పదబంధ పారిజాతము/అడి

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search

అడ_____అడి 41 అడి_____అడి

  • "అరహతముని వోయి యడవుల గలసె." బస. 6. ఆ. 165 పుట.

అడవులపా లగు

  • చెల్లాచెద రయి పాఱిపోవు.
  • "ఆ కలకలమున జిత్తం బాకులతం బొంద దొంగ లడవులపా లై."
  • కా. మా. 4. 104.

అడవుల వెన్నెలలు

  • పైపై తళుకులు.
  • తాళ్ళ సం. 5. 24.

అడసాల

  • వంటశాల.
  • అడ, అడు, అడి - వంట అన్న అర్థంలో కన్నడమున ప్రచురంగా ఉన్న పదాలు. అడసాల, అడబాల ఇందులోనుండి వచ్చినవే.

అడవులుపట్టు

  • దేశంమీద పోవు.
  • "ఆ యజమాని కాస్తా గటుక్కు మనే సరికి ఆకుటుంబం అంతా అడవులుపట్టి పోయింది." వా.

అడావడి చేయు.

  • హడావుడి చేయు.
  • "తొడలయందం బడావడి నొనర్ప." శ్రవ. 3. 25.

అడిగంట్లు

  • అడుగులూ బడుగులూ.
  • "ర, త్నాకర రత్న రాసు లడిగంట్ల." కవిక. 1. 11.

అడిగండ్లు మడిగండ్లు

  • అడుగు బడుగూ.
  • మిగులూసగులూ అనుట. జం.
  • "అడిగండ్లు మడిగండ్లు తిరిప మిడెడు కటికిదేబె లెల." వేమన.
  • శ. ర. లో అడుగు కండ్లు అనుకొని అడుగున నిలిచిన రాళ్లు అని అర్థ మిచ్చుట సరి కాదు.

అడిగఱ్ఱ

  • పాదదాసుడు.
  • "హరగణంబుల కెల్ల నడిగఱ్ఱ ననిన." ప్రభు. 8. 188.

అడిగించుకొను

  • ఒకరితో నీతి చెప్పించుకొను, ఒకరు అనుటకు వీలుగా తప్పు దారి నడుచు.
  • "విన్నావొ వినవొ నీతి స, మున్నతు లడిగించుకొనగ నొప్పనివి ధరన్." నిరం. 3. 25.

అడిగి కొను

  • బ్రతిమాలు.
  • "అడిగికొన్నను మొగం బిడనీనిచెక్కిళ్లు ప్రేమ దీఱగ ముద్దుపెట్టి పెట్టి." కవిరా. 5. 188.
  • "ఇట్లా చేయవద్దురా అని ఎన్నోవిధాల అడుక్కొన్నాను. వాడు వింటేనా?" వా.

అడిగినయంతలోన

  • అడిగినదే తడవుగా, వెంటనే.
  • "అడిగినయంతలోన సరసాన్నములన్ సమకూర్చు." పారి. 1. 61.

అడిగేవాడు లేడు.

  • అడ్డుపెట్టువా రెవ్వరూ లేరు. అడి_______అడి 42 అడి_______అడి
  • ప్రశ్నించేవా రుండరు. ఏమి? అని అనేవా రుండరు.
  • "ని, న్నడిగెడువా డుండడు ప్రొ, ద్దుడిగిన బయనింపు మించు కోపిక గలుగున్." క్షేత్ర. పు. 37.
  • చూ. అడిగేవాళ్లు పెట్టేవాళ్లు లేరు.

అడిగొట్టు

  • కుచ్చితుడు.

అడిచిపడు

  • మిడిసిపడు.
  • చూ. అడిచిపాటు.
  • "నీకు వృద్ధసేవ లేకున్కి యెఱుగంగనయ్యె రిత్త యిట్టు లడిచిపడుటం, బట్టి."
  • భార. కర్ణ. 3. 71.

అడిచినుకు పొడిచినుకు

  • కొద్దిగా పడువాన.

అడిచిపాటు

  • మిడిసిపాటు.
  • త్వర, తొందర అని నిఘంటువులలోని అర్థము సరి కాదు.
  • "సమర ము పేక్షించి శాంతిమై నుండెద నడిచిపా టేటికి."
  • భార. భీష్మ. 3. ఆ.
  • "జడనిధిచందంబున ని,మ్మడు వొప్పంగ నిప్పు డేమి మాడెను నిమ్మై, నడచిపడ రిత్త నెవ్వగ, లుడుగుడు మఱి చూచు కొంద మొయ్యన తఱిలోన్."
  • భార. శాంతి. 3. ఆ.
  • "అడిచిపడు నాజ్యహోమ మంత్రాహుతులకు."
  • శృం. నైష. 4. ఆ.

అడిత్రావు (గు) డనక

  • తక్కువతిండి అని చూడక.
  • "అడిత్రాగు డనక యిప్పటి, కడిదికి నేమాంస మైన గ్రక్కున గొనిరం డెడసేయక..."
  • నారా/ పంచ. 1. ఆ.

అడితిదారు

  • అడితి పుచ్చుకొని సరు కమ్ము వాడు.
  • చూ. అడిసాటా.

అడిదపు మెకము

  • ఖడ్గమృగము.

అడిబంటు

  • సేవకుడు, కాపలావాడు.
  • "ఆమని యింద్రియముల కడిబంటను."
  • తాళ్ళ. సం. 7. 246.

అడిబండ

  • అధముడు.
  • ఒక తిట్టు.

అడిబీరపుతులువ

  • డంబాచారపు మనిషి, వట్టి బీరములు పలుకువాడు.
  • "అడిబీరపు తులువ గెలుచు నటె పాండవులన్."
  • భార. ద్రో. 4. 184.

అడిబీరము

  • శుష్కప్రతాపము.
  • భార. ద్రో. 4. 184.

అడియండ

  • నమస్కారము, దాసోహమనుట. అడి - కాలు (అడి+అండ) అడియేన్ వంటిది.
  • "దండంబు దర్పితోద్దండరక్షోహర్త కడియండ జాతరూపాంబరునకు."
  • రుక్మాం. 1. 123. అడి______అడి 43 అడి_______అడు

అడియడు

  • పాద సేవకుడు.

అడియరి

  • సేవకుడు, నీచుడు.
  • "అడియరితనమున న ప్పాండవుల నాశ్రయింపజాల." భార. సౌ. 1. 7.
  • "అడియరి యై తా భోగార్థముగా దాచిన." విజ్ఞా. అచా. 87.
  • "అటమటీని తోడ నడియరితోడను వెలకు నెత్తమాడ వెరవు గాదు."
  • ఉ. హరి. 3. 112.

అడియాలము

  • సంకేతము, ఆనవాలు.
  • దక్షిణాంధ్రంలో ఇది వాడుకలో నేటికీ ఉన్నది. *రూపాం) అడయాళము. ఇది కన్నడంమాట.
  • "అందరకు సంజ్ఞలు నడియాలంబులుం గల్పించి."
  • భార. భీష్మ. 1. 122.
  • "వాడు దొంగిలించినా డనడానికి అడియాళం ఏమీ దొరకలే దట." వా.

అడియాస

  • పేరాశ.
  • "అక్కట! మోసపోయి యడియాసల జావక యున్న దాన."
  • భార. విరా. 2. 226.
  • "సామ్యముల గోరక పొ మ్మడియాస లేటికిన్." భార. అర. 4. అ.
  • "వాడి వన్నీ ఒట్టి అడియాసలు." వా.

అడివి మేళం

  • అమాయకురాలు. ఏమీ తెలియనిది అనుట.
  • "ఆవిడ ఒట్టి అడివి మేళం. దాన్ని కట్టుకొని ఏం చేస్తావు?" వా.

అడిసాటా

  • కమిషను వ్యాపారము. అడితిగొని చేయు వ్యాపారము. అరసట్టా, సట్టా వ్యాపారం అని నేటివాడుక.

అడిసిగ్గులు

  • నునుసిగ్గులు. తలవంచుకొన జేయుసిగ్గులు. ఇందులోని అడికూడా కాలే, కాళ్లు చూచుకొనుట. తల వంచుకొనుట ఒకటే కదా.
  • "అడిసిగ్గులు తమకంబులు నుడివోవగ." యయాతిచరిత్ర.

అడకులు దిన్న ట్లగునే కడుపున గుట్టెత్తినపుడు

  • చేసినప్పటికంటె దానిఫలితం అనుభవానికి వచ్చినప్పుడు తెలుస్తుంది అనుపట్ల ఉపయోగించే పలుకుబడి.
  • "అడుకులు దిన్న ట్లగునే కడుపున గుట్టెత్తినపుడు గడు బఱచితి."
  • భార. ద్రోణ. 4. 89.

అడుక్కు తిను

  • ఒకతిట్టు, కోపంతో ఎక్కడో దేబిరించు అనుట.
  • "చదువుకోక పోతే అడుక్కు తింటాడు."
  • "ఇంతసే పెక్కడ అడుక్క తింటున్నావురా." వా.

అడుక్కొను

  • ప్రాధేయపడు.
  • "జనని యడుక్కొని చదువుకో అడు_______అడు 44 అడు_______అడు

బొమ్మన్న వినక వేమఱు వెక్కి వెక్కి యేడ్చు." హంస. 3. ఆ. 142.

  • "నామాట వినరా అని యెంత అడుక్కున్నా వాడు విన లేదు." వా.
  • "పెద్దవాణ్ణి అడుక్కుం టున్నాను. ఇక అక్కడికి వెళ్ళకు." వా.

అడుక్కొని తిను

  • చూ. అడుక్కు తిను.

అడుగంటు

  • 1. ఇంకిపోవు, తఱుగు, నశించు.
  • 2. అన్నము మొదలగునవి మాడిపోవు.
  • "లేకి నిధవ్రజంబు, లవలేశము కాంచన భూధరంబు ర,త్నాకరరత్న రాసు లడుగంట్లు......పురవైశ్యుల సంపద లెన్ని చూపుచోన్." కవికర్ణ. 1. 11.
  • "అన్నం అడుగంటింది."
  • "వాళ్ళింట్లో ఉన్న బంగారం, వెండి అంతా అడుగంటి పోయింది." వా.

అడుగకుండిన పోదు

  • అడిగితీరవలసిందే అనుట.
  • "అడుగకుండిన బోదింక ననుచు బలికె." కళా. 7. 6.
  • "నిన్నీవిషయం అడగాలని చాలనాళ్ళ నుంచీ అనుకొంటున్నాను. ఇన్నాళ్లూ కుదర లేదు. ఇక అడగకుండా ఉండడానికి వీలు లేదు." వా.

అడు గటు పెట్టను

  • కాలు కదల్చను.
  • ఖండితముగా రా నని చెప్పుటలో ఉపయోగించుపలుకుబడి.
  • "ధరణి విడిచి దివికి నడు గటు వెట్టన్." కళా. 3. 244.

అడు గటు పెట్టలేను

  • ముందుకు నడవను.
  • "తల నిండగ నర్థము వోసి తేని నే నడుగటు వెట్టగా వెఱతు నచ్యుత." ప్రభా. 1. 92.
  • రూ. అడుగు తీసి అడుగు పెట్ట లేను."

అడుగడు గశ్వమేధము

  • అడుగడుగూ ఒక గండం. అశ్వమేధం అతి కష్టసాధ్యమైనయాగం లక్షణయా అంత కష్ట మైనపని అనుట.
  • "అడుగడు గశ్వమేధ మగు నాజి మొనన్." కుమా. 11. 44.

అడుగడుగునకు

  • తేప తేపకు, అడుగు పెట్టినప్పు డెల్ల.
  • "అర్ద్రవస్త్రంబు లంగంబు లంటవడకి, కొనుచు నమ్రత నడుగడుగునకు బెద్ద, మాట గోవింద యనుచును."
  • హంస. 4. ఆ. 212.
  • "వాడు అడుగడుక్కూ ఆక్షేపిస్తాడు." వా.

అడుగ బంపు

  • విచారించు, కుశల మడుగు.
  • "నాటనుండియుం బదిలము గాగ నన్నడుగ బంపనికారణ మేమి?" పారి. 2. 28.

అడుగబోవు

  • యాచించు.
  • "బలిదైత్యు నడుగ బోయిన నాటి హైన్య మొకటి." జైమి. 1. 44. అడు_____అడు 45 అడు_____అడు

అడుగవచ్చినవారు

  • పిల్లకు పెత్తనము వచ్చిన వారు.
  • "అడుగ వచ్చినవార లయ్యబలరూప, శిలకులగుణవిఖ్యాతి చాల మెచ్చి."
  • శుక. 2. ఆ. 153 ప.

అడు గామడ యగు

  • ఒక కొంత దూరమే ఆమడ దూరముగా తోచు - దౌర్బల్యాదులవలన.
  • "పొడలు పెట్టుచు దన కడుగామ డై యుండ." కా. మా. 3. 193.
  • "నల్ల రేగడభూమి, వర్షాకాలంలో నడిచే వారికి అడుగు ఆమడగా నుండును."
  • కాశియా. పు. 51.

అడుగు ఆమడగా నడుచు

  • మహాభారముతో, శ్రమతో నడుచు.
  • "ఆ గర్భిణీస్త్రీ అడుగామడగా నడిచివస్తే నీవు ఏమాత్రం కనికరం లేకుండా పొమ్మంటే యెక్కడకు పోతుంది?" వా.

అడుగుకొని తిను

  • యాచించు.
  • "వాడు ఊళ్లో అడుగుకొని తింటున్నాడు. అస్తా? పాస్తా?" వా.

అడుగుగులాము

  • పాదదాసుడు.

"రమ్మని పొమ్మని తెమ్మని
యిమ్మని కానిమ్మ టంచు నే గొమరుంబ్రా
యమ్మున నానల నిడుసమ
యమ్ముననీదృశులు నాదునడుగుగులాముల్"

  • భద్రావత్య. 2. ఆ.

అడుగు తప్పని

  • జవదాటని.
  • నా. మా. 94.

అడుగు దప్పక

  • జవదాటక.

"పతిభక్తితోడ జరిపెడు,
వ్రతములు వల దనెడునట్టి వనితలు గలరే?
పతిమాట కడుగు దప్పక,
సతులకు ననుకూలబుద్ధి జరియింప దగున్." రుక్మాం. 4. 79.

అడుగు దప్పినచో దప్పు పిడుగు

  • కొంచెము పొరపాటు చేసినా ప్రమాద మగును; కొంచెం జాగర్తపడితే అది తప్పును అనుట. పిడుగు పడునప్పుడు ఒక అడుగు అటు వేసిన ప్రమాదము, ఇటు వేసిన ఆ ప్రమాదం తప్పును. తద్వారా యేర్పడినపలుకుబడి.
  • "అడుగు దప్పినచో దప్పు బిడు గటంచు."
  • శుక. 1. ఆ. 319 ప.

అడుగు దాటడు

  • ఏమాత్రం మాట నతిక్రమించడు అనుట.
  • "వాడు అన్నమాట అడుగు దాటితే ఒట్టు." వా.

అడుగు దీయక

  • వెనుకంజ వేయక.
  • "కడగి సింహముమీద గవిసిన నైన నడుగు దీయక గుండె లవియు మోదుదుము."
  • గౌ. హరి. ప్రథ. పంక్తి 477-78.