పుట:Neti-Kalapu-Kavitvam.pdf/192

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search
ఈ పుట అచ్చుదిద్దబడలేదు


157

శృంగారాధికరణం

   "క్రౌంచద్వంద్వవియోతొత్దు శోకు శ్లోకత్వ్మాగత:"

అని ఆనందవర్ధనుడ్ కీర్తించిన క్రౌంచద్వంద్వవియోగం అధారంగా సీతారామ సంయోగవియోగాలను నెలయించిన వాల్మీకికృతిని లోకంలో వున్న సమస్తకావ్యజాతంలో మహోన్నతస్థానం పొందదగ్గ రామాయణాన్ని ప్రశంసిస్తూ

   "యత్ర ప్రవృత్తికాస్త్రార్ధం సమ్మనేన నిరూపితు"

(పారాశర్యోపపురాణం)

  (యెక్కడ ప్రవృత్తిశాస్త్రార్ధం బాగా ప్రకాశితమయిందో)

అని అన్నారు సంయోగంతో వియోగం సంబద్ధమైనది గనుక వియోగం సంయోగ సంబంది అయి సంయోగవియోగాలు రెండూ శృంగారమవుతున్నవి ఈ తీరుగా శృంగారం గ్రాహ్యంమాత్రమేగాకుండా సమస్త జగత్ద్సితికి హేతువుకావడంవల్ల ప్రధానమనిగూడా నిరూపించాను. ఇట్లా ప్రవృత్తిమార్గాన్ని చేపట్టిన కావ్యం ప్రవృత్తి హేతుభూత మయిన సంయోగాన్ని స్వీకరించడం అత్యంతం ఉచితమన్నాను. ఇందుకే భారతీయులు కవిత్యోన్నతికి ఆకరమైన నాటకంలో శృంగారం (వీరమైనా) ప్రధజనమన్నారని వ్యాఖ్య చేస్తున్నాను. వీరాన్ని గురించి నాటకాది కరణంలో వివరించాను గనుక యిక్కడ వదలుతున్నాను. వేదాంతజిజ్ఞాసులుస్దంపూర్ణంగా బలం ప్రాపించినతరువాత శాంతాన్ని గూడా రసకోటిలో సాహిత్యవేత్తల స్ధిరపరచినట్లు కనబడుతున్నవి. భరతుడు శాంతరసం చెప్పకపోయినా

    "నిర్వేదస్ధాయిభావ: శాంతోస్తి వనమో రసక"  (కావ్య)

అని నుమ్మటాదులు శాంతాన్ని ప్రతిపాదించినఫిధం

    "నిర్వేదస్యామంగళ ప్రాయస్య ప్రదమమను పాదేయత్వే: పి

ఉపాదానం వ్యభిచారిత్వే: సి స్ధాయిత్వాభిదానార్ధం" (కావ్య)