవారు కల్పద్రుమంలో ఉదాహరించినదాన్ని స్వీకరించానని తెలిపినారు. అగ్నిపురాణంలో దీన్ని శారదారంజనుడు తానే చూసినట్లు ఉదాహరించలేక కాదు. రాధాకాంతు డుదాహరించినది చూసి ఉదాహరించాడు గనుక అట్లా తెలిపి విద్యాకృషి గౌరవం కనబరచాడు.ఇక ప్రకృతానికి వస్తాను.
    ఉక్తవిధాన ఇతరుల నుంది రచనలను గ్రహించి వారి పేరు చెప్పకుండా తాము వ్రాసినట్లు ప్రకటించి ఆత్మవంచన లోకవంచన చేయడం మనదేశంలో చిరకాలం కిందనే ఆరబ్దమయి యిప్పుడు మితిమీరి పోయించి. ఇట్లా యిప్పుడు దొంగిలించి అసలు వారిపేరు చెప్పకుండా వ్రాసిన రచనలను రచనైక దేశమని తెలియక పోవడం చెత పత్రికల ప్రవక్తలు కృతిపతులు  ఆ వ్రాతలను అట్లానే ప్రకటిస్తున్నారు. అవి కృతికర్తలవనుకొంటున్నారు. అర్ధము సత్య పరాయణత వదలి పరిణతి లేని రచయితల భారతీయ సాహిత్య తత్వానికి అంధులైన పద్యకర్తలు స్వకీయ విచారణలేని వ్యాఖ్యాతలు అనేకులు ఈ తీరుగా బయలుదేరి దేశాన్ని దేశం యొక్కవిజ్ఞాన వికాసాన్ని వంచిస్తున్నారు. కొందరు హీందీలోయేదో చూసి ఇది సరికొత్తగా వుంటుందని దీనితో మనం కొంత పేరు సంపాదించవచ్చు నని దాన్ని పత్రికలో వేసి సంతొషిస్తున్నారు. బంగాళీలోయేదో చూసి దీనితో కొంతపేరు పొందవచ్చునని దాన్ని పత్రికల్లో పడుతున్నదని  నాకు కీర్తి వస్తున్నదని యెచ్వరి బులుపు వారు తీర్చుకొంటున్నారు. గాని అందువల్ల దేశానికి దేశీయులకు దేశ  విజ్ఞానానికి జరిగే వంచన తెలిసికొనడం లేదు. 

పూర్వపక్షం

అవునయ్యా ,ఇతరులవి యెత్తి వ్రాసుకొంటే యెవరికేమీ హానీ , లేదు అది నింద్యంగాదంటే .

సమాధానం

    చెప్పుతున్నాను స్వకీయపరిపాక బలం చేత కృషివశాన కొన్ని భావాలు అంశాలు కొందరు పరిణతవిత్తులు ప్రకటిస్తారు. వాటినితరులు యెత్తి వ్రాసుకొనేటప్పుడు వారి పేరు చెప్పడం చిత్తపరిపాకాన్ని కృషిని గౌరవించడమే కాక విజ్ఞాన ప్రవృష్టికి హేతువు కూడా అవుతున్నది. అవి వీరిబావాలు ఇవి వీరు కనుగొన్న అంశాలు లోకకల్యాణానికి విద్యావర్గనానికి అనుకూలమైన భావాలను అంశాలను నెను కొన్నింటిని ప్రకటింతును. గాక! అని చోదన కలగగలదు.ఇట్లాటి నూతనాంశాలను కనుగొనడం భావాలను ప్రసాదించడం విద్యద్గోష్టులో విద్యాభ్యాసం చేసి ధ్యానబలం సమకూర్చుకొన్న పిమ్మటగాని జరగదు.ఈతీరుగా  ఉత్తమవిద్యావ్యాప్తి నూతనాంశాలు, భావాలు ఉపలబ్ది మనకు ప్రాప్తించగలవు. యేమీ లేక పేరు చెప్పకుండా యెత్తి వ్రాసుకొవడం వల్ల చిత్త పరిపాకాన్ని కృషిని అగొరవించడమే కాకుండా నూతనాంశాలు బావాలు ప్రసాదించే శక్తి జాతికి నశించి విజ్ఞానకృసికుంరితమై యెత్తి వ్రాసుకొనే దశలోనే అది సమాప్తమవుతున్నది. పేరు చెప్పకుండా యెత్తిరాసుకొనడమే విద్య అనుకొనడం వల్ల విద్యావంచన సంభవిస్తున్నది. ఈ తీరుగా విద్యాజాడ్యం తనది కానిది అవడంవల్ల లోకవంచన ఆత్మవంచన అపతితమవుతున్నవి.
 అంతేకాక భారతీయులము అన్యులమైన మనము ఆంధ్రులము స్వకీయమైన భారతీయ సంస్కారం యొక్క మహిమను యెంతవరకు దర్శించాము? ఈ తీరుగా హిందీ, బంగాళీ మరాఠీ మనకెన్నాళ్లు శరణ్యం? ఇట్లా అక్కడా యిక్కడా యేదో అపహరించి విద్యాజాడ్యంతో యెన్నాళ్ళు సంచరిస్తాము? భారతీయ విజ్ఞానోన్మెషోద్యమంలో ఇతరుల అంటే బంగాళీలు మరాఠీలు మొదలైనవరి యొక్క కృషి ఫలాన్ని పిరికిగా సంగ్రహిస్తుండడం తప్ప ఆ ఉద్యమంలో మనము కార్యకర్తలుగా నిల్వవలసిన యొగ్యత మనకు అవసరం గాదా? అని మనను మనము పరిశోధించుకొనడం అవశ్యకమని మనవి చేస్తున్నాను. ఇతర భాషల్లో ఉపాదేయ గ్రంధాలుంటే తర్జుమా చేసి వాజ్మయాన్ని సంపన్నం చేయవచ్చును. కాని ఆ గ్రంధ కర్తల పేరు చెప్పుకుండా వాటిని యెత్తి వ్రాసి ప్రకటించడం అదేవిధ్య అనుకొనడం ఆత్మవంచన విజ్ఞానవంచన లోకశ్రేయోవంచన అవుతున్నవి.
    ఇంతకూ చెప్పదలచిందేమంటే యితరుల రచనలను చూసి పేరు చెప్పకుండా యెత్తి వ్రాసుకొన్నవి అనేకం వున్నవి. నెనిప్పుడు విచారిస్తున్న వచనకుమారి యేకాంతసేవ యెంకిపటలు మొదలైనవి పాశ్చాత్యులనుండి బంగాళీల నుండి పేరు చెప్పకుండా యెత్తి వ్రాసుకొన్నవాట్లో అనుకరించినవాట్లో చేరినా చేరకున్నా వాటి అనౌచిత్యాలు అనౌచిత్యాలు కాకపోవు పులుముడు శబ్దవాచ్యత అయోమ్యత్వం అసంబద్ధల్త అనుచిత చ్చందస్సు వికృతభాష పాత్ర స్పష్ట భావం చేత  ఆత్మ నాయకత్వం చేత కలిగే దృష్టి సంకోచం. చిల్లర శృంగార క్షుద్రత్వం యివి యొక్కదున్నా పాశ్చత్యుల్లో వున్నా బంగాళీలలో వున్నా దోషాలెనంటున్నాను. దొషసామ్యమే నంటున్నాను. ఇవి పాశ్చాత్యులకృతుల్లోగాని బంగాళీ కృతుల్లోగాని మరెక్కడనైనా గాని వున్నట్లు మీకు కనబడితే  అక్కడక్కడల్లా నా విచారణలు వినిపించవలెనని ప్రార్ధిస్దున్నాను. దోషాలెక్కడ వున్నా అని సిద్ధాంతలసత్యాన్ని బాధింపవు

అని శ్రీ. ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖరకృతిలొ వాజ్మయప

       శిష్టంలో దోష సామ్యాధికరణం  సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

చిహ్నాదికరణం

పూర్వపక్షం

   అవునయ్యా నేడు రవీంద్రుడు మహాత్ముడు ఇట్లాటి గొప్పవారు ఉద్భవించాదు. ఉచ్చదశ మళ్లీవచ్చేటట్లుకనబడుతున్నది. అట్లానే ఆంధ్రదేశంలోగూడా ఈ కొత్త పద్యకర్తలు శుభచిహ్మమని యెందుకనుకోగూడదు అని అంటారా?

సమాధానం

    చెప్పుతున్నాను ఆదేశాలమాట నేను చెప్పను. అక్కది విశ్వవిద్యాలయాల విధానంలో భారతీయసంస్కారం ఇట్లా హీనంగా లేదు. ఆంధ్రదేశంలో అట్లాటి శుభచిహ్నాలకు అవకాశం లేదు. ఇక ముందు కలుగుతుందేమో చెప్పలేను. ఆంధ్రదేశంలో చిరకాలమ కిందటనే భారతీయసంస్కారంఒ క్షీణించింది. నన్నయాదులు మనకు ఇచ్చిన భారతాదులు సయితం స్వరూపం గోల్పోయిన వికారాలు నన్నయాదుల భారతం, భాస్కరాదుల రామాయణం భారతరామాయణాలు శుష్ఖాకృతులుగాని భారత్రామాయణాలు గావు. ప్రాచీన గ్రందాల్లో యేపురాణమూ మనకు యదార్ధస్వరూపంతో లభించలేదు. నన్నయ తిక్కన యెఱ్ఱాప్రగడ రచించిన భారతకధలు సంగ్రహం మూల మహాభారతంయెదుట "అనంతరత్నప్రదవమైన" హిమాలయం ముందు చిల్లరరాళ్ల గుట్టవలె వున్నది.
శ్రీ ఆనందముద్రాలయం వారు ప్రకటించిన శ్రీతేవ పెరుమాళ్లయ్య కృతి రామాయణం ఆమూలవాక్యాలతో అక్కడక్కడ కూడివున్నా మూలంయొక్క యధ్లార్ధస్వరూపాన్ని చాలామట్టుకు చూపుతున్నది. ఇట్లాటిచి స్చల్పసంఖ్యాకాలుమాత్రమే మూలంయొక్క యదార్ద స్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నవి., గ్రందాల యదార్దస్వరూపం దర్శించినప్పుడే వాటిని మనము చదివిన వారమవుతున్నాము. నన్నయాదులు భారతం చదివినామంటామా? మనము భారతం చదవనివారమే అవుతున్నాము. భాస్కరరాదుల రామాయణం చదివెనామంటామా? మనకురామాయణ స్వరూపం గోచరించనిదే అవుతున్నది. ఇక భారతీయ కావ్యకోటిలో అధమాలనదగిన మనువసుచరిత్రాదులచేత కావ్యవిషయాన ఆంధ్రదేశం వంచితమై నేటికి ఆంధ్రదేశం కధాసంగ్రహాల అధమకావ్యాలదశను దాటలెదు. ఇక ప్రసిద్దభారేతీయ విద్యాస్ధానాలు చిరకాలంకిందనే నశించినవి. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం వచ్చినప్పటి నుండి పాఠశాలల్లో మనకిరీటం గోల్ఫోయిన పురానకధలే యీఅధమ కావ్యాలే సర్వభారతీయ వాజ్మయం సర్వభారతీయ సంస్కారం అయినవి. సంస్కృతంద్వారా యెవరోకొందరు శిక్షితులైనా అప్రశస్తమైన అభ్యాసమార్గాలవల్ల విద్యాలయాల్లో అనుచితవిద్యాసరణుల వల్ల అశిక్షసయితం దేశంయొక్క సాధారణదశను దాటజాలలేదు. విశ్వవిద్యాలయపు అంధతవల్ల భారతీయసంస్కారం సంపూర్ణంగా విద్యాశాలల్లో కుంఠితమయింది. ఆత్మీయసంస్కారం వున్నప్పుడే పరసంస్కార సమ్మేళనం నూతనడృష్టివికాసాన్ని పరసంస్కారాన్ని ఆత్మీయంచేసుకొనగలశక్తిని సమకూరుస్తుంది. లేదా స్వత్వమేనశించి పరసంస్కారదాస్యం సంభవించి సమకూరుస్తుంది. లేదాస్వత్వమేనశించి పరసంస్కారదాస్యం సంభవించి జాతికి మూలక్షయమే ఫలమవుతున్నది. మన ఆంధ్రదేశంలో విద్యాస్ధానాల్లో భారతీయసంస్కారం నశించిన యీదశల్ మనము గర్వించ దగ్గది యేమీ లేదంటున్నాను. ప్రకృతిని గుడ్దిగాను పురుషుణ్ణికుంటి గాను చిత్రించిన ఒకపటాన్ని బందరులో ఆంధ్రులకళాశాలలో వున్న ఒక బంగళీ గీశాడని అది కొత్తపద్దతిగా బాగావున్నదని ఒకమిత్రుడు నాతో అన్నాడు. అది సాంఖ్యదర్శనంలో ప్రసిద్దవిషయమని

  "పురుషస్య ధర్మనార్ధం కైవల్యార్ధం తధా ప్రధావస్య
  సంగ్వంధనదుభయోరపి సంయోగ: తత్ కృత:వర్గ:" (పా కా)
 "అందేన పంగు: స్కంధమారోపిత: ఏవం శరీరారూఢ
 సబ్గుదర్శితేన మార్గేలు అంధో యాతి పంగుశ్చ అంద
 స్కంధారూడ: ఏవం పురుపే దర్శశక్తిరస్తి పంగు
 వన్న క్రియా ప్రధావే క్రియాశక్తిరస్తి అందవన్న దర్శనశక్తి:"
                                                        (గౌ పా)

   (పురుషుడు దర్శనార్ధం ప్రధానం కైవల్యార్ధం, పరస్పరంకూడుతున్నారు. వీరిద్దరికి కంటికి గుడికి కలిగినట్లు సంయోగం కలుగుచున్నది. ఈ సంయోగంవల్ల యేర్పడ్డది సృష్టి)అని
    (అంధుడు కుంటిని బుజమెక్కించుకొన్నాడు.కుంటివాౠ వానిని మార్గాన అంధుడు నదుస్తాడు. అంధుడి బుజమెక్కిన కుంటిగూడా నడిచ్నవాడవుతున్నాడు. ఇట్లా కుంటికివలె ప్రధానానికి  క్రియాశక్తిలేదు. అంధుడికెవలె ప్రధానానికి క్రియాశక్తివున్నది. గాని దర్శనశక్తి లేదు0 అని
   ఈశ్వర కృష్ల్ణసాంఖ్య కారికలోను గౌడపదభాష్యంలోను వున్న సంగతిని తెలిపి భారతీయసంస్కారం ఆంధ్రులకువుంటే యిట్లాటి నూతన చిత్రాలు బంగాళీలకంటె యెక్కువవా చిత్రించగలరన్నాను.
      ఇప్పుడు బారతీయవిజ్ఞానం సంస్కృతభషలోగుప్తమైవున్నది ప్రస్తుతం భారతీయసంస్కారంతొ అంటే సంస్కృతంతో యేమత్రమైనా పాఠశాలల్లో కళాశాలల్లో బహువిద్యార్దులకు పరిచయం కలిగించే విద్యాక్రమం అత్యంతం అవశ్యకం ఉదాత్తవాజ్మయంగల ప్రసిద్దప్రాచీన బాషల్లో దేనికైనాపాఠశాలలో గాని కళాశాలలోగాని విద్యార్ధి చదివి తీరవలెననే యేర్పాటుంటేనే గాని ఆడశ సిద్దింఛదు.      మనదేశంలో అట్లాటి శుభచిహ్నాలుగాని సంస్కారోదయ మవుతున్నదనే ఆశగాని లేదంటున్నాను. ఇకముం దేర్పడుతుందేమో చెప్పలేను. బొంబాయి కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయాలతో అక్కడి సంస్కారదారిద్ర్యానికి సాదృశ్యంలేదు. కనుక మనము మురిసి చంకలు కొట్టుకొనడం అవివేకం పులుముడు అయోమయం చిల్లరశృంగారం శబ్దవాచ్యత దృష్తిసంకొచం, హీనదశను తెలుపుతున్నదంటున్నాను. ఇట్లాటి క్షుద్రకృతులు బంగాళీలలోవున్నా మరాఠీలలో వున్నా హెందీలోవున్నా యెక్కడవున్నా సత్యసిద్ధాంతాలను అతిక్రమించజాలవు. దోషం యెక్కడవున్నా  దోషమేగాని గుణం కాదు. పాశ్చాత్యులకు  పైనచెప్పినవి గుణమేమోగాని కావ్యప్రస్ధానం మహోచ్చదశనుండిన భారతీయులకు మాత్రం అవన్నీ దొషాలెనని స్పష్టపరచాను.
   అని శ్రీ.. ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మ;యసూత్ర
పరిశిష్టంలో చిహ్నాదికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం

బుద్ద్యదికరణం

పూర్వపక్షం

   అవునయ్యా. ఇవి ప్రజాప్రభుత్వపురోజులు యెవరిబుద్దికి తోచిన

ట్లు వాండ్లు వ్రాస్తారు అంటారా?

సమాధానం

      చెప్పుతున్నాను. ప్రజాప్రభుత్వమైనా మరేప్రభుత్వమైనా చదువుకోకుండా వుండడమే ప్రజాప్రభుత్వపు లక్షణమనుకొనడం అనుచితం. ప్రజాప్రభుత్వం ఉచ్చదశలోవున్న దేశాల్లో సయితం విద్యాస్దానాలు ఆచార్యులు విద్యాభ్యాసం ఇవన్నీవున్నవి., వారివారి దేశీయమైన సంస్కారాన్ని వారువారు పొందుతున్నారు. దానికి అనువంగికంగా విదేశీయసంస్కారం పొందుతారు. అట్లానే మన విద్యాస్దానాల్లో భారతీయసంస్కారంపొంది దానికి ఉపోద్బలంగా విదేశీయసంస్కారం గూడాపొంది తరువాత యేమైనా చెప్పండి. పత్రికాప్రవర్తకులుగాండి కృతికర్తలుగాండి చత్రకారులుగాండి యెవరైనా గాండి అప్పుడు ఆకార్యాలు దేశానికి హితమాపాదిస్తవి అని చెప్పుతున్నాను. భారతీయమేమిటి అంటారా? అదియేమో ఇక్కడ తర్కించడానికి అవకాశంలేదు. నాదృష్టిభేదాదికరణంలో పూర్తిగా వివరించాను. అక్కడ చూడవలెనని చెప్పుతున్నాను.
   అని శ్రీ..ఉమాకాన్తవిద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర
పరిశిష్టంలో బుద్ద్వధికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:<small

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

ప్రజాధికరణం

పూర్చపక్షం

   అవునయ్యా, మేము ప్రజలకు మేలుచేసేవారము. అందు యిట్లా తోచినదంతా రాస్తాము అని అంటారా?

సమాధానం

    నేను ప్రజలకు మేలుచేసే తరగతికి నన్ను నేనే యెక్కించు కొనలెనుగాని ప్రజల్లో ఒకడనని మాత్రం చెప్పుతున్నాను. ప్రజల్లో ఒకడైనా మీరు వ్రాసేదంతా చిల్లరశృంగారం పులుముడు, శబ్దవాచ్యత అయోమయ;ం అని అది తుచ్చమని అంటున్నాను. మేము మేలుచేసే వారమని యింకా గర్వపడతారా మేలు చేయదలచిన మీకు మేలు చేసేతరగతివాడినని నేను గర్వపడగలను. కాని యివన్నీ అసంబద్ధపు మాటలు. ఒకరికి మేలుచేయడానికి ముందు మిమ్మును మీరు బాగుచేసుకోంది అని చెప్పుతున్నాను.
    "స్వయం తీర్ధం పరాంస్తారయతి"

అని హితం పెద్దలు చెప్పుతున్నారు. ప్రజలకు సేవ జేయదలచితే భారతవర్షం సర్వోచ్చదశలో వున్నప్పటి మహాస్తష్టల వాల్మీకి వ్యాస కాళిదాసాదులకృతులు సుబోధమయ్యే పరిపాకం ప్రజలకు కలిగించడానికి యత్నించండి. అంతేగాని చిల్లర శృంగారం పులుముడు అయొమయం చూపి ప్రజలను వంచించ వద్దని చెప్పుతున్నాను.

     అనిశ్రీ..ఉమాకాన్తవిద్యశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర
పరిశిష్టంలో ప్రజాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

సమకాలాధికరణం

పూర్వపక్షం

   అవునయ్యా సమకాలపువారల మెచ్చరే గదా అని అన్నట్లు

మీరు సమకాలికులు గనుక వీటిని మెచ్చరు

  "యే నామ కేచిదిహ వ: ప్రదయత్యవజ్జాం:
   జావంతి తే కిమపి తాన్ ప్రతి నైష యత్న:
   యధా స్త్రీణాం తదా వాచాం సాదుత్వే దుర్దనో జన:"
అనిభవభూతి
  "దిజ్నాగానాం పదిపరిహరవ్"
అని కాళిదాసు
   "మద్వాణి మాకురు విషాదమనాదరేణ
   మాతృర్యమగ్నమనసాం సహనాంఅరానాం"

అని జగన్నాధుడు ఈతీరుగా తమకావ్యాలనువిమర్శీంచేవారిని గురించి అన్నారు మాకావ్యాలు మంచి వేనంటారా?

సమాధానం

    చెప్పుతున్నాను. క్షుద్రకులటలు సయితం ఈవాదం ఆధారం జేసుకొని పరిశుద్దురాలైన సీతను లోకులు దూషించలేదా? అట్లానే మమ్మునుదూషిస్తున్నారు. అని వాదించ వచ్చును. గదా? ఇది అసంబద్దంవాదం ప్రాచీనుల్లో భవభూతి మొదలైన వారిని నిందించారు. నిజంగా కుత్సితకవులునూ నిందించారు. భవభూతి మొదలైనవరిని నిందించిన సంగతి విదితమే గనుక వాటిని మళ్లీ ఉదాహరించలేదు.


"ఆకీర్తివర్తనీం త్వేవం దుకవిత్వవిడంబనామ్" (కా.సూ.నృ)

అని వామనుడు కుకవితను నిందిస్తున్నాడు.

   "బూడిదెబుంగలైయెడలు పోడిమిదక్కి మొగంబు నెట్లనై
   వాడల వాడలందిరిగి వారును వీరును చొచ్చుచోయునన్
   గోడల గొందులందొరిగి కూయుచునుండెడి కొండవీటిలో
   గాడిదె! నెవునుంగవివిగాచ్వుగదా అనుమానమయ్యెడున్"
                                           (ప్రభాకరశాస్త్ర్యదాహృతం!)

అని కుత్సితకవులు నిందిగులవుతున్నారు. సమకాలపువారు నిందిస్తరనేదే కావ్యానికి ఒక యోగ్యతగాదు. ఇట్లా వాదించడమే సవ్యణ్భిచార మనేహేత్వాభావమని వైయాయికలు చెప్పుతున్నారు

   వీరు అధమకవులు సమకాలంలొ నిందితులు గనుక, కొండవీటి గాడిదవలె ఈతీరుగా పరస్పరవిరుద్దమైన రెండుసిద్ధాంతాలు తేలుతున్నవి. గనుక ఈవాదం హేత్వాభావంతో కూడివున్నదన్నాను. ఇప్పటి కృతులనేకం పులుముడు అయోమయం చిల్లరశృంగారం మొదలైన దోషాలతో కూడినవని నేను విశదపరచాను. ఇగి ఆదోషాలతో నిండివుండ లేదని వివరిస్తే ఆమాటలు ఉచితమైన ప్రతివచనంగా వుంటే స్వీకరిస్తాను. మళ్లీ 

సమాధానంవుంటే చెప్పుతాను. లేదా ఆమాటలు శిరసావ హిస్తానంటున్నాను.

   అని శ్రీ..ఉమాకాన్తైద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర
పరిశిష్టంలో సమకాలాదికరణం సమాప్తం

శ్రీ గ ణే శా య న మ:

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

ప్రకాశాధికరణం

పూర్వపక్షం

    మీరు గుణాలు కనబడలేదు మీరుదొషాలు ప్రదర్శిస్తున్నారు. దోధాన్వేషణంణ్ మంచిదిగాదు. శివుడు విషం కంఠంలోఉంచి ప్రకాశానికి తీసుకొనిరాక చంద్రుణ్ని నెత్తినపెట్టుకొని ప్రకటిస్తున్నాడు. అట్లా మీదు దోషాలను చాచవలసింది. కాని దోషాలను ప్రకతిస్తున్నారు. అని అంటారా?

సమాధానం

  చెప్పుతున్నాను. శివుడి ఉదాహరణం యాచకులు దానానికి పోయినప్పుదు దోషాలేమైనావుంటే క్షమించి మాగుణాలనే మెచ్చుకొని దానంజెయ్యమై చెప్పడానికి పనికివస్తుంది. శరణాగతులను కాపాడేటప్పుడు వారిదోషాలను గణించ నవసరంలేని సమయం వస్తుంది. అట్లాటి సందర్బాల్లో దొషాన్వేషణం అనావశ్యకం అందుకే
  "దోషో యద్యపి తస్య స్వాత్ సతామేతదగర్తితం"   (రా)

అని విభీషణుడి విషయంలో శ్రీరాము డంటాడు కాని కావ్యవిచారణలోదోషనిర్ణయం అవశ్యకమే అవుతున్నది కాకుంటే సాహిత్య గ్రంధాల్లో దోషప్రకరణమే అనుచితమై వుంటుంది.

    "తదల్పమని నోపేక్ష్యం కావ్యే దుష్ఠం కధాచన
    ప్యార్యపు: సుందరమపి శ్వితేణైకేవ దుర్పణం" (కా ద)

(కావ్యంలో దోషం కొద్దిదైనా ఉపేక్షించరాదు. శరీరం సుందరమైనదైనా ఒక్కకుష్టంచేత దుర్బరమవుతున్నది)

అని దండి అంటున్నాడు.

   "సభాం వా న ప్రవేష్టవ్యం వక్తవ్యం నా సమంజసం
   అబువన్ విబ్రువన్ నాపి నరో భవతి కిల్పిషి" (మను)

   (సబలో ప