నేటి కాలపు కవిత్వం/నూతనత్వాధికరణం

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ పరిశిష్ట భాష్యం

నేటికాలపు కవిత్వం

ప్రధమాధ్యాయం

నూతనవత్వాధికరణం

నైషదతత్వజిజ్ఞాస ముగింపువాక్యంగా నేటికాలపు కవిత్వం అనివ్రాశాను ఇప్పుడు దీన్ని వివరిస్తున్నాను దీంట్లో నేడు అన్నా, నేటికాలమన్నా ఈపరిశిష్టం వ్రాసిన సమయని వ్యాఖ్యేయం నేడు ఆంధ్రదేశంలోఅనేకులు పద్యాలు వ్రాస్తున్నారు. చిన్నచిన్న కావ్యాలు కధాభాగం విశేషం లేకుండా కొందరు వ్రాస్తున్నారు. ఈ చిన్న కావ్యాలనే నేనిక్కడ ప్రధానంగా పరామర్శిస్తాను. వీటిని భావగీతాలని యిది భావకవిత్వమని కొందరంటున్నారు. ఇది మనకు నేటికి కొత్తగాలభించిందని చాలా ఉత్తమమయిన దని కొందరి అభిప్రాయము.

"ఈ దినములలో బావకవిత్వమనునది యొక్కటి బయలు వెడలిన దనియు అది శొచనీయస్థితియందున్నదనియు కొందరు వ్రాయుచున్నట్లు తోచెడిది '

కా.బ్రహ్మయ్య శాస్త్రి (భారతి)

ఈ రీతిగా ఈ చిన్నకావ్యాలను గురించి వేరు వేరు భావములు దేశంలో వ్యాపించియున్నవి వీటి నూతనత్వాన్ని వీటి హేయొపాదే యత్నాలను వివరించదలచి వీటి జీవనవిచారణకుముందు శరీరవిచారణ ఆరంభిస్తున్నాను. భారతి మొదలైన పత్రికల్లోవున్న ప్రణయపద్యాలు అనేక పద్యాల సముదాయరూపమైన కృష్ణపక్షంవంటి పుస్తకాలు యేకాంతసేవ కావ్యకుసుమావళి వనకుమారి లక్ష్మీకాంతతొలకరి బాపిరాజు తొలకరి యెంకిపాటలు నారాయణమ్మ చంద్రమ్మపాట యిటువంటివన్నీ యిప్పటి నావిచారణకు విషయం ఈ కావ్యాలు నూతనమని అనేకుల అభిప్రాయమని చెప్పినాను.

"ఈ కృతులనేకములు భావగీతములని యిప్పుడు ప్రచారమునకు వచ్చిన కొత్త కవితాప్రపంచమునకు చేరినవి.

సంస్కృతంయొక్క దాస్యంనుండి విముక్తి నొందుచున్నామని మానమ్మకము."

క. రామలింగారెడ్డి (లక్ష్మీకాంత తొలకరి పీఠిక)

"మనవారు కొత్తవారైనారు"

-దే. కృష్ణశాస్త్రి (యేకాంత సేవ పీఠిక)

"నవ్యాంధ్ర కావ్యరీతులు - కడచిన పదియేండ్లలో పొందియున్నవి."

పు.సూరిశాస్త్రి (ఆంధ్ర హెరాల్డు)

"ఇంతవరకును మనకవులు సంస్కృతమునందు వివరించబడిన సంప్రదాయములను శిరసావహించి పనిచేసిరి. మార్పులురాక తప్పదు. ప్రాచీన సంప్రదాయూములయెడ గౌరవము తగ్గెను. మార్పులు రాక తప్పదు. ఆంధ్ర భాషాచరిత్రమున నేడొక నూతనాధ్యాయము ఆరంభమగుచున్నది"

-నిడమర్తి సత్యనారాయణమూర్తి (భారతి సం. 3 నం. 3)

"ఆయందము ఆనూతనవికాసము స్వర్ణయుగపు వాఙ్మయ చిహ్నాలు."

-దశిక సూర్యప్రకాశరావు (భారతి).

ఈ తీరుగా ఈ చిన్నకావ్యాలూ వీటికవిత్వం కొత్తదనీ భారతీయుల సంప్రదాయాలను అతిక్రమించి స్వేచ్ఛవహించడంవల్ల ఆనూతనత్వం వచ్చిందనీ, అది మన మిదివర కెరుగమనీ అంటున్నారు యీ విషయాన్ని యిక విచారిస్తాను.

నూతనత్వం

వాస్తవంగా నూతనకవిత్వం నూతన కావ్యాలు అని వినగానే నాకెంతో ఆనందం కలుగుతున్నది. నూతనత్వం అభిలషణీయమైనది పరిణతబుద్దులైన మన ప్రాచీనులు నూతనత్వాన్ని మిక్కిలి అరాధించారు.

"క్షణే క్షణే యన్నవతా ముస్తైతి
తదేవ రూపం రమణీయతాయా:"

(మా.4)


అని మాఘు డంటున్నాడు.

అసలు నూతనత్వమే కవిత్వాన్ని ఉపాదేయకొటిలో చేరుస్తున్నది. అది లేదా పాడించేపాట అయి హేయకోటిలో చేరుతున్నది. అందుకే శబ్దాలు అర్ధాలు వెనుకటికవులు వాడినవే అయినా శక్తిమంతుడైన కవి వాటినే స్వీకరించి కావ్యంరచించినప్పుడు నూతనత్వం ప్రకటితంవుతున్న దని.


"దృష్టపూర్వా అపె హ్యార్ధా కావ్యే రసపరిగ్రహాక్ష
సర్వే నవా ఇవాభాన్తి మధుమాస ఇవ ద్రుమా;"


అనే వాక్యాలతొ ఆనందవర్ధనుడు చెప్పుతున్నాడు. అంతేకారు భావాలన్నీ మహాకవులులు గార్లంచారే ఇక మనమేని కొత్దిది చెప్పగలమని భయపడవద్దు అనంతంగా బిన్నస్వరూపాలు వహిస్తున్న యీ ప్రకృతిలో కాలం దేశం ప్రాణులమనో ప్యాపారలీలలు కవికి నూతనత్వం ప్రదర్శిస్తూనే వుండగలవనే ఆశయాన్ని సయితం ఆనందవర్ధనుడు.

"సభావో హ్యయం వాచ్యానాం చేతనాచేతనానాం యదవ స్థాభేదా ద్దేశభేదాత్యాలలేదా త్ప్యాలక్షణభేదా చ్చానంత తాభవతి తైశ్చతధాన్యస్థితై నద్బి: ప్రసిద్దానేకస్వభానుసరణరూపయా స్వభావ్జొక్త్యాపి తావదుపనిబద్యమానై: నిరవధి: కావ్యార్ధ: సంపర్యతే (ధ్వన్యా)


(అవస్థాభేదంవల్ల దేశభేదంవల్ల కాలబేదంవల్ల అని తరలక్షణాలు కలిగివుండడమనే వైలక్ష్యంవల్ల కావ్యంలో వ్యర్ధభూతమైన చేతనా చేతనాలయొక్క అనంతత ప్రకృతి సిధ్దం ఇట్లాబిన్నంగా వ్యవస్థితమైన యీచేతనాచేతనాలను ప్రసిద్ధానేకస్వబావానుసరణ రూపమైన స్వభావోక్తి చేత ప్రతిపాదిస్తూరచించినా కావ్యార్ధం అనంతంగా సంపన్నమవుతున్నదో) అనె పల్క్తుల్లో తెలుపుతున్నాడు.


"యా వ్యాసారవతీ రసాన్రసయితుల అచిత్ కవీనాం నవా దృష్టి" (ధ్వన్యా)

1. శిష్ఠ్లా న్వవాయసంజాత సీతారామపశ్చిత।

  గురుపాదా। సదా ప్రేమ్లా వర్తినాం హృదయే మమ

2. అన్యే రమదనాధాచ్యా మహన్తో గురవోమయి

   ప్రసారయస్తు నిర్వ్యారాన్. కటాక్షాన్ కరుణాంచితాన్ 

3. నమామి వాజ్మయీం దేవీం దేవం వాణీమనోహరం

   వీరాంశ్చ కవితాధీనాన్ ధీరాన్ రసవిమోహితాన్

4. కృష్ణా పినాకినీ గోదా, తుంగభద్రా పయ:శుభాం

  త్రిలింగజననీం వందే త్రికోటిజనశోభితాం

5. స్తవీమి ధ్వనికారాద్యాను సిద్దాస్ సౌందర్యలోభిన।

   వాజ్మయం భారతీయం యే దదృశు న్తత్త్వతోబిలం

6. సూత్రాణామధ భాష్యాణాం మార్గోచిత్యం విలోకయన్

సధా తేనైన గచ్చామి వాజ్మయస్య వివేచనే

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ సూత్ర పరిశిష్టం.

ప్రధమాధ్యాయం.

నేటికాలపు కవిత్వం

1. నేటికాలపు కవిత్వాన్ని విచారణచేస్తాను

2. నూతనత్వం కవిత్వధర్మం

3. విస్తరం వికారాలు అనుచితపు పేర్లు ఊగుడుమాటలు నిదర్శనపరం పరలు అయోమయత్వం పులుముడు శబ్దవాచ్యత దృష్టిసంకోచం అనేవాటితొ ప్రాయికంగా యీ కాలపు కవిత్వం దుష్ఠం

4. ఈ కాలపుకృతు లనేకాలు చాటుపద్యపంచయాలు; చాందసపు మాటలు కావ్యత్వసిద్ధిపొందినవి విరళం ఉత్తమమధ్యమాలూ విరళం

5. వీట్లో తరుచుగా భాషావ్యతిక్రమం కనబడుతున్నది

6. ఇది ఉపలభ్యమానకృతుల్లో నన్నయభారతంలో ఆరబ్దం

7. చాందసాలు ఈ కాలపుకృతుల్లో బహుళం

8. నిర్భర్ధ వభిప్రాపలమైత్రుల అవర్జాలు చందోద్యతిక్రమం వీట్లో కనబడుతున్నవి

9. భాషావ్వతిక్రమంవలె యివికూడా ఉపలభ్యమాన కృతుల్లో నన్నయ భారతంలో అరబ్ధం

10. పులుముడు మొదలైనదొషాలకి చందోవ్యతిక్రమాదులు హేతువు

11. భారతీయభావకావ్యం ప్రాచీనం

12. పాశ్చాత్యభావవికాసానికి పైన భారతీయభావ కావ్యం ఔచిత్యవంతం 13. కావ్యం ప్రవృత్తిమార్గ ప్రధానసాధనం

14. నివృత్తిసాధనంగూడా నని కొందరు

15. శృంగార్తం జగదవిచ్చిన్నతారూప ధర్మప్రతిపాదకం

16. సాధారణ నాయకావలంబనం విల్లరశృంగారమని క్షుద్రశృంగారమని యిక్కడ వ్యపదేశం

17. దుష్ఠనాయకాశ్రయం హేయశృంగారం

18. లోకోత్తర నాయకాశ్రయంవల్ల పరిఫొషాతిశయమని విద్యానాధుడు

19. అది ఉత్తమ ప్రకృతి ప్రాయమని విశ్వనాధుడు

20. అదమనాయకాశ్రయం రసాభాసమని ప్రాచీనులు

21. అది అంగంగా కావ్యంలో ఉండదగినది

22. ఈ కాలపు కృతుల్లో ప్రాయికంగా క్షుద్రశృంగారం అంగి

23. అనౌచిత్యం రసభంగానికి ముఖ్య హెతువని ఆనందవర్దనుడు

24. అది యీకాలపుకృతుల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది

25. భారతీయకావ్యాలకు వనసీమలు చిరపరిచితం

26. ఉపోద్ఘాతకర్తలను కృతికర్తలాశ్రయించడం బహుళం

27.వక్ద్యమాణం చౌర్యం ఈకాలపుకృతుల్లో తరుచు

28. ఆన్యత స్థితి దోషానికి ఉపాదేయత్వం లెదు

29. ఆంధ్ర దేశంలో భారతీయసంస్కారం క్షిణం

30. వ్యక్త్యమాణమైన పాశ్చాత్య భారతీయ సంస్కారాల సమ్మేళనం మృగ్యం

31. నన్నయ పెద్దనాదుల భారతమనుచరిత్రాదుల స్వరూపం నాటి హేయోపాదేయతా విచారితపూర్వం

32. ఆంధ్రుల్లో సంస్కారోజ్జీవనం కార్యం కార్యం

అని శ్రీమదక్కి రాజు లక్ష్మినారాయణపుత్ర ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర ప్రణితమైన వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో ప్రధమాద్యాయం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టం.

ద్వితీయాధ్యాయం.

నేటికాలపు కృతిరచన

1. నేటి కాలపుకృతుల్లొ పద్యం విచారితపూర్వం తక్కిన దేశేతిహాసం పత్రికారచనలు మొదలైనవాట్లో ఉపజ్ఞవిరశం

2. చౌర్యం బహుళం

3. అంగాంగీ వివేకం మృగ్యం

4. విచార్యమాణ విషయానబిజ్ఞత తరుచు

5. తర్జుమాల ఆమార్గగామిత్వం ప్రాయికం

6. నేటికాలపుకృతుల్లో వ్యుత్పత్తి వికసితమైన ప్రతిభ అరుదు

7. భాషావ్యతిక్రమం అసౌష్ఠవం, బాందసాలు నేటికాలపుకృతులను వికృతం ఛేస్తున్నవి.

 అనిశ్రీ - ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్ఠంలో ద్వితీయాధ్యాయం "ట్రాయితే చ కునిన్దో నామ రాజా తేన పరుషసంయోగాక్షర వర్ధం అన్త:పుర్ ఏవేతి.'

(కావ్యమీ)

1. తున్తలదేశంలో సాతహహమడనేరాజు అంత:పురంలో మాత్రం ప్రాకృతశబ్దాలు తప్పమరి అన్యం మాట్లాడగూడ దని నియమం చేశాడు.

2. మగధదేశంలో శిశునాగు డనేరాజు స్వాంత:పురంలో మాత్రం ఉచ్చారణకు కటువైన ట.ఠ.డ.ధ. లను శ.ష.హ.క్త లను తప్పించి మాట్లాడవలె నని నియమంచేసాడు.

3. శూరసేన దేశంలో కువిందుడనేరాజు అంత:పురంలో మాత్రం పరుష సంయోగక్షరాలను మాని మాట్లాడవలె నని నియమం చేశాడు.

  అని రాజశేఖరుడు చెప్పుతున్నాడు ఇట్లా యీకట్వక్షరరహితమైన పదఘటన ఆడవాండ్ల అంత:పురంలోనేగాదు కావ్యమార్గంలో గూడా యీ కటుశబ్దాలు లేనిమార్గాన్ని బారతీయులు వినిపించారు

   "చిత్తద్రవీభావమయో హ్లాదో మాదుర్యముచ్యతే, సంభోగే
     కరుణే విప్రలంభే శాంతేజధికం క్రమాత్

(సాహిత్య)

  (చిత్రద్రవీభావమయమైన హ్లాదం మాధుర్యమనే గుణం సంభోగశృంగారంలోను కరుణంలోను విప్రలంభంలోను శాంతంలోను క్రమంగా ఈమాధుర్య మనేగుణం హెచ్చుగా వ్యక్తమవుతుంది.) అని సాహిత్య వేత్తలు చెప్పుతున్నారు. అంతేకాదు ఫలాని ఫలాని అక్షరాలుగలపదాల సంఘటనవల్ల యీగుణం సిద్దిస్తుందని కూడా తెలిపినారు.

"మూర్ద్ని వర్గాంత్యవర్దేన యుక్తాష్టరడాన్ వినా
 రణౌ లఘాచ తద్వ్యక్తో వర్ణా। కారణతాం గతా।"
 "అవృత్తి రల్పవృత్తిర్వా మధురా రచనా తధా"

సాహిత్య

(ట ఠ డ ఢ లు తప్ప "కా" మొదలు "మా" వరకు వుండే అక్షరాలు వర్ణాంతర యోగ రహితమైన ర. ణ. లు ఈ మాధుర్యమనే గుణాన్ని వ్యక్తం చేస్తవి రచన సమాసంలేకుండా గాని అల్పసమాసాలతో గాని వుండ వలెను) అని వివరించారు కనుక మీరనే గుణం కొత్తది గాదని దానివల్ల యిప్పటికవిత్వం నూతనమని అనడం అసంగతమంటున్నాను.

ఆక్షేపం

    అవునుసరే యీగుణంపూర్వకాలంలో గూడా వుంటే వుండవచ్చు మేమనెది అదిగాదు.

ఇప్పటి కావ్యాలు

"హృదయ మోహనమై ప్రేమ మృదులమైన
  తావకీవ లీలాసుధాదళపుతంబు
 మామకీన ప్రణయభంగ మధుకణాళి
 విడిచెడు విరక్తిభాన్పముల్ విడుచుపోల్కి"

(తృణకంకణం


 "తనగుణ లతలుపూచిన శోభలో యన
      చిరునవ్వు వెన్నెల చెండ్లు విసరు
  దన మనోలీలగాంచిన రాగమధువనం
     బలుకు బంతులుపూలపాలనీయ"

(తృణకంకణం)



అని యిట్లా మెత్తమెత్తగా రచిస్తున్నారు.
  విశ్వమొహనం మృదులం
  పూలపాలు వెన్నెలచెండ్లు తియ్యమ్లు జింకపడతి"

అని యిట్లాటి మెత్తమెత్త అర్ధంగల మెత్తటిమాటలతో యిప్పటి కావ్యాలున్నవి. ఇట్లాటివి వెనకటి కావ్యాల్లో లేవు. ఇదే నూతనత్వం అని అంటారా?

సమాధానం.

  చెప్పుతున్నాను అది అసంబద్ధం

" సంచారిణి పల్లవినీ లతేవ" (కుమార)
"పుంస్కోకిలో యన్మదురం చుకూబ ( " )
"తాంబూలవల్లి పరిణద్ధవూగా ( : )

నూతనత్వాదికరణం

శ్వేతాలతాలింగిత చందనామ" (రఘు)
"మధు ద్విరేషు కుసుమైకపాత్రే (కుమార)
"చెన్నగు నన్నదీవులిన సీమల దాగిలి మూతలాడుచున్
వెన్నెల రేలు కప్పురపు విప్పు టనంటుల నీడనీగు ా
కన్నెంలరోయ నన్నులకు గన్నులుమూయు తదీయవాసనల్
మన్ననగాంచికప్రపు దుమారము రేచు సమీర డింభముల్ (వసు)

"నాదచివులరంజిల్లి వనలు మొలిచె
నలరె విరులెల్ల పూసలు దలలుమాపెం
బసిమినిరవొందె బిందియల్ బలసెనవశ
లాటువులు సాంద్ర రుచుల ఫలంబు లెసంగౌ (వసు)
"తీవముత్తైదువచాలు" (వసు)
"కెంపుల పళ్లెరంబులన్" ( " )
"మొగ్గలు ముత్తెపు మ్రుగ్గులీనగన్ ( ")
"కన్నెమావిగుంపునం బెనగొన్న మల్లియలం బూచిన కోనలు (వసు)
"కనుగొంటి లతకూన వనిడాయు" (వసు)
"హృదయమోహనశక్తి నీయించువదన
యంచితభ్రూలతారేఖ కైనయనమ" (నై.ఆ)
"శ్రుతపూర్వంబగువిశ్వమోహనకళాశోభావిశేషంబు"
                                             (నై.ఆ)
"చిన్నివెన్నలకందు వెన్నుదన్నిసుధాబ్ది.
బ్నొదమిన చెలువతొబుట్టుమాకు" (మ)
"పూతపసిండివంటి వలపుంబచరించు కులంబునీతికిన్" (మ)
"పసమీరు సెలయేరు లిసుకనెట్టేడు చోట.
జిగురుచూపుల సంజ నెగడు చోట" (మ)

అని యిట్లా మెత్తటి అర్ధంగల మెత్తటిమాటలు మన కావ్యాల్లో చిరకాలంనుండి వున్నవి.

ఆక్షేపం

   అవునయ్యా యిట్లాటివి వెనకటికావ్యాల్లో వుంటే వుండవచ్చును కాని అవి ఆకావ్యాల్లో కొన్నిచోట్ల మాత్రేమే వున్నవి. యిప్పటి కావ్యాలనేకాలు అంతటా మెత్తటి అర్ధంగల మాటలతో నిండి ఆద్యంతం మెత్తగా వుంటున్నవి ఇది కొత్త అని వాదిస్తుంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను మీరన్నట్లుఇప్పటికొన్ని కావ్యాల్లో పద్యాలన్నీ మెత్తమెత్తటిమాటలతో మెత్తగా వుండడం నిజమే కావచ్చును. అట్లా పద్యాలన్నీ మెత్తమెత్తటి అర్ధంగల మెత్తటి మాటలతో మెత్తమెత్తగా వుండడం దోషమని భారతీయులు మాని వుండవచ్చును. మధురం తియ్యని మృదులం మోహనం యిల్లాటివి నిండుగా వుండడం శబ్దవాచ్యత అనే దోషమని ముందు వివరించబోతున్నాను. ఇక వెన్నెల చెండు పూలపాలు అనే యిట్లాటిమాటలె అసంగతం లౌకికమైనట్టి లేదా భావరూపమైనట్టి సంబంధంమీద ఆధారపడి సాదృశ్యంగాని ఆరోపంగాని కల్పనచేయవలసివుంటుంది. లేకుంటే యోగ్యతా విరహంచేత ఆమాటలు అసంబద్దమే అవుతున్నవి. వెన్నెల చెండ్ల వంటివి యిట్లాటి అసంబధ్దమే అవుతున్నవి. వెన్నెల చెండ్ల వంటివి యిట్లాటి అసంబద్ధపుమాటలే అవుతవి విస్తరభీతి చేత యీ చర్చ ఆపి ప్రస్తుత విచారణకు వస్తాను వెన్నెల చెండ్ల వంటివి మంచిమా'టలే నని కొంతసేపు వొప్పుకొనే విచారిస్తాను. ఇట్లాటిమాటలు మంచివైతే దేశకాలపాత్రాల ఔచిత్యాన్ని పరిపాలించి సందర్భానుసారంగా వాడితే ఆకావ్యం యింపుగానే వుంటుంది కాని పాలు పూలు పండ్లు మధురం శిరీషం పేశలం మృద్లం జిలుగుపూలు వెన్నెల యిట్లాటి మాటలతోనే నింపి కావ్యమంతా మెత్తటి అర్ధాల మెత్తటిమాటలతో మెత్తగావుండే టట్లు చేయవలెనంటే తప్పకుండావెగటూ, భావసంకోచం తటస్థిస్తున్నవి. దశరూపక కదుడన్నట్లు ఉక్తరపాల్లో రమ్యం జుగుప్సితం ఉగ్రం ప్రసాది గహనం వికృతం అయి అనేక రూపాలతో వున్న ప్రకృతిని వాచ్యం చేసేకవికి తద్దనుగుణాలైనభావాలూ శబ్దరూపాలూ యెన్నో స్వీకార్య

నూతనత్వాదికరణం

  "రసాలను రస్యమానావస్థకుతెచ్చే ఒకానొక ప్రతిరూపమైన నవదృష్టి"అని నవత్వప్రతిపాద కత్వాన్ని ఆనందవర్ధనుడు ప్రశంసిస్తాడు

"నవేతి క్షణే క్షణేమాత నైర్త్విచిత్ర్యర్ధగన్న్యా మాత్రయన్తీ"

(ధ్వ.లో)

 (నవ అంటే క్షణక్షణం నూతనవైచిత్ర్యాలవల్ల జగత్తులను చిత్రిస్తూ) అని పైపల్త్కులకు అభినచగుప్త పాదులు వ్యాఖ్యచేశారు. ఈ తీరుగా భారతీయులు కవిత్వంయొక్క నూతనత్వాన్ని ఆరాధిస్తున్నారు.
    సంస్కృత సంప్రదాయాలను అనుసరించడంవల్ల నూతనత్వానికి అడ్దుగలిగి వాటిమీద ఇప్పుడాదరం తగ్గిందని భారతి సరా 3 సరా 3 లో ప్రకటితమైన వ్రాత అజ్ఞానమూలం భారతీయులు కవిత యొక్క నూతనత్వాన్ని ఆరాధించారని విశదపరచారు. ఆంధ్రకవిత్వంలో ఇప్పుడు నూతనత్వం సిద్ధించింది అని నూతనత్వాన్ని యిక విచారిస్తాను. భారతి మొదలయిన పత్రికల్లో వున్న ప్రణయపద్యాలు నారాయణమ్మ నాయుడు బావపాట, వెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట అనేకపద్యాల సముదాయ రూపమైన కృష్ణపక్షం వంటిపుస్తకాలు యేకాంతసేవ. కావ్యకుసుమావళి, వనకుమారి, యిటు వంటివన్నీ యిప్పటి నావిచారణకు విషయమన్నాను. ఆనంద వర్ధనాదులన్నట్లు వీటిలో నూతవత్వముండడం సాధారణంగా కవిత్వధర్మ మేగాని విశేష మేమీలేదు. ఈ నూతనత్వమే కవికి ప్రాణం. కాళిదాసు భవభూతి మొదలైనవారి కవిత్వమంతా యెక్కడికక్కడ నూతనమే ఈ నూతనత్వం ఇప్పటి కవిత్వానికి వుంటే కవిత్వధర్మం సిద్ధించిందనవచ్చును. గాని ప్రాచీన సంప్రదాయాలను తిరస్కరించడంవల్ల యీ నూతనత్వం వచ్చిందని నూతనశకమని వెనక యెన్నడూ మన మెరుగని కొత్తకవిత్వమని అనడం అసంబద్దం.

ఆక్షేపం

ఈనూతనత్వంగాదు మేమనేది. అసలు శరీరం జీవం అవయవం ఇవన్నీ మారిపోయి ఒకవిశిష్టమైన కవితాకృతి వచ్చింది అందువల్ల నూతనశకం కొత్తకచ్విత్వం అని అంటున్నాము. అని అంటారా?

సమాధానం

    వివరిస్తాను. ఈ కావ్యాల్లో వున్న శబ్ధాలు అర్ధాలు నూతనమంటే అదిసరికాదు. శబ్దాలు అనాది వృద్దవ్యవహారపరంపరామూలాన వ్యవహృత మతుతున్నది.
    "ఘటేన కార్యం కరిష్యన్ కుంభారకులం గత్వాహ కురుఘటం కార్వమనేన కరిష్యామీతి న తద్వచ్చాఅబ్దాన్ ప్రక్రియుయుక్త మాణో వైయాకరణ కులం గత్యాహ కురుశబ్ధాన్ ప్రయోక్త్యణతీ (మహా) అని పతంజలి అన్నట్టు శబ్దాల నెవరూ నిర్మించరు ఇక అర్ధాలుగూడా ఆశబ్దాలకు అనాది వృద్ధవ్యవహారంవల్లనే విదితమవుతున్నవి.
     "నిత్యా: శబ్దార్దసంబంధా! సమామ్యాతా మహర్షిభి:" (వాక్య) అని వాక్యపదీయకారుడు చెప్పు తున్నాడు. మీమాంసకు లిట్లానే అంటారు. వాస్తవంగా అర్ధాలు శబ్దాలతో అవినాభావసంబంధంగలిగి నర్తిస్తున్నవే గాని వాటిని కొత్తగా కవులు యేర్పరచరు. నూతనంగా కవులు శబ్ధార్ధాలు నిర్మిస్తే వాటిని ఆ కవులే వివరించవలనుగదా వాటికి ప్రామాణ్య మేమిటి? కనుక ఇప్పటికవిత్వం శబ్దార్దాలవల్ల నూతన మవడానికి వీలులేదు.
     కావ్యంలో కొన్ని యీకాలపురోడ్దు రైలువంటి కొత్తమాటలున్న మాత్రాన అవినూతనశకం ఆరంభిస్త మనడం అనుచితం భాషలో కొన్ని కొత్తశబ్దాలు వచ్చిన వనవచ్చును గాని కావ్యంలో యెట్లా నూతన శక మారంభమవుతుంది? కావ్యంలో రసభావాలు ప్రధానం.

ఆక్షేపం

    అవునండీ ప్రణయం లతమాన, చిగురు, లలితం, కన్నె, లేత, కలికికోయిల, కోమలం, దివ్యం, ఆనందం, చారు  ఈమాట లీ కావ్యాల్లోవున్నవి. వెనుకటివాటిలో లేవు. ఇవిమీరన్నట్లు కావ్యంలో ప్రధానమైన రసభావాలను ఉపకారకాలు గనుక ఈ కాలపు కావ్యాలు విశిష్టం... అని అంటారా? 

సమాధానం

      చెప్పుతాను మీరన్న మాటసరిగాదు. దివ్యం, ప్రణయం, లలితం మొదలైనవి వెనకటి కావ్యాల్లోను వున్నవి.

"దివ్య విషామృత ప్రకటనానాకావ్యధుర్యుండ"(భీమకవి చా)

"ఆనందో బ్రహ్మయటన్న ప్రాంజదువు నంతవృద్ది వహింపుమా" (మను)

"కరస్థదర్బ ప్రణాఅపహారిమ" (కుమార)

"ప్రణయవిశదాం దృష్టిం దదాతి" (రత్నా)

"ప్రణయకంపితాం" (శ్రీముంజుడు దశారూపకంలో ఉదాహృతం)

"లలితైణాంకి శిలాలవాల" (వసు)

"కన్నెమానిగుంపున" (వసు)

"లేగల్వ తూపునకు" (వసు)

"కలికి కోయిలగళగ్రహము సేయకమున్న (వసు)

"నూతన లతికాలతాంగులను" (వసు)

"మాతాంకురాస్వాదకషాఅకంఠ।

పుంస్కొకిలో యన్మధురం చకూజ" (కుమార)

"చరుణా మృరితేనాయ మపరిక్లతకోమల। పిపాసతో మమానుజ్ఞాం దదాతీవ ప్రియాధర:" (శా)

   ఈ తీరుగా ఇట్లాటి శబ్దాలన్నీ వెనకటి కావ్యాల్లోను వున్నవి. లతాంగనలు వసుచరిత్రలో వున్నారు. అస్వునయ్యా వెనకటికావ్యాల్లో లేవని అనలేదు. ఇప్పటికావ్యాల్లో యెక్కువగా ఉన్నవి.

"ప్రణయ మలయానిలోర్నికా అటలిమాగు
ప్రణయ నీరజ మధుర సౌరభముగ్రోలు
ప్రణయ విమలాంబరాల్ది గర్భమునందేలు
ప్రణయ వనతరు శాఖలం బల్లవించు" (కృష్నపక్షం)
"మధుర చంద్రికలళో మధురామృతంబు
మదురామృతంబులో మదురరసంబు
మధురరసంబులొ మధురభావంబు" (యేకాంతసేవ)

12

అని యీతీరున హెచ్చుగావున్నవి. ఈహెచ్చే కొత్త ఈ హెచ్చు కావ్యగుణాన్ని హెచ్చిస్తున్నది. కనుక ఈ కావ్యాల్లో కొత్త వున్నదంటాము; అని వాదిస్తారా?

సమాధానం

 వివరిస్తాను. ఈహెచ్చు కావ్యగుణమని తేలవలెను. ఇట్లా యెక్కువగా వుండడం దోషమని తెలిసిమనవారు మాని వుండవచ్చును.
   వాస్తవంగా ఇది దోషమని పిమ్మట నిర్ణయించ బోతున్నాను. ఇది కొత్త అయినా దోషం గనుకను కావ్యవైసిష్ట్యంగుణాలవల్ల యేర్పడవలె గనుకను దొషాలవల్లనే ఆవైశిష్ట్య మేర్పడవలె గనుకను దోషాలవల్లనే ఆవైశిష్ట్య మేర్పడితే దుష్ఠకావ్యాలన్నీ ఒక కొత్తకవిత్వమే కావలసివచ్చును గనుకను మీకావ్యవైశిష్ట్యానికి దోషభూతమైన యీ ఆనందం ప్రణయల మధురల దివ్యల హెచ్చుకారణంగా నిల్వనేరదు.

ఆ క్షేపం

   అవునయ్యా ఈ కాలపు కృతికర్తలు కటువైన మాటలు లేకుండా రచిస్తారు. ఇది కొత్త అంటాము; అని వాదిస్తారా

సమాధానం

  చెబుతున్నాను. కటువైన శబ్దాలు లేని రచన చిరకాలంనుండి వున్నది. కొందరు రాజులు అంత:పురంలో వినబడదగిన భాషను గురించి కొన్ని నియమాలు చేశారని రాజశేఖరుడు కావ్య మీమాంసలో తెలుపుతున్నాడు.
      "శ్రూయతే కున్తలెమ పాతవాహనో నామ రాజా  తేన ప్రాకృత భాషాత్మక మంత:పుర వివేతి"
"శ్రూయతే మగడేషు శిశునాగో నామ చాలా తేవ దురుచ్చారనష్టౌ వర్ణాన్ అసాస్య స్వాంత: పురుఏవ ప్రవర్తితో నియమ: బకారాదయ శ్చత్వారో మూధవ్యా స్తృతీయవర్ణ మూష్మాణ స్త్రయ: క్షకారశ్ఛేతి."

17

మవుతున్నవి. దేశం కాలం ప్రకృతి మొదలైన భేధాలవల్ల భావాలూ తద్వ్యంజకమైన శబ్దసందర్బాలూ యెన్ని విధానాలనో మారుతవి వీటికన్నిటికి విముఖుడై మెత్తటిమెత్తటి అర్ధాల మాటలని కూర్చుంటే భావసంకోచం వెగటు. తప్పక పైనబడుతున్న వంటున్నాను. అత్తవారింటిలో యెప్పుడూ మెత్తటి మెత్తటి మాటలే మాట్లాడ వలెననికోరి దూది, పేడ వెన్నపూస అని అత్త వారింటిని అలజడిపాలు చేసిన పరమానందాయ శిష్యుడివలె తప్పక కృతికర్త అకృతార్దుడు కాగలడు ప్రసన్నత్వంగాక తప్పిన మాధుర్యం మొదలైనకొన్ని గుణాలకొరకు కొన్ని అక్షరాలను మాత్రమె -- భావస్పోరక మైన శబ్దాలను గాదు -- వదల మన్నఘట్టంలో ఒక్కొక్క సందర్బాన్ని అనుసరించి ఆ అక్షరాలనుసయితం మానవలసిన పనిలేదని

"క్వచిద్గోవస్తు సమతా మార్గాభేద స్వరూపిణీ.

క్వచిద్వక్త్రాది విఅశిష్ట్యా దన్యధా రచనాదయ:"

(సాహిత్య)

అని హితం జెప్పిన భారతీయసాహిత్యవేత్తల ఔచిత్య విజ్ఞానంతో వెలసిన వాల్మీకి కాళిదాసాదుల కావ్యాలు ఇష్టగుణసంపన్నమై లోకోత్తరంగా వున్నవి. ఇంతకూ చెప్పదలచిందేమంటే అంతటా మెత్తటిమెత్తటి మాటలతోనే కావ్యంనింపవలె నంటే భావసంకోచం వెగటు, ఆపతితమవుతున్నవని అవి రచయితను అకృతార్ధుణ్ణి చేస్తున్నదని అంటున్నాను. లోకంలో సయితం సందర్బానికి తగినట్లు మెత్తమెత్తగ్ఫా మాట్లాడితే వుచితంగావున్నదని అనుకొంటాము. కాని అయినదానికీ కానిదానికీ సమయంలో అసమయంలో మెత్తమెత్తటి అర్ధాల మెత్తమెత్తమాటలు వేసి తలతిప్పుతూ మాట్లాడుతూవుంటే అతణ్ని ఆడమాదిరి మనిషి అని పరిహసనీయకొటిలో చేరుస్తాము. అట్లానే కావ్యరచయితం హాస్యాస్పదమవుతుంది. కనుక అంతటా మెత్తమెత్తటి మాటలు నింపడం గుణంగాదని దోష హేతువని మెత్త మెత్తటి అర్ధాల మాటలతో అంతటానిండిన యిప్పటికవిత్వం నూతనమంటే అదిదోషం గనుక గ్రాహ్యంగాదని చెప్పుతున్నాను.

18

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆక్షేపం

అవునయ్యా

"కవితాకన్యా నృణీతే స్వయం" (బిల్ల)
"కాంతా సమ్మితతయోపదేశములే" (కావ్య)
"నవపల్లవ కోమల కవ్యకన్యకన్" (కేయూర)

అని యిట్లా కవ్యాన్ని కన్యతో పోల్చడం భారతీయసంప్రదాయం కావ్యం కన్యవలె మృదువైంది గనుకను రమణులు మెత్తమెత్తటి మాటలాడుతూ మెత్తగావుండడం అందరికీ ఆహ్లాదకరమే గనుకను కావ్యంగూడా ట్లానే ఆహ్లాదకరమై వుండడానికి అంతటా మెత్తమెత్తంగా మెత్తమెత్తటి మాటలతో నిండివుండడం అవుతున్నది అని అంటారా

సమాధానం

సాదృశ్యవిచారణ

    వివరిస్తున్నాను. 'కాంతేవనరసతాపాదనేన అభిముభీకృత్య ' అని మమ్మటుడు చెప్పినట్లు సరస త్యాపాదరసం ఏతశ్రోతను అభిముఖుణ్ని చేసేమటుకే కన్యతో సాదృశ్యంగాని కన్నెవలె మెత్తగామెత్తగా వుంటుంది. రవికతొడుకొంటుంది అని సర్వాంశాలా సాదృశ్యం చెప్పగూడదు. ఆమె ముఖం చంద్రుడివలె వుంటుందంటే చంద్రుడివలె సౌమ్యం కాంతిముత్త్యం కలిగివుంటుందని అభిప్రాయంగాని చంద్రునివలె గుండ్రంగా ముక్కూ కండ్లూ లేకుండా చెక్కినట్లు వుంటుందని భావంకాదు. అట్లాసర్వ సాదృశ్యం చెప్పితే ఉపమానోసమేయభావంపోయి రెండూ ఒకటే ననవలసివస్తుంది. కొంతభేదం కొంతసాదృశ్యం వున్నప్పుడే ఉపమానోపమేయ భావం సంగతమవు తున్నది. కనుకనే సాదృశ్యం భేదవిశిష్టమై వుంటుంది. ఈవిషయాన్నే శ్రీశంకర భగవత్పారులు బ్రహ్మసూత్రబాష్యంలో ఉపాదిగతమైన ఆత్మకు జలసూర్య కాధితుల్యత్వాన్ని సిద్దాంతీకరిస్తూ.

'అత ఏవ చోపమా సూర్యకాదివత్ ' 'అంబువదగ్రహణాత్తు న తధాత్వం '

(బ్ర మా)

19

నూతనత్వాదికరణం

"వృద్దిహ్రాసభాక్ త్వ మంతర్బావా ధుభయసామంజస్యా దేవమ్" (బ్ర.మా)

అనే సూత్రాల సందర్బాన వివరించారు.

  "నబలసూర్యకాది తుల్యత్వమి హోపపద్యతే తద్వదగ్రహణాత్| మర్యాదిభ్యో హి మూర్తేభ్యం పృధగ్బూతం విప్రకృష్ణం మూర్తిం బలం గృహ్యతే| తత్రయుక్త। సూర్యాది ప్రతిబింబోదయ:| నత్వాత్మా మూర్త: నచాస్మాత్ పృధగ్పూతా విప్రకృష్ణదేశాశ్సోసాదయ: సర్వ గతత్వాత్ సర్వానన్య త్యాచ్చే| తస్మాదయుక్తోయం దృష్టాంత" ఇతి.
   "యుక్తఏవ త్వయం దృష్టాంతో వివక్షితాంశ సంబవాత్| నహి దృష్టాంతదార్తాంతికయో॥ క్వచిత్ కించి ద్విపక్షితాం శం ముక్త్యా సర్వసామాన్యం కేన చిద్దర్శయుతుం శక్యతే| సర్వసారూప్యే హి దృష్టాంత దార్తాంతికయో। ఉచ్చేద ఏవ స్యాత్|... జలగతం సూర్యబింబం జలవృద్దౌ వర్దతే జలహ్రసే హ్రసతి జలచలనె చలతి జలభేదే భిద్యత ఇత్యేవం జలధరాను యాయి బవతి న పరమార్దత: సూర్యస్యతదాత్వ మస్తి ఏవం పరమార్దతో : వికృతమేకరొపమపి సద్పృహ్మ దేహాద్యు సాధ్యంతర్భావాత్ దృజతిన ఉపాదిధ్రాన్ వృద్ధి హ్రసాదీన్ ఏవ ముభయో దృష్టాంత దార్తా తతికయో: సామంజస్వాదనిరోధ: (బ్ర. భా)
పరమాత్మ ఒకటైనా దేహాధ్యుసాధుల్లో వ్వవస్థితమై ఉదకంలో ప్రతిబింబమైన సూర్యుడివలె అనేకవిధాల కనబడుతున్నదంటే ఆదృష్టాంతం వొప్పుకో వీలులేదు. జలమార్యులకున్న సంబంధం ఉపాదులకు ఆత్మకు లేదు. మూర్తలైన చంద్రుడు సూర్యుడు మొదలైన వాటినుండి అవి ప్రతిబింబించే జలం మూర్తమై వేరై వాటికి దూరమైన స్థలంలో వుంతున్నది. కనుక సూర్యుడూ చంద్రుడూ జలంలో ప్రతిబింబిస్తారంటే వొప్పుకోవచ్చును. కాని ఆత్మకు మూర్తే లెదు. అది ప్రతిబింబించడానికి ఉపాదులు వేరై దానికంటెదూరమైన స్థలాల్లో లేవు. యెందుకంటే ఆత్మసర్వగతం ఆత్మకంటె భిన్నమైనది మరొక్కటిలేదు. కనుక జలగతసూర్యుడికి ఉపాధి వ్యవస్థితమైన ఆత్మకూ సారూప్యం జెప్పడం అనుచితం (అని వాదిస్తే సిద్ధాంతం ఉక్తమవుతున్నది)

20

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం -- నేటికాలపుకవిత్వం

(పై వాదం సరిగాదు)

   ఈ దృష్టాంతం యుక్తమేను సామ్యానికి విషమైన విపక్షితాంశం వున్నది. దృష్టాంతవార్తాంతికల్లో విపక్షితమైన కొంత సాదృశ్యంతప్ప సర్వసాదృశ్యం నిరూపించడానికి యెవరికి సాధ్యంగాదు. సర్వసారూప్యమే చెప్పుతామా దృష్టాంత వార్తాంతికభావమే పోతుంది. జలగతమైన సూర్యబింబంజలం హెచ్చితే హెచ్చుతుంది. జలం తగ్గితే తగ్గుతుంది. జలం కదిలితే కదులుతుంది. జలం బేదిస్తే భేదిస్తుంది. ఈతీరుగా సూర్యుడు జలధర్మాలను పొందుతాడు. కాని నిజానికి సూర్యుడికి జలసంబంధి వృద్దిహ్రాసాదులు లేవు. అట్లానే వాస్తవానికి ఆత్మ అవికృతం యేకరూపం అయినప్పటికీ దేహాధ్యుసాధయంతర్భావంవల్ల ఉపది ధర్మాలైన వృద్ది హ్రాసా దులను పొందినట్లు కనబడుతుంది (ఈవృద్దిహ్రాసభాక్త్యమే సూర్యుదికి ఆత్మకు సాదృశ్యంలోని విపక్షితాంశం. ఈతీరుగా దృష్టాంత దార్ఘాంతికాలు సమంజసమై ఆవిరుద్దంగావున్నవి) అని శ్రీశంకరభగవత్పాదులు విశదీకరించారు. ఇంతకూ విపక్షితాంశమెమంటే కావ్యం కాంతవంటిదన్నప్పుడు సరసత్వా పాదనంచేత శ్రోతను అభిముఖుణ్ణి చెయ్యడం మట్టుకే  సాదృశ్యంగాని అసాదృశ్యాన్ని అంతటాఅ అన్వయించి కాంతవలె కావ్యమంతా మెత్తమెత్తగావుంటుందనీ అందువల్ల కావ్యం అంతటా విశ్వమోహనం ప్రణయం శిరీషం చిరు సోనలు జింకపడతి యిట్లాటి మెత్తటి అర్ధాల మెత్తమెత్తటిమాటలతో నిండివుండవలెననిఈ అనడం అప్రశస్తమని చెప్పుతున్నాను.

ఆక్షేపం

అవునయ్యా మీరన్నట్లు సర్వసాదృశ్యం అవసరంకాకుంటే కాకపోనీయండి సరసత్వాపాదవం చేత అబిముఖికరణం సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశమంటే మేమొప్పుకోము ప్రణయం మృదులం, విశ్వమోహనం కన్నెలేది యిట్లాటి మెత్తటి మాటలు వుండడమే కాంతా కావ్యాలకు సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశ మంటాము అని వాదిస్తారా?

21

నూతనతాధికరణం

సమాధానం

      చెప్పుతున్నాను. పరమత్వాపాదంచేత అభిముఖీకరణం వివక్షితాంశమనేమాటను ఒప్పుకోమని మీరంటే, కావ్యమంతటా "ప్రణయం, మృదులం, విశ్వమోహనం, జింకపడతి" వంటి మెత్తటి మఆటలసద్బావం సాదృశ్యంలో వివక్షితాంశమనె మీమాటను అంతకంటె చులకనగా నిరాకరిస్తున్నాము. అయితే ఇది రాయిగుద్దుడువాదం మీరన్నట్లు మెత్తటి మాటలతో అంతటా నిండివుండడమే వివక్షితాంశమని కొంత సేపువొప్పుకొని విచారిస్తాను. అట్లా కావ్యంలో అంతటాప్రణయం , శరీరం, కన్నెమాని, విశ్వమోహనం, జింకప్డతి యిట్లాటి మెత్తటి అర్ధాల మెత్తటిమాటలే నిండి వుంటే భావసంకోచం వెగటు అనే దొషాలు ఆపతితమై రచయితను ఆకృతార్దుణ్ని చేస్తున్నవని యిదివరకే నిరూపించాను. కనుక మమ్మటాదులన్నట్లు దేశ కాలపాత్రాలను అనుసరించి రసభావాలను పరిపాలించి సందర్బం వచ్చినప్పుడు మాధుర్యాధిగుణాల రచనలు ప్రతిపాదించడం శోభా హెతువు తప్పక కాగలదు. లేదా అనౌచిత్యం భావసంకోచం వెగటూసంభవించి రచయిత ఆకృతార్ధుడవుతున్నాడని తిరిగి చెప్పుతున్నాను. కనుక యిప్పటి కావ్యాలు కొన్ని అంతటా మెత్తమెత్తటి మాటలతో నిండివున్నవని  అది నూతనత్వమని అంటే అట్లావుండడం భావసంకోచం గాదని, దోషానికి హేతువైన వైలక్షణ్యం నూతవత్వంగాదని అది గ్రాహ్యంగాదని విశదంచేశానని చెప్పి యీవిచారణ ముగిస్తున్నాను.

పూర్వపక్షం

ఈ కాలపు కృతుల్లో స్వాతంత్ర్యమెక్కువ
'ఈకవులు నిక్కముగ స్వతంత్రులు"
      -క. రామలింగారెడ్ది (లక్ష్మీకాంత తొలకరిపీఠిక)
"నవకవులకు స్వేచ్చప్రాణము "
కట్టుబాటులోకవిత్వమా"-
దే.కృష్ణశాస్త్రి (యేకాంతసేవపీఠిక)

22

వాజ్మయ పరిశిష్టాభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"జవమునిండ స్వేచ్చాగానఝురులనింతు"(కృష్ణక్షం)
"స్వాతంత్ర్య గీతావాదమే స్వర్ణయుగమునకు ప్రాణభూతము
పోకడలు స్వతంత్రములు భావములు స్వతంత్రములు
   దశిక సూర్యప్రకాశరావు (భారతి)

అని ప్రకటించిన తీరున ఇప్పటికవులు స్వాతంత్ర్యాన్ని కనబరుస్తున్నారు. ఇట్లాటి స్వాతంత్ర్యంపూర్వుల్లో లేదు. కనుక ఇది కొత్తకవిత్వం అని వాదిస్తారు.

సమాధానం

 చెప్పుతున్నాను అదిసరిగాదు. స్వాతంత్ర్యం సర్వకాలాల్లోను వున్నది. ఒకహద్దుకు లోబడ్డ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రాచీనకాలంనుండి భారతీయులు గౌరవిస్తున్నాదు.
ఇట్లాటి స్వాతంత్ర్యం రానురాను భవిష్యత్తులల్లో నశిస్తుందని వింతాడ్డారు.
 "స్వాతంత్ర్యం కౌశలం కన్తిరై ర్యం మార్గవ్మేవ చ (శ్రీభా)

అని యీగుణాన్ని శ్రీభగవరకారుడు ప్రశంసిస్తున్నాడు.

 "సత్యం ప్రవశం దు:ఖం సర్వమాత్మ వశం సుఖం"(మను) అని మనువు చెప్పుతున్నాడు.
అయితే నేను పాఠశాలనుమాని యెగురుతాను. ఆచార్యులవద్ద విద్యనేర్వడం స్వాతంత్ర్యానికిభంగం అందువల్ల నాకు యేవిద్యావద్దు అని అనడం అనర్ధహెతువు. అజ్ఞానాపాదకం గనుక అది స్వాతంత్ర్యం గాదు. అందుకే కొన్నిహద్దులకు లోబడ్డ స్వాతంత్ర్యాన్ని భారతీయులు ఆరాధించారన్నాను. కవిత్వంలో చూస్తామా యెవరి మన: ప్రవృత్తిని అనుసరించ్క్షి వారుసృష్టి చేశాసు. కాళిదాససృష్టి వేరు భవభూతిసృష్టి వేరు. భవభూతి స్వతంత్రించి "ఏకొరస: కరుణఏవ" (ఉత్తర) అని ఉపదేశించాడు. "మురారేస్తృఈయ; పన్ధా:" అని ప్రసిద్దమేగదా! దీన్ని విస్తరింగి వ్రాయవలసిన పనిలేదు. "నిరంకుశా: కవయ:" అనేమాటలే చాలును అనిబారతీయ కవుల యీస్వాతంత్ర్యాన్ని అస్ఫుటద్వనితో వినిపిస్తున్నవి కనుక స్వాతంత్రం వల్ల ఈకాలపు కవిత్వం కొత్తదంటే

23

నూతనత్వాధికరణం

అంగీకరించ వీలులేదంటున్నాను" జగమునిండ స్వేచ్చాగాన ఝురుల నింతు" అని యీతీరునచెప్పలేదుగదా అంటే ట్లాచెప్పడం ఒకశ్ళాఘ్య లక్షణంగాదు.

  ఉత్తమ లెప్పుడూ తమగునాలను కార్యాలుచేత విదితంచేస్తారు గాని చెప్పుకోరు అది తేలిక మనుషుల యొక్క వెలితి లక్షణం ఈ సంగతినే.

"తస్య సంవృతమంత్రస్య గ్తూఢాకారేంగితస్య చ.
ఫలానుమేయా: ప్రారంభా:" (రఘు)

  (ఆలోచన గూఢంగావుండే ఆయన యత్నాలు ఫలాలవల్లనే కనుక్కోదగినవి.)

అనే నల్త్కులవల్ల కాళిదాసీభావాన్నే వ్యక్తం చేస్తున్నాడు

"బ్రువతే హై ఫతేన సధతో న తు నాక్యేన నిజోపయోగితాం"

(సాధువులు నిజోపయోగితను మాటలచేత చెప్పెడు. ఫలాల చేత కనబరుస్తారు.) అని శ్రీహర్షుడి అంశాన్నే తెలుపుతున్నాడు.

ఇంతకూ ఇట్లా చెపుకొన్నవాండ్లుకూడా వనకవున్నార్
అర్జనవేష్ఠి తాఖిలమహామహిమండలమందు బూతులం బూర్జడ
                      (ఆగ్లకవి - చంద్రరేఖా)

"ఎవ్వరేమన్న వండ్రు నీకేమికొరత" (శ్రీనధుడు-కాశీ)

  ఈతీరుగా వారివారి స్వాతంత్ర్యాన్ని చెప్పుకొన్నారు. అసలిట్లా చెప్పుకొనడం లఘుత్వద్యోతక మని అది కొత్తగా దనితెలిపినానుజ్. కనుక స్వాతంత్ర్యరకటనం వల్ల ఇప్పటికవిత్వంకొత్త అన్న మాట నిలువజాలదు.

"మ్రోడుకోక చివురులెత్తి మురుపుసూన"
"కర్కశశిఒలయ నవజీవ కళలుదేర"
"జగము నిండ స్వేచ్చాగాన ఝురులనింతు(కృష్ణపక్షం)
అని యిట్లా ఆత్మస్తుతిచేసుకొనడం గూడ కొత్తగాదు
ఇతడు లక్షరరమ్యతనాదరింప (భా- నన్నయ)
"విటుడు యతిగాక పోవునే నెప మదీయ

24

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

కావ్య వైరాగ్య వర్ణనాకణనమున
యతి నిటుడుగాకపోవునే యస్మదీయ
కావ్య శృంగారవర్ణనాకర్ణనమున"(నృసింహకవి-కవి కర్ణ)
"ఆమూలాద్రత్నసానోర్మలయవలయితాదాకూలాత్ పయోధే:
యావంత: పన్తి కావ్యప్రణయనపటవ: తే విశంకరంవదంతు
"మృద్వీకామద్యనిర్యన్మసృణమధుఝురీమాధురీభాగ్య భాజాం
వాచామచార్ల్యతాయా: పదమనుభవితుం కోస్తి ధన్యోమదన్య"

  (మేధావుమూలంనుండి మలయవలయితమైన సముద్రత్లీరందాకా వున్న కావ్యకర్తలు నిశ్శంకంగా చెప్పుదురుగాక. ద్రాక్టనుండివ్చ్చే చిక్కటి మధువుయెక్క మాధుర్యభగ్యంగలిగిన వాక్కులకు ఆచార్యపదం అనుభవింప ధన్యుడు నాకంటె అన్యు డెవదున్నాడు.  జగన్నాధుడు)  యీరీతిగా ఇట్లాటృఇ ఆత్మస్తుతి యేసందర్భంలో చెప్పినా చిరకాలంనుండి వస్తున్నది. ఈఆత్మస్తుతులైనా యేనొకటిరెండువాక్యాల్లో నోఅద్యాల్లోనో చెప్పితే మితంగా వుంటుంది.

"కలికి పాటలకోయిల కులముమాది"
"పికకుమారకు నన్ను బాడుకొన నిమ్ము"
రాళ్లకు జీవకళవఛ్ఛెటట్లు మోళ్లు చిగురులు పెట్టేటాట్లు స్వేచ్చా గానం చేస్తాను;
కట్టుబాట్లు తెగేటట్లు ఆకాశం ప్రత్రిధ్వనించగా స్వేచ్చాగానం చేస్తాను.
చిత్త మానంద మయమరీవిచికలసోల
హృదయ మానంద భంగమాలికలదేల
కనుల నానంద బనితాశ్రుకణములూర
జగము నిండ స్వేచ్చాగాన ఝురులనింతు
విశ్వమే పరవశమయి వెంటాడ
జగమునిండ స్వేచ్చాగాన ఝురులనింతు
మాయ మయ్యెదను నామధురగానమున
ఏను స్వేచ్చాకుమారుడ నేనుగగన
పధవిహారవిహంగమ పతిని నేను

25

నూతనత్వాదికరణం

మోహనవినీల జధరమూర్తి నెను
ప్రళయ ఝుంఝూప్రభంజా స్వామి నేను."

(రే. కృష్ణమూర్తి కృష్ణపక్షం)

అని యింకా యీతీరున ఆత్మస్తుతులు కృష్ణపక్షకర్తవలె చేసుకుంటే రోతగానే వుంటుంది.

పాపాయి అనేకృతిలో తత్కర్త

"లేడ్శమేనియు ప్రఖాతి లేని నాకు
కలిగె పాపాయి తండ్రియన్ గౌరవంబు
ద్ధియంబులు నీపేర వ్రాయు కతన"
"రాణు నొప్పారె నాంధ్రసారస్వతాబ్ది
కావ్య మణులెన్నియో నేటికాలమందు
వాని నెల్లను సరిపోల్చవచునొక్కొ
తావకానూనకావ్యర్త్ర్నంబుతోడ" (భారతి)

అని మొదట తన్నుతానుస్తుతించుకొని తరవాత యితరులు స్తుతించారని చెప్పుతున్నాడు. ఈస్తుతి ఇంకా వున్నదిగాని ఉదాహరించక మానుతున్నాను.

     యెంకిపటల్లో ఆత్మస్తుతిచేసుకో వీలులేక వట్లోమాట్లాడేది పాత్రలే గనక ఆత్మస్తుతులను పాత్రలకు యెంకిపాటలకర్త ఒప్పగిచాడు.

"కతకాడుమావూసె చెప్పాలె
ఈసీను ఆసీను అందరందాలు
తిన్నగా నినుజూసి దిద్దుకుంటారు
ముందు మనపాపణ్ని కిందదిగనీరు
యెంకొక్క దేవతై యెలిసెనంటారు."

అని నాయుడి ఆత్మస్తుతులు

ఈవక్రమార్గపుస్తుతులతో తనివిలేక--

"అమ్మహోన్నతభవాలకు నాయెంకిపాటలే కారణమైతే ధన్యుడను ధన్యుడను. నన్ను ప్రత్యేకించి ఆహ్వానించి గౌరవించారు". అని కూడా యెంకిపాటలకర్త చెప్పుకున్నాడు. యిట్లాటి ఆత్మస్తుతులు

26

వాజ్మయ పరిశిస్ధ్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఈ తీరుగా రోతలోకి దిగి యీనాడు మెండైనవి ఇట్లాటివి యేకాలంలో నైనా సరే అల్పబుద్ధిత్వ సూచక మేగాని పరిణతిద్యోతకంగావు. కవితల గురువు కాళిదాసు.

"మంద: కవియశ:ప్ర్రార్ధీ గమిష్యామ్యసహాస్వతాం"
                                               (రఘు)

  (మందుడను కవియసస్సునుగొరి అపహాస్యతన్ పొందుతాడు) అని నిజ్జలోకానికి వినతుడవుతున్నాడు.
   అంతేగాని పకకుమారుణ్ణి కోయిలను, చిలకను అవి పాగడ్లుకోలేదు. ఈ ఆత్మస్తుతి అధములుగూడా చేసుకొవచ్చును. మహాకరులను లోకం స్వయంగానే ఆరాధిస్తున్నది.

"వందే వాల్మికికోకిలం"
"పురా కనీనాం గుణనాప్రసంగే కనిష్ఠికాదిష్ఠితకాళిదాసా
అద్యాని తత్తుల్యకవేరభావాత్ అనామికా సార్ధవతీ బభూవ"
'దాసతాం కాళిదాసస్య కవయ: కే న విభ్రతి"
              (గంగాదేవి ; మధురా)
"నిర్గతాసు నవా కన్య కాళిదాసస్య సూక్తిమ.
ప్రీతిర్మధురసార్ద్రాను మంజరీవ్విన జాయతే(హర్ష-భాణుడు)
"శ్లొకత్వమాఅద్యుత అస శొక:" (రఘు-కాళిదాసు)

అని మహాకవులు నాటికి నేటికి ఆరాధితు లవుతున్నారు. అనుచితమైన ఆత్మస్తుతులు అల్పబుద్ధిత్వసూచికమని అది కొత్తకాదని చెప్పి యీ విమర్శ ముగిస్తున్నాను.

పూర్వపక్షం

"పూర్వులాశ్రయించిన పద్యముక్లు ముఖ్యముగా వృత్తములు కందములు ఇప్పటినవకవులకు విశేషముగా యోగ్యమయినవి గీతములు, ద్విపదలు" అని లక్షీకాంతతొల్కరి పీఠికాకర్త శ్రీ రామలింగారెడ్దివారు వ్రాసినట్లు యిదివరకు చంపకమాలలు మొదలైంవి వ్రాసే వారు యిప్పటి కవులు గీతాలు ద్విపదలు వ్రాస్తున్నారు యింకా ముత్యాల సరమువంటి వెన్నోకొత్తవి వ్రాస్తున్నారు. యీతీరుగా పద్యాల్లో కొత్తకనబడుతున్నది కనుకిఅ యిప్పటి కవిత్వం కొత్తాంటామంటారా

27

నూతనత్వాధికరణం

స్దిద్దాంతం

    చెప్పుతున్నాను. మీరన్నమాటసరికాదు. ఇప్పటి కవులుగూడా చంపకమాలలు మొదలైనవి తరుచుగా వాడుతున్నారు, వనకుమారి నిండా ఈవృత్తాలు వున్నవి. కోమాండూరి కృష్ణమాచార్య కృతులైన విరహోత్కంఠిత, పాదుకాస్తవం ఇవి వృత్తమయాలు గీతాలు, ద్విపదలు వెనుకటివరు సయితంవాడినారు వెనుకటివారు అక్కడక్కడ వాడినారుగాని, యిప్పటివారు గ్రంధమంతా గీతాలుగాని ద్విపదగాని వాడుతున్నారంటారా? అదిగూడా అసత్యం రంగనాధుడు శ్రీనాధుడు మొదలైనవారు కేవలం ద్విపదలోనే గ్రంధమంతావ్రాశారు. ఇక వేమనశతకం చాలామట్టుకు గీతమయమేగదా ఇట్లాగీతాలు, ద్విపదలు గ్రంధమంతా వాడడం మనకు కొత్తగాదు. ఇప్పుదేక్కువమంది వాడుతున్నారంటారా అదిసరి గాదు. అప్పుడెంతమంది అట్లాగీతమయంగా ద్విపద మయంగస వ్రాశారొ యెవరెరుగుదురు?

నలచరిత్రం, సారంగధరచరిత్ర (బాణాల శంభుదాసుడు)
ధర్మాంగదచరిత్ర (బొమ్మకంటి నృసింహకవి)
మైరావణచరిత్రం.భారతోద్యోగపర్వం (తిమ్మయ)
గీతరఘునందనం (తిరుమలకవి)

   ఇట్లా ద్విపదగ్రందాలెన్నోవున్నవి. వీట్లోఅచ్చుపడని కొన్ని వున్నవి. యధా వాల్మీకమనే 

ద్విపదరామాయణం. ద్విపదబారతమే వున్నవని తెలిసినప్పుడు ఆకాలంలో ద్విపద యెంతవ్యాప్తిలో వుండేదో మనకు గోచరిస్తున్నది. ఇఘ ముత్యాలసరం వంటి పద్యాలను విచారిస్తాను. ఈ తీరుగా కొత్త పద్యాలను వాడడం యిప్పటి యీతొలకరి కృష్ణ పక్షం మొదలైన కృతికర్తలతొ ఆరంభంగా లేదు. భారతరామాయణాల్లోలేని రగడలను పెద్దనవాడినాడు. శ్రీనాధుడు, పోతనాదివరకు నన్నయ తిక్కనలు, యెర్రాప్రగడా వాడని దండకాలను వ్రాశారు.

శ్రీ కొక్కొంద్స వేంకటరత్న శర్మవారు వెండి బంగారు రత్నం మొదలైన కొత్తపద్యాల నెన్నిటినో నిర్మించారు. కనుక కొత్తపద్యాలను వాడడం నేడు కొత్తవావచ్చిందికాదు. ఒకవేళ వచ్చిందని వొప్పుకున్నా అది పద్యాలకొత్త అవుతుంది కవిత్వంలో కొత్తగాదు గదా యెందుకంటే

28

వాజ్మయ పరిశిష్తభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

పద్యాలే కవిత్వంగాను కవిత్వంలేని పద్యాలు వుండవచ్చును గద్యంలోకూడా కవిత్వంవుండవచ్చును.

"పద్యగద్యముయం ద్విలా" (సాహిత్య)

అని సాహిత్యదర్పణకారు డీసంగతిని తెలుపుతున్నాడు కనుక ఒకవేళ పద్యాలు కొత్తవున్నా అది కవిత్వానికి సంబంధించినది కాదు. ఇంతకూ అనుశ్రుతంగా యీకొత్త వస్తున్నదేగాని నేటికాలపు కృతికర్తల అపూర్వమార్గం కాదని యిదివరకే తెలిపినాను.

దనరహయతదార్ద్యడంచు మును శుకాదిమునులు పొగడ (హయప్రచారరగడ)
విజయభద్రముచెల్లు నిదురపూజితపాద (ద్విరదగతిరగడ)
కనులనేత్రునిరాక రోయుచుయమునయొడ్డును దపము చేయుచు (ఉత్కళిక)
మరియువ్రేతలనెల్ల మరులుకొల్చినవాని (కలిక)
నేర్పుమైనల్గ యది నెఱుల దొలుపూదుఱిమె
దర్పకునకర్పింప దలాపదెంతటి పెరెమె"
ఇంతిపావురపురొద యేలవినెదారజము
వింతయేవిరహిణుల వెతబెట్టు బెరజము(రగడ-మమ)
బాలబాల రసాలమిది పికపాలిపాలిటి యమరసాలము
గెలిగేలిడి గ్రుచ్చగడురా గిల్లుగిల్లుము తత్వనాశము
మూలమూలల మల్లె లెంతటిమోహమో హరిణాక్షిలాచితి

29

నూతనత్వాదికరణం

యేలయేలపొదలు వెదకెద వింత వింతలె యెందుజూచితి"

(వృషభగతిరగడ-వసు

అని యీతీరున దరువులు విరుపులు చిరకాలమునుండి వున్నవిగాని కొత్తవిగావు. వీటిలో ఉత్కళిక గురుజాడాప్పారావు కన్యక అనే ఖండ కావ్యపు వృత్తానికి మూలమనదగినది. వీరు కట్టుబాట్లు తెంపి కావ్యాలు వ్రాస్తున్నారు. అది కొత్త అంటారా? అదిగూడా నిల్వజాలదు. కట్టుబాటులో కవిత్వమా అని చెప్పిన పీఠికాకర్త కృష్ణపక్షంలో వళులు, ప్రాసలు మొదలైన వాటికిందనే వున్నాడు.

..... మాలికలంబ్రణయార్ద్ర
..... బూవుపూవునకు
ఆకులో నాకునై (మురుపుమూస)
యదృశ్యమౌ నిద్రబోవు (కృష్ణపక్షం)

అని యీతీరున మగామం గజడదబల గసడదపల అదేశం, యడాగమం మొదలైనవన్నీ వెనుకటికావ్యాల్లో వలెనే వున్నవి. యెంకిపాటలు యెంకయ్య చంద్రమ్మ పాట యిటువంటి కావ్యాల్లో భాష కొత్తది అంటారా అదీ సరిగాదు.

"యెట్లా పోనిస్తువోయిమట్లానోరి చిన్నదాన్ని"
"ఓరందకాడా బంగారుబావా"

అనే యిట్లాటి యాటపాటల్లో చిరకాలమునుండి యీభాష వుంటూనే వున్నది.

ఆక్షేపం.

  అవునుగాని నీటిలో ఋతువర్ణనలు చంద్రోపాలంభాదులు మొదలైనవి లేవు గనక యీకలపు కవిత్వం కొత్త అంటాము అని వాదిస్తారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను మీమాట సరిగాదు. ఋతువర్ణనలు మొదలైనవి వుండడంలేకపొవడం కవిత్వానికి నూతనత్వ మాపాదించవు. సందర్బానికి

30

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

వుచితంగా వుంటే అవి కావ్యానికి గుణాన్నే ఆపాదిస్తవి. ఉచితదశల్లో మనోహరంగా వుడే ఋతుసందేశాలకు చంద్రుడికి కవియెట్లా విముఖుడు కాగలడు? అనుచితంగావుంటే అవి ధోషమె అవుతవి అంతేగాని అవి వుండడం లేకపోవడం కవిత్వానికి నూతనత్వ మాపాదిస్తవనడం అసంగతం అసిలింతవరకూ ఋతువర్ణనలూ, చంద్రోపాలంభాదులూ అనుచితమైన జంబితాలుగా లేని మేఘసందేశాదులు శాకుంతలాదులు ఓరోరిబండోడ ఓరందకాడా బంగారు బావా మొదలైన పాటలు చాలాకాలంనుండి వున్నవి దీంట్లో యేమీకొత్తలేదు. కనుక ఋతువర్ణనలు చంద్రోపాలంంబాదులు మొదలైనవి లేకపోవడంవల్ల యీకాలపు కవిత్వం కొత్త అనడం అసంబద్ధమంటున్నాను.

పూర్వాక్షం

 అవునయ్యా యిప్పటికవులు ఒకటి రెండుపద్యాలు మాత్రం వ్రాసి ఒకపేజీమీద ప్రత్యేకంగా అచ్చువేస్తున్నారు. వెనకటి కావ్యాలన్నీ యెంతో విపులమైనవి. యిది కొత్త అంటారా?

సిద్దాంతం.

 వెపుతున్నాను అది అసంబధ్దం వెనుకటి కవులుగూడా ఇట్లా ఒకటి రెండు పద్యాలు వ్రాశారు.

"రంజనచెడి పాండవులరిభంజనులైవిరటునిగొల్వ పాల్పడిరకటా"
"నరసింహ కృష్ణరాయల కరమరుదుగకీర్తియెప్పె"
'కైభిత్ గిరిభిత్ కరికరిభిత్ గిరిగిరిబిత్
"కరింబిత గిరిభిత తురంగ కమనీయంబై"
"కాశికావిశ్వేశు గలిసె వీరారెడ్డీ
"రత్నాంబరంబులే రాయడిచ్చు" (చా)

ఇవన్నీ అట్లాటివే వీటికే చాటూక్తులనిపేరు. ఇప్పటి పద్యకర్తలు వ్రాసేవిగూడా మనోహరంగా వుంటే చాటూక్తులే అవుతవి. వీటినివీరు కావ్యమంటున్నారు. ఇది కొత్త అంటారా? అది వీలుగాదు. ఒకటి రెండు

31

నూతనత్వాదికరణం

పదార్ధాలు కావ్యం కాదని, దసబావాలసిద్దికి సాంగస్వరూపావిష్కృతి అవశ్యకమని అవి చాటుక్తులెనని ముందు తెలుపబోతున్నాను వాటిని కావ్య మనడం అజ్ఞానంగాని కొత్తగాదు. ఈ తెలియక పోవడం కొత్త అయితే కావచ్చునుగాని కొత్త గుణప్రతిపాదకమైనపుడే గ్రాహ్యం గనుక దానిని ఉపేక్షింస్తున్నాను. ఇక ఎ కాలపుకృతులలో వుండే నిదర్శనపరంపరలు, దరువులు, విరుపులు వికారాలని, వృత్తంతో సంబంధించని జడకుత్తులవంటి పెర్లు అనుచితమని ముందు నిరూపించబోతున్నాను. ఇఘ వాగులు, కొండలు, మేఘములు, విద్యుల్లతలు, వీటిమీది ఆసక్తి యీకాలపు కృతికర్తలకు కొత్త ఆనడం అవివేకం. భారతీయకవుల కివి చిరకాలంనుండి ప్రేమపాత్రంగా వున్నసంగతి భారతీయవాజ్యయం బహుముఖాల వ్యక్తం చేస్తున్నది.

"ఉద్యానే సరణి: సర్వఫలపుష్పలతా ద్రుమా:
సికాలికేకిహంసాద్యా: క్రీడావాప్యధ్యగస్థితి:
శైలే మేఘౌనదీదారునలశ కిన్నర నిర్జరా:"(సాహిత్య)

అని యీతీరున వీటిని కావ్యవేత్తలు విడదీస్ని సయితం చెప్పినారు. దసభావాలసందర్బాలకు తగినట్లు సర్వజగత్తునందు మృదువ్చుకఠినం ప్రసన్నమప్రసన్నం ఋజుకుటిలం అయిన సమస్త పదార్ధసంచయాన్ని పరిణతదృష్టితో చూడగలిగిన భారతీయ కవుల సృష్టి అమేయమై వెలసివున్నది.

"రమ్యం జుగుప్సితముదారమధాసినీచ
ముగ్రం ప్రసాది గహనం వికృతం చ వస్తు
యద్వాస్యవస్తు కవిభావకాబావ్యమానం
తన్నాస్తి యన్న రసభావముసైతి లోకే." (దశ)

అని దశరూపకకారుడు చెప్పుతున్నాడు ఇట్లాటి భారతీయవాజ్మయంలో ఈకాలపు కృతికర్తలకు వాగులకొండల లతల కోయిలల మీది ప్రీతి కొత్త అనడం అవివేకమే అవుతుంది.

32

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

ఆక్షేపం

      అవునయ్యా మీ రిదివరకు కొత్తలేదని చూసినవన్నీ స్వల్పవిషయాలు అప్రధానచ్విషయాలు వాటిలో కొత్తలేకున్నా మావాదానికి భంగంలేదు. నేటి కాలపుకవిత్వం వాస్తవంగా కొత్తది. వెనుకటికవులు అశ్వాలని, సర్గలని, కావ్యవస్తువును విభజించ్వి పెద్ద పెద్దకావ్యాలు వ్రాశారు కాని యెంకిపాటలవలె కధ కొంచెంగా వర్గవిభాగముం లేకుండా కొద్దిపాటిగా భావమే ప్రధానంగా వ్రాసినకావ్యాలు లేవు. ఇవి యింగిలీషు లిరిక్సునుబట్టివ్రాసినవని వీటిలో భావోద్రేకం ప్రధానం ఇట్లాటివి మనకు లేవు. ఇప్పటికవుల చిన్నకావ్యాలు యీలిరిక్సులకు చేరినవి  వీటిని మెము భావకవిత్వమంటాము. ఇవి కొత్త, దీన్నికాదని మీరెంత యత్నించినా అనలేరు. అనిల్ వాదిస్తారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను. ఈసంగతి ముందు విచారిస్తాను. దాన్నిప్పుడు నిల్పుతున్నాను.

ఆక్షేపం

"ఈదులాడంగవచ్చు మీయింటికలని
పంటకాలవ కొబ్బరిపాలలోన
నొకరిపై నొకరము చేతు లుంచుకొనుచు
ఇష్టపదెదవు నీతోడ నేనుగూద
పూని చనుదెంతు నీసన్నిధానమునకు
మరువకే నెచ్చెలీ నన్ను మరువబోకు"

(గిరికుమారుడు.సాహితి


"సుందరాంగుల నెదర జూచియున్న
జానకి ఆత్మ నిల్పు నీయానవంటె
తరుణి వాచిత్త మనియెడు దర్పణమున
బింబితంబగు నీముఖ బింబమెపుడు"

(అధికార్ల సూర్యనారాయణ - భారతి సం.2 సం.2)

33

నూతనత్వాధికరణం

ఏల నాహృదయంబు ప్రేమించు నిన్ను"
                          (దే.కృష్ణశాస్త్రికృష్ణపక్షం)
"విబుదులందరు నన్ను విడిచిపోయినను
హేతులందరును నన్ను నేవగించినను
నాప్రేమభాగ్యంపు నవ్వువెన్నెలలలు
నాపైన ప్రసరింప నాకేమిభయము"
   (గరిగపాటి రామమూర్తి - భారతి 2.111

అని యీతీరున "నేను" అని ఉత్తమపురుషతో చెప్పడం కొత్త వెనకటివాండ్లంతా యేనలుడికధనో చెప్పేవాండ్లు కాని యిప్పుడు నేను, నా, అని చెప్పుతున్నారు. ఇది కొత్తగాదా అని అంటారా?

సమాధానం

   చెప్పుతున్నాను. అది అసంబద్ధం ఇట్లాటి "నేను" పద్యాలు చిరకాలంనుండి వుంటున్నవి.

"జొన్నచేలోనుంచి సొగసుకతెనుజూస్తి
నిన్నటాలనుంచి నిరుదలేదు-"
"గొల్లవరీచిన్నది నన్ చల్లగుండూమన్నదీ"
"వరబింబాధరమున్ సయేధరములున్ వక్రాలకంబుల్ మనో
హలంలొ లాక్షులు చూప కవ్వలిమొగంబై నంత నేమాయె నీ
గురుభాస్వఘనంబు క్రొమ్ముడియు నాకుల జాల వేగంగ కి
ద్దరిమేలద్దరి కెడునుంగలదె యుద్యద్రాజబింబాననా"-

(చాటు)


"అనిదితసుఖదు:ఖం నిర్గుణం వస్తు కించిత్
జడమతిరిహ కశ్చిన్మోక్ష ఇత్యాచచక్షే
మమ తు మతమనంగస్మేరతారుణ్యఘూర్ణ
న్మదకలమదిరాక్షినీవిమోక్షో హి మోక్ష:"

(సుఖంగాని, దు:ఖంగాని విదితముకానటువంటి ఒక నిర్గుణవస్తువు మోక్షమని ఒక బడబుద్ది అన్నాడు. నామత మదిగాదు. వికసించే యౌవనంతో ప్రకాశిస్తూవున్న స్త్రీయొక్క నివిమోక్షమే మోక్షమని నామతం)

34

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"సతి ప్రదీపే సత్యగ్నౌ సత్సు తారామణిందుమ
వినా మే మృగశాబాక్ష్యా తమోభూతమిదం జగతో(భర్తృ)
     (దీపముంటేనేమి అగ్నివుంటేనేమి నక్షత్రాలు చంద్రులు మణులుంటేనేమి, నామృగశాబాక్షిలేకుంటే నాకు జగమంతా చీకటే.)
"కదా కాంతాగారే పరిమళమిళత్ పువ్బశయనే
అయే కాంతే ముగ్దే కుటిలనయనే చంద్రవదనే
ప్రసీదేతి క్రోశన్నిమిషమిన నేష్యామి దివసాన్"

    (కాంతాగారంలో సువాసనగల పుష్పశయ్యమీద పరుండి ప్రియురాలి వక్షోయుగ్మాన్ని రొమ్ముమీద వహిస్తూ "ఓంగ్దా కుటిలనయనా, చంద్రవదనా ప్రసన్నురాలవు కావలసినది అని అంటూ యెప్పుడు దెనాలను నిమిషంవలె గడుపుతాను?)

అని "నేను" అని చెప్పినవి చిరకాలంనుండి వుండినవి

"దై వేపరాగ్యదసశాలిని హంత జాతే
యాతే చ సంప్రతి దినం ప్రియులంధురత్నే
కసై మన: కధయితాసి నిజానువస్థానం
క: శీతలై: శమయితా వచనై స్తవార్తిం (భామిని)

   (దైవం పరాజ్ముఖంకాగా ప్రియబంధురత్నం స్వర్గానికిపోగా ఒమనస్సా! ఇఘ నీదశను యెవరికి చెప్పుకుంటావు. శీతలవ్చనాలతో యెవరు నీసంతాపాన్నిపోగొడతారు) అని మనస్సును సంబోధించి తరువాత--

"ప్రత్యద్గతా సవినయం నహసా పురేవ
స్మేరై; స్మరస్య నచివై; సరసానలోకై:
మామద్యమంజురచనై ర్ఫచనైశ్చ బాలే
హాలేశతోపి న కధం శిశిరీకరోషి" (భామిని)
"సర్వేపి విన్మృతిపధం విషయా: ప్రయాతా:
విద్యాపి భేరగళితా నిముఖెబభూన
సా కేవలం హరిణశాబకలోచనామే
నైవసయాతి హృదయాదధిదేవతేవ" (భామిని)

35

నూతనత్వాదికరణం

"మందస్మితేన సురియా సరిషిచ్య యా మాం
నేత్రోత్పలైర్వికసితై రవిశం సమీపే
సా నిత్ల్యమంగళమయీ గృహదేవతామే
కామేశ్వర్లీ హృదయతో రచరయితా న యాతి"

(భామిని)

    "బాబా యిదివరకువలె యెదురుగావచ్చి వినయంతో మన్మధుడి మంత్రులనదగిన ఆలోకనాలతో 

మనోహరమైన మాటలతో అయ్యో! కొంచెమయినా నన్నిప్పుడు సంతోషెట్టవెందుకు?

    ఇంద్రియార్ధాలు మరచాను. దు;ఖంచేత విద్యగూడా వెనక బట్టింది. కేవలం ఒక్క నాభార్యయే లేడిపిల్లలవంటి కన్నులుగల నాభార్యయే. ఆధిదేవతలవలె నాహృదయంనుండి పోదు.
    "చిరునవ్వనే అమృతంతో నన్ను స్నానంజేయించి వికసించిన నేత్రోత్సవాలతో నన్నెప్పుడూ పూజిస్తున్న ఆ నిత్యమంగళమయి ఆనాగృహదేవతాకామేశ్వరి, ఆ నాప్రియురాలు నాహృదయంనుండిపొదు" అని భామినీ విలాసాంతర్గతమైన కరుణవిలాసంతో జగన్నాధవిరచిత పద్యాలు కనబడుతున్నవి.
      ఈ తీరున నేను, నా, అనేపద్యాలకవిత్వం చిరకాలంనుండి వస్తున్నది. దీంట్లో యేమీకొత్తలేదు. ఇంతకూ నెను నా అనే యిట్లాటి కవిత్వం యొక్క ఔచిత్యం  ముందు చర్చించబోతున్నాను. కనుక యిక్కడి ఆప్రశంస వదలుతున్నాను. ఇఃఘ మరేవిధమైన కొత్తాలేదు యేదైనా కొత్తవుంటే అది దోషభూతం గనుక కొత్తలోచేరదని తెలపబోతున్నాను. కనుక "కొత్తకవితాప్రపంచం" "మనవారు కొత్తవారైనారు"
  అని యిట్లా అనుకొనడం భ్రమ. అజ్ఞానం అవివేకం అని చెప్పుతూ యిఘ యీకలపుకృతులలో గుణదోష నివారణ చేస్తాను.
నేటికాలపు కవిత్వం వెనుకటిదానికి తీసిపోదని వెనుకటికాలపు కవిత్వం కంటె ఉన్నతదశలో వున్నదని కొంద రంటున్నారు

36

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"కవులు బయలుదేరినారు. పాతకవులవంటి వారుగారు"
"కవచమున కుండవలసిన్ లక్షణము లన్నియు నిద్దానికి
సంపూర్ణముగ గలవు"
               (యేకాంతసేవ పీఠిక. దే.కృష్ణశాస్త్రి)

"ఈబాలకవులు తొల్లింతిస్కందముల యశంబున కేమాత్రమును తీసుపోని యొక కొత్తస్కంధమును చేర్చబొవుచున్నాను."

(బాపిరాలతొలకరి పీఠిక - కూల్జ్రే)

"గుణమున నింతకంటె శ్రేష్ఠములైన కృతులు మనలో లేవు"

(లక్ష్మీకాంత తొలకరిపీఠిక -క.రామలింగారెడ్డి

"యెంకిఒపాటలు పూర్వపురచనములకంటె వింత అందమును నూతనప్రకాశమును వెలిగక్కుచున్నవి"

(దశిక సూర్యప్రకాశరావు. భారతి)

అని యీతీరున అన్నారు. మంచిది. ఈవిషయాన్ని ఇక విచారిస్తాను. ఇంతటి ఉత్కృష్టమైనకవిత్వం నేటికాలంలో వున్నదని విన్నపుడు నాకెంతో ఆనందం కలిగింది. మిక్కిలి కుతూహలంతో ఈకవిత్వాన్ని పఠించాను. గుణదోషాలను వివరిస్తాను.

అని శ్రీ మదక్కి రాజు లక్ష్మీనారాయణపుత్ర - ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో నూతనత్వాదికరణం.

సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం

విస్తరాధికరణం

  ఇది గుణదోష విచారనచేస్తాను.
ఈ కాలపు కృతుల్లొ ముఖ్యంగా నాటకాల్లో ఈవిస్తర దోషం కనబడుతున్నది. చెప్పవలసినదానికంటే హెచ్చుగా కవిగాని పాత్రలు గాని చెప్పడం విస్తరదోషం. దీనివల్ల విసుగు రసభంగం కలుగుతున్నవి. లోకంలో సయితం వదరుబోతును అధికప్రసంగంచేస్తాడని అసహ్యించుకొంటాము. ఇక రసాస్వాదం కలగవలసిన నాటకంలో అధిక ప్రసంగం అసహ్యమని చెప్పవలసిన పనిలేదు. నాటకప్రయోగ ప్రధానం రంగస్థలంలో పాత్రలు ఊరికెనదురుతుంటే లేచిపొవలెనని మనకు బుద్దిపుట్టుతుంది. వకీళ్లు విద్యాంసులు తమసిద్ధాంతాలను స్థాపించడానికి హెచ్చుగా మాట్లాడినా తగేవుంటుందిగాని రసాస్వాద ప్రధానమైన కావ్యనాటకాల్లో ఆపని చాలా హేయం. ఈ హేయమైన పని యీ కాలపు కావ్యాల్లో నాటకాల్లో తరుచుగా కనబడుతున్నది. కూచి నరసింహకృతి వనవాసిలో సేవకుడు యజమానుడి ఆపాత్రదానాన్ని గురించి రెండు పుటలు ప్రసంగిస్తాడు. సప్తమాంకంలో పావకుడు దారకుణ్ని దూషించడానికి మధ్య ఒక దారకవాక్యం తీసివేస్తే వరసగా మూడుపుటలు ప్రసంగిస్తాడు. బళ్లారి కృష్ణమాచార్యుల సారంగధర చిత్రనళీయాదులు విస్తరదోషంతోకూడి వున్నవి. చిత్రనళీయంలో ప్రధమాంకం తృతీయరంగంలో నటుడు భీమపుర వర్ణనగురించి హరిణగతిరగడలో పూర్తిగా రెండుపుతలుపన్యసిస్తాడు. అడవిలో దమయంతి నిద్రబొయ్యేటప్పుడు ఈమె నెట్లా వదులుతానని రెండుపుటలు గుక్కతిప్పుకోకుండా మాట్లాడుతాడు. దమయంతి లేచి రెండుపుటలు విలపిస్తుంది. ఇట్లానే రామరాజుతో పరానుచివర కొన్నిపుటల ఉపన్యాసం చేస్తాడు. సారంగధర మొదలైన విట్లానేవున్నవి. ఇట్లాటివి

38

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్యం

వెనుకటినాటకాల్లో వున్నా అది దోషమెగాని గుణంకాదు. కాళిదాసువంటి కవియొక్క కృతిలో ఇది కనబడితే దాన్ని దోషమనే మమ్మటుడు నిరాకరించాడు. అది కుమారసంభవంలోని రతీవిలాపం. అది ఉండవలసినదానికంటె హెచ్చుగా వుంటుంది. శాకుంతలంలో తృతీయాంక ప్రారంభంలో రాజు కొంచెందీర్ఘంగా ప్రసంగించినట్లుంటుంది.

    "ముద్రారాక్ష సాద్యసత్ కావ్యవిషయత్వాత్" (అహో) అని అహొబలుడు నిరాకరించిన ముద్రారాక్షసంవంటి కేవలవ్యవహార నాటకాల్లో వుంటే అది అసత్కావ్యత్యాన్ని యింకా యెక్కువగా స్థిరపరుస్తుంది. ఇక వెనుకటినాటకాల్లో యెక్కడనైనా వుంటే అది దోషమేగాని గుణంకాదు.
   ఈకాలపుకృతుల్లో ఇది విస్తారంగా వున్నది. కృష్ణపక్షంలోని "ఆశ" మొదలైనవి సాహితిలోని "వియోగరాగము. ప్రబోధము" ఇవన్నీ యీదొషానికి ఉదాహరణలే అయివున్నవి. యెంకిపాటలవంటి వాటిలో కొన్నిటిలో తప్ప తక్కిన యీకాలపుకృతుల్లో అనేకాల్లో యీదోషం కనబడుతున్నది.

అని శ్రీ. ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలొ వాజ్మయసూత్ర

పరిశిష్టంలో విస్తారాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయ పరిశ్విష్టభాష్య.

వికరాధికరణం

వి కా రా లు

దయా, సత్యా, విజ్ఞాన, ప్రభృతిగుణాలచేత తేజస్వి అయిన మనిషికి వేషాదులు అప్రధానంగా తేజస్సుగొచరిస్తుంది. అదిలేనప్పుడు వేషం సవరించడం జుట్టుదిద్దడం ఇట్లాటివి ప్రధానమౌతవి ఇట్లాటివికారాలు ఈకాలపుకవిత్వంలొ తరుచుగా కనబడుతున్నవి.

   నాలుగుపాదాలు ముగించి ఆఖరున రెండుమాటలు తగిలిస్తారు. కొందరు దరువులు పట్టిస్తారు కొందరు కృష్ణపక్ష కర్త మూడుపాదాలు వ్రాసి నాలుగోపాదంలో రెండుమాటలు వ్రాసి చాలిస్తాడు.

"మొగముగంటి గనులుగంటి, మొగిలుగంటి పాటవినుచుంటి"
"అదయతను ద్రుంచినారే
      పెంధూళి
జదిమి వెదజల్లినారే
మొదలంట దూర్చినారే
      భయదాగ్ని
కీలలను వ్రేల్చినారే"
అని పాదాల్లో యిమడని మాటలను రెండుపాదాల మధ్యన వేసి చదువుకొట్టుతున్నాడు.
"గళఘోరగంభీర ఫెళార్బటులలో
                     మెరపేలా?
నిబిడ హేమంతరాత్రీకుంతలములలో
                     చుక్కేలా
అని నాలుగుపాదాల్లో యిమడని వాటిని అంతాన వేస్తున్నాడు.

40

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

"నీ
కనుఱెప్ప కొనలనొక
చినుకైన కదలనీ
నీ
పెదవిచివురులనొక విడుదయూర్పువిసరనీ"

అని పాదాల నెత్తిమీద ఒంటిగా "నీ" లను నిల్చుతున్నాడు. ఒక్కొక పేజీలో నాలుగు పంక్తులే అచువేసి తక్కినకాగితమంతా ఖాలీచేస్తున్నాడు. కొన్ని పద్యాల నెత్తిమీద చుక్కబెట్టుతున్నాడు. ఒకవేళ యీవివరణలన్నీసాగసుకూర్చేవని ఒప్పుకొన్నా అసలుకావ్యం వికృతమైనప్పుడు.

"వపుష్య్హలలితే స్త్రీణాం
హారో బారాయతే పరం" (ఆగ్నేయ)

అన్నట్లు వికారాలుగానే పరిణమించడం సహృదయులకు విదితం అసలు తేజస్వికి ఈ వేషవికారాలు అనావశ్యకం. ఈదరువులు విరుపులు తాళాలు వికారాలే అవుతున్నవి క్రమంగా స్ఫష్టపరుస్తాను గనుక ఈ చర్చ యింతటితో వదలుతున్నాను.

అని శ్రీ - ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర కృతిలోవాజ్మయసూత్ర
పరిశిష్టంలో వికారాదికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం

నామాధికరణం

పే ర్లు

     పుల్లయ్య రామయ్య సీతయ్య అనే మనుషుల పేర్లు యదృచ్చాసంజ్ఞలు పుల్లయ్యలో పుల్లలేదు రామయ్యలో  దాశరధిత్వం లేదు. సీతమ్మకు జానకీత్వం లేదు. కాని కావ్యనామాలు వస్తుధర్మాన్ని అనుసరించి యేర్పడుతున్నవి. రాకకధ రామాయణం భరతవంశస్థులకధ భారతం రఘువంశాన్ని అధికరించి రచించినది. రఘువంశం ఈతీరున కావ్యనామాలు వస్తు ద్యోతకంగా వుండడం వుచితం కాని యిప్పుడు జడకుచ్చులని, సంధ్యారాగమని నెలయేటిగానమని తమకు ప్రియమైన పేర్లన్ని కావ్యాలకు పెట్టుతున్నారు. అది అప్రశస్తం.

పూర్వపక్షం

     యదృచ్చానామాలు మనుషులకే పెట్టవలెనని నియమమేమిటి? పుస్తకాల కెందుకు పెట్టగూడదు?
  యెవరికింపైనపేర్లు వారు కవిజనమనోభీరామమని జడకుచ్చులని అవి అని ఇవి అని పెట్టుకొంటారు అని వాదిస్తారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను మనుష్యసంజ్ఞలు కెవలవ్యవహారం కొరకు కావ్యసంజ్ఞలు కావ్యవస్తుగ్రహణం కొరకు మనిషి తనయింటికి తనకుటుంబానికి హక్కుదారుడై వాటికి దృష్టి మరల్చవచ్చును. అప్పుడు వారికి పరమహంసలని లొకమాన్యులని గుణవాచాకాలు అనేకుల విషయంలో ప్రయుక్తమవుతునేవున్నవి కావ్యం ఒక మనిషికిగాని ఒక కుటుంబానికిగాని వుద్దేశించిందిగాదు. అది లోకానికి ఉద్దిష్టం

47

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటి కాలపు కవిత్వం

కాకుంటే దాన్ని లోకంలో వ్యాపించజేసేయత్నమే అనావశ్యకం దాన్ని లోకానికి తెలపవలసిన బాధ్యత కర్తకువున్నది. కందులను తన యింట్లో తాను రత్నాలనుకొన్నా కందిపప్పును వరహాలనుకొన్నా బాధలేదు. బయటికి అచి మూట బుజానవేసుకొని రత్నాలో అని అరిస్తే చూపమన్నప్పుడు కందులుచూపి నాలిక వెళ్లబెట్టవలసివస్తుంది. నిజంగా కందులు కావలసిన వాండ్లు అవి రత్నాలనుకొని అతణ్ని పిలిచి కొనకుండానే పోవచ్చును. కవ్యకర్త తన యింటిలో తన కావ్యాలను జడ అని ముడి అని చుట్ట అని కొప్పు అని జడకుచ్చు అని కుచ మనై కపోల మని బనాఎరసు చీర అని ముఖమల్లు రవికె అని తనకు ప్రియమైన పేర్లు పెట్టుకొని బులుపుతీర్చుకొ వచ్చును గాని లోకానికి వుద్దేశించినప్పుడు ఈవికారపు పనిచేసినా లోకపవంచనా ఆత్మవంచనా అతని పైన బడుతున్నవి.

    న్యాయకుసుమాంజలి ముక్తావళి సిద్దాంతకౌముది ఖండనఖంభాద్యం అనేవి ఆశాస్త్రాలకాఠిన్యాన్ని మృదువుపరచడానికి చేర్చినమాటలు గనుక వీటికి అన్వయించవు. కవిత్వమసలె మృదువైనది. మనోహరమైనది దానికి మృదుత్వమనోహరత్వాలు పులిమితే శబ్దవాచ్యత అవుతుంది శబ్దవాచ్యతను ముందు వివరిస్తాను.

ఆక్షేపం

   అవునుగాని జడకుచ్చులవంటివి కేవల సంజ్ఞలుగావు. జడ్కుచ్చులవలె యింపైన పద్యగుచ్చా లిందులో వున్నవని భావం కనుక ఇది లోకమాన్య మహాత్మ అన్నట్లు గుణవాచకం గుణవాచకాలుచితమే గదా అని అంటారా?

సమాధానం

చెప్పుతున్నాను: జడకుచ్చులవలె ఇంపైనవి అని ఆయింపు యితరులు చూచి అనవలసిందిగాని తానే చెప్పుకొవలసిందిగాదు. కాకిబిడ్డ కాక్కి ముద్దు అన్నట్లు యెవరిది వారికి యింపుగానే వుండవచ్చును ఇతరుల కది దొషభూయిష్టంగా కనబడవచ్చును.

43

నామాధికరణం

   రఘువంశమన్నప్పుడు దాంట్లో రఘువంశకధ లేదని యెవరూ అన లేరుగదా. కనుకనే అనిశ్చితమైన ఒకగుణాన్ని స్వయంగానే తన కవ్యానికి అరోపించుకొని అవకాశమిచ్చే సెలయేటిగానం జడకుచ్చులు. అవే యిట్లాటిపేర్లు కావ్యాలకు పెట్టడం అత్యంతం నింధ్య మంటున్నాను. అదిగాక యీపేర్ల యేకావ్యానికి పెట్టరాదు? పెంట మాటలువ్రాసి దాన్ని జడకుచ్చు లనవచ్చును. అదేమంటే నాది నాకు బాగున్నవనచ్చును ఇవన్నీ అవివేకపు పనులని వెనకటివైనా యిప్పటివైనా యిట్లా జడకుచ్చులు, సెలయేతిగానము అనే మాదిరిపేర్ల అప్రశస్తమని అంటున్నాను.
   "శిశుక్రింద యమసభ ద్వంద్వేంద్ర జననాదిభ్యశ్ఛ:"

అని పాణిని చెప్పినట్లు శిశుక్రందీయం, యమసభీయం కిరాతార్జునీయం ఇంద్రజననీయం, విరుద్ధభోజనీయం మొదలైనవీ. రఘువంశం కుమారసంభవం మొదలైనవి, పేర్లు కావ్యవస్తువును సూచించేవై మన వాజ్మయంలో ప్రతిష్ఠితమై వున్నవి.

  ఇంత ఆలోచించియే, భారతీయసాహిత్య వేత్తలు--
 "కవేర్యృత్తన్య వా నామ్నా నాయాస్యేతరస్య నా" (సాహిత్య) (కవిపేరునుగాని, వృత్తంపేరునుగాని, నాయకుడి పేరునుగాని, తత్సంబంధి అయిన ఇతరుడి పేరునుగానిబట్టి కావ్యానికి నామం కల్పించవలెను") అని ఆదేశిస్తున్నారు. పేర్లను క్లుప్తంచేయవచ్చును.
  స్వారోచిషమనుసంభవం అనడానికి మనుచరిత్ర అనవచ్చును   

"సత్యభామా భామా, దేవదత్తో దత్త:" (మహా)

అని మహాభాష్యంలో పతంజలి వ్రాస్తున్నాడు. పేర్లనుగురించి వివేకం కోల్పోయి లోకాన్ని వంచించే జడకుచ్చులు మొదలైన అనుచితపు పేర్లు ఈ కాలపు కృతులకు తరుచుగా కనబడుతున్నవి.

అని శ్రీ --ఉమాకాన్త విద్యాశేఖర కృతిలో వాజ్మయసూత్ర పరిశిష్టంలో నామాధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

ఊడుగుమాటలు అధికరణం

ఊడుగుమాటలు

   "కవి నొక విధమగు నుద్రేక మూగింపవలెను. ఒకయావేశ మానహింసవలెను వలవలనేడ్చును. పకపకనవ్వును పిచ్చి కేకలిడును పాడును నృత్యము చేయును." (యేకాంతసేవపీఠిక-దే.కృష్ణశాస్త్రి)
  ఇట్లా వూగవలె నని యిది యిమోన నని (Emotion)  ఆవేశపడవలె నని పిచ్చి కేకలు వేస్తాడని ఊహల ఈకాలపు కృతికర్తల్లో వ్యాపించివున్నది.

"ఆరులో వాడునై పూవులో: బూవునై
కొమ్మలో గొమ్మనై మనులేత రెమ్మనై
ఈయడవి దాగిపోనా హెట్లైన నిచటనే యాగిపోనా
పగడాల చిగురాకు తెరచాటు తేటనై
పరువంపుఇరిచేడె చిన్నారి సిగ్గునై
ఈయడవినిదాగిపోదా యెట్లైన నిచటనేయాగిపోనా"

కృష్ణపక్షం

    అని వెర్రిపాటలోవున్న మాటల యీ పూగుడుపిచ్చిమాటలే అయివున్నవి దయ్యంబట్టితే అంకాళమ్మ పోలేరమ్మ ఆవేశిస్తే వూగుతారు. దూపదీప నైవేద్యాలతో వేపాకుమందలదెబ్బలతో ఊగుడు ఉపశమిస్తుంది. కాని కవులువూగరు. పిచ్చికేకలు వేయరు. భావం ఆవరించినపుడు దానికి మొదట కవి వశుడయ్యేమాట సత్యం.

"క్రౌంచద్వంద్వవియోగోత్ధ శోకు శ్లోక: శ్లోకత్వమాగతు"

(ధ్వన్యా

(కొంచమిధునవియోగంవల్ల పుట్టినశోకం శ్లోకమైనది)

అనేమాటలు వాల్మీకి అశోకానికి యెంత వశుడైనదీ తెలుపుతున్నవి. అయితే కావ్యరచనయందు ఆభాన్ని తానే వశంచేసరుకొని సృష్టి ఆరంభిస్తున్నాడు.

45

ఊగుడుమాటల అధికరణం

"ఉపస్పృశ్యోదకం సమ్యబ్జుని। స్థిత్వా కృతాంజలి।
ప్రాచీనాగ్రేషు దర్చేమ దర్మేణాన్వేవతే గతిం.

తత: పశ్యతి ధర్మాత్మా తత్సర్వం యోగమాన్ధితు
పురా యత్ తత్ర నిర్వృత్తం పాణానామలకం యధా

తత్సర్వం తత్వతో దృష్ట్యా దర్మేణ న మహాద్యుతి।.
అభిరామస్య రామస్య చరితం కర్తుముద్యతు"(రామా)

పుణ్స్యే హిమవతు పాదే మేధ్యే గిరిగుహాలయే
విశోధ్య దేహం ధర్మాత్మా దర్బసంస్తరమాశ్రిత।

శుచి। పనియమో వ్యాస। శాంతాత్మా తపసి స్థిత।
బారతోస్యేతిహాసస్య ధర్మేణాన్విక్ష్యతాం గతిం
ప్రనిత్య యోగం జ్జానెన సోపశ్యత్ సర్ఫ్వమాన్తతు।

(మహాభా)

అనే పంక్త్యలు వాల్మీకి యొక్క వ్యాసుడియొక్క ఆత్మపరత్వాన్ని స్థితప్రజ్ఞత్వాన్ని ధర్మతేజస్యత్వాన్ని విదితం చేస్తున్న. సర్వభావాలకు మొదట వశుడై సర్వభావాలను పిమ్మట వశంచేసుకొని భావోద్వేగ్తానికి (Emotion)తాను మొదట వశుడైపిమ్మట భావోద్వేగాన్ని తనవతంచేసుకొని సర్గానికి ఉమ్మఖుడయ్యే జగన్నిర్మాతవలె అమోఘా వివేకంతో కావ్య సృష్టికి ప్రవృత్తుడవుతున్నాడు. కనుకనే

"అపారే కావ్యసంసారే కవిరేన ప్రజాపతి।" (ధ్యన్యా)
(అపారమైన ఈ కావ్యసంపారంలో కవియే ప్రజాపతి)
"ననరసరువిగాం నిర్మితి మాదధతీ కవేర్భారతీ జయతి (కావ్య)
(నవరససుందరమైన నిర్మితిని చేస్తున్న కవివాక్కు సర్వోత్కృష్టంగా వర్తిల్లుతున్నది0
"ననృషి। కురుతే కావ్యమ్"
(ఋషికానివాడు కావ్యం రచించడు)

అని కవి కీర్తితుడగుచున్నాడు. అంతేగాని కవులు పిచ్చికేకలు వేసి వూగరు. కవులు ఆయాసందర్బాల్లో యిష్టపాత్రలతో సమానుభవం

46

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపు కవిత్వం

పొందుతారు కాని ఊగరు. వాల్మీకికి రావణుడితో సమానుభవం వుండదు అతడు అష్టపాత్రలైన రామాదులతో సమానుభవం పొంది నట్లు గోచరిస్తుంది దీన్నే

"నాయకన్య కమె త్రోతు।
సమానుభవస్తత।" (ద్య.లో)

అని భట్టుతోతుడు అన్నట్లు ద్వన్యాలోకవ్యాఖ్యానంలో అభినవగుప్త పౌరులు ఉదాహరిస్తారు. మేఘదూతలో యక్షుడితో కవికి సమానుభవంవున్నా

"కామాత్తా సి: ప్రకృతికృపణాశ్చేతనాచేతనేను" (మేఘ) అని స్వకవిత్వాన్ని విదితంచేస్తాడు. భవభూతి భావసాంద్రత కెంత వశుడైనా

      "నమోనాకం ప్రశాస్మహే" (ఉత్తర)
అని ఆదికవులకు నమస్కరించి
      "నీకో రస: కరుణ ఏవ" (ఉత్తర)
అని వినిపిస్తాడు.

ఆక్షేపం

అవునయ్యా "బాలోన్మత్తపిశాచనతో అని పెద్దలు చెప్పుతున్నారు. జ్ఞాని బాలుదివలె వెర్రిగాడివలె, పిఛాశంవలె వుంటాడు కవులు జ్ఞానులు వెర్రివాండ్లవలె ఊరి మట్లాడడం ఉతితమెగదా కనుక కృష్ణపక్షంలో వున్న

"పాడమన్నది చిన్నబాలుదు పాడవిన్నది గాలిమబ్బులు
పాడినది ఒకమేకపై ఆ వెర్రిపాటకు డేవాడో"

అనే వెర్రిపాట మంచిదేను అని వాదిస్తారా

సమాధానం

వివరిస్తాను, "బాలోన్మత్తపిశాచనతో అనేది కవికుగూడా వర్తింస్తుంది అని వొప్పుకొనే విచారిస్తాను. "బాలోన్మత్తపిశస్చనతో అనేది జ్ఞానికి బాహ్యలక్షణంగాని బాలుడివలె చనుబాలు గుడుస్తాడని వెర్రివాడివలె రాళ్లు

47

ఊగుడుమాటల అధికరణం

రువుజూడని దయ్యంవలె యితరులను పడజాడని అభిప్రాయంగాదు. అసలింతకూ "బాలోస్నత్తపిశాఛవత్" అనేది విరగ్తుడైన వేదాంతిలక్షణం అతడికి లోకంలో పనిలేదు.

  "విస్త్రెగుణ్యే పది విచరతాం కోవిధి: కో నిషేద:"

అన్నట్లు అతడిప్రవృత్తి లోకాతీతంగా వుంటున్నది కాని కవి, లోకంతో అత్యంతం సంబద్దుడై లోకానికి తనకావ్యాన్ని ఉద్దేశించి లోకసంబంది విభావాదులను అలయినందేసి గుసభావాలను తమ్దీలనం జేస్తున్నాడు. అతడు "బాలోన్మత్తపిశాచనతొ అనే లక్షణంగల జ్ఞానికోటిలో చేరెనా

"ఆత్మాన్ం చేత్ విజానియాదయమస్మితి పూరుష:
కిమిచ్చనీ కన్యకామాయ శరీరమనుసంజ్యరేత్" (శ్రు)

అని కావ్యాన్నే వదులుతున్నాడు కాదు కూడదు పిచ్చికేకలు వేస్తాడంటారా వెర్రివాడివలె కేకలువేసి పిచ్చిమాటలే గనుక వాటితో లోకానికి పనిలేదు.

అనిపిచ్చిమాట అతనికే లోకం వదలుతున్నది.
"నానృనీ॥ గురుతేకావ్యమీ"
"అపారే కావ్యనంసారే కనిరేవ ప్రజాపతి॥"

అని అఖండవివేకశాలిగా కీర్తితులవుతున్న కవులకు సమస్కరిస్తూ యీపిచ్చిమటలను గురించిన ప్రస్తావన ముగిస్తాను. ఇక "శిశువదనంలో కవిత్వమున్నది. సతీవవనంలో కవిత్వమున్నది" అనిఅంటే కవిత్వప్రేరకమైన ఆంసమున్నదని అభిప్రాయంగాని అవేకావ్యమని అర్ధంకాదు. ఆభారతీయ సర్వాల్లో ఊగి వెర్రిమాటలు మాట్లాడితే మాట్లాడుతారేమోగాని కవితాప్రస్థానం మహావికాసంపొంది సర్వోచ్చదశనొందిన భారతవర్షంలో కవిపరమోన్నత మైనపదం అధిస్టించే వున్నాడు. ఊగడం, కేకలు వేయడం ఆవేశమని కవి అట్లా ఆవేశపడి వూగుతాడని పిచ్చి కేకలు వేస్తాడని యీకాలంలో వ్యాపించివున్న అభిప్రాయం అజ్ఞానజన్యమని చెప్పి యీచర్చ చాలిస్తున్నాను.

  అని శ్రీ ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరకృతిలో వాజ్మయమాత్ర పరిశిష్టంలో
ఊగుడుమాటలు అధికరణం సమాప్తం

శ్రీ ర స్తు

వాజ్మయపరిశిష్టభాష్యం.

నిదర్శనాధికరణం

నిదర్శనప్రంపరలు

   విస్తరదోషంలో నిదర్శనపరంపర యిమిడివున్నా దీన్ని ప్రత్యేకించి తెలపవలసినంత హెచ్చుగా ఈ కాలపుకృతుల్లో వ్యాపించివున్నది.
     ఈ దోషాన్ని వివరిస్తాను; ఒకసంగతిని స్ఫుటపరచడానికి నిదర్శనం చలా తొడ్పడుతుంది.

"క్వ సూర్య ప్రభవో వంశ: క్వచాల్పవిషయా మతి:"
"తితీర్పుధ్దుస్తరం మోహా దుడుసేవాస్కి సాగరం"
                                            (రఘు)
సూర్యప్రభవమైన ఆ రఘువంశ మెక్కడ?
అల్పవిషయమైన నామతియెక్కడ?
దుస్తరసముద్రాన్ని పుట్తితో దాటనెంచాను

అని అన్నప్పుడు కాళిదాసు చేయదలచినకార్యం యొక్క దుష్యరత్వం యెంతో హృదయంగమంగా వ్యక్తమవుతున్నది. ఇక పైనవిదర్శనాలు చెప్పడం అధిక ప్రసంగమే అవుతున్నది.

భావం హృదయంగమంగాస్పుటపడ్డతరవాత దాన్ని యింకా చెప్పడం విసుగును రోతను పుట్టిస్తుంది. ఒకవస్తువును వెడల్పుగా పరచి పొగ గొట్టిన కొద్దీదానికి బలంతగ్గిపలచబడిపోతుంది. భావాన్ని వ్యక్తదశకు తెచ్చి వదలితే అఖండబలంతో హృదయాన్ని అధిష్ఠిస్తుంది. లేదా కొట్టికొట్టి వదలితే పలచబడి నీరసిస్తుంది. అందుకే నిరర్శనపరంపర దోషమని హేయమని చెప్పుతున్నాను. హేయం గనకనే కళాదాసాదులు ఉత్తమమార్గమునవలంబించి భావవ్యక్తిచేస్తూ కావ్యసౌందర్యాన్ని అనకు ప్రసాదించారు.

49

నిదర్శనాధికరణం

   "దుస్తరసాగరాన్ని అజ్ఞానంచేత పుట్టితొ దాటదలచాను"

అని భావం వ్యక్తంచేశాడు కాని కొట్టికొట్టి

"హిమవత్పర్వతాన్ని చిన్ననిచ్చెనతో యెక్కదలచాను
సముద్రనికతాకణాలనుసాంతం లెక్కింపదలచాను"
అని యీ తీరున ఉడుకుసోదిలోకి దిగలేదు.
"అపూర్వకర్మచరణాల మయి ముగ్దే విముంచ మాం
శ్రితాసి చందనబ్రాంత్యా దుర్విపాకం విషద్రుమం"(ఉత్తర)
   (ఓ ప్రియురాలైనముగ్దా! అపూర్వకర్మ చండాలుణ్నీ నన్ను వదలు చందనవృక్షమనుకొని దుర్విపాకమైన విషవృక్షాన్ని ఆశ్రయించావు).
అని భవభూతి శ్రీరాముడిచేత అనిపిస్తాడు. అంతేగాని సాగదీసి
"మణి అనుకొని మహోగ్రాగ్నినిచేపట్టినావు
కుసుమమాల అని క్రూరసర్పాన్ని మెడవేసుకున్నావు"
అని నదరించడు
    ఆ సత్కావ్యమని అహోబలపండితుడన్న ముద్రా రాక్షసంలొ సయితం కొపసంరంభసమయంలో కూడా
"అస్వాదితద్విరదశోణితశోణశోబాం
సంధ్యారుణామివ కలాం శశలాంచనస్య
బృంభావిదారితముఖస్య ముఖాత్ స్పురంతీం
కొ హర్తు మిచ్చతి హీరే: పరిబూయ దంష్టాం"
                                          (ముద్రా)

  (యేనుగునెత్తురు ఆస్వాదించి చంద్రుడి సంధ్యారుణకాంతివలె యెర్రగావున్న సింహపుకోరను  ఆవలిస్తే బయటికి ప్రకాశిస్తున్నదాన్ని ఆసింహపు నోటినుండి యెవడు పరాభవించి పెరకబోతున్నాడు) అని ఒక్క నిదర్శనంతొనె రాక్షససాహసికత్వాన్ని  నిరూపిస్తాడూ

"నందకులకాలభుజగీం
కొసానలబహులనీల ధూమలతాం
అద్వాసి బద్యమానాం
పద్: కో నామ నేచ్చతి శిఖాంమే" (ముద్రా)

50

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

  (కోపానలబహుశనీలధూమంత నందకులానికి నల్లతాచు అయి యిప్పటికి కట్టబడుతున్న నాశిఖను వధ్యుడెవడు ఇచ్చగించడు) అని మలయ కేతువిగ్రహాన్ని సూచించ్వి దాన్ని యింకొక్కవిదర్శనంతో

"ఉల్లంఘన్మమ సముజ్జ్వలత: ప్రతాపం
కోపస్య వందకులకాననదూమకేతో:
సద్య: పరాత్మపతిమాణవివేకమూఢ:
క: శాలభేన విధినా లభతాం వినాశం" (ముద్రా)

  (నందకులాకానన ధూమ కేతువయిన నాప్రజ్వలించే కోపప్రతాపాన్ని ఉల్లంఘిచి యెవడు ప్రబలమెరుగని మూఢుడు మిడతవలె వినాశం పొందుతాడు) అని ఉపోద్బలంచేస్తాడు.
    దు:ఖం అతిశయించి కొంత అధికాలాపం ఆరంభ మయ్యే ఘట్టంలో కాళిదాసు రతివేచ భర్తతొగూడా భార్య పోవాలె ననేఅభిప్రాయానికి
   "శశినా సహ యాతికొముదీ సహమె ఘేన తటిత్ ప్రలియతే."   (కుమా)

(చంద్రుడితో వెన్న్లెలపోతుంది. మేఘంతో మెరుపులీన మవుతుంది) అని రెండునిదర్శనాలకంటె యెక్కువచెప్పించడు ఇట్లా చెప్పినా "పున:ర్దీప్తి" అనేదోషం రతివిలాసానికి సంక్రమించిందని మమ్మటు డన్నాడు. అది వేరేవిషయం.

   కాళిదాసు సాధారణంగా ఒకటి రెందు  లేదా మూడు  నిదర్శనాలను చెప్పుతాడు. నిదర్శనబాహుళ్యం అరుదు యెక్కడనైనా యిప్పటివలె నిదర్శనపరంపరలు అదికంగావుంటే అవి దోషమేగాని గుణంగాదు.
  నిదర్శనపరంపరలు నూమాలుప్రజలకు వుడుకెక్కించే సభల్లో అవసరమైతే కావచ్చునుగాని పరిణతబుద్దులకు ఉద్దిష్టమైన కావ్యాల్లో విసుగూ రోతా పుట్టిస్వవి శ్లేషల్కు వాక్యాల ఉన్మగ్మనిమగ్నతలకు యత్నిస్తూ సర్వార్ధాలకు గార్లించ ఉద్యుక్తమైన కాదంబరిలోని నిదర్శనపరం పరలు ప్రత్యేకించి విమర్శించదగ్గవి గనుక వాటివిచారణ యిక్కడ వదులుతున్నాను. ________________

నిదర్శనాధికరణం

శాస్త్రాల్లో విషయం స్ఫుటపరచడానికి ఆవశ్యకత వస్తుంది. వాక్యపదీయకారుడు ద్వితీయకాండంలో

"ప్రమాణత్వేన లాం లోకః సర్వః సమనువశ్యతి,

సమారంభాః ప్రతీయస్తే తిరశ్చామపీ తద్వశాత్." (వాక్య)

(అప్రతిభయే ప్రమాణంగా లోకం చూస్తున్నది. ప్రతిభావశోననే తిర్యక్కులకుగూడా ప్రవృత్తిప్రతీతమవుతున్నది.} అని ప్రతిభను ప్రతిపాదించి

"స్వరప్రవృత్తం ఏకురుతే,

మధౌ పుంస్కో కిలస్యకః"

(వాక్య} (మధుమాసంలో కోకిలకు పంచమస్వరవిరామం యెవడు కలిగిస్తున్నాడు? ప్రతిభయే.)

అని నిదర్శనం చెప్పుతాడు. కాని శాస్త్రం గనుక .యింకాస్ఫుట) పడడానికి,

"జంత్వాదయః కులాయాదికరణే కేన శిక్షితాః,

ఆహార ప్రీత్యభిద్వేష ప్లవనాదిక్రియాసు కః.

జాత్యన్వయప్రసిద్దాను ప్రయోక్తా మృగపక్షీణాం." (వాక్య)

(సాలీడు మొదలైనవాటికి గూళ్లు నిర్మించడం యెవరునేగినారు? ఆహారం, ప్రీతి, ద్వేషం, ఊదడం మొదలయిన జాత్యన్వయ ప్రసిద్దియలలో మృగపక్షులను యెవడు నడి పేపొడు) అని నిరూపిస్తాడు. అనాది ప్రతీభావశంవల్ల ఈక్రియలు ప్రేరితమై ప్రతీతమవుతున్న వనీ వీటికి జన్మాంతరంలో శబ్దశ్రవణం బోధహేతువని శ్రుతాశ్రుతశబ్దాలే సర్వప్రవృత్తికి హేతువని యిట్లో శబ్దంవల్ల కలిగే యితికర్తవ్య తారూపమైనదే. వాక్యార్థ మనీ అదే భగవతి ప్రతిభ అని ఆపంక్తుల అభిప్రాయం. శాస్త్రం గనుక మూడునిదర్శనాలు చెప్పి అభిప్రాయం స్ఫుటపరచాడు. ఇట్లానే సర్వం స్వభావంచేతనే ప్రవృత్త మవుతున్నది గాని వేరే నియంత లేడనే చార్వాక సిద్ధాంతం మాధవాచార్యులవారు సర్వదర్శనసంగ్రహంలో ప్రతిపాదిస్తూ ఉదోహరించిన అభియుక్తోక్తి, అభిప్రాయం స్ఫుట పరచడానికి, ________________

52

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటి కాలపుకవిత్వం

"అగ్ని రుషో జలం శీతం శీతస్పర్శ స్తథానిలః, కేనేదం చిత్రితం తస్మాత్ స్వభావాత్ తద్ వ్యవస్థితిః" (సర్వ) ( అగ్ని, వుష్టం. జలం, శీతం, గాలి. శీతస్పర్శం యిదంతో యెవరు చిత్రించారు? స్వభావంవల్లనే యిదంతా యేర్పడుచున్నది). అని నీదర్శనాలను చెప్పుతున్నది. ఇవి శాస్త్రసందర్భాలు. అక్కడ సయితం మితత్వాన్ని అతిక్రమించలేదు. పరిణతబుద్దులకు భావాన్ని అందిస్తూ రసాస్వాదం కలిగించవలసిన కావ్యంలో కాళిదాసాదులు ఔచిత్యం పరిపాలించి నిదర్శనంగంపరలు లేకుండా కావ్యసౌందర్యాన్ని కాపాడినారు. కాని ఈ కాలపుకృతికర్తలకు యీవివేకం నశించింది. నిదర్శనం మొదలు పెట్టితే వుడుకుబోతువుపన్యాసంలోకి దింపి విసుగూ గోలా పుట్టిస్తున్నారు.

దుఃఖంలో ఆశ. దాన్ని నిరూపించడానికి కృష్ణపక్షకర్త

"కన్నీటికెరటాల వెన్నెలేలా?

నిట్టూర్పుగాడ్పులో నేత్తా వియేలా ?"

అని అన్నాడు. ఇంతటితో వూరుకోలేదు.

"ప్రళయకాలమహోగ్ర భయదజీమూతోరు

గళ ఘోరగంభీర ఫెళ ఫెళార్భటులలో మెర "పేలా"

అని ఉడుకెక్కించాడు. ఇంకో ఊరుకోలేదు.

"అశనిపాతమ్ములో నంబువేలా?" అన్నాడు. ఇంకా ఊరుకోలేదు.

"హాలాహలమ్ములో నమృతమేలా"

అని ఇంతటితో చాలించలేదు.

"ప్రబలనీరంధ్రాభ్ర జనితగాడధ్వాంత,

నిబిడ హేమంత రాత్రీ కుంతలములలో చుక్కేలా"

అని అన్నాడు. ఇంతటితో విరమించలేదు.

"శిథిలశిశిరమ్ములో జివురేలా?'

అన్నాడు. కాని ఊరుకోలేదు.

"పాషాణపాళి పై బ్రసవమేలా?"

అని అన్నాడు. ఇంకా వదలలేదు.