నరస భూపాలీయము/కావ్యాలంకారసంగ్రహము

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search

శ్రీరస్తు


నరసభూపాలీయము

కావ్యాలంకారసంగ్రహము



గ్రంథాదికృత్యములు


శ్రీలీలావతి దా నురోమణిసభా సింహాసనత్కౌస్తుభా
వేలాభాప్రతిబింబితాంగి యయిన న్వే ఱొక్కతం దాల్చినాఁ
డౌలే యంచుఁ దలంచునో యన యమందానందుఁడై లక్ష్మి నే
వేళం గౌఁగిటఁ జేర్చుశౌరి నరసోర్వీనాథునిం బ్రోచుతన్.

1


సీ.

ఏలేమ కడలిరాచూలి యౌ టెఱిఁగించుఁ, గలితవళీతరంగములరంగు
ఏమానినీరత్న మిందుసోదరి యౌటఁ, బ్రకటించుమొగముపోలికతెఱంగు
ఏతన్వి కందర్పుమాత యౌ టెఱిఁగించు, గరగృహీతాంభోజకాండకలన
ఏసాధ్వి దనుజారియిల్లా లవుటఁ దెల్పు, వలి వినీలాబ్జజిన్నయనగరిమ


తే.

యట్టి శ్రీదేవి సుకవివాగమృతదంబు, నఖిలభువనోన్నతము నైనయౌబళేంద్ర
నరసవిభుమందిరం బాత్మశరణ మనుచు, నుండి యేకాలమును బాయకుండుఁగాత.

2


చ.

పలుకులకొమ్మనెమ్మొగముఁ బార్వణచంద్రునిఁ గాఁ దలంచి యు
జ్జ్వలనిజభద్రపీఠజలజంబు నిమీలిత మౌనొ యంచు నే
ర్పలవడ భారతీవనిత నాత్మముఖంబులలోనె తాల్పుచుం
జెలఁగువిధాత యోబయనృసింహున కిచ్చుఁ జిరాయురున్నతుల్.

3


సీ.

 ఒకటి యక్షరవిలాసోల్లాసమున మించ, నొకటి తాళప్రౌఢి నుల్లసిల్ల
నొక్కటి నారికేళోన్నతిఁ దాల్ప నొ, క్కటి గోస్తనీగుచ్ఛకలనఁ దనర
నొకటి సువృత్తభావోన్మేష మొంద నొ, క్కటి పల్లకీతుంబికలనఁ జెలఁగ
నొకటి భారవిశేషయుక్తిఁ బెం పొంద నొ, క్కటి గిరీశమతానుకారి గాఁగ


తే.

నసమసాహిత్యసంగీతరసము లనెడు, గుబ్బపాలిండ్లు దాల్చుపల్కులవెలంది
సరసగుణహారు నోబయనరసధీరు, నవ్యకృతనాయకునిఁ గా నొనర్చుఁగాత.

4


శా.

 గంగం దాల్చితి వుత్తమాంగముననన్ గైకోలు గావించి త
ర్ధాంగీకారమునం బురంధ్రి నిను వామాంగంబునం దాల్పనే

శృంగారోన్నతిఁ జూడు మంచు గిరిజ న్శీర్షాపగాబింబిత
స్వాంగానందితఁ జేయుశంభుఁడు నసింహాధీశ్వరుం బ్రోవుతన్.

5


చ.

అరుదుగ వామభాగలలనాకలనాచలనాత్ముఁడైన యా
హరుగురుఁగాంచి తానును దదాకృతియౌగతి నేకదంతుఁడై
కరికరిణీగుణంబులు మొగంబునఁ దాల్చి జగంబు లేలు నాం
తరకరుణాసనాథు గణనాథు మరుద్గణనాథుఁ గొల్చెదన్.

6


సీ.

తనయాస్యగహ్వరంబునకు ఖద్యోతజృం, భణము ఖద్యోతజృంభణము గాఁగ
దనకరాంభోజాతమున కలగంధమా, దన మొకగంధమాదనము గాఁగఁ
దనశౌర్యరహర్యక్షమునకు మైరావణ, స్ఫురణ మైరావణస్ఫురణ గాఁగఁ
దనవాలదంభోళి కెనయు కర్బురగోత్ర, గరిమ కర్బురగోత్రగరిమ గాఁగ


తే.

నఱలు రామానుజన్మజీవప్రదాన, ధుర్యపర్యాయధాత మేదురవిరోధి
బలపయోధివిలంఘనప్రబలశక్తి, యోబయనృసింహభూభర్త కొసగుఁగాత.

7


సీ.

ఎవ్వాఁడు మొదలఁ దా నిలకు భారతి డించెఁ, దగ భగీరథుఁ డభ్రతటినిఁ బోలె
భ్రమరకీటన్యాయభాతి నేకవిరాజు, వాగ్దేవి దాన యై వన్నె కెక్కె
వారవృత్తములు మాని వాణి యెవ్వానికై, వలచి నానాశ్లేషములకుఁ జిక్కె
నెవ్వానివాఙ్మాత్ర మినుని ధాత్రికిఁ దెచ్చి, పేర్మితోఁ గరము లర్పించుకొనియె


తే.

నట్టిమహిమాధికులఁ గొల్చి యఖిలమునివ
చోనుపమశక్తిధృతపురాణార్థవితతు
లనుఁగుఁదెనుఁ గనుభవ్యదివ్యాంజనమునఁ
గనుఁగొనఁగఁ జేయునంధ్రసత్కవులఁ దలఁచి.

8


సీ.

ఏమహాత్ములు గల్గ భూమీశసభలలోఁ, గవులకు నధికవిఖ్యాతి గల్గె
నేకృతార్థులు గల్గ నెల్లపామరులకు, గణన మీరుప్రబంధకములు గల్గె
నేవాఙ్నిధులు గల్గ నిరవొందురసికుల, కమితలీలావినోదములు గల్గె
నేప్రవీణుల గల్గ నిల నలంకృతికృతో, ద్యములకు దోషలక్ష్యములు గల్గె


తే.

నేదయాళులు బుధవచోహేతిచకిత, విసరదపశబ్దభరణలాలసముఖాబ్జు
లట్టి నిఖిలోపకారధీరాత్ములయిన, సకలకవిధూర్వహులకు నంజలి యొనర్తు.

9


వ.

ఇవ్విధంబునఁ బ్రారీప్సితగ్రంథనిర్విఘ్న పరిసమాప్తిసంప్రదాయావిచ్ఛేదలక్షణనిబంధనంబు గా నిఖిలాభీష్టదేవతానమస్కరణంబును, సుకవిబహూకరణంబును, గుకవినిరాకరణంబును గావించి, యుదంచితవిరించిసంచితప్రపంచచరదభంగబుధపుంగవహృదయంగమంబును, గంభీరరససముజ్జృంభితకవితాంభోధితరణకరణప్రగుణోపకరణపరిణతతరణిప్రకాండంబు, నశేషగుణదోషవిశేషదుర్వారనీర

క్షీరవివేచనోచితప్రశంసితహంసాయమానప్రతిమానబంధంబు నగు నొక్కబంధంబు నివర్తింపఁబూనియున్నసమయంబున.

10


సీ.

లలితాకలంకకలాకలాపంబున, నేరాజు రేరాజు నేవగించి
భూభారభరణలీలాభిముఖ్యంబున, నేమేటి తామేటి నెగ్గులాడుఁ
జతురభాషామనీషావిశేషావాస్తి, నేభోగి యాభోగి నీసడించు
శరణాగతగణాతిభరణాధికగుణాప్తి, నేశౌరి యాశౌరి నేపు సూపు


తే.

నతఁడు రిపురాడఖర్వగర్వాంధకార, గంధనిర్గంధనాంభోజబంధుబంధు
బంధురావార్యశౌర్యధురంధరుండు, సరసగుణహారుఁ డోబయనరసవిభుఁడు.

11


వ.

వెండియు బ్రచండభుజాదండతాండవమండలాగ్రఖండితారాతిమండలుండును నఖండనవఖండపృథ్వీమండలధురాధరణపరాభూతఖండపరశుకుండలుండును నజాండకరండపిచండిలయశఃపూరకర్పూరహారుండును సరస్వతీమనోభండారచౌర్యకారుండును సమరసమయసముజ్జృంభితజంభారిదోస్స్తంభుసముత్తంభితదంభోళిధారావిదారితమహాభీలశైలాళివిసాలరవకోలాహలలీలాహళహళికాసమారంభసుభగంభావుగంభీరవిజయభేరీభయంకరభాంకారసంకలసముట్టంకితదిగ్విటకుండును నక్షుద్రతరసురక్షోభకరమదోన్మత్తరక్షోన్నతరక్షోవరక్షోవిక్షోదవిచక్షణాక్షీణనృహర్యక్షరూక్షవీక్షణీభవదాశుశుక్షణిక్షణసముత్క్షిప్తకీలాకరాళావిచ్ఛిన్నాచ్ఛచ్ఛాయాచ్ఛటాపటిమఘటనచటులప్రతాపవైభవుండును నుభయగండగండభేరుండాదిబిరుదామందసందీపితప్రాభవుండును నసాధారణమేధావిదారితవేధోమేధోపబోధనిర్నిరోధమధురమధురసావధీరణసమగ్రవాగ్గ్రధనధనసుధీజనగృహద్వారనిర్నిద్రభద్రవారణఘటావికటకటకటాహతటపతదనూనదానాంభోఝరీపరిమళపరిలబ్ధిలుబ్ధలబ్ధామోదమధురభృంగీతరంగితభంగీప్రసంగతప్రసంగాంగీకృతనిరంతరదిగంతరవిశ్రాంతవిశ్రాణనజయానకుండును గుశికసుతకులజలధిజైవాతృకుండును నానావిధఖానాధికసేనాంబువిధానానుపమానాహవమానామితామోఘవైఖరీపరీతబరీదసపాదసప్తాంగహరుండును భోజరాజవంశసంభవుండును లక్కాంబాగర్భపావనుండును జరమభాగవతసంభావనుండును నోబభూపాలపుత్త్రవరుండును గడిదుర్గస్థాపనాచార్యుండును సత్యభాషాహరిశ్చంద్రుండును నగునృసింహక్షీతీంత్రుం డొక్కనాఁడు రుచిరరుచిశుచితావిశేషదూషితోషర్బుధులు బుధులు సరస్వతీప్రవాహసంతతవిహరమాణమహాకవులు కవు లజిహ్మజిహ్వారంగనృత్యదుత్తుంగగైర్వాణవాణీప్రాకృతశౌరసేన్యపభ్రంశపైశాచికామాగధులు మాగధులు నటనజితమహానటులు వరయౌవనసౌందర్యవసతులు సతులు నయవినయసౌజన్యులు రాజన్యు లవధీరితసురరాజమంత్రులు మంత్రులు ప్రబలబలోద్భటులు భటులు పురోహి

తులు హితులు పౌరాణికులు వైణికులు గాయకులు గణికులు నాదిగాఁ గల నిఖిలనియోగిజనంబులు బలసి కొలువ మణిమయాస్థానమధ్యభద్రాసనంబున సుధర్మాసీనుం డగుశునాసీరుచందంబున నందంబుగాఁ గొలువుండి యప్పుడు.

12


సీ.

శతలేఖినీపద్యసంధానధౌరేయు, ఘటికాశతగ్రంథకరణధుర్యు
నాశుప్రబంధబంధాభిజ్ఞు నోష్ఠ్యన, రోష్ఠ్యజ్ఞు నచలజిహ్వాక్తినిపుణుఁ
దత్సమభాషావితానజ్ఞు బహుపద్య, సాధితవ్యస్తాక్షరీధురీణు
నేకసంధోచితశ్లోకభాషాకృత్య, చతురు నోష్ఠ్యనిరోష్ఠ్యసంకరజ్ఞు


తే.

నమితయమకాశుధీప్రబంధాంకసింగ, రాజసుతతిమ్మరాజపుత్త్రప్రసిద్ధ
నరసవేంకటరాయభూషణసుపుత్త్రు, నను బుధవిధేయు శుభమూర్తినామధేయు.

13


క.

కనుఁగొని దయామరందము, కనుఁదమ్ములఁ గ్రమ్మ నుచితగౌరవలీలా
ఘనతరగభీరభాషల, ననియె న్నరసింహుఁ డభినవానందముతోన్.

14


సీ.

బాణు వేగంబును, భవభూతి సుకుమార,తయు, మాఘు శైత్యంబు, దండి సమత,
యల మయూరు సువర్ణకలన, చోరుని యర్థ, సంగ్రహమ్ము, మురారి శయ్యనేర్పు,
సోము ప్రసాదంబు, సోమయాజుల నియ, మంబు, భాస్కరుని సన్మార్గఘటన,
శ్రీనాథుని పదప్రసిద్ధ ధారాశుద్ధి, యమరేశ్వరుని సహస్రముఖదృష్టి,


గీ.

నీక కల దటుగాన ననేకవదన, సదనసంచారఖేదంబు సడలుపఱిచి
భారతీదేవి నీ జిహ్వఁ బాదుకొనియె, మూర్తికవిచంద్ర విఖ్యాతకీర్తిసాంద్ర.

15


ఉ.

కావున నీయుదగ్ర మతిగౌరవయోగ్యనిరూపణంబుగా
నీ నొనరింపఁ బూనిన యనేకమహాకవివాఙ్మోపకా
రావహ మైనకావ్యము మదంకితమై వెలయంగఁజేయు ము
ర్వీవలయప్రసిద్ధబుధవిస్మయదానధురంధరంబుగన్.

16


వ.

అని సబహుమానంబుగాఁ గర్పూరతాంబూలజాంబూనదాంబరాభరణచ్ఛత్రచామరాందోళికాచతురంతయానాగ్రహారాదిప్రదానంబుల బహూకరించుటయు నేను నానందకందళితతరంగితాంతరంగుండనై.

17


సీ.

నిజరూపమునకు వన్నియ దెచ్చు వేఱొక్క, బెళుకొందు ధ్వని హీరకళిక లమర
ఛాయాంతరాలక్ష్యసహజతేజము లైన, లక్షణవైదూర్యలక్ష లలర
రతులతోఁ దులఁదూగు రమణీయరసవిశే,షములను గారుత్మతములు మెఱయ
గురుసువర్ణగుణైకగుంభితస్థితిఁ దాల్చు, నాయకనాయకోన్నతులు సెలఁగ


తే.

నిల నలంకారనికరంబు లిరవుకొలిపి, కమలభవగేహినీపరిష్కరణకరణ
యోగ్యములుగా నొనర్చినభాగ్యనిధుల, భామహాదుల ననిశంబు ప్రస్తుతించి.

18

క.

వారిప్రసాదమున నలం, కారము ధ్వని లక్షణాధికారరసాలం
కారము నొనర్చు నాంధ్రవ, చోరచనచమత్క్రియాభిశోభితమతినై.

19


తే.

 అసదృశరసప్రధానశబ్దార్థములును, రీతులును వృత్తులును నలంకృతులు గుణము
లాది యగులక్షణంబుల నలరుఁ గావ్య, సరణియందు రలంకారసారవిదులు.

20


క.

ఈకావ్యలక్షణంబు ల, నేకులు దొల్లింటిపెద్ద లేర్పఱిచిన సు
శ్లోకనృపచరితనుతి దీ, క్షాకలనయు నభినవాంధ్రకవితము నగుటన్.

21


వ.

ఏతత్ప్రబంధబధురావ్యాజకావ్యాలాపలక్షణకృతక్షణప్రసంగసంగ్రహణనిర్వహణకృత్యంబున నిత్యంబు నత్యంతకృతావసరుండనై.

22


క.

బంధురతరప్రబంధుల, బంధముల కనంతకీర్తిభాగ్యప్రదధౌ
రంధర్యగ్రంథిలము వ, సుంధర ననవద్యరమణసుగుణస్తనముల్.

23


సీ.

రామాయణాదికగ్రంథంబు లనవద్య, నేతృవర్ణనల వన్నియకు నెక్కె
వైశేషికాదినానాశాస్త్రములు శివ, ప్రతిపాదనమున సన్నుతి వహించె
సంధ్యాదిమంత్రము ల్శశ్వదీశ్వరనామ, జపసాధనత ననశ్వరము లయ్యెఁ
బలుకు లొండొంటికిఁ బ్రామిన్కులును బర, బ్రహ్మగోచరముల ప్రణుతిఁ గాంచె


తే.

 ననినఁ గావ్యం బమేయనాయకవికస్వ,రస్వరూపనిరూపణభ్రాజి యగుట
నేర వివరింప నేల బంగారమునకుఁ, జటులసౌరభ్యలహరి యబ్బుటయు కాదె.

24


శా.

వేదంబుల్ నృపశాసనంబులు సుహృద్విజ్ఞాపనంబు ల్పురా
ణాదిగ్రంథము లంగనాజనవిలాసాలాపలీలాసమ
ప్రాదుర్బావము లౌర కావ్యములు కర్తవ్యోపదేశక్రియా
వాదప్రక్రియ లెన్నఁ గావ్యమహిమ ల్వర్ణింపఁగా శక్యమే.

25


మ.

పరమజ్ఞానలతాలవాలము జగత్ప్రఖ్యాతవిఖ్యాతసా
గరచంద్రోదయ మిష్టసంఘటనరేఖాదివ్యధేనూత్తమం
బురుకార్పణ్యదశానిశాదినముఖం బుద్వేలనిర్వాణభ
వ్యరసాస్వాదరసాయనం బనినఁ గావ్యం బెన్న సామాన్యమే.

26


క.

కావున నేవంవిధసుగు, ణావాసం బైన కావ్య మలరును నవర
త్నావేలహారవల్లిక, కైవడి ననవద్యనాయకభ్రాజితమై.

27


మ.

అని యూహించి మదీయసంఘటిత కావ్యాలంకారసంగ్రహం
బనఘంబై వెలుఁ గొందకున్నె రవివంశాధీశ్వరుండౌ నృసిం
హనృపాలాగ్రణికీర్తివర్ణనముచే నాశాంతవిశ్రాంతపా
వనమౌఁ గావున నందు నాయకమహావంశంబు వర్ణించెదన్.

28

నాయకవంశవర్ణనము

సీ.

శ్రీమించు పద్మినీభామామణి కినుండు, నిరతసంసారవార్నిధికిఁ దరణి
త్రిజగతీసజ్జనశ్రేణికి మిత్త్రుండు, బహుమతోవనికి విభావసుండు
సమదమందేహదేహములకుఁ దపనుండు, చతురాగమార్థసంతతికి సవిత
సకలచోరపరంపరకు సహస్రకరుండు, వినతలోకవితానమునకు ద్యుమణి


తే.

హరిహరవిరించిముఖదేవతానుభావ, ఘనతస్వర్ణకారు లొక్కటియ కాఁగఁ
గరఁగి కూర్చిన యపరంజికడ్డి యనఁగ, సూర్యుఁ డిరవొందుఁ దేజోనివార్యుఁ డగుచు.

29


క.

అతనికి వైవస్వతమను, వతనికి నిక్ష్వాకునృపతి యతనికిఁ గుక్షి
క్షితిపతి యతఁడు వికుక్షిం, బ్రతాపఖనిఁ గనియె నతఁడు బాణునిఁ గనియెన్.

30


సీ.

అనరణ్యుఁ డతని కాయ నఘుఁడు పృథుఁ గాంచెఁ, బృథుఁడు త్రిశంకుధాత్రీంద్రు గనియె
నతనికి దుంధుమారాభిఖ్యుఁ డతనికి, మాంధాత యతఁడు సుసంధిఁ గాంచె
నతనికి ధ్రువసంధి యతనికి భరతుఁ డా, ధన్యున కసితుఁ డాతనికి సగరుఁ
డతనికి నసమంజుఁ డతఁ డంశుమంతునిఁ, దిలీపుఁ డాతని సుపుత్త్రుఁ


తే.

డతఁడు గాంచె భగీరథు నాత్మవంశ, పావనుని నాతనికిఁ గకుత్స్థావనీశుఁ
డతఁ డురముఁ గాంచెఁ గనియె నాక్షితితలైక, పతి సునాభాగు నతఁడు నాభాగు గాంచె.

31


చ.

అతనికి నంబరీషుఁ డయుతాయువు తత్సుతుఁ డవ్వసుంధరా
పతి గనియ న్మహాత్ము ఋతుపర్ణు నతండును సత్యకాము నా
తత బలుఁగాంచె నాతఁడు సుదాసునిఁ గాంచెఁ దదీయుఁ డస్తికుం
డతనికి మూలకుం డతని కాశితసంఖ్యరథుండు వెండియున్.

32


క.

ఘనుఁ డతఁ డైలబిలేంద్రుని, గనియెం బృథుధర్మవిభునిఁ గనియె నతఁ డతం
డును విశ్వమహునిఁ గనియెం, గనియె నఖట్వాంగు నతఁడు గాంభీర్యనిధిన్.

33


సీ.

భవ్యుఁ డాతఁడు దీర్ఘబాహునిఁ గనియె నా, తఁడు గాంచె రఘువు నాతనికిఁ గలిగెఁ
బురుషాదుఁ డతనికిఁ బొడమెఁ గల్మాషపా, దుఁడు తత్సుతుఁడు శంఖనుఁడు సుదర్శ
నుఁడు దత్తనూజుఁ డాతఁడు గాంచె నగ్నిప, ర్ణమహీశు నతఁడు శీఘ్రగునిఁ బడసె
నతనికి మరుఁడు దదాత్మజుఁడు శుకుఁ డా, తని కంబరీషుఁ డాతనికి నహుషుఁ


తే.

డతనికి యయాతి నాబాగుఁ డతని కతని, కజుండు దశరథుఁ డతనికి నతని కొదవె
రామభద్రుఁడు దద్వంశరత్న మయ్యె, సొరిది గలివేళఁ గలికాలచోళవిభుఁడు.

34


సీ.

ఏరాజు వివిధపుష్పారాధనమున గం, గాధరునితలమీఁది కౌచు మానె
నేరాజు దివ్యాన్నసారార్పణంబున, శితికంఠు మెడ నున్న చేఁదు మానె

నేరాజురత్నోపహారానుభవభూతి, రుద్రునెమ్ములదండరోఁతి మానె
నేరాజుకాంతనాగారారచనకేళి, భవునకు గిరు లెక్కుపాటు మానె
తే. జలధి దేవేరిఁ గావేరి జనులు సూడ, కుండ నాచ్ఛాదన మొనర్చునొఱపు మెఱయ
నుభయతటములఁ దరుపఙ్క్తు లునిచె నేనృ, పాలుఁ డతఁ డొప్పుఁ గలికాలచోళవిభుఁడు.

35


చ.

అతఁడు మహాదిగంతవిజయం బొనరించి సురాద్రియౌల ను
న్నతనిజమీనలాంఛన మొనర్చుటకై గిరిరాజుఁ ద్రిప్ప న
ప్రతిమతదీయదోర్యుగభరభ్రమితాచలశృంగసంగతా
మితజనరూఢి నేఁడును భ్రమించుఁ దదగ్రగతిన్ గ్రహావళుల్.

36


తే.

శ్రీలఁ జెలువొందు నాకలికాలచోళ, కుంభినినాథుకులమున సంభవించె
ఘనఖనిక్షోణిరత్నంబు గలుగురీతి, భోగసౌభాగ్యసురరాజు పోచిరాజు.

37


సీ.

తనకీర్తికబరవాహిని యీడుగామికి, నమ్మహానదితోడియమున సాక్షి
తనప్రతాపస్ఫూర్తి కినువేఁడి సరిగామి, కతనిబింబము దూఱునరులు సాక్షి
తనధైర్యమహిమకుఁ గనకాద్రి ప్రతిగామి, కచటఁ గాఁపున్నగోత్రాల సాక్షి
తనకాంతికి మృగాంకుఁ డెనగామి కతనితో, సరిపొత్తు మనుకర్మసాక్షి సాక్షి


తే.

గాఁగ విలసిల్లు ననుపమక్షాత్త్రధర్మ, పరత నృపపఙ్క్తి కితఁ డోజబంతి యనఁగ
రాజమృగరాజు వైభవరాజరాజు, భూరిసౌందర్యరతిరాజు పోచిరాజు.

38


క.

ఆపోచిరాజువంశసు, ధాపారావారమునకుఁ దారాపతియై
యే పొందుఁ దిరుమలక్షో, ణీపాలుఁ డనంతకీర్తినిత్యోజ్జ్వలుఁడై.

39


సీ.

రక్షించినాఁడు హిరణ్యధారావృష్టిఁ, జతురార్థిసంఘాతచాతకముల
శిక్షించినాఁ డుగ్రకౌక్షేయపవిధారఁ, బ్రతిపక్షగిరిలక్షపక్షగరిమ
వీక్షించినాఁడు సద్విభవావహవివాహ, సదనంబుఁ గదనంబు సరియకాఁగఁ
బ్రోక్షించినాఁడు సంపూర్ణదయాధార, వితతావదాతపావృతులమీఁద


తే.

నతఁడు రాజన్యమాత్రుఁడు యపరశిఖరి, చరమగహ్వరబంహిష్టజరఠతిమిర
పటలపాటనపటుమహాభాస్వరుండు, రాజకులహేళి తిరుమలరాయమౌళి.

40


క.

ఈరాజశిఖామణికిన్, ధీరాత్ములు తనయు లైరి తిప్పువిభుఁడు గం
భీరరుణాంభోరాశి య, పారకృపమూర్తి వల్లభక్షితిపతియున్.

41


వ.

అందగ్రజుండు.

42


సీ.

తనజయధ్వజమారుతములు వైరికిరీట, ఖచితసన్మణిదీపకళల మలుపఁ
దనశిలీముఖము లుద్ధతవిరోధిశిరోధి, జలశోణితరసాసవము లానఁ
దనతేజము లరాతిధరణీశమదవతీ, కబరికానిబిడాంధకార మడఁప
దనవాహినీప్రౌఢిదర్పితప్రతికూల, భూమిభృన్మదభేదమునఁ దలిర్ప

తే.

నాజి మాంధాత యనఁ బొల్చు రసికలోక, సతతసంరక్షణాస్తోకజాగరూక
నవనవానందహృల్లగ్ననందగోప, బాలకుం డైనతిప్పభూపాలకుండు.

43


తే.

ఆతడు రామప్రభుని బానెమాంబయందు, నౌబళేంద్రుని లక్కాంబయందుఁ గనియె
జలజనయనుండు రుక్తిణీజాంబవతుల, యందుఁ బ్రద్యుమ్న సాంబుల నందినట్లు.

44


క.

వారలలోన ధురంధరుఁ, డై రానునృపాలుఁ డమరు నమరపురంధ్రీ
చారుకరగ్రహలీలా, కారణదోరగ్రకుటిలకౌక్షేయకుఁ డై.

45


చ.

హరిభజనప్రవీణుఁ డగునాధరణీంద్రుఁడు బైచమాంబికం
బరిణయమై తనూభవులఁ బ్రాజ్ఞులఁ దిమ్మనృపాలు నోబభూ
వరు వరదేంద్రుఁ దిప్పమహిల్లభుఁ బానెమరాజు వేంకటే
శ్వరు నిలఁ చక్రవర్తిసదృశప్రథితాతులఁ గాంచె నార్వురన్.

46


చ.

అరయఁగ నమ్మహీవరుల కగ్రజుఁ డైతగు తిమ్మరాజు ని
ర్భరతరఛాటికాతురగపాటనమూర్ఛిత యౌ ధరాతలో
దరికి నిరామయౌషవిధానము నిర్జరవైద్యు వేఁడఁగా
నరిగెడులీల నద్భుతసమగ్రరజోవ్రజ మేఁగు నింగికిన్.

47


క.

ధర నతఁడు రామనృపసో, దరి యగు కొండాంబయందుఁ దనయుని గాంచెన్
వరనుతు నెర వేంకటనిభు, హరిసిరియం దతనుఁ గన్నయాకృతి దోఁపన్.

48


సీ.

మిత్త్రగేహముల నమిత్త్రగేహములఁ, గనకసంఘాత మేవిభుఁడు నిల్పె
ధరాగమమున సద్ధర్మాగమమున ని, ర్భగుణారోప మేరా జొనర్చె
విగ్రహంబున భీమవిగ్రహంబున మహా, విషమాంబకత్వ మేవిభుఁడు దాల్చెఁ
గృతులయందు నిఖిలాకృతులయందును రాగ, భరితవీక్షణ మేనృపాలుఁ డునిచె


తే.

జగతి నే రాజు కువలయోత్సవ మొనర్చు, రాజు గావున నటు స్వీయరక్షచేతఁ
గోరి యన్వర్ణ మగుచంద్రగుప్తదుర్గ, మతఁడు విలసిల్లు వేంకటక్షితివరుండు.

49


తే.

అతఁడు తిమ్మాంబయందుఁ దిమ్మావనీశుఁ, జిన్నతిమ్మప్రభునిఁ గాంచె సీతయందు
రవికులోద్దారకుండైన రాఘవుండు, గరిమఁ గుశలవవీరులఁ గన్న కరణి.

50


క.

ఈ సంతతిఁ దగు తిమ్మ, క్షాసుత్రామునకుఁ గూర్మి సహజన్ముఁ డనన్
భాసిల్లు నోబనృపతి శు, నాసీరమహీజవితరణగుణాస్పదుఁ డై.

51


చ.

సరసనఖప్రసూనభుజశాఖలఁ జెంది వచోమరందమా
ధురిఁ జెలు వొంది కీర్తి యనుతోరపువాసనఁ బొంది సొంపునం
బరఁగుదళంబులం బ్రబలి పండితకీరపరంపరాఫల
స్ఫురణ మొసంగు నోబనృపపుంగవుఁ డాశ్రితపారిజాత మై.

52

ఉ.

భూనుతశౌర్యుఁ డోబనృపపుంగవుఁ డుగ్రరణోర్విభీమబా
హానిశితాసిధార నవతాహితకోటియుదన్తహస్తము
ల్పూని హరింపఁ దద్గళితభూరిసమున్నతఖడ్గము ల్పర
స్థానము చేసిన ట్లమరు సారెకు వారికి నూర్థ్వయాత్రకున్.

53


క.

అతఁ డోబళాంబయం ద, ప్రతిముని నోభనృపాలు రామమహీశున్
క్షితి గాంచె విద్యయం ద,ద్భుతధీనిధి వినయబోధములఁ గాంచుగతిన్.

54


క.

తదనుజుఁడు వరదభూపతి, సుదతీమకరాంకుఁ డమరు సురపురవనితా
విదితవరదానచాతురి, గదిసిన యాత్మీయనామకము సార్థముగన్.

55


వ.

తత్క్రమంబున.

56


సీ.

అవనినభోంతరం బాస్యరంధ్రము గాఁగ, ఘనపంక్తిమోము పైకప్పు గాఁగ
హిమశైలవింధ్యశైలములు కొమ్ములు గాఁగఁ, బూర్ణచంద్రుండు మూఁపురము గాఁగ
శరధులు నాలుగు గొరిజపట్టులు గాఁగ, నైలింపనది గంగడోలు గాఁగ
వాసుకి యాభీలవాలదండము గాఁగఁ, దారకల్ కింకిణీతతులు గాఁగ


తే.

గరిమఁ జెన్నొందు బసవశంకరమహాంక, మాజి నేరాజశేఖరుం డావహించె
నతఁడు నిలువెల్ల మగఁటిమి యనఁగఁ బరఁగు, రామవిభుతిప్పశౌరి నిర్వారితారి.

57


సీ.

బలధూతధూళిచేఁ బందిళ్లు సమకట్టి, యహితరక్తము కలయంపి చల్లి
వనయశోరుచివితాననితానములు గట్టి, వివిధవాద్యధ్వను ల్వెలయఁ జేసి
విమతాస్థిపటలచూర్ణముల ముగ్గులు పెట్టి, ద్విజపరంపరలకు విం దొనర్చి
దళితారికుంభిముక్తాఫలంబులనేస, చల్లి ప్రతాపాగ్ని సాక్షి గాఁగ


తే.

మెఱయు నేరాజు విజయలక్ష్మీవివాహ, విదితసన్నాహుఁడై యతఁ డదురుగుండె
పిఱికికండయు లేనిగభీరఘోర, రణజయోత్సాహి పానెమరామవిభుఁడు.

58


చ.

అతని సహోదరుండు చతురంబుధివేష్టితభూధురంధరుం
డతులితశౌర్యభీకరభుజాగ్రుఁడు వేంకటరాజు వొల్చు నా
క్షితిపతి దానవాసనల ఖేచరశాఖిఁ దిరస్కరింపఁగా
వితతతదీయదుర్యశము విస్ఫుట మౌ నలిమండలాకృతిన్.

59


క.

ఈవంశకర్త యగుతి, ప్పాననిపాలునకుఁ గూరియనుజన్ముఁడు దా
నై వెలయు న్వల్లభధా, త్రీవల్లభుఁ డఖలరాజతేజోనిధియై.

60


సీ.

కమలాప్త కమలాప్త కమలాప్తసన్నిభుం, డేవిభుండు రుచి ప్రభావ దయల
గోరాజ గోరాజ గోరాజసంకాశుఁ, డేరాజు మతి భోగ గౌరవముల
హరిపుత్త్ర, హరిపుత్త్ర హరిపుత్త్ర సదృశుఁ డే, ధన్యుండు జయరూప దాసవిధుల
నాగారి నాగారి నాగారికల్పుఁ డే, మేటి ప్రాభవ వేగ పాటవముల

తే.

నతఁడు సువిచారుఁ డవికారుఁ డనఘుఁ డలఘుఁ, డప్రమేయుఁ డజయ్యుఁ డతి ప్రతాపుఁ
డప్రతీపుఁ డనేకలోకాభివంద్యచరితుఁ డింపొందు వల్లభక్ష్మావరుండు.

61


ఉ.

వల్లభరాజశౌర్యగుణవైభవ మెన్న విచిత్ర మమ్మహీ
వల్లభువైరిరాజి వనవాటికనుండి నిజాంబుజాస్య త
న్వల్లభ యంచుఁ బిల్వఁగ నవార్యతదుజ్జ్వలనామసంస్మృతిం
బెల్లు వడంకుఁ గాంతపయిప్రేమము గొంతనెపంబు సేయుచున్.

62


క.

అతులప్రతాపుఁ డాభూ, పతి ప్రోల్దేవేరియందుఁ బ్రబలునిఁ దిమ్మ
క్షితిపాలునిఁ గాంచెం బశు, పతి పార్వతియందు గుహునిఁ బడసినభంగిన్.

63


సీ.

భోగి మట్టినవానిఁ భోగి జుట్టినవాని, భోగిఁ బట్టినవానిఁ బోలనేర్చుఁ
దమ్మిఁ దాల్చినవానిఁ తమ్మి దొల్చినవానిఁ, దమ్మి మొల్చినవానిఁ దారసించు
మృగము నుంచినవాని మృగముఁ ద్రుంచినవాని, మృగముఁ బొంచినవాని మీఱజాలుఁ
గొండ నొక్కినవానిఁ గొండఁ జెక్కినవానిఁ,గొండఁ గ్రుక్కినవానిఁ గొదవ సేయు


తే.

భరణభూతిజవప్రభాబాహుశక్తి, మతికళాశౌర్యసత్యశుంభత్ప్రభావ
భోగగాంభీర్యగుణములఁ బుడమి నేనృ, పాలకులు సాటి యాతిమ్మపార్థివునకు.

64


తే.

అతఁడు గంగాంబయం దౌబళావనీంద్రు,మూర్తిఘను సింగనిభుఁ గాంచెఁ గీర్తినిధుల
నత్రి యనసూయయందు మున్నబ్జగర్భ, కమలనాథకపర్దులఁ గన్నయట్లు.

65


ఉ.

వారలలో గభీరగుణవారిధి వారిధిపంక్తిలో సుధా
వారధి వోలె భూమిధనవర్గములోఁ గనకాద్రి వోలె దో
స్సారము బీరముం దెగువ సత్యము శౌచము సద్విచార మా
చారము గల్గి పొల్చె బుధసన్నుతుఁ డౌబళరాజు ధన్యుఁ డై.

66


సీ.

అప్పుపా లైనశుభ్రాబ్జంబు రుచి యెంత, మాటమోచినయంచతేట యెంత
నీళ్లు మోచినభవానీభర్తకలి మెంత, బిలము దూఱిన శేషుబలిమి యెంత
తమ్ములతోఁ బోరుతారేశుకళ యెంత, తృణ మైనశరపుంజదీర్తి యెంత
పండ్లిగిలించుకల్పకశాఖిదళ మెంత, విరిసినమల్లెలవీఁక యెంత


తే.

యనుచుఁ దనగీర్తి ధవళాబ్జహంసమదన, మధనవరభోగివిధుశరామర్త్యవిటపి
వికచవిచికిలమాలికావితతిఁ దెగడ, వసుధఁ బాలించు నోబభూవల్లభుండు.

67


సీ.

ఇతనివైరులు వనప్రతతిలోఁ గాఁ పుండ, నన్వర్థ యై ధాత్రి యవని యయ్యె
నితఁ డంతరీపంబు లేల ముద్రాసమున్నిద్రుఁడై జలధి సముద్రుఁ డయ్యె
నితనియాలము చూచి యెల్లవేల్పులు నిమే, షము మాన ననిమేష సంజ్ఞఁ గనిరి
యితనిసేనాధూళి హిమసేతువులు గప్ప, గౌరీశుఁ డపు డంధకారి యయ్యె

తే.

నితనికరుణాంబురాశిసంభృతతరంగ, సంగతం బైనమనమున సంచరించి
శౌరి నారాయణుం డయ్యె జగతి ననుచు, సుకవులు నుతింతు రౌబళక్షోణివిభుని.

68


వ.

తత్క్రమంబున.

69


సీ.

చతురాననాధికశ్రుతిహితశీలుఁడై, విబుధాన్నదానప్రవీణుఁ డగుచు
వసుమతీభారధూర్వహుఁడై నృసింహతా, భ్రాజియై బలిశిరోరత్న మగుచు
నర్జునకరగర్వహరణసత్కీర్తియై, యతనుశాత్రవధర్మహారి యగుచుఁ
గామపాలాఖ్యుఁడై గరిమసర్వజ్ఞుఁడై, నరవరోచిత మైననడత యెఱిఁగి


తే.

శౌరి బహురూపవిహరణశ్రమముఁ జెంద, లేక యన్నిగుణంబులు నేకమూర్తి
యంచు నిరవొందఁ జేసినయట్లు వొల్చు, మూ క్తినిర్జితరతిరాజు మూర్తిరాజు.

70


చ.

చిరతరకీర్తి మూ ర్తినృపశేఖరుఁ డాహవదుర్మదారిభూ
పరులఁ గరాగ్రలోలకరవాలముఖమ్మున గ్రుచ్చి యెత్తుఁ ద
ద్వరశరణాభిలాషయుతవాసనలోకవివిలాసినీపరం
పరలకు వీరు వల్లభులు పట్టుఁ డటంచు నొసంగుకైవడిన్.

71


సీ.

గురువనీపకుల కాదర మొప్పఁ గొం డని, యొసఁగియుఁ గొండని యొసఁగకుండు
నమితలావణ్యలీలావాప్తి వే మారుఁ, గినిసియు వేమారుఁ గినియకుండు
సత్కీర్తిచే సుధాకరదేవసరసుల, నాడియు సరసుల నాడకుండు
నరులపై నిశితసాయకపంక్తి చేపట్టి, విడిచియుఁ జేపట్టి విడువకుండు


తే.

ఫణిపతికి నైన భారతీపతికి నైనఁ, బశుపతికి నైన నలబృహస్పతికి నైన
నవని నవలీలఁ బొగడంగ నలవిగాని, చరితములఁ బొల్చు నాసింగజనవిభుండు.

72


చ.

చకచకమించు సింగనృపచంద్రునిశాక తకృపాణవల్లిలోఁ
బ్రకటవిరోధియూధరథభద్రగజాశ్వవరూథినీకదం
బకములు గాన వచ్చు సులభప్రతిబింబితమూర్తులై మహా
జికలితసాధ్వసోదయముచే నసిగర్భముఁ జొచ్చెనో యనన్.

73


తే.

ఇట్లు సుగుణాభిరాములై యెనయుమూర్తి,ఘనుఁడు సింగక్షితీంద్రుఁడుఁ దను భజింప
నెలమి భీమార్జునులు గొల్వ నింపు మీఱు, ధర్మసుతుమాడ్కిఁ దగునోబధరణివిభుఁడు.

74


సీ.

ఘనభుజాశౌర్యరాఘవుఁడు రాఘవదేవ, ధరణీశుఁ డేరాజు తాతతాత
నరనుతుఁ డైనపిన్నమరాజు సౌజన్య, ధన్యుఁ డేరాజన్యుతాతతండ్రి
యమితవైభవుఁ డైనయార్వీటిబుక్కభూ, తలనాథుఁ డేరాజు తండ్రితండ్రి
యసమానదానవిద్యాధురంధరుఁ డగు, రామరాజేంద్రుఁ డేరాజుతండ్రి

పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/18 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/19 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/20 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/21 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/22 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/23 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/24 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/25 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/26 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/27 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/28 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/29 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/30 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/31 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/32 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/33 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/34 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/35 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/36 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/37 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/38 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/39 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/40 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/41 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/42 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/43 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/44 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/45 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/46 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/47 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/48 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/49 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/50 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/51 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/52 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/53 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/54 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/55 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/56 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/57 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/58 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/59 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/60 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/61 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/62 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/63 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/64 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/65 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/66 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/67 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/68 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/69 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/70 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/71 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/72 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/73 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/74 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/75 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/76 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/77 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/78 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/79 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/80 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/81 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/82 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/83 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/84 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/85 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/86 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/87 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/88 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/89 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/90 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/91 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/92 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/93 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/94 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/95 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/96 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/97 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/98 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/99 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/100 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/101 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/102 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/103 పుట:Narasabhupaleeyamu.pdf/104