సర్వదర్శన సంగ్రహం/ప్రత్యభీజ్ఞ దర్శనం

వికీసోర్స్ నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు


ప్రత్యభీజ్ఞ దర్శనం


8.1 అత్రాపేక్షోవిహీనానాం జడానాం కారణత్వం దూష్యతీత్యపరితుష్యంతో మతాంతరమన్విష్యంత: పరమేశ్వరేచ్ఛావశాదేవ జగన్నిర్మాణం పరిధుష్యంత: స్వసంవేదనోపపత్త్యాగమసిద్ధప్రత్యగాత్మతాదాత్మ్యే నానావిధమానమేయాదిభేదాభేదశాలిపరమేశ్వరోనన్యముఖప్రేక్షిత్వలక్షణస్వా తన్వ్యభాక్ స్వాత్మదర్పణే భావాత్ ప్రతిబింబవదభాసయదితి భణంతో బాహ్యాభ్యంతరచర్యాప్రాణాయామాదిక్లేశప్రయాసకలావైధుర్యేణ సర్వసులభమాభినవం ప్రత్యభిజ్ఞామాత్రం పరాపరసిద్ధయుపాయమభ్యుపగచ్ఛంత: పరే మహేశ్వరా: ప్రత్యభిజ్ఞాశాస్త్రమభ్యస్యంతి. తస్యేయత్తాపిన్యరూపి పరీక్షకై:

సూత్రం వృత్తిర్వివృతిర్లఘవో బృహతీత్యుబే విమర్శిన్యౌ.
ప్రకరణవివరణపంచకమితి శాస్త్రం ప్రత్యభిజ్ఞాయా:

తత్రేదం ప్రథమ సూత్రం

కథంచిదాసాద్య మహేశ్వర: స్యాదాస్యం జనస్యాప్యుపకారమిచ్ఛన్
సమస్తసంపత్సమవాప్తిహేతుం తత్ప్రత్యభిజ్ఞాముపపాదయామీతి.

8.2 కథంచిదితి - పరమేశ్వరాభిన్నగురుచరణరవింద్యుగలసమారాధనేన ప్రమేశ్వరఘటితేన ఏవత్యర్థ:. ఆసాద్యేతి - ఆ సమంతాత్పరిపూర్ణతయా సాదయిత్వా, స్వాత్మోపభోగ్యతాం నిరర్గలాం గమయిత్వా. తదనేన విదితవేద్యత్వేన పరార్థశాస్త్రకరణోధికారో దర్శిత:.

8.3 అన్యథా ప్రతారణమేవ ప్రసజ్యేత్. మాయోత్తీర్ణా అపి మహామాయాధికృతా విష్ణువిరించ్యాద్యా యదీయైశ్వర్యలేశేన ఈశ్వరీభూతా: స భగవానానవచ్ఛిన్న ప్రకాశానందస్వాతంత్య్రపరమార్థో మహేశ్వర:. తస్య దాస్యం. దీయతేస్మై స్వామినా సర్వ యథాభిలషితమితి దాస:. పరమేశ్వరస్వరూప - స్వాతంత్ర్యపాత్రమిత్యర్థ:.

8.4 జనశబ్దేనాధికారి - విషయనియమాభావ: ప్రాదర్శి. యస్య యస్య హీదం స్వరూపకథనం తస్య తస్య మహాఫలం భవతి. ప్రజ్ఞానస్యైవ పరమార్థఫలత్వాత్.

8.5 తథోపదిష్టం శివదృష్టౌ పరమరుభిర్భగవత్సోమానందనాథపాదై: -
ఏకవారం ప్రమాణేన శాస్త్రాద్వా గురువాక్యత:. జ్ఞాతే సువర్ణే కరణం భావానాం వా పరిత్యజేత్ ఇతి

8.6 అపిశబ్దేన స్వాత్మనస్తదభిన్నతామవిష్కుర్వతా పూర్ణత్వేన స్వాత్మని పరార్థసంపత్త్యతిరిక్త- ప్రయోజనాంతరావకాశశ్చ పరాకృత:. పరార్థశ్చ ప్రయోజనం భవత్యేవ. తల్లక్షణయోగాత్. న హయయం దేవశాప:. స్వార్థ ఏవ ప్రయోజనం న పరార్థ ఇతి. అత ఏవోక్తమక్షపాదేన - యమర్థమధికృత్య ప్రవర్తతే తత్ప్రయోజనం ఇతి.

8.7 ఉపశబ్ద: సామీప్యార్థ:. తేన జనస్య పరమేశ్వరసమీపతాకరణమాత్రం ఫలం. అత ఏవాహ్ - సమస్తేతి. పరమేశ్వరతలాభే హి సర్వా: సంపదస్తన్నిష్యణ్దమయ్య: సంపన్నా ఏవ, రోహణాచలలాభే రంతసంపగ ఇవ. ఏవం పరమేశ్వరతాలాబే హి సర్వా: సంపదస్తన్నిష్యణ్దమయ్య: సంపన్నా ఏవ, రోహణాచలలాభే రత్నసంపద ఇవ. ఏవం పరమేశ్వరతాలాభే కిమంత్యత్ప్రార్థనీయం? తదుక్తముత్పలాచార్యై: - భక్తిలక్ష్మీసముద్ధానాం కిమన్యదుపయాచితం. ఏతయా వా దరిద్రాణాం కిమయందపయాచితం.

8.8 ఇత్థం షష్ఠీసమాసపక్షే ప్రయోజనం నిర్ధిష్టం. బహుర్వీహిపక్షే తూపపాదయామ: .సమస్తయ్స బాహ్యాభ్యంతరస్య నిత్యసుఖదేర్యా సంపత్సిద్ధి:, తథాత్వప్రకాశ:, తస్యా: సమ్యగవాప్తిర్యస్యా ప్రత్యభిజ్ఞాయా: హేతు: సా తథోక్తా. తస్య మహేశ్వరస్య ప్రత్యభిజ్ఞా, ప్రతి అభిముఖ్యేన, జ్ఞానం. లోకే హి స ఏవాయం చైత్ర ఇతి ప్రతిసంధానేనాభిముఖీభూతే వస్తుని జ్ఞానం ప్రత్యభిజ్ఞఏతి వ్యవహ్నియతే. ఇహాపి ప్రసిద్ధపురాణ సిద్ధాగమానున్మానాదిజ్ఞాతపరిపూర్ణశక్తికే పరమేశ్వరే సతి స్వాత్మని అభిముఖీభూతే తచ్ఛక్తిప్రతిసంధానేన జ్ఞానముదేతి నూనం స ఏవేశ్వరోహమితి. తామేతాం ప్రత్యభిజ్ఞాఅనుపపాదయామి. ఉపపత్తి: సంభవ:. సంభవతీతి సత్సమర్థాచారణేన ప్రయోజకవ్యాపారేణ సంపాదయామీత్యర్థ:. యదీశ్వరస్వభావ ఏవాత్మా ప్రకాశతే, తర్హి కిమనేన ప్రత్యభిజ్ఞాఅప్రదర్శనప్రయాసేనేతి చేత్ - తత్రాయం సమాధి:. స్వప్రకాశతయా సతతమవభాసమానేప్యాత్మని మాయావశాద్ భాగేన ప్రకాశమానే పూర్ణతావభాససిద్ధయే దృక్క్రియాత్మకశక్త్యావిస్కరణేన ప్రత్యభిజ్ఞాఅ ప్రదర్శ్యతే. తథా చ ప్రయోగ: 'అయమాత్మా పరమేశ్వరో భవితుమర్హతి. జ్ఞాన క్రియాశక్తిమత్త్వాత్. యో యావతి జ్ఞాతా కర్తా చ స తావతీశ్వర: ప్రసిద్దేశ్వరవద్రాజవద్వా. ఆత్మా చ విశ్వజ్ఞాతా కర్తా చ. తస్మాదీశ్వరోయం ఇతి.' అవయవపంచకస్యాశ్రయణం మాయావదేవ నైయాయికమతస్య కక్షీకారాత్.

8.9 తదుక్తముదుయాకరసూనునా -
కర్తరి జ్ఞాతరి స్వాత్మన్యాదిసిద్ధే మహేశ్వరే. అజడాత్మా నిషేధం వా సిద్ధిం వా విదధీత క:.

8.10 కింతు మోహవశాదస్మిందృష్టేప్యనుపలక్షితే. శక్త్యావిష్కరణేనేయం ప్రత్యభిజ్ఞఓపదర్శ్యతే.

8.11 తథా హి-
సర్వేషామిహ భూతానాం ప్రతిష్ఠా జీవదాశ్రయా. జ్ఞానం క్రియా చ భూతానం జీవతాం జీవనం మతం.

8.12 తత్ర జ్ఞానం స్వత: సిద్ధం క్రియా కార్యాశ్రితా సతీ. పరైరప్యుపలక్ష్యేత్ తథాన్యజ్ఞానముచ్యతే.

8.13 యా చైషాం ప్రతిబభా తత్తత్పదార్థక్రమరూపితా. అక్రమానందూచిద్రప: ప్రమాతా స మహేశ్వర: ఇతి చ.

8.14 సోమానందనాథపాదైరపి- సదా శివాత్మనా వేత్తి సదా వేత్తి మదాత్మనా ఇత్యాది.

8.15 జ్ఞానాధికారపరిసమాప్తావపి - తదైక్యేన వినా నాస్తి సంవిదాం లోకపద్ధతి:. ప్రకాశైక్యాత్తదేకత్వం మాతైక: స ఇతి స్థితి:.

8.16 స ఏవ విముశత్వేన నియతేన మహేశ్వర:. విమర్శ ఏవ దేవస్య శుద్ధే జ్ఞానాక్రియే యత: ఇతి.

8.17 వివృత్తం చాభినవగుప్తాచార్యై:. 'తమేవ భాంతమనుభాతి సర్వం, తయ్స భాసా సర్విభిదం విభాతీతి శృత్యా ప్రకాశచిద్రూపమహిమ్నా సర్వయ్స భావజాతస్య భాసకత్వమభ్యుపేయతే. తతశ్చ విషయప్రకాశస్య నీలప్రకాశ: పీతప్రకాశ ఇతి విషయోపరాగభేదాద్భేద:. వస్తుతస్తు దేశకాలాకారసంకోచవైకల్యాదభేద ఏవ. స ఏవ చైతన్యరూప: ప్రకాశ: ప్రమాతేత్యుచ్యతే.