తెలుఁగు మెఱుఁగులు (వ్యాససంపుటి)/అవీ - ఇవీ

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search

11

అవీ - ఇవీ

చెవపు

హరవిలాసమున 'చిఱుబంతిపసుపుతోఁజెవపు నలఁది' అని యున్నది. పసిబాలురమేన నుండు నెజ్జమచ్చలకుఁ దెలుఁగున 'చెవ, చెవ్వ' అని వాడుక. ఇక్కడ కూడ నదీ యర్ధము కొందగుసుగాని, చెవపు ప్రాంత ప్రతులలో నున్నది. అజవమున ఎఱ్ఱఁదనమునకు 'శివప్పు', 'సెగపు' అని వ్యవహారము. అటువపు “శివప్పు' తెలుఁగున 'చెవపు' అయినది కాబోలును.

చిగురుఁగొమ్మ

మనుచరిత్రములోని పద్యములకుఁ గొన్నింటికి సొ కంటికి గానవచ్చిన పాఠభేదములను, నా బుద్ధికిఁ దోఁచిన యర్ధవిశేషములను ఇక్కడ వెల్లడించుచున్నాఁడను.


అరుణాస్పదపురవర్ణన మీట్లు గలదు.
“అచటి విప్రులు మెచ్చ రఖిలవిద్యా థి
ముది మది దప్పిన మొదటి వేలు
నచటి రాజులు బంటు నంపి భార్గవునైన
ఓంకానఁ బిలిపింతు రంకమునకు
నచటి మేటి కిరాటు లలకాధీపతి నైన
మును సంచి మొద లిచ్చి మనుప దక్షు
అచటి నాలవజాతి హలముఖాత్తవిభూతి
నాదిభిక్షువు భైక్షమైన మాను
నచటి వెలయాండ్రు రంభాదులైన నొరయం
గాసె కొంగుస వారించి కడపగలరు
నాట్యరేఖా కళాధురంధరనిరూడి
సచటఁ బుట్టిన చిగురఁగొమ్మైనఁ జేవ

పై సీసపద్యము తొలి నాల్గు చరణములలో నాల్గువర్ణములవారీ వర్ణన మున్నది. ఎత్తుగీతి మూఁడుచరణములు వెలయాండ్ర వర్ణనముగాను. నాల్గవచరణము "ఆయూరఁబుట్టినది సర్వమును సారవంతమే" యని సర్వవస్తుసామాన్యవర్ణ నాత్మకమునుగాను ప్రాచీన వ్యాఖ్యాతలు వ్యాఖ్యానించిరి. కాని యిట్టి యన్వయమునఁ గూర్పుసొంపు గొంత కొఱవడును. సీసచరణములు నాల్గింట వేర్వేఱుగా నాల్గువర్ణ్యము లున్నట్టు. ఎత్తుగీతి నాల్గు చరణములను నాల్గువర్ణ్యములు వేర్వేఱుగా నుండుటగాని, రెండేసి చరణముల కొక్కటి చొప్పున నాల్గు చరణములకు రెండు వర్ణ్యములుండుటగాని లేక నాల్గింట నొక్కటే వర్ణ్యముండుటగాని నేర్పుగల కూర్పనిపించును. ఎత్తుగీతిరెండవ చరణముతుదని సమాపకక్రియ గలదు. వాక్య ముక్కడికి సమాప్త మైనది. వ్యాఖ్యాతల వ్యాఖ్యాస రీతికి మూఁడవచరణము నా సమాప్తవాక్యములోని కీడ్చుకొనిపోయి యన్వయింప వలెను. పెద్దనామాత్యున కట్టి యన్వయ మభిప్రేమ యేని అతఁడా మూఁడవచరణమును రెండవ చరణముగానే నిలిపియుండఁగలఁడు. అప్పు డన్వయ సారళ్యము పొసఁగును. పెద్దన పయిపద్యమున నొక్కొక్క వర్జ్యమును 'అచటి' ఇత్యాదిగా వేర్పడిచి వర్ణించినాడు. ఈ తీరును గుర్తింపవలసినదే.

ఇవి యెల్లఁ బర్యాలోచించినపై నాకుఁ దోచిసయన్వయపద్ధతి నిది తెల్పుచున్నాఁడను. ఎత్తుగీతి నాల్గు చరణము లందును వర్ణ్యమొక్కటే వెలయాండ్రే. కాని నాల్గు చరణములలోను తొలి రెండు చరణములు నొకవాక్యము, తుది చరణ మింకొక వాక్యము. మూఁడవచరణము దేహళీ దీపన్యాయమున రెండు వాక్యములందును బొందుపడును. తొలి రెండు చరణములు వేశ్యాసామాన్యవర్ణనము, తుదిచరణమునందు దద్విశేషవర్ణనము. తొలి వాక్యమునకు-అచటి వెలయాండ్రు (దేవలోకము నుండి దిగివచ్చి, రంభాద్యప్సరసల నయినను వంతున కెక్కఁజూచినం దమపృష్ఠభాగపుఁగోఁక (గోచి) కొంగుతో వెనుకకుఁ దొలఁగఁద్రోచి తాము ముందడుగు వేయఁగలరు. కడవఁగలరు = ముందడుగు వేయఁగలరు. ఇక్కడ 'కడప', 'కధుమ', 'కడవ' - పాఠము లున్నవి. ముద్రణమున 'కడప' గలదు. నేను 'కడవ' గైకొంటిని. ఇట్లి రెండు చరణములందును వేశ్యాసామాన్యవర్ణనముచేసి పెద్దన కడపటి చరణమునఁ దద్వీశేషవర్ణనము చేయుచున్నాఁడు. 'నాట్యరేఖాకళా ధురంధరనిరూఢీ' ని 'అచటఁ బట్టినం జిగురుఁ గొమ్మైనఁ జేవ' అచటన్ = ఆయూర, పట్టిన = పరీక్షింపగా నాట్య మాడించి చూడఁగా వంచిపట్టి చూడఁగా. చిగురుఁగొమ్మైనస్ పుష్పిత కానీ, అంగసౌష్ఠవ మింకను సరిగా విరియని పసితనపు (వెల) కొమ్మ - ఆడుదికూడ (కొనసాగుచున్న తలిరుఁ(లేంత గొమ్మ కూడ), చేవ = చేవగలదే, గట్టితనముకలదే.

ఇంచుకవివరణము.. ప్రౌఢలగు నాయూరివెలయాండ్రు రసికుల కలయికలం దాటితేఱి యనుభవజ్ఞానము గడించినవారు గాన రంభాదులతో నారసి, శృంగారరససంప్రదాయ విశేములను నాట్యాభినయములందుఁ జూపి నేర్పు మెఱయింపవచ్చును. అది విశేషముగాదు. రసానుభవమునక్కు దగ్గవయ సింకను రాక ముందే పసిప్రాయమందె-ఆయూరి వెలకన్నెలు నాట్యాదులందుఁగడుచతురలు. అర్థాంతరన్యాసముగా నాల్గవచరణము మాత్రము వేర్పఱిచిన నాయూరఁబట్టి (వంచి) చూచిన లేఁత కొమ్మలుగూడఁ జేవగలవే. పసివారుకూడఁ గడుఁబ్రోడలే యనియు నేర్పడును. ఈ పద్యమున కానె కొంగున వారించి కడవలగలరు' అన్న పాఠము 'గదుమఁగలరు' అన్నపాఠముకంటెను, 'కడపఁగలరు' అన్న ముద్రితపాఠము కంటెను సుందరతమము. మఱియు అంచటఁబుట్టిన చిగురు' అనుపాఠము కంటె 'అచటఁ బట్టినఁ జిగురుఁ' అన్నపాఠము సుందరతరము. తెనుఁ గున పట్టిన... కొమ్మ' పలుకుబడికల్మికి నే పట్టింది. మునగకొమ్మ కాదులే' అని రామదాసు కీర్తన తార్కాణ.

ఈ పద్యమునుగూర్చి కడప వాస్తవ్యులు కళాప్రపూర్ణులు శ్రీ శేషాద్రిశర్మగారు కడపమండలముస సిగరచెట్లని చెట్లు కలవ నియు, వానికిఁ జేవ యుండ దనియు, ఆ సిగరచెట్ల కొమ్మలే చిగురుకోమ్మ లనఁబడె సనియు, పెద్దన కడపమండలమువాఁడు గాన, తదనమ్మురణమున వరణానదీతీరపు టరుణాస్పదపురవర్ణనమున వానిఁ బేర్కొనె ననియు ననిరి. ఈ పద్యమున వేశ్యలుగూడఁ గడపమండలమువారు గావచ్చును. 'కడపఁగలరు' పాఠ మున్నది గదా!!

ఆనందో బ్రహ్మా


"ఎందే డెందము గందళించు రహిచే నేకాగ్రతన్ నిర్వృతిన్
జెందున్, గుంభగత ప్రదీపకళికా శ్రీ దోఁప నండందుఁబో
కెందే నీంద్రయముల్ సుఖంబు గను, నా యింపే పరబ్రహ్మ మా
నందో బ్రహ్మయటన్న ప్రాజడువు నాంతం బర్ధ మూహింపుమా!"


నాకు నచ్చిన పాఠప్రకారమునఁ బైపద్యము నుదహ రించితిని. అచ్చులోను, వ్రాఁతలోను దీన మఱికొన్ని పారాంతరములుగలవు, 'కందళింప', 'అంతుర్బుద్ధి' అనునవి యాపాఠాంతరములు.

ఇందు 'ఎందే డెందము' - ఆదిగా సుఖంబుగను వలకు రెండు వాక్యములు. తొలి వాక్యమున 'కందలించు'కు శ్రీజయపురాధీశ్వరులు పొసఁగించిన ధాతుజ విశేషణత్వము సుందరము. ఈ విషయము కాదు ప్రధానముగా నే నీపద్యమునఁ జెప్పఁబూనీనది.

'ప్రాఁజదువు సంతర్బుద్ధి నూహింపుమా' అన్న పాఠముకంటె 'ప్రాఁజదువు నాంతం ఐర్ల మూహింపుమా' అన్నపాఠము చాలా సుందరమయినది. ఎట్లనఁగా పయిపద్యోపన్యాసముఁబట్టి ఆనందమే బ్రహ్మమన్న యర్థము వ్యక్తపడును. కానీ యింతమాత్రమున వరూధీనివాదము నెగ్గదు. ప్రవరుఁ డనఁగలఁడు. 'ఇది యథార్థమే. ఆనందమే బ్రహ్మము. ఆయానందము నాకు గృహ్యాచారధర్మానుష్ఠానమువలన లభించును' అని. అట్లనుటకు వీలులేకుండ 'ఆనందమే బ్రహ్మము, ఆ యానందము సంభోగరూపము.' అని నిరూపించుటకు 'ఆనందో బ్రహ్మ' అన్న యుపనిషన్మంత్ర ప్రతీకము నిచ్చి యా మంత్రమును కడ ముట్టఁ జదువుకొని యర్ధ మూహించి చూడు మనుచున్నది. ఆమంత్ర మిది.


“ఆనందో బ్రహ్మేతి వ్యజానాత్,
ఆనందాద్యేవ ఖల్విమాని భూతాని జాయస్తే,
ఆనందన జాతాని జీవని
ఆనందం ప్రయ స్త్యభిసంవిశంతీతి",


దీనికి పరూథినితలఁపులో నున్న యర్థ మిట్టిది.

"ఆనందమే బ్రహ్మ మని తెలిసికొనెను. అనందమున నుండియే {సంభోగానందముననుండియే) భూతములు జనించుచున్నవి. పుట్టిన యా భూతములెల్ల నా (సంభోగా) నందముచేతనే వర్ధిల్లుచున్నవి. ఆ యానందములోనికి ప్రవేశించుచున్నవి. ఆ యానందమునకే యభిముఖ స్థితిని బొందుచున్నవి”. ఇంత కింకను బచ్చిగా వివరించి చెప్పుఁదగినట్టిది వరూథినితలఁపులోని యర్థము.

వరూథినీ యచ్చరపువ్వుఁబోఁడి; స్వాధ్యాయానుష్ఠానపరు లగువిప్ర వర్యులెందలో స్వర్గమునకు రాఁగా వారితోఁ బ్రసంగములు గావించి ప్రొడి కెక్కినది. అద్వైతులు జీవబ్రహ్మైక్యప్రతిపాదకత్రుతులను, ద్వైతులు జీవబ్రహ్మ విభేదప్రతిపాదకశ్రుతులను, ఇంక నాయావైదికమతములవారు తమతమ మతముల కనుకూలము లగుశ్రుతులను సేకరించి యుంచుకొనునట్లు, వరూథిని తృతీయపురుషార్థమే పరమార్థ మని నిరూపించుటకుఁ దగ్గశ్రుతులను గూర్చికోని నేర్చుకొనియున్నది గావలయు, పయి శ్రుతికి వరూధీని నిర్ణయించుకొన్న యర్ధము చొప్పుననే నన్నిచోడ మహాకవి యొక పద్యము రచించినాఁడు.


"పృథుల విశ్వంభరా రథమున కెదురుగా
బూన్పించె నెవ్వాఁడు పువ్వుఁదేరు.
కొంచనాచల కార్ముకమునకు సాటిగాఁ
జేపట్టి నెవ్వాఁడు చెఱకువిల్లు,
అవిరళ (తథ?) పాశుపతాస్త్రమ్మునకు వాడి
మిగిలించె నెవ్వాఁడు చిగురుఁదూపు
అతులితామరదానవాదిబలంబుల
గెలిపించే నెవ్వఁ డయ్యలిబలమ్ము
నట్టి జగజెట్టి మన్మథుఁ డఖలిలోక
ములకు వెఱగొంగ జీవులమూలకంద
మతని యిలుసొచ్చి వెడలనియతఁడు గలఁడె


యతని యమ్ములఁ బడకున్న యదియుఁగలదా?" వరూధిని యుపనిషన్మంత్రమునకు గోచరింపించిన క్రొత్త యర్థమును బర్యాలోచింపఁగా ప్రవరుసకు సిగ్గును, వెగటును బొడమినవి. సంభోగవిషయ మని సిగ్గు, పవిత్రమైన మంత్రార్ధము పాడుపడిన దని వెగటు. పాఠ్యాగమసూక్తపంక్తి

“ఈ పాండిత్యము నీకుఁదక్క మణి యెం దేఁగంటిమే కామశా
సోపాధ్యాయివి సా వచించెదవు మే లోహో త్రయీధర్మముల్
పాపంబుల్, రతీ పుణ్యమంచు నిఁక నే లా తర్కముల్ మోక్షల
క్ష్మీపథ్యాగమసూత్ర పంక్తి కివెపో మీ సంప్రదాయార్ధముల్."

అన్నాఁడు. ఈ పద్యమున "మోక్షలక్ష్మీ పాఠ్యాగమ సూక్త (త్ర) పంక్తి కివివో మీ సంప్రదాయార్ధముల్". అన్న పాఠము సుందరము. మోక్షలక్ష్మిని (అచ్చరపూఁబోఁడినికాదు) బడయుటకుగాను పాఠ్యమయిన యుపనిషన్మంత్ర క్రమమునకు మీ సంప్రదాయమువారు (తృతీయపురుషార్ధమే పరమార్ధ మను వారు) చెప్పెడు నర్ధ మిట్టిదియా యనుట నేఁజూపిన పాఠమున కర్ధము.

కృష్ణదేవుఁడు గాదు, బాలకృష్ణుఁడు

తెలుఁగు సకలకథాసారసంగ్రహము అయ్యలురాజు రామభద్ర విరచితము "శ్రీకృష్ణదేవరాయ ప్రేరణమున తదంకితముగా రచితమయ్యె" అని వెనుక నొకప్పుడు వ్రాసితిని. అది కృష్ణరాయప్రేరణముననే రచింప బడెనుగాని శ్రీకృష్ణదేవరాయనికిఁగాక శ్రీకృష్ణదేవుని కంకితము సేయఁ బడినది. అం దిట్లు గలదు.

"కనకవస్త్రంబు గల మృదుతనువువాఁడు
భర్మనూపురయుతవదాబ్దములవాఁడు
మీంచి వేదాంతముల సంచరించువాఁడు
ప్రౌడి శ్రీకృష్ణుఁడను పేరఁబరగువాఁడు”.

మదీయభాగ్యవశంబున స్వప్నకాలంబునఁ బ్రసన్నుండై పరమ మంత్రోపదేశపూర్వకంబుగా సకలకథాసారసంగ్రహంబునకుఁ గృతి నాయకునిఁ గావింపుమని హితోపదేశంబు చేసి యంతర్షితుం డయ్యె!. స్వప్నవృత్తాంతమును గవి కృష్ణరాయల కేఱిగించెను. ఆ రాజముఖ్యుం డిట్లనియె.

“నీవును బాలకృష్ణ పదనీరజభక్తుఁడ వార్యచిత్త మో
చాపహసద్గుణుండవు రమాధిపునిం గలలోనఁగాంచి య
దేవు హితోపదేశమునఁ దేజము నొందినవాండ విన్నిటన్
గావున నీ ప్రబంధము ప్రకాశముగా హరి కిమ్ము నావుడున్"

ఇందు పురాణాదులనుండి పుణ్యకథలను రామభద్రకవియే సేకరించిన ట్లున్నది, రాయలవారీ సంస్కృత గ్రంథానుస్మరణము లేదు. ఉపలభ్యమానమగు గ్రంథము తుదిపద్య మిది.

"కడు వచియింపరానిఘనకష్టము లెల్లను గృష్ణుసత్కృషన్
గడచితి మింకమీఁదను ఘనస్ఫుట రాజ్య రమాభివృద్ధిచొ
ప్పుడు నని మీరు గోరుటలు బాపురె వ్యర్ధము లాయె, నింక నే
నుడువఁగ నేల మృత్యువెడసూల్కొని కాసఁగవచ్చు చోటులన్

. ఈ తుదిపద్యము కృతికర్తదో, కాదేని కృతి ప్రేరకునిదో యవసానమును దెలుపుచున్నట్లున్నది.

శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారీ కడపటికాలపుకడగండ్లకే యీపద్యము కడుంగడు సరిపడునదిగా నున్నది. ఏకపుత్రుఁడు చనిపోవుట, తిమ్మరుసుకన్నులు తీయించుట, తత్పుత్రుని తిరుగఁబాటు, తగవులు, ఈ సంక్షోభములో రాయల మరణము–ఇన్నింటి నీ పద్యము ధ్వనించుచున్నది.

శ్రీకృష్ణరాయఁడు రామభద్రకవి 'నీవును బాలకృష్ణ పదనీరజభక్తుఁ డవు' అన్నాఁడఁట. ఇక్కడ విశేష మే మనఁగా, నుదయగిరిని జయించి నప్పుడక్కడనుండి మిక్కిలి చక్కని బాలకృష్ణ విగ్రహమును శ్రీకృష్ణదేవరాయలు విద్యానగరమునకుఁ గొనివచ్చి దేవళము కట్టించి యందుఁ బ్రతిష్ఠించి పూజించుచుండువాఁడట.

ఆయన బంగరునాణెములందుఁగూడ నాబాలకృష్ణుని విగ్రహము ముద్రితమయి యున్నది. కృష్ణరాయలతోపాటు రామభద్రకవియు నా బాలకృష్ణ మూర్తిని గొల్చుచుండువాఁడు గాఁబోలును! దివ్యసుందరవిగ్రహ మగునాబాలకృష్ణమూర్తి యిప్పుడు మద్రాసు మ్యూజియములో పూజూ పురస్కారములు లేకున్నను దర్శనీయమై యున్నది.

దొరకినవఱకు 'శ్రీకృష్ణరాయకృత మగుసకలకథాసారసంగ్రహ శ్లోకము లివి:-

"క్షీరాంభోధితపఃఫలేన మహతా నీరాజితోరఃస్థల
స్తారాధీశదీనాధీనాధనయనో ధారాధరశ్యామలం
యో వేదాంతగిరా మలక్ష్యమహిమా దేవేశమువ్యైస్సుతః
సో2 యం తిష్ఠతు మామకీ సహృదయే శ్రీ వేంకటాద్రీశ్వరః"

"సాంద్రానందఘన సృషుగ్రకరుణాసంపూర్ణనేత్రాంచల:
మందాకిస్యధివాసమంజుళజటాజూటో.......
కళ్యాణాచలకార్ముకః కలయతాం కళ్యాణ మవ్యాహతం
చంద్రాలంకృతమౌళీ రద్రితనయాశృంగారితాంగ శివః "

"శ్రీమా నభూతుర్వసువంశమౌళి గీతిమ్మభూపో జగదేకవీరః
స దేవకీనామ్ని కళత్రరత్నే ప్రాసూత ధీరం సుత మీశ్వరాజ్యమ్"

"స బుక్కమాంబాం పరిణీయ తస్యామౌదార్య గాంభీర్య వివేక శౌర్యైః
దాక్షిణ్య కారుణ్య నయైశ్చయుక్తం లేభే తనూజం నరసక్షితీశమ్. "

"సబాల్య ఏపావని మర్థనాం తా మత్యర్ధశౌర్యేణ నిరంకుశేన,
మాంధాతృముఖ్యాన్ మహలాస్ మహీపాన్ యతోవిశేషై రఖిలా సజైషీత్. "

“బాహ్వోర్బలే నార్జితవిత్త జాతైః కృతార్ధయి త్వాభిల మర్దిసార్ధమ్-
కాశీ ప్రయాగాది మహార్షతీర్దే మహాంతి దానాని ముహు తృకార."

"కుశలేన శీలేన గుణేన భక్త్యా ప్రేమానుకూల్యేన చ సంయుతాయామ్.
నాగాంబికాయాం సరసక్షితీతః ప్రాసూత మాం న్యక్కృతవైరివర్గ:"

సోం హం సుతం శ్లాష్యుగుణాన్వితాయాం తిమ్మాంబికాయా మిహ తిమ్మభూపమ్
ఉత్శాద్య నామాస్య సహార్ధజాతై స్సమార్పయం వేంకటశై లభళ్. "

"ఏవం చ చేతస్య నవాప్య తృప్తిం వాతాపి పూజాం కలయే కథం వా,
శ్రీవేంకటాధీశిశు రిత్యుదారం చిత్తే విచారం కలయ న్న వాత్సమ్."

“ఉత్సాహం మము వీక్ష్య మద్గురు రథ శ్రీ వ్యాసతీర్థో ముని?
పర్యాలోచ్య పురాణశాస్త్రవివిధామ్నా యేతిహాసాది కాస్,
లబ్బా స్తత్ర కథా హరేః పశుపతే స్వామ్యం నీరూప్యా (రస్యా?) ధికం
విష్ణుం కీర్తయ సర్వధే త్యుపదిశన్ మహ్యం ముదా దత్తవాన్. "

ఆహిపెట్టు

“ఆహివెట్టితి జొన్న గడ్డాగ్రహారమృత్తి యేనూఱు దూకల వృత్తముసకు " (క్రీడాభిరామము, పొ, 80

ఆక్షేపము :

“ఇందు 'ఆహిపెట్టు = తాకట్టు పెట్టు' అని శ్రీ శాస్త్రిగారు (పీఠిక పొ. 123) అర్థము వ్రాసినారు. 80 పొరటలో మూలమునగూఁడనిట్లే యన్నది. కాని 'ఆహిపెట్టు' అను పదమే యెక్కడను గాన్పింపదు. కావున నిట 'ఆధిపెట్టు' అని యుండవలయును. ఆధిశబ్దమునకుఁ దాకట్టు అను నర్ధము గలదు.

ఈ క్రింది ప్రయోగములోఁగూడ 'ఆధిచెట్టు' పదము గలదు.

“గ్రహణసంక్రమణాదుల రాచనగరం - గాసువీసంబు వెడలమీ గ్రాసమునకు
నాధివెట్టిరి క్షేత్రంబులందుఁగొన్ని - లేస్సయుండునె గృహభర్తలేని బ్రదుకు."

(మనుచరిత్ర. 3-341

దీనికి నేఁ జెప్పు సమాధానమిది :

నిఘంటువులలో ఏకమాత్ర ప్రయోగముతో ఎన్నో పదములు పరిగృహీతము లయినవి. ప్రాంతప్రతిలో సున్న 'ఆహివెట్టు' ప్రయోగము సరికా దన్న యపనమ్మకము నాకు లేదు. కాన దానిని నే దిద్దలేదు. 'ఆధీ' పద మొకటి 'తాకట్టు' అర్థముగలది ఉన్నంతమాత్రాన 'ఆహి' ఉండ దనవుచ్చునా?,

గౌరన హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానమున ఎల్లవ్రాతప్రతులలో 'ఆహికంబులు పెట్టి' అన్నప్రయోగము గానవచ్చు చున్నది- “ఆహికంబులు పెట్టి యవి దక్కుమితులు సాహసంబునఁ బల్కి (చూ. ఉత్తరభాగము). బ్రౌనుదొర గారిపండితులు ఇందు 'తాకట్టు పెట్టి' అని యర్ధము వ్రాసిరి. తేవప్పె రుమాళ్లయ్యగారు వ్రాతప్రతులను, బ్రౌనుదొరగారు వ్రాయించిన టీకను బరిశీలించి 'ఆహికము' తాకట్టు అనువర్ధముతో ప్రకటించిరి (చూ. 194 పుట). పిదప శ్రీవేంకటరాయ శాస్త్రులుగారు మరల నాగ్రంథమును బ్రకటించుటలో ఆహికము శబ్దరత్నాకరాదినిఘంటూధృతము గాకుండుటచేఁగాఁబోలును “ఆహితము' అని దిద్దిరి (చూ. 151 పుట), తాకట్టు అనియే యర్థము వ్రాసిరి. ఆ పాఠము ప్రాంతప్రతులలో లేదు. తెలుఁగున 'ఆయకము' అను పదము తాకట్టు అనుసర్థమున వ్యవహారమునం గలదు. 'ఆయకము' రూపాంతరము 'ఆహకము' అని యుండునని కాఁబోలును బ్రౌను, సీతారామాచార్యులు తమ నిఘంటువులలో గౌరన ప్రయోగమును 'ఆహకముగా గ్రహించిరి. కాంతప్రతులలో లేని 'ఆహకము' రూపము గ్రాహ్యముకాదు. గౌరన నవనాథచరిత్రమునఁగూడ 'ఆహికము' కలదు- ఆహికంబులు పెట్టి యప్పులు వార, వృద్ధి కొసంగుదు..' (చూ. 153 పుట), ఆహి, ఆహికము రూపభేదములు కాఁ బోలును. ఆహిపదప్రయోగము ఇంత సాధకసామగ్రి కలది. శ్రీనాథ ప్రయుక్తమయిన యీ 'ఆహి' ప్రయోగము విడనాడి యీ యర్థమున శ్రీనాథరచనముల నారగించి, జీర్ణించుకొని, కవితాబలము గడించినవాఁడు

పెద్దనామాత్యుఁడు 'ఆధివెట్టిరి' అని ప్రయోగించుట యేల యని పరిశీలింతునుగదా, మనుచరిత్రమునఁగూడ 'ఆహివెట్టిరి' అనియే యుండుట కానవచ్చెను. ప్రాచ్యలిఖితపుస్తకశాలలో మనుచరిత్ర వ్రాత ప్రతులు 15 ఉన్నవి. అందు 11 ప్రతులలో 'ఆహిపెట్టిరి' ఉన్నది. తక్కినవి కొన్ని కాగితపుఁబ్రతులు, ఇటీవలివి. అందు 'ఆధివెట్టిరి' ఉన్నది. ఆహిపెట్టు = తాకట్టు పెట్టు అనుసర్ధముననే ప్రయోగాంతరము,

అప్పుడే గోవిందునికి ఆహివెట్టితిఁజిత్తము.
(తాళ్లపాకవారి యధ్యాత్మ సంకీర్తనములు, పుట. 69)

ప్రాకృతమున గాథా, కధా శబ్దములకు 'గాహా', 'కహా' రూపములు కలవు. 'ఆధి' శబ్దమునకు 'ఆహి' ప్రాకృతరూపము కాఁబోలును! ధ,ధలకు హకారాదేశము కొన్ని ప్రాకృతములందు గాననగును.


'తేడు.


“వీడిదె తెల్లసాకులను వీడెము సేయుచు వీధి వచ్చుచు
న్నాఁడు మదించి తిండి తినినాఁడుసుమీ యిటమీఁద నేడకో
తేఁదంగఁ బోయెడిన్ గరణదేశపుజాణఁడు గాఁగనోపు నీ
బాఁడు పడోపహార పరిపాటి యెఱుంగఁగవచ్చు వీనిచేన్||

(కీడా. 53 పొ.)


ఆక్షేపము


ఇట 'తేఁడు' = వెదకు' అని (పీఠిక 121 పా.) శ్రీ శాస్త్రిగా రర్థము వ్రాసినారు కాని తేఁడు ధాతువున కీయర్ధమును, తన్నిర్ణాయక ప్రయోగములును గాన్పింపవు. ఇదియేగాక ఈ పద్యమునఁగూడ వీరు వ్రాసిన యర్థ మేమాత్రమును సందర్భోచితముగా లేదు. శబ్దరత్నాకరములో నీ పదమునకు 'తెండు', 'శయనించు' అనునర్థము వ్రాసి,

ఆతివ పూర్ణేందుభీతిఁ దదశ్మశాలం
దేఁడి యతఁ డందు నినుమడి తీంద్ర దోఁప
మింటిపై నుంట కాదని యింటి పైకి
దెచ్చుకొంటి నటంచుఁ బెచ్చ వెడలు.

(ఆముక్త. 5-146)

ఉదాహరణముగా నీయఁబడినది. ఈ యర్థమే క్రీడాభిరామ ప్రయోగమునఁగూడ నెంతయు సమంజసముగా నున్నది. ఈ బ్రాహ్మణుఁడు పూటకూటింట భుజించి తాంబూలము వేసికొనుచు నెక్కడకో శయనింపం బోవుచున్నాఁ డని యిట భావము. మఱియు,


"అనలునిఁ గాఁడుచుం జముని నాడుచు రాక్షసుఁ బాడుచుం గప
నొసలు చూడుచుం దనుజు ప్రేవులు దోడుచు గాడ్పు కదులో
గునుకులు గోడుచున్ వరుణు గుండియఁ దేఁడుచు వాహనేంద్రు సం
దీని జన వేఁడుచున్ సృపతి నేర్పులు దీడుచు వెండి వాడిగన్',

(కకుత్స్థ. 5-123)

'గుండియఁ దేఁడుచున్ = గుండియయందు శయనించుచు --- ఇతరులను బెదరించునప్పుడు 'నీ గుండెలో నిద్రపోవుదును' అనుట వ్యవహారమునఁగలదు. దానినే యీ కవి యిట గ్రహించినాఁడు. మఱియు 'తేఁడు' ధాతువుసమానార్ధక మగు 'తెండు' ధాతువుసకుఁ గూడ 'శయనించు' అను సర్ధమే సప్రమాణముగాఁ గాన్పించుచున్నది. పై విషయము లన్నియుఁ బరిశీలించి చూడఁగాఁ గ్రీడాభి రామప్రయోగములో శ్రీ శాస్త్రిగారు వ్రాసినయర్థము సమంజసముగా లేదని తోఁపకపోదు."

ఇందుకు నా సమాధానము.

'తేఁడు' కు 'వెదకు' అను నర్థముకూడఁ గల దనుటయే నాయాశయముగాని ' శయనించు' అను నర్థము లేదనుట గాదు. 'వెదకు'

అర్థమున 'తండుదల్ తేడుదల్, 'తేడి తేడి', ఇత్యాదులు దమిళమున సర్వసామాన్యముగా వాడుకలో నుండును. రెండు తేఁడులు రూపాంతరము లగుట అంగీకరించిన విషయమే కదా. తెలుఁగునంగూడ "వాఁడు తెండుకు తెండుకు అవస్థ పడుచున్నాఁడు నే నన్న మాటకు" ఇత్యాది వ్యవహారము నా జన్మదేశమగు కృష్ణా ముండలమున నున్నది. 'తెండు' కు “తిరుగఁ దోడు, కలఁబెట్టు' పేనఁగులాడు, వెదకు, తదేకవిచారముతో నుండు" ఇత్యాది విధముల నర్థము సంగత మయియున్నది. ఆముక్తమూల్యదా, కకుత్ స్థవిజయప్రయోగములు నేఁజెప్పిన యర్ధమునకుఁగూడఁ బొసఁగునవియే “చంద్రకాంతశిలాశాలలోఁ దాపము గొల్పని పట్టు వెదకి" అనియు, “వరుణుని గుండెల వెదకుచుఁ (గలఁ బెట్టుచు)' అనియు మీఁది పద్యములలో నేఁ జెప్పిన యర్థము సరిపోవుచునే యున్నది. మఱియు నాముక్తమాల్యదాపద్యమున ప్రాచీన ప్రతులలో గొన్నింట.


“అతివ పూర్ణేందు భీతిఁ దదర్మశాలం
ద్రేణి యతఁ డందు నినుముడి తీండ్రఁదోఁప"


అని కలదు (ఓరియంటల్ లైబ్రరీ 11-2-1 ప్రాంతప్రతీ). దీనికి శ్రీనివాసీయవ్యాఖ్యలో “యువతి పూర్ణచంద్రునిమీఁద భయపడి చంద్రకాంతశాలలో ప్రవేశించి, ఆచంద్రకాంతశాలయందు చంద్రుడు మిక్కిలి వేండ్రముగా కానవచ్చేటప్పటికి” అని కలదు. సి.పి. బ్రౌనుదొరగారుకూడఁ దమనిఘంటువున నీపట్టున ప్రయోగమును "శ్రేణి" యనియే గ్రహించిరి బి. సీతారామాచార్యులవా రేలొకో, బ్రౌనుదొరగారి పాఠమును గ్రహించినవారు గారు. మఱియు, బ్రౌనుదొరగారు "శ్రేణి "కి ఆముక్తమాల్యదనుండియే ప్రయోగాంతరమును గూడఁజాపిరి. అది యిది:

'

హత్తుకొని యొక్క కొందు
సత్తెదువుం గట్టఁ బనిచి యందజకీయం దోఁ
దిలీ యొకటి గాని త్రేణి మ
కుత్తర ముత్తరమటంచు నొకప్రొద్దుకడన్."


శ్రీ వేంకటరాయశాస్త్రుల వారీ పాఠమునే గ్రహించిరి. మఱియు వ్యాఖ్యలో నిట్లు వ్రాసిరి:

“తేండి" దొరికిన వ్రాతప్రతు లన్నింటను 'త్రేణి'అని యున్నది. 'శ్రేణి' అని 'తెండి' ( శయనించి) అనుటకు ఈ ప్రాంత పుస్తకములలో తఱచుగఁగలదు. 'తేఁడు' ధాతువు “తెండు ధాతువునకు రూపాంతరముగా శ.ర.లో నున్నది. కొన్ని దేశ్యశబ్దములందు తొలియక్కరమునందలి క్రారవడులు అంతరించుట ప్రసిద్ధమే. డ కారము తావున ణకారము నిలుచుటయు సిద్ధమే. ఉ. అణఁగు-అడఁగు, పోణిమి-పోండిమి ఇత్యాదులు. కావున నిట కవి ప్రయోగించిన పదము 'శ్రేణి' అని యుండు సని యూహింపఁబడినది. ఆ ప్రాంతపుస్తకములలో టీకయుఁగలదు. అందు "శ్రేణిమటి' 'నిద్రమేల్కాంచీ' అని అర్ధమును వ్రాయఁబడినది". 'తేఁడు'కు 'వెదకు' అర్థమును నిరాక్షేపముగా నిరూపించు ప్రయోగ మీధి యొకటి గలదు;


"జూదంబుఁ బన్నిదంబును
వాదునుఁ బతితోడఁవేఁడ వలవదు కడుఁబో
రా దయ్యెనేని భృత్యులు
భేదము గాకుండు గెలువు పెనుపఁగవలయున్,"

(భోజరాజీయము)


ఆముక్తమాల్యదపీఠిక 51 - వ పుటలో శ్రీవేదము వేంకటరాయ శాస్త్రులవా రీప్రయోగమును గూడఁ జూపి యిట్లు వ్రాసిరి. * తేఁడు అనఁగా వెదకుట అని యరవమునఁ బ్రసిద్ధము. ఆ యర్థమున శ.ర. లేదు. " 'తేఁడు'కు 'వెదకు' అర్థము స్పష్టమగుచుండఁగాఁ, దదనుసారిగా క్రీడాభిరామపద్యమునకు నేఁ జెప్పిన యర్థము “ఏమాత్రము సందర్భోచితముగా లేదు", "సమంజసముగా లేదు" అఁట! ఏలో ? ఆ బ్రాహ్మణుఁ డోరుఁగంటికి వేడుకలమీఁద వేడుకలు దిలకించుటకు, విహరించుటకు వచ్చినాఁడుగానీ యారగించి నిద్రించుటకుఁ గాదు. దిట్టముగా తిండి దీని తాంబూలచర్వణము సేయుచు వేడుకపట్టులు వెదకఁబోవు చున్నాఁడను నర్థమేల సమంజసముగాదు?

బెడంగు

బసవపురాణమున-

"కోర బెడంగునో కుంచెఁడు లేవొ
ఆరగింపంగం నేరకుండినా"

అని గొడగూచికథలో ద్విపద గలదు. ఇందు 'బెడంగనో' కు అర్థము కుదరక తంటాలు పడితిని. శ.ర. బెడఁగు = అందగించు ఇత్యాద్యర్థములు పొసఁగవు. వెడఁగు = వికారము అర్థముగల దగుటచే, పాలగిన్నె పాలు త్రాగుట కనువుగా లేక, మూతి వెడల్పై వికారముగా నున్న దనీ త్రాగవైతివా అని యర్ధము కుదురుట గుర్తించి, 'అని + ఓ (అనియో) ఉండక, 'అనో' ఉండుట అతృప్తి గొల్పఁగా, సందేహచిహ్నముతో నాయర్థము పీఠికలోఁ దెల్పితిని. ఆ నడుమ శ్రీరాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మగా రొకనాఁడు సంభాషణలో భీమకవి కన్నడ గ్రంథమున గిన్నె తోమనైతినా' అని పరివర్తన ముండుటను దెలిపిరీ; తెలుఁగున బెడఁగు= శుభ్రపఱచు అనుటకు ప్రయోగాంతరము లున్న గదా యా యర్థము చెప్పుఁగుదురుట అనిరి. శబ్దరూపనిష్పత్తిరీతిని పూర్వపూర్వము గుర్తించిన, వెలుఁగు, బెడఁగు పదము లొక్కదాననుండి యేర్పడినవేయగు సనుకోంటిమి. కాని భాషలో ప్రయోగము లుండ వలదా? కొన్నాళ్ళకు భారతిలో ప్రకటితమయిన త్రాళ్ల ప్రొద్దుటూరిజాసనమున “తెలు పక్కఁ గలువోవ బెళగిన పునుక మించిన వెండికోరగాఁ జేతఁ బట్టి" అని ప్రయోగము గానవచ్చినది. ఇందు 'బెళగిన' అనుచో 'ళ,గ' ల నడుమ సున్న లేదు. బెళగు, బెడగు రూపభేదములే. సోమనాథుఁ డీ ధాతువును సానుస్వారముగాఁ బ్రయోగించెను, శాసనము ననుసరించి, కోరను బెడగనో' అని సోమనాథుని, పాఠము సంస్కరించుటా? అర్థము కుదిరినదిగానీ అది సానుస్వారపదమా? నిరనుస్వారపదమా? సందేహమే.


దోహరి


క్రీడాభిరామమున ..... దాత్యూహవ్యూహంబులుం గలిగిన మోహరివాడయందు...” “కొలుచును జేనవెట్టి " ఇత్యాది పద్యము కుట్రపువాని వర్ణనముతో నున్నది. దానిఁ బ్రకటించునాఁడు మోహరివాడ యనఁగా నా కర్థము తెలియదయ్యెను, “యుద్ధభటు లుండువాడ యనుకొందును" అని పీఠికలో వ్రాసితిని. మోహరము = యుద్ధవ్యూహము అని అర్థ ముండుటనుబట్టి యట్లనుమానించితిని. ఇటీవలఁ దెలియవచ్చిన క్రొత్తయర్థము:

కాశీఖండము సప్త మాశ్వాసమున-

"ప్రార్ధింప నున్నాఁడు పాదాగ్రముల వ్రాలి
వెలివాడవాండ తద్విప్రకులుని"

ఇత్యాది పద్యమున,

-దీపింప నున్నాఁడు తెలిసి దోహరిబంటుఁ తెవి నక్షమాలికఁ జెరివి ద్విజుఁడు " అన్నచోట 'దోహరిబంటు' ఉన్నాడు. ఈతఁ డిక్కడ మఱియు చండాలుఁడు, మాల, వెలివాడవాఁడు అనియుఁ జెప్పఁబడినాఁడు. - మఱియు నాముక్తమాల్యదలో, "అనినఁ గహకహనవ్వి యదోహరికి సురద్రోహి యిట్లనియె" (9-31 వసము) అని కలదు. ఇక్కడ ' దోహరీ' యనఁగా మాల (దాసరి), చండాలుడు వెలివాడవాఁడే. అచ్చుపుస్తకములలో “అద్దాసరికి సురద్రోహి యిట్లనియె" నని కలదు కాని, ఓరియంటల్ లైబ్రరీలోని వ్రాత ప్రతులలో ఒక్కదానం దక్కఁ దక్కిన న్నింటను ' దోహరి' అనియే కలదు. బ్రౌనుదొరగారును, సీతారామా చార్యులవారును దాహరి యన గ్రహించి నేఁ జూపిన యాముక్తమాల్యదా ప్రయోగమునే యుదాహరించిరి. దాహరీ-దాసరి రూపభేదము లని వారి తలపు. కాని యా పదము 'దోహరి' యే! ఆముక్తమున ' దోహరికి సుర-⑥మి' యని 'ద్రో-ద్రో' యతీసంగతి యుండుటఁ ప్రాంతప్రతు లన్నింట దోహరి యనియే కానవచ్చుట, కాశీఖండమునను 'దోహరి బంటు' ఉండుట, అది 'దోహరి' యే యనుటకు సాధకములు, మటియు, బసవపురాణమునను, పండితారాధ్య చరిత్రమునను 'దోహరి కక్కయ్య' యను శివభక్తుని చరిత్ర మున్నది.

శివభక్తులయిన మాలలతో ద్విజులు సరిగా రని చెప్పు కథా సందర్భములో

“ముక్కంటిగుణము దాఁ గక్కయ్య నాఁగ-
నీ ద్విజులకు వైరి...

(విష్ణుమాహాత్మ్యము వర్ణించు పురాణభట్టును ముక్కలుగా నఱికి చంపెను. )

దోహరి కక్కయ్య మాహాత్మ్య మెఱఁగి
యూహింప భక్తుల నొండనందగునె"

(బసవపురా.7 ఆశ్వా!

అని కలదు. పండితారాధ్యచరిత్రమున-

"కలసె నంత్యజుఁ డనఁగా నెట్లు వచ్చు. "
నిక్క మట్లునుగాక కక్కయ్యగణము.

{బసవపురాణకథయే తెలుఁగున ప్రథమావిభక్తి ‘ండు' ఎట్టు పుట్టినది?

తెలుఁగుభాషలో నేఁడు ప్రాయికముగా మహద్వాచకము లయిన శబ్దముల తుద ప్రథమావిభక్తి ప్రత్యయముగా 'ండు గలదు. ఇది దీర్ఘపూర్వ మగునేని యరసున్నగా మాఱును. హ్రస్వపూర్వ మగునేని యరసున్నగా గూడ మాఱును. మఱియుఁ బ్రాయికముగా ప్రాతిపదిక మది తత్సమమో, తద్భవమో యగునేని 'ండు'కుఁ బూర్వమున్న హ్రస్వాకారమునకు ఉకారముగూడ వచ్చును. వాఁడు మగండు, మగఁడు, రాముండు, రాముఁడు-అనునవి యుదాహరణములు. కానీ యీ రూపము లర్వాచీనకాలము సాటివి. ప్రాచీన కాలమున నీవి 'వాట్టు' మగజ్జు, రాముజ్జు, అను విధమున నుండెడివి. లిపి యిట్లే యున్నను ద్విత్వ శైథిల్యముచే నివి తేలఁబలుకఁబడుచుఁగూడ నుండెడివి.


ఇంక వీనిలో 'ణ్డు' ఎట్లు వచ్చినదో కనుఁగొసఁ బ్రయత్నింతును. ప్రాయికముగా తెలుఁగుపదములు పెక్కులు ప్రథమావిభక్తి బహువచన రూపములను ముందు పడసి వాని ననుసరించి, తర్వాత నేకవచన రూపములఁ బడయట కాననగును. ఈఁగలు, చిలుకలు, అడుగులు, చెఱువులు ఇత్యాది బహువచనరూపములు ముందు పుట్టిన పిదప వీని ననుసరించి ఈఁగ, చిలుక, అడుగు, చెఱువు ఇత్యాద్యేకవచనరూపములు తర్వాత పుట్టినవి.

ద్రావిడ భాషాకుటుంబమున ప్రథమనిష్పన్నమైన యలవమున అవన్, మగన్, రామన్ అనునవి ప్రథమావిభక్త్యంతపదములు, అజవము తర్వాత పుట్టిన తెనుఁగున కీపూర్వభాషలోని ప్రథమావిభక్త్యంతపదములే


ప్రాతిపదికము లయినవి. ఇట్లగుట సంగతమే. ఇట్లు అవన్, మగన్,రామస్ అనియున్న ప్రాతిపదికములకు బహువచన ప్రత్యయమగు 'ఱు' (ఇది బండి ఱ గా ప్రాచీన శాసనలిపి గలదు} పరము కాఁగా అవను, మగను, రామన్దు అను రూపము లేర్పడవలసి యుండెను. కాని యేకపదమున 'న' కార ఱ' కారములకు సంయుక్తత అలవముననే కాని తెలుఁగున నెక్కడను లేదు. తెలుఁగుభాషాస్వభావమున కట్టి యుచ్చారము విరుద్ధము. అట్లగుటచేఁ దెలుఁగున నకారఱకారములు సంయుక్తములుగా నేర్పడవలసినచోట్ల నకార ఱకారములకు నడుము, బహుప్రాచీనకాలమునఁ దెలుఁగున లిపియు నుచ్చారమును గలిగినట్టియు, క్రమముగా నాలిపియునుచ్చారమును 'డ' గా షూటిపోయినట్టియు నొక వింతహల్లు ఆగమమై వచ్చుచుండెను. అదియే నేను ఆహదనకరశాసనము, సత్యాదిత్యచోడ మహారాజు శాసనము మొదలగు వానిలోఁ గుర్తించిన వింతలిపి గల హల్లు. అది బండి ఱ' కాదు. థ కాదు. ఆ వింతలిపియొక్క ప్రాచీనకాలోచ్చారము కొంత టవర్ణాక్షరముల యుచ్చారమునకుఁ జేరిక గలదై యుండవచ్చును. అదిపెక్కుచోట్ల 'ద' గా మాటినది. కొన్ని చోట్ల 'ట' గాఁగూడ మాటియుండు నట్లు నే ననుమానించున్నాను.

ఇప్పుడు 'న' కారము, 'వింతహల్లు', 'ఱు' సంయుక్తమైన యక్షరముతో శబ్దరూపము లేర్పడఁగా, బహువచన ప్రత్యయమగు 'ఱు' లోపింపఁగా హలంతము లయిన పదముల చివర 'ఉ' చేరఁగా, నేకవచనమున అవను, మగను,

రామను ( న క్రింద నున్నదే వింతలిషి గల వింతహల్లు.) ఇత్యాది రూపములు కలిగెను. ఈ హల్ రూపములే సత్యాదిత్యచోళ మహారాజాదుల శాసనములందు లెక్కలేనన్ని యున్నవి. క్రమముగా నీ వింతహల్లు 'డ'గా మాఱగా 'డ' కుఁబూర్వమున నున్న 'స' 'ణ'గా 132 తెలుంగులు మాజంగా, 'అవజ్ఞు', మగణు, రామణు' ఇత్యాదులు బహువచన రూపములును. 'అవల్లు మగణు, రామజ్ఞు' ఇత్యాద్యేకవచనరూపము లును నేర్పడినవి. ఉరల్ రోలుగా మాణినట్లు 'అవజ్ఞు 'వాణు'గా మాఱినది. తర్వాత వాణు వాఁడుగాను, మగడ్డు మగఁడుగాను అర్వాచీనభాషలో మాతనవి. ఇట్లే నేటి ప్రథమావిభక్తి 'ండు' ప్రత్యయములకెల్ల సమన్వయము గుదురును.

తెలుఁగుబాసలో నకార అకారములకు సంయుక్తత ప్రసక్తించు నపుడు నడుము వింత హలాదేశము వచ్చుననుటకు 'వడ్డేణు, ఎనుబణు' ఇత్యాది పదములఁగూడ సుదాహరణముగాఁ జూచుకోవచ్చును. తెలు గున పది పన్ అయి, ఇరండు రెండు అయి సంధి యేర్పడినది, అలవమునఁగూడ పత్తు పన్ అయి, ఇరండుతో సంధింపఁగా పన్నిరండు అని రూప మేర్పడినది. తెలుఁగున పన్+రెండులో నడుమ వింత హల్లు వచ్చి, అది డగా మాజీ, 'న' 'ణ' అయి 'పప్లైణు' అను రూప మేర్పడినది. కానీ 'ఫన్లైన్దు' అను రూపము తెలుఁగున నెన్నఁడు నున్నట్లు కొనరాదు. వాణు (టు), పట్టెణు { } అను పదములలోని రెండవ సంయుక్తాక్షరములలో రెండవ యక్షరము డ కారము, డ కారపు బూర్వరూప మగు వింత హల్లు కోఁదగునే కాని బండిజ ఎన్నఁటికిని గానేరదు. ఏలనగా మూఁడుహల్లుల సంయోగములో రెండు బండిజ లుండవు. అట్టి యుచ్చార ముండదు

సరికాని, యింతవఱకును జెప్పిన ప్రక్రియ చొప్పున రాదు - రామఁడు, కొద్దిద్దు-కోండఁడు ఇయ్యది రూపములు సిద్ధించు ' , ని రాముఖు-T Wఁడు, పుత్రుజ్జు -పుత్రుఁడు, చందురుజ్జు ఇత్యాది విధముల రామ, పుత్ర, చందురేత్యాది ప్రాతిపదికముల తుదియకారమునకు ఉకారాదేశము కలదుగదా, ఇది యెట్లు సమర్జిత మగును? అను ప్రశ్న మున్నది. దీని కిట్లు బదులు;

సంస్కృత భాషలో అకారము రెండు దెఱఁగులు గలది. 'అ ఆ' అను సూత్రమున పాణిన్యాచార్యులు సంవృతము వివృతము అని అకారము రెండు విధము లనియు, ప్రక్రియాదశలోని అకారము వివృత మనియు, ప్రయోగదశలోని అకారము సంవృత మనియుఁ జెప్పిరి. తెఱపినోటితో నుచ్చరించిన అకారము వివృతము. ఆంధ్రద్రవిడకర్ణాట దేశములందు అకారము ప్రయోగదశలోఁగూడ నిట్లు తెలిపి నోటితో వివృతముగానే ఉచ్చరింపఁబడుచున్నది. ఈ యుచ్చార మపొణినీయము. ఆంధ్ర ద్రవిడకర్ణాటభాషల సంప్రదాయము సంస్కృత ప్రాకృత భాషలసంప్రదాయము నకంటె వేరయిన దనుట కిదియు నొక సాధనము, ఓడ్రదేశము మొదలగు నుత్తరదేశములందు హ్రస్వాకారము సంవృతముగానే ఉచ్చరింపఁబడును వారు నోరిని గొంత ముడిచియే అ కారోచ్చారము జరుపుదురు. ఆ సంవృతోచ్చారము మనకు ఉ కారమునకు, ఒకారమునకు నడిమిదిగా వినవచ్చుచుండును.

సంస్కృత ప్రాకృతములు, తద్భవములునగు పదముల తుదిహ్రస్వా కారము ఇక్ష్వాకులు మొదలగు నౌత్తరాహరాజుల శాస్త్రీయ సంవృతో చ్చారణరీతి ననుకరించుటలోఁ దెలుఁగున కా రీతి యపరిచిత మగుటచే ఉత్వముగా మార్పు చెందినది. ఈ కారణముచేతనే విభక్తి 'oడు' కు పూర్వమున నున్న అకారమునకు ఉకారాదేశము వచ్చుట ప్రాయికముగా సంస్కృత ప్రాకృత సమభవ శబ్దములకే కొనవచ్చుచున్నది. దేశితెలుఁగు శబ్దముల కట్టులేదు. కొండఁడు, తిక్కఁడు, మారఁడు, రేచఁడు ఇత్యాదిశబ్దముల కుత్వము రాలేదు గదా? ఇవి ద్రావిడ భాషా కుటుంబ సంప్రదాయోచ్చారము గల శబ్దము లగుటచే వీనికి సంవృతోచ్చారము లేదయ్యెను. ఉకారాదేశము రా దయ్యెను. 13 ఎర్రాప్రెగడ రామాయణము

చదలువాడ యెర్రా ప్రగడ భారతారణ్వపర్వ శేషమును, రామాయణమును, నృసింహపురాణమును, హరివంశమునురచియించెను. హరివంశమున నిట్లున్నది:


శా."నా తమ్ముండు ఘనుండు మల్లరధినీనాధుండు ని న్నాతత
శ్రీ తోడన్ సముపేతుజేసి యేలమీన్ జేపట్టి మా కిచ్చుటన్
జేతోమోద మెలర్ల రామకధ మున్ జెప్పించి యత్యుత్తమ
ఖ్యాతిం జెందితి నింకనుం దనియ నేర గా వ్యామ్మృతాస్వాదసన్, "


దీని బట్టి రామాయణము హరీవంశమునకుఁ బూర్వకృతి యనియు, నది ప్రోలయ వేమారెడ్డి గారి ప్రేరణమున రచితమయ్యే ననియుఁ దెలియనగును.

  • వల్మీకభవు వచోవైఖరి రామాయణంబు నాంధ్రప్రబంధంబుఁజేసె"


నని యేర్రా ప్రెగ్గడవంశమువాఁ డీటీవలిపోఁడు చదలువాఁడ మల్లయకవి చెప్పినాఁడు. దీనినిఁబట్టి యా రామాయణము సంగ్రహరూప మయినదిగాక సకలవర్ణనాపూర్ణమయిన, సంస్కృతరామయణానుసారి యయిన ప్రశస్త ప్రబంధముగా దెలియనగును.

ఇట్టి యెర్రా పెగ్గడ రామాయణ మిప్పుడు గాన రాదు. లక్షణ గ్రంథములలో నెర్రాపెగ్గడరామాయణ పద్యములు పెక్కు లుదాహృతము లయియున్నవి. -2. కూచిమంచి తిమ్మకవి సర్వలక్షణసారసం గ్రహమున ఎర్రా ప్రెగ్గడ రామాయణములోని వని యీ క్రింది పద్యములు సుదాహరించినాఁడు: తెలుఁగుమింగులు 137 w ఇటీవల భాస్కరరామాయణమును పరిశీలించుచుండఁగా వావిళ్ల వారిముద్రణమున యుద్ధకాండములోని యీ క్రింది పద్యము 'ఎఱా ప్రెగ్గడవారి పద్య మని ప్రతీతి' అను అధోజాపికతో కానవచ్చెను.


"ఉ.త్రెవ్వెదు గంటులం గురువు దేఱైడు నెత్తురు రాకమున్న యే
నొవ్వియు నేవికారము మనోగతిఁ జెందకమున్న సాయకం
బవ్వలఁబోకమున్న మకుటాగ్ర విఘట్టనరావ మొప్పుంగా
నువ్వున నుప్పతిల్లె నసురోద్వహ మూర్ధచయంబు గ్రక్కునన్. "


అది చూచి వ్రాతప్రతులను పరిశీలింతును గదా ఉదాహృతమైన యీ పద్యము ఎట్రాప్రెగ్గడ వారి దని యుండుట మాత్రమే కాక దీనిపూర్వ పద్యము--


"ఉన్నవి యున్నయట్ల తల లుర్వికి డిగె శిరఃప్రవాహముల్
మొన్నొక సారె నిండు దెగ మోపిన సాయక మట్లే యుండఁజాం
గె న్నెఱిఁడూపు వెల్లియని ఖేచరకోటి నుతించె నంచితో
త్పన్నదశాస్యరాఘవతపః కరలాఘవచిత్రసంపదల్."


అనుపద్యము 'భాస్కరుని వారి' దనికూడఁ గలదు. ఈ పద్యములు పెక్కుప్రతులలోఁగానరావు. కొనిప్రతులలోనే కలవు. ఇవి రాముఁడు రావణునితలలు తెగఁ గొట్టు ప్రకరణమునందలివి. యుద్ధకాండములోని యీ భాగమున భాస్కరరచనము నేఁడు కానరాదు. భాస్కరుఁడు కడముట్ట యుద్ధకాండము రచించినట్టు ప్రతీతియు లేదు. ఇందు భాస్కరరచనముగ పద్య ముందుటనుబట్టి చూడఁగా భాస్కరుడు యుద్ధ కాండమును కడముట్ట రచించె నని యేర్పడుచున్నది. ఇవే కాక, యుద్ధకాండమున మఱికొన్ని పద్యములు కొన్ని ప్రతులలో మాత్రమే యధికముగాఁ గానవచ్చుచున్నవి. దొరకిన యుద్ధకాండప్రతులనెల్ల పరిశీలించిన యెడల నట్టివి మఱికొన్ని పద్యములుగూడ భాస్కరునివిగనో, ఎట్రాప్రెగ్గడవిగనో వేర్పడఁగల పనుకొందును. యుద్ధకాండ విషయ మిట్టుండె. అరణ్యకాండమున ముద్రణములంు ప్రధనపాఠముగ గ్రహింపఁ బడిన గ్రంథ భాగములు తాళపత్రప్రతులలో సాధారణముగా దొరకుచున్నవియు, పాఠాంతరముగా నధఃకరింపఁబడినవియు నగు గ్రంథభాగములకంటెఁ బ్రశస్తరచనము కలవి. ఒకవేళ నవియెల్ల ఎఱప్రెగ్గడ రచనమేమో యని యొక పెద్ద సందేహము నాకుఁ గలిగెను. ఆ గ్రంథభాగములలో వాల్మీకిరామాయణానుసారులు కానివి కొన్ని రచనములు కలవు.

చ.“తపనుఁడు వేఁపఁజొచ్చె ననుఁ దమ్ముఁడ! వృక్షముక్రిందఁ బెట్టు:నా
దపనుఁడు రేయి లేఁడు వసుధావర! చంద్రుఁడుగానిః చంద్రునిన్
నృపసుత! యె ట్లెఱింగితివి నీవు; మృగాంకము చూడనునీ హా
చపలమృగాక్షి! చంద్రముఖ ! జానకి! యెక్కడ నున్న దానవే"?

"సౌమిత్రే, నను సేవ్యతాం తరుతలం చండాంశు రుజ్జృంభతే
చండాంశో ర్నిశి కా కథా రఘుపతే, చంద్రోఽయ మున్మీలతీ.
వతైత ద్విదితం కథన్ను భవతా ధత్తే కురంగం యతః
క్వాసి ప్రేయసి, హా కురంగనయనే, చంద్రాననే, జానికి "

(ప్రసన్న రాఘవము)

ఇత్యాదులు.

ఇట్టి యీప్రధాన పాఠరచనముకూడ ప్రాచీనకవికృతమే కావలెను. కాని, యిది భాస్కరరామాయణ మను పేర లభ్యమగుచున్న గ్రంథములోనిది కాదు-- భాస్కరరామాయణతాళపత్రప్రతులలోఁ గానరాదు కాన. ఇట్టి సందేహములతో నేను చీకాకుపడుచుండఁగా డాక్టరు నేలటూరిగాకట రమణయ్య గారు తమ కానెగొందిలో నొక భాస్కరరామాయణపుఁ దాళపత్ర ప్రతి దొరకె ననియు, అం దారణ్యకాండమున ఎఱాప్రెగ్గడ కృతములుగా కొన్ని పద్యములు గానవచ్చె సనియు తెలిపి ఈ క్రిందిపద్యములను నాకుఁ జూపిరి:

ఆ నెఱజోదు కేలుచొనఁకై నిగుడించుట యమ్ము మౌర్వి సం
ధాసము సేత నిండఁదెగఁ దార్కోనీ లక్ష్యము సేయు డేయుడున్,
గాన సజస్రమండలితకార్ముక మొక్కటి గంటిఁ గంటి న
ద్దాసదీర్ఘ దేహసముదాయనిరంతర పాదవేగముల్.

స్రగ్దర.
కరిణీయానంబు నవ్వున్ గతి నవలతికాకార మంగంబు చంద్రున్
బురుణించున్ ముద్దుమో మంబురుహదళములంబోలుఁ గన్ను ల్విపంచీ
స్వరసంకాశంబు పల్కున్ జలదళినిచయస్పర్థియైయుందు వేణీ
భర మాతన్వంగి కింద్రప్రముఖ నిఖిల దిక్పాల కాథీలశౌర్యా,

చ.అలినిభవేణి చంద్రసద్మశాసన యుత్పలపత్రనేత్ర కో
మలలతికాభిరామభుజ మంజులవృత్తలసత్కుచడ్పడూ
కలితసుమధ్య హృద్యకటి కామ్యతరోరువు రమ్యజంఘ యు
జ్వలచరణాబ్జ తద్వనిత జానకినా, విలసిల్లు రావణా. "

వా రిందుకై మదరాసులోని యితర తాళపత్రప్రతుల నెల్లం బరిశీలించిరట! ఆ విషయము నిట్లు చీటిలో వ్రాసి పంపిరి : "ఈ పద్యాలు నేను అనెగొందినుంచి తెచ్చిన ప్రతిలోనివి. అందు 'ఎర్రాప్రగడ పద్యాలు' అను శీర్షికతో గూడియున్నది. ఇది గాక అడయారు లైబ్రరి G.NO. XXXII T. 13 G. 'యెర్రప్రగడ వారి పద్యం (తాళ, ప. 86, పం.1) అనుమాటకు తరువాత పై మూడు పద్యాలు కలవు. ఇంకను మద్రాసు యూనివర్సిటీ కలెక్షన్ (ఎర్రాప్రెగ్గడ పేరులేకున్నను) 1/150 నంబరు ప్రతియందు మూడుపద్యములును గానవచ్చుచున్నవి. అట్లే 1/426 లో కూడా పద్యాలు పేరులేకుండా కొన్పించుచున్నవి. G.Or. Mss. Madras. 14-10-7 దీనిలో ఎర్రాప్రెగ్గడ పద్యాలు' అన్న మాటలేదు. కానీ ఆ పద్యాలలో "కరిణీయానంబు", "అలినిభ వేణి" అన్న పద్యాలు కాన్పించుచున్నవి."

ఈ మూఁడుపద్యములతో పాటు తక్కిన అరణ్యకాండరచనాభేదము లెల్లఁగూడ ఎర్రాప్రెగ్గడ రచనములు కావచ్చునేమో యనికూడ నే ననుమానించు చున్నాను. అయోధ్యాకాండమునఁగూడ రచనాభేదములు చాలఁగాఁ గలవు. అందుఁగూడఁగొన్ని యెర్రాప్రెగ్గడపద్యము లుండునేమో! ఇట్లు భాస్కరరామాయణగ్రంథభాగము లెన్నోచిక్కులతో నున్నవి. అవియెల్ల జాగ్రత్తగాఁ బరిశీలించి యిదమిత్థమని నిర్ణయింపవలసియున్నది. భాస్కర రామాయణమున ఎర్రాప్రెగ్గడ రచనములు కొన్ని చేరియుండుట తథ్యము.

4 ఆ నడుము నేను ప్రాచ్య లిఖిత పుస్తకశాలలోని యొక సంకీర్ణ పద్యముల తాళపత్రసంపుటమును పరిశీలించుచుండఁగా అందు రామాయణ యుద్ధకాండమున పద్యములు ముప్పది కానవచ్చినవి. చదువఁగా నవి ప్రసిద్ధములైన భాస్కరరామాణణాది గ్రంథములలోనివిగా తోఁచలేదు. భాస్కరరామాయణమును, భారతారణ్యపర్వాంతర్గత రామాయణమును, భాగవతాంతర్గత రామాయణమను, మొల్లరామాయణమును, రామాభ్యదయ మును ఘనగిరి రామకవి సకలవర్ణనాపూర్ణరామాయణమును పరిశీలించి చూచితిని. ఆ కానవచ్చిన ముప్పది పద్యములు నందెందును గానరాలేదు. ఆ పద్యములుగూడ ఎర్రాప్రెగ్గేడ రామాయణములోనివి కావచ్చునను కొనుచున్నాను. వానిలో-


"నిను సేవించినఁగల్లు మానవులకున్ వీటీవధూటీఘటీ
ఘనకోటీ శకటీకటీతటి పటీగంధీభవాటిపటీ
రసటీహారిపటీ సువర్ణమకుటీ ప్రచ్చోటికాపేటికల్
కనదామ్నాయ మహాతురంగ శివలింగా నీలకంఠేశ్వరా!"!


ఈ 28 వ పద్యము నీలకంఠేశ్వరస్తుతిరూప మయినది. ఇది వేఱొక గ్రంథములోనిది యయినను గానవచ్చును. కానీ, యీ సంకీర్ణపద్య సంపుటమున సుదాహృతరామాయణపద్యములతో నున్నది. కాన రామాయణములోనిదియే కావచ్చు నసుట సంగత మగును. ఎర్రాప్రెగ్గడ నెల్లూరి మండలమందలి గుడ్లూరి నీలకంఠేశ్వరస్వామిభక్తుఁడు. ప్రోలయ

వేమారెడ్డిగారి ప్రేరణమున నాతఁడు రామాయణము నా నీలకంఠేశ్వరస్వామి కంకితముగా రచించెనేమో! ఈ పద్యము గుడ్లూరి నీలకంఠస్వామి స్తుతి సందర్భములోనిది గోవచ్చును.!

ఆ పద్యములలో ఎర్రాప్రెగ్గడ రచనాగౌరవము కానవచ్చుచున్నదా యని సందేహము తోచును. పద్యము లన్నియు సలక్షణములై యున్నవి. గొప్ప రచనా ప్రౌఢిమ కానరాకున్న దనవచ్చును కాని యర్రా ప్రెగ్గడ తొలుతటి కూర్పుకాన యిందు రచనమునఁ గొంత వెన్పాటు గల దేమో!

5.

శ్రీనాథుఁడు 'పరిఢవింతుఁ బ్రబంధపరమేశ్వరునిదేవ సూక్తి వైచిత్రి నొక్కాక్కమాటు' అని తనయెర్రా ప్రెగ్గడరచనానుకరణాభిమాసముసు వెల్లడించుకొన్నాఁడు. ఈ క్రింది పద్యద్వయమున ఎర్రా ప్రెగ్గడ సూక్తి వైచిత్రియు, శ్రీనాథుని తదనుకరణమును గాననగును;


"ఉ.కందక గాజువాలక మొగంబు వికాసమునొందెఁ జేతు లీ
యందములైన కాళ్ళు నరుణాంబురుహంబులలీలఁ గాంతఁ జె
 న్నాందెడు, జీవహీను లీటు లుండరు ప్రాణముతోడనున్న వా
డిందుసహోదరుఁడు ధరణీశ్వర నీకు విషాద మేటికిన్?"

ఉ."కందక గాజువాఱుక వికాసము ఉందక మందహాసని
ష్యందము చెక్కుటద్దముల నాటక నెమ్మది నిద్ర వోవున
బందమునొందె ధాత్రి సిరియాలకుమారకువ్య చంద్రుఁ దా
నందము నొందె నప్పు డెలనాఁగమనంబును భర్తచిత్తమున్. "

(శ్రీనాథుని హరవిలాసము)

ఎర్రాప్రగడ 'సూక్తివైచిత్రి' శ్రీనాథుని సమకాలపుఁ బ్రసిద్ధకవీ జక్కనకూడ

“ఈత్రయిఁ దాఁ బ్రబంధపరమేశ్వరుఁడై విరచించె శబ్దవైచిత్రి
నరణ్యపర్వమున శేషము......... "

అని ప్రశంసించెను.

సంస్కృత వాల్మీకి రామాయణమునకును, ప్రాచీనాంధ్రరచనములగు రంగనాథభాస్కరరామాయణములకును జాల భేదములు గలవు. రంగనాథభాస్కరరామాయణలుగూడఁ గొన్ని కాండములందుఁ బోలికలు గలిగి, కొన్ని కాండములందు లేక యున్నవి. రంగనాథ రామాయణమున విశిష్టాద్వైత విషయములు గొన్ని యధికముగాఁ జేరినవి.కొన్నికథాభేదము లున్నవి; అధికకథ లున్నవి. అందుఁ గొన్నిటికి సంస్కృతమూలము గానరాదు. దేశికథా సంప్రదాయముల ననుసరించి వానిని కవిచేర్చియుండ వచ్చును. ఎర్రాపెగ్గడ రామాయణాంద్రీకరణము హరివంశాంద్రీ కరణమును బోలియుండు ననఁదగును. ఇప్పు డుపలబ్ధము లయిన పద్యములు సంస్కృతాను సారులుగా నున్నవి. ఆయా పర్యముల పట్టులను సంస్కృత వాల్మీకి రచనలతోసు, తెలుఁగు రంగనాథ రచనాభాగములతోసు బోల్చి చూచిన నీయెర్రా ప్రెగ్గడ పద్యములు సరిగా సంస్కృతానుసారులుగా నుండుట వ్యక్త మగును.


రంగనాథ భాస్కరరామాయణములు ఎర్రాప్రెగ్గడ రచనమున కంటెఁ బూర్వము వెలసిన వనందగినవి. ఎర్రాపెగ్గడ కించుక తర్వాతికాలమువాఁ డగును - భాస్కరరామాయణ యుద్ధ కాండశేషమును పూర్తిచేసిన అయ్యలార్యుఁడు. ఇంచుమించుగ నాతని కాలముననే తెలుఁ గున మఱొక రామాయణాంద్రీరణము వెలసినది.

రామాయణకృతి కృతియై. ఆ మెఱయుచు నాంధ్రకవిపితామహుఁడనఁగా
భూమిం చినభీమన యను-నామంబున వెలసె సత్యనారనఘనుఁడై,

(సింహాసనద్వాత్రింశిక,)

'పిన భీమన', యని 'ఆంధ్రకవిపితామహుఁ' డని పేరందిన. రామాయణకృతికర్తయైన యీ సత్యనారస అనపోతకుమారసింగభూపతి (వెలుగోటి వెలమరాజు) సమకాలమువాఁ డగును. ఈ రామాయణము

గూడ నిపుడు గానరాదు. ప్రాచీన లక్షణ గ్రంథకారులుగాని, యితర ప్రాచీనకవులు గాని యీ సత్యనారనను స్మరించినట్లు గానరాదు. ఎట్రాప్రెగ్గడ రామాయణము ఎర్రాప్రెగ్గడనాఁటనుండి కూచిమంచి తిమ్మకవినాఁటి దాఁక సుప్రచారము గలదిగాఁ దెలియవచ్చు చున్నది. నూటయెనుబది యేండ్ల క్రిందటిదాఁక సురక్షితమై యున్న యీ గ్రంథ మీనాఁడు గూడ నెక్కడనేని అపరిజ్ఞాతముగా నుండవచ్చును. గోదావరీమండలమున కందరాడ, చంద్రమపాలెముల (కూచిమంచి తిమ్మకవియూళ్లు) చుట్టుపట్టులఁ గాని , కృష్ణా గుంటూరు నెల్లూరు కడప కర్నూలు మండలములలోఁ గాని అది దొరకఁదగు ననుకొందును. నెల్లూరు కర్నూలు కడప మండలములలో ప్రాచీన గ్రంథపరిశీలన మింకను సరిగా జరుగవలసియున్నది. ఆయా చోట్ల నపరిచితముగా నున్న తాటియాకు కట్టలను పరిశీలించి ఎఱ్ఱ పెగ్గడరామాయణము నేపుణ్యాత్ముఁడేని యుద్ధరింపఁగల్గు నని విశ్వసించుచున్నాను. ఎట్రాప్రెగ్గడ నృసింహపురాణము తప్పులతో నొక్క ప్రతిమాత్రమే ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తకశాలలోఁ గలదు. దానికిని మంచి ప్రత్యంతరము కావలెను. ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయోపాధ్యక్షు లగు శ్రీ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు ఎర్రాప్రెగ్గడ రామాయణమును సంపాదింపఁ గల్గితిమేని యది మన కొక భాగ్యవిశేష మనియు, దాని నార్జింపఁగలవారి కెంత సాహాయ్యమేనీ చేయ నుత్సహింతు మనియు ఆనడుమ రాజమహేంద్రవరమున జరిగిన రెడ్డి సామ్రాజ్యవర్ధంత్యుత్సవమునం జెప్పిరి. శ్రీరామలింగారెడ్డిగారి పవిత్రాశయము సఫలమగుట కపేక్షించుచున్నాను. 14 కవితాపారమ్మము

శ్రీవేంకటపార్వతీశ్వరకవుల 'యేకాంతసేవను, దాని యనుకార్యమగు 'గీతాంజలి' ని బురస్కరించుకొని 'కవితాపారమ్య' మనువిషయమును గూర్చి నేను తలపోయుచుండు విషయముల నిక్కడ నించుక ప్రస్తావింతును.


శ్రీ వేంకటపార్వతీశ్వరకవులు రచియించిన యేకాంత సేవాకావ్యము రవీంద్రనాథ టాగూరుగారి 'గీతాంజలీ' చ్ఛాయగలదిగా విఖ్యాతి గాంచినది, 'గీతాంజలి' యు, 'నేకాంతసేవ' యు వ్యంగప్రధానకావ్యము లనియు, అవాజ్మానసగోచరమైన యీశ్వరతత్వమునుగూర్చి యన్వేషము జరుపువారి నవి యొకానొక యవ్యక్తానుభూతికిఁ దారఁగలిగియున్న వనియు వాకొనుట సహృదయులకు ననుభవపునరుక్తి.

వ్యంగ్యప్రధాన మైనకావ్య ముత్తమకావ్య మని యాలంకారికుల నిశ్చితనిర్వచనము. విరిసినపూవు సువాసనను, పుప్పొడిని, మకరంద బిందువులను తననెలవునకుఁ బై పడి యివీ యింతవరకే యని గీటుగీయ నలవికానంత వింతగా చుట్టుపట్టుల కెంతదాఁకనో ప్రసరింపఁజేసి వేడుక గొల్పినట్లు, వ్యంగ్యవైభవముగూడ నిది యింతే యని గ్రుద్ధి హద్దుగీటు గీయరానంతవింతగా వాచ్య లక్ష్యములకంటె మించిన యుద్ధవిశేషముల నెన్నింటి నేని జలజల రాల్చుచు నానందము గొల్పును. వ్యంగ్య వైభవము వాచ్యాతిశాయి గనుక వాచ్యమున నిర్వహింపఁదగనివియుఁ, దరము గానివియు నగుసర్ధముల ననుమితపఱచు నది సామాజికులను విశాల యోచనమునకుఁ బాల్పబచి యనిర్వచనీయానందమునకుఁ దార్చును.


లోకానుభూయమానములగు సామాన్యవిషయములలోనే వ్యంగ్యవైభవ మింతచమత్కార జనక మగు సనఁగా, నిఁక నవాజ్మనస గోచరము, సర్వజగద్వ్యాపారమూలాధారము నగు నీశ్వరతత్త్వమును

నిర్వచించుటకో, నిరూపించుటకో పూనినపుడు దాని చిద్విలాస మిఁక నెంతేని వింత గొల్పునదై యుండి తీఱును గదా. క్రాంతదర్శియైన సుకవి తనలో దృశ్యాదృశ్యముగా వెలుంగులు గొలుపుచున్న తత్త్వమును వ్యక్తావ్యక్త వాక్కులతో వ్యంగ్యమర్యాదతోనే సామాజికులకు పరిస్ఫురింప జేయవలసినవాఁ డగును, ఉత్తమగాయకుఁడుగూడ నొక్కోకపు డంతరంగమున గానామృతము పొర్లు వాలుచుండఁగా నుచ్చస్థాయికి భోయిపోయి, కంఠశక్తి వెనుబడఁగా శిరః కంపహస్తవాలనభ్రూభంగా దులచే గేయావశేషము నవగతపబుచువాఁ డగును,


కవి తనలో నెక్కడో యనభివ్యక్తముగా నెప్పుడో గోచరించిన పరతత్త్వము నాలంబముగాఁగొని దాని యనుభూతివాసనచొప్పునఁ దన నేర్పుకోలఁదీ భాషతో నొకప్రతికృతిని గల్పించి, సామాజికులకు దానిని బ్రదర్శించి పరమార్థానందచ్ఛాయ ననుభవింపఁజేయును. కవీశ్వరునట్లు సామాన్యజనుఁ డట్లు దాని దర్శింపనేని, ప్రదర్శింపనే చాలఁడు. అట్లే చిత్రకారుఁడును తన కేక్కడో-లోపలనో వెలుపలనో గోచరించిన దృశ్యమును దేశకాలాంతరములందు తనభావవాసనాసంస్కారమువలనఁ గొనివచ్చి తననేర్పున కనుగుణముగా వన్నెచిన్నెలతో రూపు గల్పించి, చూపి సామాజికుల నానందపఱచును.

ప్రకృతిపుష్పము వెలార్చుసౌందర్యసౌరభ్యాదులు చిత్ర పుష్పమున లేవు. అయినను సామాన్యమానవులీ చిత్రకారుని పుష్పము నధికానందముతో నాలోకింతురు. ప్రతికృతికంటే సాక్షాత్సత్య వస్తు వధికహృద్యము వలయుట విస్పష్ట విషయమే కాన, చిత్రపుష్పముకంటె మూలపుష్ప మధిక హృద్యమే కావలెను గదా? అయినను మూలపుష్పమున నెప్పుడో యెక్కడో కొంతసేపే దృశ్య మగుట, దాని రచయితయు, రచనా ప్రణాళియు నదృశ్యములగుట యన్న కొలుత లుండుట వలనను, చిత్రపుష్పమున సదా సర్వత్ర దృశ్య

మగుట, చిత్రకారుఁడును దద్రచనాప్రణాళియు ప్రత్యక్ష మగుట యన్నగుణము లుండుటవలనను; అంతే కాక, మానవత ప్రాయికముగా మాయాజా సావృతమై సత్యానుభూతికి దూరమై తానే సత్య ప్రతిబింబభూతమై యుండుటవలనను, సులభమగు సత్యప్రతికృతికే మానవ ప్రకృతి ముచ్చటపడును.

సామాజికాభిరంజనమునకై కవియు తాను కల్పించిన సత్య ప్రకృతికి వస్వలంకారశిల్పము, భాషాపరివేషము శయ్యా వైయాత్యము ఛందస్సందర్భము పొసగించి స్వారస్యాతిశయము సంపాదింపఁ జూచును.

సృష్టివ్యాపార కార్యమును స్పష్టముగా, సర్వదృశ్యముగా సాగించుచుఁ గూడఁ దత్కర్త యీశ్వరుఁడు తన్ను దాచుకొని తన కార్యములచేతనే తన్ననుమానిపించు చున్నట్లు ఉత్తమకవియు సత్యప్రతికృతియగు తనకవితాకల్పనలోఁ దత్పరమార్థ మంతర్లీనమై వ్యక్తముగా ధ్వన్యర్థవేద్యము కాలేకపోయినచో నట్టికవి వట్టి యబద్ధాలకోరుగానే గర్షితుఁ డగును.

అనఁగా, కవిత యొకవిధముగా నసత్యకల్పనమే యైనను, కవితలో ననభివ్యక్తముగా సత్యానందము వ్యంజనావృత్తి గోచరమై సందర్భిత మయియుండఁబట్టియే యది హృద్య మగుచున్న దన్నమాట.

ఈశ్వరతత్త్వము అవాజ్మనసగోచర మగుట తథ్యము. అట్లయ్యు దాని నాకళించుటకై లోకమెల్ల నటతటపడుచుముందు కడుగువేయుచున్న దనుటయుఁ దథ్యము, అది యనివార్య మగుటయుఁ దథ్యము, మానవయత్నము లెల్ల సత్యార్థములు,జానార్థములు నానందార్థములు నగుటను బట్టియు, నీశ్వరుఁడు నిరతిశయసత్యజ్ఞానానందాత్మఁకుఁ డగుటను బట్టియు నిది యిట్లే యనవలెను. ఉపనిషత్తు “ అసతో మాస ర్గమయ, తమసో మా జ్యోతిర్గమయ, మృత్యో ర్మామృతం గమయ” అని భగవత్రాప్తిని ప్రతిపాదించుచున్నది. కాఁగా, ఎఱిఁగయో, యెఱుఁగకయో యెటుపోయినను ఘట్టకుటీ ప్రభాతన్యాయమున సర్వమానవగతియు, అంతే యేమి - సర్వప్రాణిగతియు నీశ్వరాభిముఖమే యగుచున్నది. కాస ఈశ్వరప్రాప్తి ప్రాణికోటి కెల్ల సనివార్యమేకదా !

సదసత్తులతో, జ్ఞానాజ్ఞానములతో, ఆనందదుఃఖములతో, అపాయ, తన్ని వృత్తులతో కలగలు పయి గజిబిజిగా నున్న ప్రపంచవృత్తిలో తా ముపద్రష్టలై లోకసామాన్యమున కీయీశ్వరప్రాప్తియత్నమున తాత్త్వికులు, శాస్త్రకారులు, చిత్రకారులు, కవులు పురోగాములై యుందురు.

తాత్త్వికులు, శాస్త్రకారులు ఘోరదీక్షతో నంతరంగసముద్రమును మథించియు, బాహ్యమాయావరణారణ్యమును జీల్చికొని బాటలు తొక్కియు గుర్తించి, తెచ్చిన దివ్యవిజ్ఞానపదార్ధములను పరికరములుగా ల గొనియే వారివెనుక నడచువాఁ డగుకవీశ్వరుఁడు వానిలో మే లేర్చి వారు గుర్తించిన మార్గములలోనే చలువ పందిళులను, రసామృతప్రపలను గల్పించుచు, నింకను వెనుక నడచు మానవ సామాన్యమునకు వేడుగొల్పుచు వారీపయనము సుఖమయము గావించును,

తాత్త్వికునిలోఁ బరమార్థసాక్షాత్కార ముండును. కవిలోఁ దదనుసారిగా ప్రసన్నమధురాంశచ్ఛాయాకల్పనము లుండును.

తాత్త్వికునిలో కవితాంశములుసు, కవిలో తాత్త్విక తాంశములును గూడ ననుగతములై యుండువచ్చును.

తాత్త్వికుల తత్త్వజ్ఞానము పెరుగఁగా పెరుగఁగా తన్మూలమున కవితలో తాత్త్వికతాంశములు పెరుగఁగా పెరుగఁగా సంఘమున తాత్త్విక తాశ్రద్ధ పెచ్చుపెరుగును. అప్పుడు కవిత తేటదేరి క్రమపరిణామముతోఁ బరమార్థపరాయణ మగును. కృత్రిమకవితావిడంబనముల కపుడు తావుండదు. కవి కపుడు సత్యప్రతికృతికల్పన మనావశ్యక మగును. సౌందర్యసముచిత మయిన ఆ పరమార్థమే, అనఁగా సత్యమే యప్పుడు 150 పోజ్మయాకృతిఁ దాల్చును. పదనాఱువన్న బంగారమును మించినమేనిసారు గల శుద్ధ సాత్త్వికతేజోవిరాజితునకు బంగారపుటలంకారములతో బనియేమి?

శాస్త్రకారుల శారీరకపదార్థ విజ్ఞానరసాయనాది శాస్త్ర ప్రజా తిశయమున గులాబీ పువ్వును సువాసనతో, సౌకుమార్యముతో, పూవు తేనెలో, పుప్పొడితో సర్వసులభముగా శాస్త్ర ప్రక్రియ చొప్పునఁ గల్పింపం గల్గినపుడు గులాబిచిత్రకల్పన ప్రయోజనము సమసిపోవును. శాస్త్రజ్ఞులు శబ్దస్పర్శరూపరసగంధములను జ్ఞానేంద్రియ వ్యాపారములతో నిప్పటికి శబ్దరూపములను సర్వత్ర సర్వదా సులభములు చేయఁగల్గినట్లు తక్కిన మూడింటినిగూడ చేయఁగల్గ వచ్చును. అనఁగా మదరాసురేడియోలో పాడఁగా నపుడే గ్రామఫోనులో నెక్కించిన పాట, యెక్కడఁబట్టిన సక్కడ, ఎప్పుడు పట్టిన సప్పుడు వినఁదగినట్లు, చెన్నపురిలోనే రేడియోస్థానమునఁ బెట్టిన భక్ష్యభోజ్యముల చవియు, పూల వాసనయు, వస్తువుల స్పర్శయు సదా సర్వత్ర యాస్వాదింపఁ దగినది, యాఘ్రాణింపఁ దగినది, స్పృశింపఁ దగినది కావచ్చును గదా!

ఇట్టివి జరిగినచో ఇంక ననుకరణములయు. ప్రతికృతి కల్పనములయు. కవితాకల్పనములయు ప్రయోజన మేముండును? సత్యజగదానందమే కాని కవికల్పిత జగదానంద మప్పు డక్కలు లేక పోవును, కవి యపుడు దన కనుకార్యుఁడగు నీశ్వరునికిఁ దాను బ్రతిబింబతను గాక తాదాత్మ్యమునే పొందును. ఇట్లు మానవతలో నీశ్వరతాదాత్మ్యము గోచరింపను గోచరింపను వాజ్మయముకూడ నకృత్రిమ మయి తాత్త్విక మగును. ఆత్వీకులయు, సాత్త్వికులయు దివ్యవిజ్ఞానము లిందుకు తార్కాణము. “తత్త్వమసి" యిందుకు ప్రమాణము.