పురుషోత్తమప్రాప్తి యోగము
| భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము (పురుషోత్తమప్రాప్తి యోగము) | సంస్కృత శ్లోకములు→ |
ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖమశ్వత్థం
[మార్చు]1. శ్రీభగవానువాచ: ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖమశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయమ్ | ఛందాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్ ||
శ్రీ భగవానుడన్నాడు:మొదలు పైకి శాఖలు క్రిందకు ఉన్న అశ్వత్థానిని అవ్యయమైనదని పెద్దలు చెప్తారు. దాని ఆకులు ఛందస్సులు. దీనిని ఎరిగినవాడు వేదాలను ఎరిగినట్లే.
అధశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాస్తస్య శాఖా
[మార్చు]2. అధశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాస్తస్య శాఖా గుణప్రవృద్ధా విషయప్రవాలాః | అధశ్చ మూలాన్యనుసంతతాని కర్మానుబంధీని మనుష్యలోకే ||
దానికొమ్మలు క్రిందికి పైకి విస్తరించుకొని ఉన్నాయి. గుణాలచే పెరుగుతాయి. విషయ వస్తువులనే చిగుళ్ళు కలవి. కర్మలలో బంధిస్తాయి. దాని వేళ్ళు క్రింద బాగా పాతుకొని మనుష్య లోకం అంతా వ్యాపించి కర్మలతో బంధిస్తాయి.
న రూపమస్యేహ తథోపలభ్యతే
[మార్చు]3. న రూపమస్యేహ తథోపలభ్యతే నాంతో న చాదిర్న చ సంప్రతిష్ఠా | అశ్వత్థమేనం సువిరూఢమూలమసంగశస్త్రేణ దృఢేన ఛిత్త్వా ||
దాని రూపము ఆ ప్రకారము(తల క్రింద ఉండే చెట్టులా)ఇక్కడ కనిపించదు. దాని మొదలూ, తుదీ, ఆధారము ఏవీ కనిపించదు. గట్టిగా పాతుకు పోయిన ఈ అశ్వత్థానిని దృఢమైన అసంగ భావమనే ఆయుధంతో ఛేధించి,
తతః పదం తత్పరిమార్గితవ్యం
[మార్చు]4. తతః పదం తత్పరిమార్గితవ్యం యస్మిన్గతా న నివర్తంతి భూయః | తమేవ చాద్యం పురుషం ప్రపద్యే యతః ప్రవృత్తిః ప్రసృతా పురాణీ ||
ఆ తరవాత ఎక్కడికి పోతే మరలా తిరిగి రారో ఆ స్థానాన్ని వెదకాలి. ఎవరినుండి ఈ పురాతన సృష్టి కార్యము ప్రారంభము ఐనదో , ఆ ఆది పురుషుణ్ణే నేను శరణు వేడుతాను.
నిర్మానమోహా జితసఙ్గదోషా
[మార్చు]5. నిర్మానమోహా జితసంగదోషా అధ్యాత్మనిత్యా వినివృత్తకామాః | ద్వంద్వైర్విముక్తాః సుఖదుఃఖసంజ్ఞైర్గచ్ఛన్త్యమూఢాః పదమవ్యయం తత్ ||
మానవ మోహాన్ని త్యజించిన వాళ్ళూ, సంగదోషాన్ని జయించిన వాళ్ళూ, సదా ఆత్మ జ్ఞానంలో నిమగ్నమైన వారు, విషయ వాంఛలన్నీ వెనుకకు మరలించిన వాళ్ళూ, సుఖ దుఃఖాలనే ద్వందాలనుండి విముక్తులైన వారు, మూఢత్వము పోయి అవ్యయ పదాన్ని చేరు కుంటారు.
న తద్భాసయతే సూర్యో
[మార్చు]6. న తద్భాసయతే సూర్యో న శశాంకో న పావకః | యద్గత్వా న నివర్తంతే తద్ధామ పరమం మమ ||
ఆ పదాన్ని సూరుడు, చంద్రుడు, అగ్ని వెలిగించరు. ఎక్కడకు వెళితే తిరిగి రారో అది నా పరమ ధామము.
మమైవాంశో జీవలోకే
[మార్చు]7. మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూతః సనాతనః | మనఃషష్ఠానీంద్రియాణి ప్రకృతిస్థాని కర్షతి ||
సనాతనమైన నా అంశే జీవలోకములో జీవుడిగా మారి, ప్రకృతినుండి మనస్సుతో కూడిన ఆరు ఇంద్రియాలను ఆకర్షిస్తుంది.
శరీరం యదవాప్నోతి
[మార్చు]8. శరీరం యదవాప్నోతి యచ్చాప్యుత్క్రామతీశ్వరః | గృహీత్వైతాని సంయాతి వాయుర్గంధానివాశయాత్ ||
ఈశ్వరుడు శరీరాన్ని పొందినప్పుడూ, విడిచినప్పుడూ వాయువు పూలలోంచి వాసనను తీసుకుపోయే విధముగా ఈ ఆరింటిని తీసుకొని ప్రయాణిస్తాడు.
శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం
[మార్చు]9. శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ | అధిష్ఠాయ మనశ్చాయం విషయానుపసేవతే ||
చెవీ, ముక్కూ, కన్నూ, నాలుకాచర్మమూ, మనస్సు వీటిని అధిష్టించి జీవుడు విషయాలను అనుభవిస్తాడు.
ఉత్క్రామన్తం స్థితం వాపి
[మార్చు]10. ఉత్క్రామంతం స్థితం వాపి భుంజానం వా గుణాన్వితమ్ | విమూఢా నానుపశ్యంతి పశ్యంతి జ్ఞానచక్షుషః ||
శరీరము నుండి నిష్క్రమించేటప్పుడు కానీ, శరీరంలో ఉన్నప్పుడు కానీ విమూఢులు ఈయనను చూడరు. జ్ఞానులు మాత్రమే చూస్తారు.
యతన్తో యోగినశ్చైనం
[మార్చు]11. యతంతో యోగినశ్చైనం పశ్యంత్యాత్మన్యవస్థితమ్ | యతంతోऽప్యకృతాత్మానో నైనం పశ్యంత్యచేతసః ||
సాధన చేసే యోగులు తమ ఆత్మలో ఉన్న భగవదంశను చూడకలరు. మస్సు పరిపక్వము కాని వారు వివేకహీనులు సరైన జ్ఞానము లేనందువలన సాధన చేసినా చూడలేరు.
యదాదిత్యగతం తేజో
[మార్చు]12. యదాదిత్యగతం తేజో జగద్భాసయతేऽఖిలమ్ | యచ్చంద్రమసి యచ్చాగ్నౌ తత్తేజో విద్ధి మామకమ్ ||
జగత్తు నంతటినీ వెలిగించే సూర్యునిలో, చంద్రునిలో, అగ్నిలో ఉన్న తేజస్సు ఏదో అది నాదని తెలుసుకో.
గామావిశ్య చ భూతాని
[మార్చు]13. గామావిశ్య చ భూతాని ధారయామ్యహమోజసా | పుష్ణామి చౌషధీః సర్వాః సోమో భూత్వా రసాత్మకః ||
భూమిలోనికి ప్రవేశించి ప్రాణులందరిని నేను నా శక్తితో భరిస్తాను. ఇంకా రసాత్మకుడైన చంద్రుడిని అయి ఓషధులన్నింటికీ పుష్టి ని ఇస్తాను.
అహం వైశ్వానరో భూత్వా
[మార్చు]14. అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః | ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్ ||
నేను వైశ్వానరుణ్ణి అయి ప్రాణుల శరీరాన్ని ఆశ్రయించి, ప్రాణ ఆపానములతో కలిసి నాలుగు రకముల అన్నాన్ని ఆరగిస్తాను.
సర్వస్య చాహం హృది సంనివిష్టో
[మార్చు]15. సర్వస్య చాహం హృది సంనివిష్టో మత్తః స్మృతిర్జ్ఞానమపోహనం చ | వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యో వేదాంతకృద్వేదవిదేవ చాహమ్ ||
ఇక నేను అందరి హృదయాలలో ప్రవేశించి ఉన్నాను. నానుండే జ్ఞానము, జ్ఞాపకము, మరుపూ కలుగుతాయి. అన్ని వేదాల ద్వారా తెలియబడవలసిన వాడిని నేనే, వేదాంతాన్నిచేసిన వాడిని, వేదాన్ని తెలుసుకునే వాడిని కూడా నేనే.
ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే
[మార్చు]16. ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ | క్షరః సర్వాణి భూతాని కూటస్థోऽక్షర ఉచ్యతే ||
శరీరం అనబడు లోకములో క్షరుడూ, అక్షరుడు అనే ఇద్దరు పురుషులు ఉన్నారు. అందులో క్షర పురుషున్ని జీవాత్మ గానూ , అక్షర పురుషున్ని ఆత్మగానూ చెప్పారు. ప్రతి శరీరంలోనూ జీవాత్మ(క్షరుని) తోపాటు అక్షరుడైన ఆత్మ కూటస్థంగా వున్నాడు.
దీనికి ఉదాహరణ , "అఖిల జీవసంగ ఆత్మలింగ" అనే బ్రహ్మంగారి ఆత్మజ్ఞాన పద్యాల మకుటం.
ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః
[మార్చు]17. ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమాత్మేత్యుదాహృతః | యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః ||
ఉత్తమ పురుషుడు వేరే ఉన్నాడు. అతడిని పరమాత్మ అంటారు. నాశనము లేని ఆ ఈశ్వరుడు మూడు లోకాలలో ప్రవేశించి వాటిని భరిస్తాడు.
యస్మాత్క్షరమతీతోऽహమక్షరాదపి
[మార్చు]18. యస్మాత్క్షరమతీతోऽహమక్షరాదపి చోత్తమః | అతోऽస్మి లోకే వేదే చ ప్రథితః పురుషోత్తమః ||
నేను క్షరానికి అతీతుడిని మరియు, అక్షరుడికన్నా కూడా ఉత్తముడినికనుక ఈ లోకములోనూ వేదములోనూ పురుషోత్తముడిగా కీర్తింపబడ్డాను.
యో మామేవమసంమూఢో
[మార్చు]19. యో మామేవమసంమూఢో జానాతి పురుషోత్తమమ్ | స సర్వవిద్భజతి మాం సర్వభావేన భారత ||
అర్జునా! పురుషోత్తముడిని అయిన నన్ను ఈ విధముగా ఏ జ్ఞాని తెలుసుకుంటాడో, అతడు సర్వమూ తెలిసిన వాడై అన్ని విధములుగా నన్ను సేవిస్తాడు(పొందుతాడు).
ఇతి గుహ్యతమం శాస్త్రమిదముక్తం
[మార్చు]20. ఇతి గుహ్యతమం శాస్త్రమిదముక్తం మయానఘ | ఏతద్బుద్ధ్వా బుద్ధిమాన్ స్యాత్కృతకృత్యశ్చ భారత ||
భారతా అలా గోప్యమైన ఈ శాస్తం నాచే చెప్పబడినది. దీనిని అర్ధము చేసుకుంటే బుద్ధిమంతుడూ కృతకృత్యుడూ ఔతాడు.
| భగవద్గీత - తెలుగు అనువాదము | సంస్కృత శ్లోకములు→ |