అచ్చతెలుఁగురామాయణము/యుద్ధకాండము

by కూచిమంచి తిమ్మన

శ్రీ కస్తు అచ్చ తెలుఁగురామాయణము యుద్ధకాండము 1 క. సిరిగొ ఱలువరుస లేరుల, దొరబిడ్డని పాలఁ గలిగి దురమున గెలుపుల్ ఔరయించి యతనిచే వానినిఁ బూజలు గొన్న మేటి వేల్పులమిన్నా, సీ. ఓను మబ్బొఱియకారుపునకుఁ గయ్యపుదిండి జడదారి యిట్లని నుడివి నట్టు గాదుపుచూలి లుకకు నేఁగి శ్రీమతిః బఱ తెంచి తాఁ బుటపడఁ తినిసువుఁ జూచుటయును రక్కసులరాయఁ డున్న చందంబుకు మఱి వానిశముదోయి తెఱఁగును బంట్ల యేడెఱయురు మూఁకల పెల్లును బ్రెగ్గడపిండు పెంపు తే. ప్రోలిక్టీవియు నారాచబొబ్బ మెకము, తోడ నెఱిగింపఁ గడఁక నాప్రౌడజేడు కొలఁది మీఱినపోటుకొమ్మ మొకపు, వెల్లువలు గూడి యప్పుడె వేగఁ దరలి. లే. మీలు గప్పలు దాఁ జేర్లు గాలిదిండ్లు, మొసలు లెడ్రలు నెగడులు మొదలు గలుగు నీరుదిమరిపదువులు నెఱయఁ జేరయఁ, బోనకుమున్నీరు పేరి యబ్బురము మీ జి. 3 అద్దఱిని దండు విడియించి తద్దెఁ వేలఁగు చున్న చో నంత లంకలో నెన్నరాని శేవి చేరోలగం బుండి రావణుండు, గరుక పైవార సనుగు: త్రెగ్గడలు బలికె. బ్రెగ్గడలార నాకటుకు ప్రేముడితోడ విమాకు వేల్పులక్ శెగ్గిలఁ దోలి యక్కజపుఁ రె దిలీర్సంగ్ ముజ్జగంఖులతో

• గ్ర శ్రీని కేలుడుఁ గరింబుఁ తెలంగుదు నుంటిఁ గాని ము

న్నె వనంలోన నొకించుక చే టోనగూడె నియ్యెడన్. ఆ. ఒక్కకోఁతి నే బ్రుక్కక వెక్కంద్ర, రక్కసులను బట్టి యుక్కడంచి 2 5 చనియె మిశ నేమి యనఁ బోలుఁ దఱి తాలు, మాఱుగా కొడంగె మదిఁ దలరివ, తే. కడలి కోఁతుల కొక తొఁట కాల్వయయ్యెఁ, బెంపలరులంక యొక పేదకొంపయయ్యె బొలను మేదరులొళ చిఱుపురువులై రి, యహహదయ్యంబునిఁక నేమియనఁగఁబోలు, 7 లే. అక్కజు బైవరపసున కలసి మున్ను, వలువ కోరిక లోపం గెతున్నాడు మేము తాలుపుల కెల్ల వెల్చున ట్లో నడిగి, కోఁతులకు మానుగుల' కాల్వ: గోరే నైతిః 8

• 2

అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము క. అటు లగుటఁ జేసి యిపు డొక్కటఁ గోఁతులు మానుసులును గయ్యమునకు క్కటిమగఁటిమితో వచ్చిరి, కటకట యిఁక సిద్ది వెరపు క్రన్ననఁ జెపుఁడా. దు. అవినక్ రక్కసి పెద్ద లిట్టు లేని రాహా వేల్పురాసూడ యెం దును ము న్నాడని బీదపల్కు లీపు డెంతో! నెవ్వగం బల్కఁగాఁ జనునే పూని జగంబు లెల్ల నెటి హెచ్చం గెల్చి గాటంపుటు క్కునఁ జెన్నా రెడు నీకు మానును తెలుంగుల్ గోతులుం బెద్దయే. లే. చెల్లఁబో తేఁడ నీయట్టిబడునకుఁ, గడిమి దిగఁద్రోచి తద్దయుఁ గన్న విన్న వార లెల్లను నగఁగ్ర నిశ్వరుసఁ గోఱ:త, మాట వాక్రువ్వఁ దగునె యుమ్మలిక పూని. తే, జమునికంటెను జే జేలసామికంటె, జంట మోములవేలుపుకంటే నీళ్ల టేనికంటేను లిబ్బుల బేసికంటె, మేటియే రాగవుఁడు నిన్ను మీటి పోర. ఉ. అంచహుమాయిబోదు నలరారఁకకేసి కడింది కోరిక లాంచి పెడుదరక్కసికొలంబున కెల్లకు మేలుబంతి యై మంచపుఁగోడు తాలుపరిమక్క బిడారపు మెట్టు మొకయం గొంచక యెత్తినట్టివికుఁ గోఁతులు గీతులు గెల్వఁణాలు నే. ఆ. ఆదియుఁ గాక మమ్ము నెదిరించి పోర జే, జేల కైన బలిమి సాల కుండు మారుసులును జెట్టుమనికివజీరులు, నెంతవారు కలన నెదిరి నిలువ. ఉ. కొండలు పిండి సేతుమొ మొగులైరు వొక్కట మ్రింగివైతుమో గం డలరారు జిల్వగమికానిఁ గలంతుమొ యెల్ల వేలుపుల బిదులఁ బట్టి కాల్షియలఁ బెట్టుదుమో '2న మిత్తిగుండియల్ రెండుదు మో జగంబులకుఁ డే టొదమితుమొ దీవిరాయఁడా. 9 10 12 13 14 15 5. పంతమునఁ బ్రొద్దువస యుడిగింతు మొ ఒక మొసలికట్లు శీనుక నిగడం ని తంతు మొ జముని నడుతు మొ, కొంతయుఁ గాదనక మాకు గొబ్బునఁ రేపు రూ. 16 3. అను గౌడ విభీషణుడు మెట్లన పేరుతోపంచయాచలల రక్కసిరా యనిః జూచి యిటు లనియె., దనపలుకుల వలంతికవము దనరారంగత్. w 17 3. అన్న యాసోటరుల మాట లాలకించి, వీటి కెల్లను జేటు గావింబోతు రాచజేజేలతేఁ డగురాగపునకు, నెలఁత నొప్పించి నీరు తెల్ల నిలుపుకొనుము. 18 తే. మొదలివెన్నుఁడు పంటలముగుద గొడవ, లుడుపుఱ కిర్ల గొంగవంగడమునందు రాముఁడై పుట్టే లిబ్బులచామ సీక, యై పొడమె వేలుపులు గోఁతు డైరి సుమ్ము, 19 కె. మలసూ దగ్గియు జముఁడుచు, బోలుండియుఁ ద్రాడు దాలుపు గాడ్పును ఖ క్కులయెక్మీఁడును లేఁగ్రీ, న్నెల తాల్పును గారు నోర నీ వెదిరింపన్. క. శచీకపుమానిసి యని నీ తలఁపున నీవు డల్ల నేత్రాలుపు మిన్నం. బులఁకఁగఁ జూచెన పEనిక్, గెలువగ నీమటి వారికిం, డర మగు నే 20 21 i - యుద్దకాండము G 73 పీ. జడదారి వెను వెంటఁ జనుచుఁ డక్కరిసోఁకులనాగ నొకకోల బిలుకు మార్చి సేబల్లిదులు స్త్రీల నెత్త కోపనిగట్టువిలు కానిసింగాణి విఱిచిపై చె బలురాచమిన్న పౌఁజుల బిట్టు సెలవిన గండ్ర గొడ్డలితాల్పుగం దడుచెం ఔనుగానలో వేలబి తరికానుపుఁ గొనియేఁగుచెడు వేల్పుగొంగఁ జిదిమెం తే. బూని చౌపంచమఱ్ఱులకోనలోన, ఖరుఁడు మొదలగు మేటరక్కసులఁ గడపె నొడలిచూపులయొడయని కొడుకుఁ గూల్చె,నహహ రామునిమగతనం బరుమగా దె తే. తగరు బలితపుఁగొండతోఁ దాఁయునట్టు, దోమ బలుహజ్జ మెకముతోఁ దొడకునట్లు

నీవు రారిక్క టేనిపైఁ బోవు టెల్ల, వలదు జత గాని సూడు నా పలుకు వినుము, 23

అ. ఒక్కకోఁతి సేని యుక్కున నీ దుప్రో, కెల్లఁ గాల్చి మేటియెఱచినిండి 2.1 23 బంట్లఁ దునిమిపై చుపట్ల నీటాటోటు, కనపుఁ బెద్ద లెందుఁ జనిరి చెపుమ, క. ఆనిన విని యతని నేమియు, నన నొల్లక సోఁకుటోడయఁ డలుక మెయిం గు ప్పున లేచి కొలువు వీడ్కొని, తనలో నగరునకుఁ జనియెఁ దత్తర మెనఁగన్, తే. అంత నమఱునాఁ 8వ సంతసంబు, గదుర నన్నకడకుఁ గుంధికర్ణుఁ డెమైఁ జనీనతోడన చని విభీషణుఁడు బత్తి,నన్నలకు నిర్వురకు మ్రొక్కి యున్న యెడల, 26 తే. వారిఁ దద్దము సర్మిలి గౌరవించి, బంతి మోములదొర తనబంతిఁ గుడువం బెట్టి వీడెంబు లిడి యొకనట్టునందు, నెమ్మిఁ గూర్చున్న చోఁ బిన్నశముఁ డనియె. 27 క. పెద్దవు నీ వెఱుఁగనిపని, యెద్దియు లే దైన నొక్కఁ డేఁ చెక్పెద నీ విద్దెసఁ గినుక యొనర్పక, గ్రద్దన రావేల్పు జేనికలికి న్విడుమా. క. పంతము మెఱయఁగ రాచపడంతి స్వడ లేక యక్కటా యొకటఁ గొలం బంతయుఁ జెఱుగఁ జూచెద, మెంతయు 'మేల్గొనము పూన కేమి యనఁ జరన్. ఆ. తూఁడు వెండి మావు దొరవంగడంబునఁ, బుట్టి ప్రాంతమిన్కు తిట్ట లరసి 28 30 31 పౌలసువెండి? లపుఁదలకట్టపై పెఱు, తెఱవఁ గోమట నీకు నెఱుకనంబె క. ఈ డొదపనికయ్య మిటు, వాడదు నా విన్నపుడుబు గుఱుతుకు విరుమా కీడు తెఱంగులు మిగులం, జూదం బడుచున్న విప్పుడు సోఁకుడురాయా, తే. కడలయెకిమాంధ్ర గెలిచిన వ మూని, యిపుడు జన్నంపుఁ గారు నెనురు దివికె. దహహ యాతపిత్తావు గోరంత యైనఁ దెలియ రాదు గదా. నీకుఁ దలఁపునందు, 32 ఆ. పుడమి జేసితోడఁ దొడర నీలా వేమి, ఖరునికంటే నల్లగట్ల సూడు' కొడుకుకంటే గండ్ర గొడ్డలితాలుపు, నేలవేల్పుకంటె ఆయె చెపుము, అ. వేయు నేల వినుము వేగ నేల పొలంతో,పట్టిఁ గానఁ బెట్టి బత్తి. మీఱ -మ్రొక్కు లొసఁగి రాచుక్కలయెకిమిని, మఱుఁగు చేరి చెడక మనుట మేలు. 34 తే. ఆసిను పద్దమఖఁ గిన్కతో నపుడు గఱచి, యెమేపరిదొర కన్ను లెఱ్ఱఁ జేసి కొలువు గోపలివా కల్ల నలుకు పూని, జలదరింపుగ నవ్విభీషణునిఁ జూచి.. 33 35" i ገላ అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము సీ. ఓరి తమ్ముఁడ వయ్యు నోడక దొంగచేతికిఁ ద్రాల్లో సంగి పెట్టుకొని యింటి వారల "మేల్కొల్పుపడువునఁ బగవారిఁ గూడుక నామోలఁ గొంకు లేక మాటికి నొక పేదమానిసి నన్ను చుఁ జీఁకున కెంతయుఁ జేవ యిడుచుట గానియోజలు జిల్పఁ గడఁగితి విపుడు నీ యెదలోనిట క్కెల్ల నెఱుఁగఁబడియె లే. సహహ నీవంటికూళ నుక్క డఁచి యింక, వంగడు బెల్ల బా గొనర్పం గఁ జను న టంచు నడిమంబు వెలఱికి శ్రేయంగఁ జసిన,నడ్డుకొని సోఁకుదొరకుఁ బ్రహస్తుఁ బ్రహస్తుఁ డనియె. క. ఒడయఁడ తోఁబుట్టువు సిటు, బడినముఁ గొని శ్రేయఁ బోయె దకటా మది నె క్కుడుకిరుకఁ బూనుకొని యా,జడిఁ జెందుట నీకు మే లైఱగె కలంపన్. తే. ఇతసిపలుకులు నీచెవి కింపు గాక, యుండుఁ గా కేమి విననియ ట్లుండు టొప్పుఁ గాక తెగఁ జూడఁ దగునె యిక్కడిది మగఁడు, లేసిపేరు లేల మురువేల లిబ్బులేల. క. అని మరలించిన రక్కసి, మొన గాఁ డొకయింత డెందమునఁ దాలిమిఁ 1 37 39 కొని యుండెఁ గుంభకర్ణుఁడు, దనమనికికిఁ జనియె నిదురతమి మీఱంగన్. తే. అపుడు సరమమగం డెద నాలుక సిగుడ, గట్లమారుతుపగతునిఁ గాంచి పలికె సహహ యిపు డన్న మదిలోన నడలు పూసి, నీకు మేల్బుద్ధి గఱపుట నేర మొదవె. తే. కనికరంబున నీ చేటు గాంచ నోడీ, తొడరి మేల్బుద్ధిఁ జెప్పినఁ ద్రుంపఁ జూ దగ్గిఁ బడఁబోవుపొట్టియ సమరఁ బట్టి, మనుపఁ బూన్వానిః గుట్టక మానఁ గలదె. 41 శ. మలద్రిమ్మరిగమితో రా,నెల సుద్రము దాఁటి వచ్చి నీకుత్తుకచా 42 43 44 ల్నెపునపు డైన నెదలోఁ దలఁపుము నామాట నల్ల ద్రావుడు లేఁడా. క. గట్టులవలె నీకొడుకులుఁ, జుట్టలు మొనగాండ్రు రావ చుక్కల దొర పె పట్టపుటలుఁగులఁ జైనఁకువ, పట్టునఁ బడునప్పు డైనఁ బరికింపు మెదన్. లే. మేర మింగినబల్కొమమెకపుబంట్లు, మూగి నీ పూవుబోండ్ల మునులు పట్టి యక్క జంబుగ నీడ్చు చున్నప్పు డైన; నీవు నాబుద్ధి తలఁపున నిలుపుకొనుము. లే. పుడమిపుట్టువుల గ్రము విడువ లేక, మనలెవపు గాని యాపె రక్కసి కొలంబు మ్రింగ వచ్చినమాటమిత్తి యనుచు, నరయ జేరవు ని స్నేమి యందు మిక. 45 సీ. అనుటయు నేయి పోకినగాడ్పు చెలికాని మాడ్కి వెంలేనియు చుండి పడుచు లేచి జేజేలనూ డేచిన క్రొవ్వునఁ గెవలుచు వలేని నుంకించి తాఁచు టయు సొమపిలి యబ్బలియుఁడు వే తెప్పిటి వివరానినుడువులు వేనవేలు గొదుగక యాడినఁ గొఱఱతో గుండ వీరుల బలొంచి వేల్పు మిన్న తే. యన్న దనమన్కి పట్టున కరిగె నవ్వి,భీషణుఁడం తల్లికడ కేఁగి బిట్టు వగచి యన్న చేసినపని యెల్ల విన్నవించి, యాపెయానతిఁ గైకొని యపుడె కదలి. 7. పలువురుబంటుం దానుమ, పలనుగఁ జని జోడి వెలుఁగు మగడపుంజా బిలిఁ గాంచి దవ్వుల కె సాలఁబడి యి ట్లనియె మోడ్పుఁ గేల్లపతోడన్. 16 47 -యుద్ధ కాండము పీ, జగములయెకిమీఁడ జత లేని మొనగాఁడ కఱుకుసోఁకుడు సూడ కావుకావు జోగులవెలియావ సోయగంబుల ప్రోవ కనికరంబుల తోవ కావుకావు మేటి వేల్పుల వేల్ప మేల్గొనంబులచాల్ప కడిఁదిసింగిణి తాల్ప కావుకావు ప్రొడలతలకట్ట పున్ని యంబులకొట్ట కయ్యంపుఁ లేనుదిట్ట కాపుకావు తే. వరుస లేకులమన్నీ నివగడంబు, కరము వెలయింపఁ దగునయ్య కావుకావు గట్టుద్రిమ్మరి జేనిఁ జేపట్టి గొడవ, గములు వారినబలియఁడ కావుకావు, క. కావరపురక్కసుఁడు చెడు, ద్రోవం బడ్యదన్ని వెడలఁ ద్రోయించుటచే నీవే దరి యని వచ్చితిఁ, గావుము న న్నిపుడు రాచకలువల జేఁడా. ఆ. ఆనుచు వేఁడుకొనిన విని రాగవుఁడు ప్రొద్దు, చూలినెమొగంబు చూచి పలికా గావు కావు మంచు సేపురురక్కసు, లుఱక చేర వచ్చుచున్న వారు. ఆ. వారిచంద మెల్ల నారసి రాఁ దగు, వారిఁ బరువు మిపుడే కోరి మఱువు పేరుకొనెడువారిఁ జేపట్టఁ జనుఁ గదా, వెర వెఱుంగు మేటిదొరల కెల్ల. క. అనపుడుఁ గోఁతుల దొర చయ్యనఁ గొందఱుబంట్లు నటులె యనిపిన వారల్ చని రక్కసిరాయనిత,మునిఁ బొడగని మాటలాడి మురువు దలిర్పన్. ఉ. క్రమ్మఱ వచ్చి యత్తెఱఁగుకాల్వల దాయయముం గుఁబట్టితో సిముగ విన్నవింప నతఁ డెత్తుక ముందట నిల్చి కేలుఁగు దముల దోయిలించుకొని శ్రద్ధయు నేర్పునఁ బక్కె రాచమ త్తములమిన్న నీ విపుడు దప్పక నానుడు వాలకింపుమా. 75 48 49 50 51 52 53 తే. బాల్పు మోములచెడుగులొ ల్వేల్పు లేని, కముఁడు విభీషణుం డలఁ దనరు నాకఁ దన్న చే నొప్పి వడి యిందు నిన్నుఁ గొలువఁ, గోరి యరుదెంచినాఁడట గొంకు లేక. లే. దాయతోఁబుట్టువఁట వేల్పు దాయకొలుపు, పెద్దయఁట 'మెయిదాలుపు పిండుపులను మెక్కుటక్కరియఁటవాఁడు మిమ్ము: గొలువ, వచ్చు తెఱఁ గేమొ కరికింభవలయుఁజుండి. ఉ. అరుగాడ: గోనద్రిమ్మరికయాళులు కొందఱు దాసి పల్కి రో కొనముల ప్రోకలార యదిగోఁ ఒక చేతికి వచ్చినప్పుడే ర పని సవరింపఁ బేల్లుఁ బెఱకుల్కు లిని కేటికిఁ బంపు పెట్టుం చ్చెనఁటులఁ బట్టి కీటడఁచి చెచ్చెర వచ్చెద ముక్కు ఘోఱఁగన్. ఉ. కల్లల కెల్ల నిక్క లనఁగాఁ దగునంజుడుదిండికూళలి స్లైల్ల ఔఱుగులం దవిలీ యే డ్రై Bఁ ద్రిమ్మరుచుండు వాండ్రు' మీ' దుల్లమునందు నమ్ముకొని యూరక చెల్మి యొనర్పఁ జూచుటల్ నల్ల దటన్న రాకొదమసింగము వారలఁ జూచి యి ట్లను స్. ఆ. వినుఁడు కొమషెకపు మొనగాడులార లో, వరుకు పూని కాపు మనుడు మధువు గూటినట్టిగారిఁ ద్రో ఓ పుచ్చుట నేల, కాల్పు జాబిలులకు పోదు నుండి. 36 57 58 76 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. వేలుపుల గొంగ సైదోడు వెనుకఁ దూఱి, కాపు మని వేఁడుకొనెడిచోఁ గడఁక నికని మనుపు టక్కూళపొలదిండిమన్నె గాని, పెరుపుఁ జేవయంఁ దేని గైకొనుట నుండి. క. కావున మీ రానెత్తురు, డ్రావుడువంగడపుఁగడలి తామర దాయ స్వేవేగఁ రెండు నేఁడ, దీవికి దొరఁ జేసి యునుతుఁ దిర మొప్పారన్'. క. అనుటయు మలద్రి మరిరా, యనిమపున బుట్లు గొండ అగ్మిలిఁ జని గొ 60 బ్బున రక్కసిమినం దోడ్కొని తెచ్చిన వచ్చి యాకఁడు గడు బత్తి. 61 లే. రాచముక్కంటియడుగుల వ్రాలి పెక్కు, చంపములఁ గొనియాడి యాసామి కిట్టు లసియె నోపే ్ప నలువ లోనైన వేల్పు, దొరలు గనలేనినీ హజ్జదోయి గంటి. క. తులువలు గొందఱు ని న దిఁ, దలఁపరు నెఱవంట లెల్లఁ దమి నీయడుగుం గలమునఁ బుట్టువు మున్నీ, రలరఁ గదిరి ముల్లు గడతు రన్నిటిలేఁడా. రగడ సిరియుఁ బుటవలంతియుం దమిఁ జేరి చేరిక నడుగు లొ త్తంగఁ బొరిఁ బొరి స్వలిముద్దు మోమునఁ బూపనవ్వులు మొలకలెత్తఁగఁ జైలు వెసుగఁ బయి గదానిపసిండీదుప్పటి తళుకు లీనఁగఁ దలకు రతనపుబొమిడికము తోగదాయలో బలు వాదు పూనఁగఁ పెడఁదతామరకుపు టొమున వేమఱుం గొన బారి వ్రేలఁగ గుడుసువాలును జిందము నెరుగుదియ దమ్మియుఁ "శీలఁ గ్రాలఁగఁ దొలు మొగు'లైగ దిగడు నెమైయితో రపుంజి కడలఁ గప్పఁగ వలపు గులుకుచు నొసలిపై నిడువాలు: గస్తురిరేక యొప్పఁగ మొసలివారు కుబోఁ గురంగులు మురుపుఁజెక్కులపై మెలంగఁగఁ బొసఁగఁ జేతుల బాఁప మేపుడుపులుఁగ కలురువు ర్సెలం cxc బాలసంద్రమున సిద్ధిపుఁబడు దాలు పురావు సెజ్జను . వేలుపుంజడ దారి పాటలు వించుఁ బందుక యుండి కొట్టరు ఒగము లన్నియు నిలిచి జెమిని పాఁకుచుండుకడింది వేలుపు చిగురుఁ గైదువుజోదుతో నెనఁ జేయఁ బోల్నెఱి మేరుతాలుగు. పంటపైదలికొఱకు జేజే ల్బలసి వేఁడినఁ బాల్పు లేరుల దఁటగీమునఁ బుట్టి సోఁకుడుతలిరుఁబోఁడి నడించి పోరుల హెచ్చుమీఱినమంచిజబ్బలయెఱచిలోనపుబంటు దేలిచి మెచ్చుగా ఒడదారియాదలమిన్న జన్నము నిండఁ గూరిచి చట్టుఁ డొయ్యలిఁ జేసి బూదులసామిని ల్దునుమాడి పౌరులు తిట్ట యగు చాల్పేరినా డెపుఁ డెఱవ గైకొని రాచ బారులఁ • గోడేమి దిగఫరమాన అడఁచినగండ్ర గొడ్డలితాల్పుఁ గ్లైకోని కడిదిలా విధి యంచు గొల్లకుఁ గాంచి మెచ్చ:గ- గెల్పు చేకొని 6 63 కాండము యప్పదనతి పూని కానల కరిగి తపసుల వెఱపు దీఱిచి కుప్ప కాలిని ముక్కు సెవులుకు సొరిదిఁ గోసి గొఱంతఁ జేరిచి ఖరునిపీచ మడంచి కల్లమొకంబు నొక్క వెడ దతూపున మురియ లొనరిచి పక్కితేనికి ముత్తి సతముగ నొసఁగి యేపున వాలి వెళ్లఁగ నేసి సతవార్యములదేవరపట్టిఁ గూరిమి 30x నేలి దాఁటుల నరుగు మెకముల నేర్చి కూ్చుక వచ్చి పేరిమి' బొలను మేపనిజేని నడువఁగఁ బూని చెలఁగెడురాచయేనుఁగ యెలసి నీ నెఱగొనము లన్నియు నెన్న నేటితరంబు జారుగ మీరు తాఁబే ల్పంది మాసిసిమెకము గిడ్డయు నేలవేల్పురు గోనద్రిమ్మరిమూఁకఁ గూరుచుకొన్న నీవును దాడి తాల్పును మ్రానిలోఁ బొడకట్టుదిట్టము మావు నెక్కు జగామగండును గోరుగాఁ బలురూపు లూలి వెలుగు దయ్యము వేల్పుపిండుకు నిక్కంబుగ నిన్నుఁ బేర్కొన నేర రని పెరుమిక్కు లాడఁగ జక్కుగా మముబోటు లెట్టుగఁ జాలుదు ర్కొనియాడి చూడఁరం బ్రా శ్రమిక్కుకొన లంగొని బల్మిఁ బుట్టుపుకట్టు లూడిచి రోఁత కాపురమునకు వేసరి రొక్క మెత్తి కడుకఁ బూడిచి చెలఁగి గాటపుఁ దెలివిచిచ్చుఱఁ జెయ్వకూటువు తెల్ల వ్రేలిచి యలరీ లోపలిదాయలను వెస నాఱువుర మొదలంటఁ గూలిచి కనుఁగొనంబడు నెల్ల జగమును గల్ల యని డెందమున నెంచుచు నెనసి డిట మగులోనిచూపున నెప్పుడు దరుఁ దాని కాంచుచుఁ దివిరి యెద్దియఁ గోరఁ బోవక తివగొనములు సెదనీయక శవిలి యెన్నఁడు నేని నిష్ప్రయితాలు పులకును గీడు సేయక పుడమిపైఁ దనయుదు నెల్లెడఁ బున్ని యపుఁజదములె వామిక వడర నడలేడుజోగి చేరువ నండఁ బాయక యుండుసామిగ కడలి పుడమియు నాకసంబురు గట్లు జెట్లును నీరు వాములుఁ కడలి వెన్నయు వేఁడివేలుపు గాడ్పు నగ్గియు నెల్ల గ్రాములుఁ జిలువరాయఁడు ప్రొద్దు చూలియు జింకతాల్పును వేల్పుఁ బెద్దయు వెలిహుమాయివజీకుఁడుం గరి వేల్పు నీవె యటంచుఁ డదయు నెలమిఁ దలఁపున నిల్చి సాలెకు నెంతు నర్మిలి నన్నుఁ బ్రోవుము - పలుదొసంగులఁ బావి కూళలపాలఁ జిక్కఁగనీక కావుము. తే, అనుచుఁ బొగడినఁ దద్దయం నలకి రాచ,యంచ మున్నీటినీకు చెప్పించి యపుడె పైని జిలికించి దీవికి జేనిఁ జేసి, యతని ను లేని చెయ్య మొప్పారుఁ జూచి. 77 01 65 78 అచ్చతెలుఁగు రామాయణము క. పొలమేపరివంగడపుం, టెలిడాలు మెకంబ నెమ్మది నీ దీవిం 66 గల పెద్దల తెఱఁగును మూఁ, కలకొల: వేయు నేర్పఱించి క్రన్ననఁ జెపుమా. తే. అనుడు రాచూలి కతఁ డిట్టు లనియెఁ దండ్రి, తెలియ నాలింపు మిపుడు మాదీవిలోని వేల్పుగొంగల తెఱఁగును జాల్పుతలలు, రక్కసునిదిట మెఱిఁగింతు నిక్కువముగ. 67 తే. నలువ నలరించి కొలఁది యొనర్పరాని, మెప్పు లెన్నేనిఁ జేకొని మేటి యగుచు జగము లన్నియు గెలిచిన జగమగండు, రావణుం డొప్పు నెన లేనిశీవితోడ. 68 1. జన్నంపుఁదిండిదొరలక్", మున్నఱికం బాఱఁ దోలి ముజ్జగములు చే 69 70 కొన్న నెఱబిరుదు రావణు, కన్నం బలియుండు కుంభకర్ణుఁడు దనకున్. చ. తురుమఁగ రాసిజోళ్లు నొకతూరియు వ మయి పోని తూపులుక్ మిమునిసువు స్వడిం దాగడి జెడిమావులు లోజ్జు గానిబ జొనలును దొడ్డసింగిణలు దూకొని వెన్కకు రాని బీరము బొనర:గ వేల్పుగొంగతొలి బొట్టియ యింద్ర జితుండు జంపిలు క్, సీ. రాయఁడ విను మతికాయుండు మొదలగు వాలు మగ ల్పెక్కు వేలు రక్క సులజేనికొడుకు లజ్జోదు లొక్కొక్కఁడు వేనవే ల్నూ చేసి వేలబంట్లం గూడుక ప్రోలిబల్కోట లేడును గాచుకొని యేమఱక వేడిమిని జైలంగు చుందు రావనికి నెయ్యుఁడు దళవాయియు నై ప్రహస్తుం దనట్టి శెట్టి తే. బిరుదు రాణించు మఱియుఁ బెక్ దురమునందు, వాసి మీటిన ప్రోడరా కా సీబంటు లక్క జంబుగ లెక్కల కెక్కు వగుచుఁ, ఒక్కిఱిసి యుందు కెన లేనియఁక్కు మెఱయ. అట్టిబల్మిని సోఁకరాయుడు నీప, డుతఁ జెఱఁగొని యనిచె నే నెంత మంచి J. 73 బుద్ధిఁ జెప్పిన వినక యబ్బురపుఁగినుకఁ, గెవలి వడిఁ దన్ని వెడల నూకించె నిందు. 72 ఆ. అనుక్షుఁ గీరుక నికర నప్పుడెం యెకిమీఁడు, దండుతోడఁ గడలి దయ నడిగి కట్ట గట్టఁ దీవురుపట్టునఁ జెలఁగి యన్నీరుకుప్ప వొంగి నింగి ముట్టె. క. అటు లుప్పొంగినఁ గని నాఁ గటిచాలేంటి వాలు గంటి సుగఁడు మి క్కుట మగుకొఱకొఱతోడ, దటుకున వి లోని లకోరి దగఁ బూనుటయుక్. 74 క. గడగడ వడఁకుచు మున్నీ, రడరెడు నెమేను దాల్చి యన్నెఱజేజే యడుగులపై నొరఁగె) దన, యడు గసలును జీప్ప ప్రోవు నై కనఁబడుగ౯. ఆ. అట్టు లొరఁగి లేచి యమ్మగరశనుబు, మ్రోల నిల్చి కేలు మోడ్చి పలికె నప్ప యితకిుక యొప్పునే మముబోటి, పలుచఁదనపువారిపట్ల మీకు. క. సుడి పడి యడలుచు బన్నము, లెడ సూచిక పొడమ వంత తెలయఁగఁ గడు లో నుడుకుచు నుండెడివారల, యెడ దొరలకుఁ గినియఁ బోలునే యెకిమీఁడా. క. మల ద్రిమ్మరిమూఁకలతో వలరుకు మీ రిందుఁ దరలి వచ్చుట గని లో - నలక తెలంగితిఁ నా కెదఁ దలఁతునె మీ కొక్కకీడు తపసులవిందా. 75 73 77 78 యు డము 79 సి. కల్లరి జింకరక్క సియసురులగొంగ కలుపలదాయవంగడపుఁడొడవ చాల్పుబుడులమన్ను తొల్పుతొలిబిడ్డఁడ చెట్టుది మరి యేండ్ల పట్టుఁ గొమ్మ పొలదిండిపిండు చిల్వలపుల్గురాయఁడ చాలు పేరింటి ప్రోయాలిమగఁడ నేల కొన్ననఁబోఁడి నెయ్యంపుటల్లుఁడ చుట్టు చట్టలు మెట్టుమెట్టువాఁడ తే. కడిఁది జడదారి జన్నంపుఁగాపుకాఁడ, యింక నేన గొప్ప మాతప్పు లెల్ల సైచి గట్లు చెట్లును దెప్పించి కట్ట గట్టి, వేగిరమ దాఁటి చెడుతొలివేల్పుఁ బోదువు. 79 క. అని చెప్పి యేళ్లరాయుడు, మునుపటిరూ పూని యుండె మురియుచు దొరయుక్ దనములికి దృశ్యగులం, బనుమడువుము న్ని గుడ్చి యట నింకించెన్. 80 81 82 83 81 ఆ. ఆంశఁ బ్రొద్దు చూలియానతిఁ గడలకుఁ దఱుల మోరమెకపుదాఁటు లేఁగి గట్లు చెట్లు దెచ్చి కడలిపై వైచిన, నవి మునిగిపోయె సబ్బురముగ, తే. మునిఁగిపోవుటఁ గని డెందమున నొకింత, సందియం బూనుచో రాచచందమామ కడకుఁ గ్రమణ వచ్చి జక్కరలచేఁడు, వెరపు దైవాత సిట్లని విన్నవించె. క. ఎకిమీఁడా విను రావణునకఁ జెలి యొసుగ మే లొనర్చుచుఁ దనలో నొకరుండు మేటిమీ లే, రికిఁ జిక్కక నిచ్చనిచ్చం ద్రిమ్మరుచుండున్. క. ఆచేఁప లీపుడు మీరలు, పై చినమల లెల్ల మ్రింగివై చెఁ జుమీ యో రాచల్వలేఁడ పదిలంఁడ, వై చెచ్చెర నడవఁ గట్ట నంపుము నలుసిస్. చ. అనవుడు నేలఁడు వెఱఁ గందుచు నప్పుడె కట్టఁ గట్టఁ బె ల్లున నలుఁ బూన్చి తోఁతులు నెలుంగులఁ గొండలు దెం డటంచుఁ ఋ పిన నొగి వార లందఱును బెల్లు గనుబడు శ్రీళ్లు దాఁటుచుకో జని కడ లెల్లఁ గ్రముకొని చట్టులు బిట్టు పెకల్చి వ్రేల్మిడిస్. తే. ప్రొద్దునిసువుకు గాడుపుబొట్టియఁడును, వేల్పురాయనిమనుమఁడు ' వెనుక చూపు ఒకపుజేఁడును మొదలగు మేటిమగలు, క్రొత్తలా గొప్ప పెరుగట్టు లెత్తుకొనిరి. 86 తే. మఱియుఁ దక్కిన మాను ద్రిమ్మరికడింది, మగలుఁ దమలేమ పేర్మికిఁ దగినకొలఁది గట్టు చెట్టును కొని తెచ్చి కడలియుడు, వైచుచుండిరి యెకిమీఁడు సూచి మెచ్చ. తే. అత్తెఱంగున మలకన్కీ మొత్తములు గ,డుక దైవారఁ జెట్లుఁ గొండలును దెచ్చి వైవ నాలుగునాళ్ల కవ్వలఁతి యైన, నలుఁడు గడలికి నిండార నడవఁ గట్టె. ఉ. కట్టుట కుబ్బి రాచ నెల గాములరాయనిపట్టిఁ జూచి మీ ' చెట్టు బిడారపు దొరలఁ జేచ్చిర మూఁకలతోడఁ గూడి యి క్కట్టపయి న్నెఱి నడువఁగాఁ బసికొల్పుము పేర్మి నా నకం డట్టులె సౌఁజులం బిలిచి యానతీ యిచ్చినఁ బొంగి వ్రేల్మిడీస్. నీ కో యని యార్చుచుఁ గుప్పించి దాఁటుచు నేలలు వాడుచు నీల లిడుచు మొరములు వైచుచు మింటికి ఇగయుచుఁ జప్పట ల్చఱచుచుఁ గుప్ప పడుచు 85 88 89 E0 అచ్చ కేలుఁగు రామాయణము నొండొరుఁ గడచుచు నుఱువులు సూపుచుఁ బాకర లాడుచుఁ బఱువు గొనుచు నీటిపై నుఱుకుచు నేటుగా నీఁదుచుఁ గ్రమ్మఱ నడవకు దొమ్మిఁ జనుచుఁ - తే. బుడమి యీనినవడువున పెద యొకింత, లేక యేకడఁ జూచిన లెక్క సేయ రాక లేఁకువ నక్కోత్రిమూఁక యెలమి, నడిచి బడిబడి మున్నీరు గడచుచుండె. తే. అంతఁ గోఁతులదొర శినచెంత రాఁగ, సంగదునిమీఁదఁ దముఁడు నాకసంబు కూర్మి మనుమన్ని పైఁ దానుఁ జేరి నెక్కి, పుడమికాపరి మేల్బంతి గడలి దాఁటే. 91 అ. దాఁటి మున్నె పోయి దరిడిగి యున్న మూఁ,కలు విభీషణుండుఁ గలసి కొలువ వేగఁ దరలి దొర సువేలుబు చేరువ, పుడమిఁ జుట్టుముట్టి కడఁక నుండె. సీ. అటువలె నుండుట దిటముగా పేగులవాడలవలన రావణుఁ డెఱింగి కోటలు కొమ్మలు కొ త్తడమ్ములు పెద్ద గవఁకులు నరవర్లు గట్టివఱిచి కొడుకుల దొరలఁ బ్రెగ్గడల బందుగుల నొంటరులఁ దీర్పరులు దట్టముగఁ గూర్చి లెక్క కెక్కువ అగురక్కసిమూఁకల బరపడం బొనరించి పలైఱఁగుల తే. హెచ్చరికఁ జేసి వీట నెల్లెడలఁ గాపు, లిడి దురంబున కే డైఱఁ గడఁగుచుండె నంత మూఁకలతో రాముఁ డచటఁ దరలి, లంకపైఁ బోరి కరిగే జలంబు మేఆయ. ఆ. అరిగి బుట్ల కెల్ల నానతి యిడ వారు, గట్లుఁ జెట్లుఁ బూని కడఁగి రనికి విండ్లుఁ గైదువులును వెనఁ బూని రాకాసి డొరలు వారితోడఁ దొకరి రక్ష. తే. ఆపుడు కనికరముల గని యైన రాముఁ డంగదుని డాయఁ బిల్చి నీ వగ్గరాసు రక్కసులతేనికడ రేగి యొక్క మాట, గట్టిగా డెల్ఫి రమని యిట్టులనియె. క. మ్రుచ్చుఁదనంబున సీతు, దెచ్చితి విక నైన మేలు లెఱ: గూచుక నీ వచ్చి గురుఁబోఁడిఁ గ్రమర, నిచ్చి కొలం బెల్లం భోది యిడుకొను మనుమీ. క. మూఁకలు చుట్టలు కొడుకులుఁ, జా కుండు తెఱఁగు గనుము సరగ నటంచుకో డాకొని యెఱిఁగింపు మటు. కాకుండిన దుర మొనర్పఁగా రమ్మనుమీ. ఆ. ఆసిన వేల్పులేనిమనుము: దుల్లములోనఁ, బొంగి యపుడె శరలి నింగి నరిగి పొలనుదిండిమిన్న గొలువున్న బలుహఠా,చంబులోన నిలిచె డంబు మీఱ. చ. నిలిచినఁ జూచి రక్కసులు నివ్వెఱ యూరుచు బొబ్బరించుచు స్వెలవెలఁ బోవుచుఁ గడలు మిగియుఁ జూచుచు సౌర మున్ను లా వెలయఁగ లంకఁ గాలి కము సేంచిన తోఁతియే షేడు శ్రమణు గలనికి వచ్చె నందురు బికాపిక లై జఱతెంచి రండఱన్. 92 9.$ 95 96 97 98 99 ఆ. అట్లు పంచువారిఁ బొట్టెముగా మరలించి సోకుతేఁడు గొంచు గాని కిరుకతోడ నశనిఁ గనుఁగొని బొమముడు, లదర నిట్టు లనుచు నుదరి పలికె. 100 ఉ. ఓరి వెడుగు మాననికియెంట కొన తలంకు మాలి యి ట్లూరక బల్లిదంపుఁబొలయో రెపుమూర్తి కలలోని కెట్టుగాఁ యుద్ధకాండము జేరితి నెవ్వఁ డుపై నిరుఁ జేర్పడఁ జేయఁ దలంచి యింక నీ యూరును జేరుఁ జెప్పుకొను మున్నటు లన్నియు నంత నయ్యెడిన్. క, మొన్న నొకకోఁతి యొక్కటి, మున్నరకు స్వచ్చి తోఁక మొదలికి ముట్టకా మిన్నక కాల్పించుక మణి, సున్న కసన్నం దొలుగి చనియెం జుమీ. క. ఆమాట నీవు సెవులఁ ది, గముగ విన్నావొ లేదొ రక్కసిబంటు ల్లముకొని వానిఁ జేసిన, యములు చపను బలంప నచ్చెరువు గదా. ఆ. అనిన వానిఁ జూచి యుగదుఁ డిట్లని, పలికె నించుకైన నలుకు లేక యోరి జెతసుపొలసుటో రెంపుటేఁడ నా పలుకు విమర వింతకలఁపు మాని, క. నిరుఁ బెక్కేఁడులు చెఱ మని, చినయయ్యడ్డుకుని వేయు చేతులు వరుసు దునిమినబలియునిఁ గడు నుక్కున గురించిన నేల జేని కూరిమిబంటన్. ఆ. నిన్నుఁ దోఁకఁ జుట్టి మున్నీటఁ బలుమాఱు, ముంచి కనికరంబు మించి మరల విడిచినట్టి వానికొడుకు నంగదుఁ డరు, వాఁడ లేఁడు పనుప వచ్చినాఁడు. క. మారాయఁడు నను నీపైఁ, గూరిమిచే బుద్ధి దెలుపుకొఱకై పనిచే నేరుపరి వగుచుఁ దద్దయుఁ, జేరిక వెలయంగ నతనిఁ జేరి బ్రతుకుమీ. చ. మొఱకుఁదనుబు పూని జగము ల్పలుచందములం గలంచి యే డైఱఁ డెఱగంటిముద్దియలఁ దెచ్చి కడిందిగఁ బ్రోల సందఱం జేఱ నిడినట్లకాఁ దలఁచి చే టొనగూడు నటన్నమాట లో నెఱుఁగక నేలకాన్పు నిటు లేటికిఁ దెచ్చితి వీపు మొగలీ. 81 101 102 103 10 $ 105 106 107 108 110 తే. జగములకు నెల్లఁ దల్లి యై పొగడు గన్న, మన్ను కార్పును నీవును గన్న కత్తి కై వడిని జూచుకొనవలెఁ గాక యిట్టు, లేమిని జెఱ వట్టి పరుచుట తగనె చెపుమ. క. వీరుఁగులు న్గుఱ్ఱములు, న్యానికములు మేలికుందనపుఁదొడవులు నా జేనికిఁ బన్నగ సీతం, గానక యిడి బ్రతుకు మట్లు గా కున్న యెడస్. క. నాడెుపుబోటని వై, పే డెత్తక మొగిసి రాచజెబ్బులతోఁ బో రాడుము వేలుపు లందఱుఁ జూడఁగ నాలమున నిలిచి స్రుక్కనికడిమిక్. తే. ఇసుక ప్రోవులుఁ జుక్కలు వెన్న వచ్చుఁ, గాని మాజేసికడ నున్నకోనమన్కి బుట్ల లెక్కింపఁ బొసఁగ దెబ్బతీయు తే. మొన్న నీలంక గెలిచి చన్న కోతి మిన్నయును నేను వారిలో సన్నగాంధ్ర మరుచు నిటువంటికొఱగాసిపరుల కరుచుఁ జుము మేము నిర్వురు జేఁడు సోయుజేఁడ. 111 నిన్నుఁ గనుఁగొన్న బొందిలో సిల్వనీరు. 113 క. మొగలి పై రాపొలఁతిం, దొంగిలి తెచ్చితివి చోటుఁడ్రోవ నయో నీ వంగడ మద్దోరములుకుల, మొగలమునఁ బడకమున్నె యిడు మిఁక నయినన్. 114 82 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము 115 క. చెడుగుఁడనంబునఁ బలుమలు, గడయొడయలఁ డఱిమినట్లు గా దాజేని దొడు కడలేక వాలేని, కడిమి యొక్క లైన నీకుఁ గన రాదు కదా. ఆ. పురుకతాల్పుసిల్లు దునిమెఁ దాటకఁ జంపె, ఖరడని జేర్చి వాలిఁ గడపఁ బని చెం గల్లజింకఁ ఓఏమె గండ్ర గొడ్డలితాల్పు, గరువ మధఃచే నలేసికడిమి యసడె. తే. అరుడు నంజుడుదిండిరాయండు వాని, కిట్టు లని పల్కె వినకోరి చెట్టునట్టు 'ఒకపుము.కాఁడ రాముని మేటి కరము, సెప్పెదవు వేనవేలు నా చెంత నిలిచి, 117 116 118 119 120 ఆ. రాముఁ డేమి వేల్పురాయనికంటెను, జమునికంటే నీళ్ల సొమికంటే మఱియుఁ బేరు కలుగునుఱియలేది మ్మకం దొరలకంటె బల్లిదుండె చెపుమ. చ. చివికినవిల్లు ద్రుచుటయుఁ జేడియ నొంచుట యుక్" నెసుళ్ల నె క్కువచల మారఁ జంపుటయుఁ గోతిని జింకను గీటడంచుటల్ తవిలి వెడుగు ప్రాఁబుడమీదయ్యము గెల్చుటయుం డిటంబుగా నివి యొక బంటు చెయ్వ లని యెన్నెడ పేమని యందు ని న్నికన్. ఆ. ఓరి కోఁచబంట యొక్కించు కేనియు, మగశనంబు లేక పగతుఁ జేతి కొలుచుచుండి వాలికొడుకు నం చిటువలెఁ, జెప్పుకొనఁగ నీకు సిగ్గు గాదె. తే. కొలఁది మీఱినమగఁటిమిఁ గొఱలువాలి, యెకటఁ గొర లేక పడిఁ బొంచి యేసిపెట్టి కూళ నొకబంటుగా నెన్ని కొలిచె దింకఁ దొలఁగి చను కొల్వమఱియెందుదొరలు లే రే. క. జగములు వొగడఁగ నెగడిన, జగబుటాని కొమరుఁ డయ్యు జతనమునఁ గటా పగ దీఱుపనోకువు నీరుగ తన మేమిటికిఁ దులువమాక్ ద్రిమ్మరిగా. సీ. అన్న యన్కనికకు చెన్నక మీతండ్రీ నడఃగించి యకఁ డేలుపుడమి యెల్లఁ దలఁగక కైజొన్నతులువను బినకండి యని జమున నమ్మి యకనిచెంత మగరావలెన మూర్ఖ తగుము నందు మెలుగే దకట యించుక యైన నబి దలఁప్రక పడుచువాఁడవు నిన్నుఁ బొడగన్న నామని గడికంపుటక్కటికంబు వొడమె లే. సహహ యిఁక నైనఁ జెడిపోక యద నెఱిగి, మముఁ గొలువుము సుగ్రీవు మడపి నీకుఁ గొండ ద్రిమ్మరినా డొనకూడఁ జేతు, నిపుడు వలసినసొ మెల్ల నెలమి నిడుదు. 123 ఆ. ఆసినఁ జ్కు పేరిననఁబోఁడి హరిసు, కొముకుఁ డలిగి యోరి కూళకాన కానికఱన మిక మారున నీ పాలి, దయ్య ముఱక చెఱుకఁ దలఁచినాడు. సీ. అని పల్కి క్రమఱఁ జనః జూచుచో దీవి వేఁడు జోదులఁ గనిఱిపి యదల్చు ఓయు వార లక్కోఁతిపరులయెకిమానిఁ బొదవి పట్టెఱఁగులఁ బోర నాత 122 డందఱఁ జిందఆనవతిగా మోది కొండఱ: జితిమి సోకుడులసామి గొలు వున్నబలు మేడ గూలఁ దన్ని కష్టాని నిగి నరిగి రాముని గెఱియడుగుర తే. దారలఁ జే చాలుపుకలలరులువ, తెఱ: గెఱింగింప నీ కైదు తేర్ల జేని కొమరుఁ డెక నల్గి లుక పైఁ గొమ్మమెకము, పౌఁజు నప్పుడె వడి లగఁ బట్ట బనిచె, 12.1 యుద్ధకాండము క. పనిచినఁ జని యొక్కుమ్మడిఁ, బెనఁకువకమిఁ గోనమనికిబియంబులు కే 83 పున నార్చి కోట లెక్కినఁ, గనుఁగొని రక్కసులు వారిఁ గదిసిరి కడుక. 126 చ, శపిసి వెడు దబల్లెములఁ గైదువులతో జముదాళ్ల వంకుల న్సు రేలఁ గోలల గొడ్డతులు బోరింబోరె 227 123 నెదడుకు బున్క లెములును నెత్తుకు నంజుడు క్రొవ్వు ప్రేవులుకొ బ్రిదిలి కడింది గాఁ బుడమిః బేర్కొన మోఁదిరి కోఁతిబంటులర్. ఉ. వారుకు గట్లుఁ జేట్లుఁ గొని వార్వము లేనుఁగు లంచలంబులుం డేరులు బొక్క నంబులును లేడగుకైదువులు సిడంబులుకొ దేవగుకాళె ల్లులుకు బిట్టుగఁ దుత్తుమురై పడం గనుకో బో రొనరించి యక్క జీపుఁ బెంపునఁ గూల్చి ప్రాఁత వేల్పుల సీ. ఆపు డింద్ర జిత్తుతో నంగదుఁడుకు బ్రహస్తునితోడ సుగ్రీవుఁడును నికుంభు తో నీలుఁడును గుంభుతో భూముఁడును సంతకసితోఁ బనసుఁడుఁ దపమునితోడ నలుఁడును జుభుతో లలి వేగదర్శియు సారణుతోడ వృషథుఁడు జంబు మాలితో గాడుపుచూలియు మకరాక్షంతోడుత జాంబవంతుఁడును ద్రిశికు తే. తోడ శరభుఁ దకంపుతోడఁ గుముమఁడుకు మహోదరుతోడ నేటుగ సుషేణుఁ డురు విరూపాక్షుతోడ రామునియ మంగు, తోడఁబుట్టువు నేడే ఱఁ దొడ కమఱియు. లే. పేరు గలజోదు లొండొరు ల్దారసిల్లి, మిక్కుటంబుగ నేర్పులు మిన్ను ముట్ట బిట్ట గనలుచుఁ దరలకు పెనఁగఁ దొడఁగి, రయ్యెడలఁ గోఁతిడొరలు గయ్యంబునందు. చ. కఱచియుఁ గాళ్లఁ దాఁచియును గట్టులు చెట్టులు బిట్టు పై చియుం జఱచియు శ్రుద్దియుం బిగువు సళ్లక తోఁకలఁ జుట్టి కొట్టియుక్ మఱిమఱి యముడేరుఁగుల మావుల లొట్టియలం గడిందిగా నుఱు మొనరించి హెచ్చరిక నూల్ కొనఁ దేరులు పిండి సేయుచుకో. క. క్రముకొని సోఁకుజోదుల, నెమ్ప్లేరులు పగిలి మెదడు నెత్తురు క్రొవ్వుర్ దుమ్మునఁ గండలు దొరుఁగఁగ, నిములఁ జేల రేఁగి మోఁది రేచినకడిమిక్". 131 132 133 శ. మోఁదిల సప్పొలలోనపు, జోదులు మెడియను వాఁడిసురియల గుదెలం గైదువులు దినరసంబులఁ, బాదుకొని కలంచి మోటుపఱిచిరి వారికో, తే. ఆత్తెఱంగున నిరువాగునందుఁ గలుగు, బోదులుకు బంట్లు దార్కొని సుక్కు లేని బలిమిఁ బో రొనరింపుచు గెలుపుతలఁపు, లంతకంతకు నగ్గలు బగుచు నిగుడ, 134 సీ. మోరలు బోరలు మూఁపులు వీఁపులు గౌనులు వీరులు కాళ్లు వేర్లు చేతులు వాతులు చెక్కులు ముక్కులు ప్రక్కలు పక్కలు బరులు దరులు పొట్టలు చట్టలు బొమ్మలు దుములు మోవులు ప్రేపులు మొలలు దలలు గుండెలు గండలు గోళ్లను గీళ్లును డొడలుచు మెడలు తుత్తుమురు గాఁ 81 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. హత్తుకొని మొత్తులాడి పెన్నెత్తు రొలుకఁ, జూచువారల కెంతయు సోబగు మీ తి బూరుగుల పోల్కిఁ బొలిచి రప్పోరు నేల, బూచిగములుకు బదులుఁ బొదలియాడ. తే. అంతఁ బడమటికడలి నీరాయ మేరు, లూరుదేవర గ్రుఃకిన సుబ్బి రేయి 137 యింద్రజితుండు దీవి 138 ద్రిమ్మకులు సెట్టు ద్రిమ్మరి తెగలఁ బొదివి, ముదెఱుగుల నొంప సబ్బలియు రలిగి. ఉ. కొందఱ నేలతోఁ జరియఁ గొట్టిముఁ గొండఱఁ గూల మట్టియు గొండ అబొడుగు ల్వగుల గ్రుద్ధియుఁ గొందఱ నోళ్లు వ్రచ్చియు గొందఱఁ దోఁకర్రా ఆయఁ గుత్తుకలు చదివించి లాగియణ జిదఱవదరై పడ-గఁ జివ్వకడ న్నడియించి రుకటకొ. లే. అందుఁ బొలియక చిక్కి న్నట్టిపోఁకు, దొరలతో ఁ గూడి యిం కరిగి గాడుపుసఁగఁ డలర నొక్క, దండ వేలిమి యొనరింప దానివలన క. అక్కజపుమిన్లుఁ గైదువు, లెక్కుడుమెకములుకు నేరు లెల్లులు ములుకు లెక్కెములు దోనలు చేకులు, జక్కి తెగలుఁ దొడపుటయు వెసం గొని యనికిక్ తే. మరల నరుదెంచి మిన్నంటి మబ్బు తెగల, నడుము నెవ్వారికిని గనఁబడక యుండి రాగపునిపుడుము వాఁడు రవళి నంపివాన గురియింపు వార లోర్వక కలంగి. ఆ, పొకలఁ డూఱవారుఁ బుట్టలమాటున, నీఁగువారుఁ బరువు లెత్తువారుఁ రైళ్ల వారు బొబ్బరించువారును నేలఁ బోకలు వారు పైరి పొంపు దరిగి, తే. అట్టు లెడకులఁ గుండెడు చెట్టునట్లు, మెకపుబంటులఁ గని యద లీ ఆ రాచ లీఱ పచ్చగన్నుల మెకము రావణునితోడఁ, బుట్టవుకు డాయఁ బిల్చి తా నిట్టు లనియె. క. జగన్కులు సెడిపోవుకఱి, నొగుల తెగ ల్మింట దట్టముగఁ గ్రముక న గురియుచందము రం జి, ల్కుళము లురిసెడి నిజేమిగోరను చెపుమా. ఉత్సాహ. ఆసిన నాశఁ డిట్టు లనియె నయ్య విరము సోఁకురా యనియకుఁగుఁగొమరుఁ ద్య నలరఁ జేసి మేటిలే ర్లుకు గడి,నియేకుఁగలుకు లొట్టియలును మావులు డొనలు మిడ్లు నహానికతన దొరకినం జెలంగుచు. మత్తకోకిల నీకు తాలుపుచాల్పు లోపల జెమి: దూఱి మెఱుఁగువాల్ నారసంబులు ఎండుపై జతనంబు గాఁ బఱగించు చే వారికిు గన రాక యుక్కున వ్రాలి 141 113 144 లుచుకున్న వాఁ 145 చారయు గడు బల్లిదుం డితఁ డన్ని నేలలరాయఁడా. ఆను గొఱంత లేరికిన్క నక్కడింది జోదు న్నను బెడంగువింట వాలు వారసుబు లూని యే పునం జెలంగి నింగి యెల్లఁ బొల్పరం గడంగి యే సినక్ లకోరి యొక్క టైనఁ జెంద దయ్యె వానిపై 146 యుద్ధ కాండము 85 లే. అందులకుఁ బాల సందియం బంది జేఁడు, వీనిఁ దెగటార్చి రం డని వేగ గజుఁడు వృషభుఁ డంగదుఁ డీఁదయరీ లిలినుఁగు,నలుఁడు మొదలుగు బలియర బిలిచి పనిచే. క. పనిచిన నబ్బిరుదుమగ, ద్విరు తెరువున నెగసీ యుద్దవిడిఁ జరుచో న చ్చెనఁటితొలివేల్పు గడుఁ బె ల్లునఁ బైపైఁ జిలికివాలులుకులు నిగుడ్చెన్. 148 భుజంగ ప్రయాతము. నిగుడం జొర న్లేక నేర్పేది యవ్వా ల్మగల్ గ్రమ్మఱ నాని మ నేని మెట్టుకో మస్ట్రేని జిగుళ్ళూడగా నిల్చి చేడ్పాటుల న్బి ట్టుగాఁ గుండుచోఁ సోఁకుడున్దుల్వ యాలోస్. తోటకము.-- 149 150 బి కొంచక నాల్కలు' గోయుచు మంటల్, నించుచు నింగియు నేలయు నెల్లక్ ముంచుక బుస్సున మ్రోఁగుచు వాఁడి, న్మించినపాముల మేల్చిలు కేసెన్. తే. ఏయటయఁ దా ప్రకములు పెక్కేసి యగుచుఁ, గ్రమ్మి రాముని నా కసితమ్ము గుఱ్ఱ వెల్లమూఁకల బిగఁ బట్టి యిడినఁ బుడమి, వ్రేళ్ళి యందఱు నొగి సొమ్మసిల్లి రపుడు ఆ. పగ యడు గె నంచు మిగుల డెందములోన, నలరి వేల్పురాస గెలుపుకాఁడు దీవి కేఁగి గెలుపు తెఱ: గెల్లఁ దండ్రికి, దెలియఁ జెన్సి యెలమి నిలయఁ జేసె. క. అంత నచ్చట రాముఁడు గొంతవడికి:, గన్ను గవ విచ్చి తోఁబుట్టు వున్న తెఱఁగుఁ బూచి కద్దయు వనటల సుక్కు చున్న, యెడల నాటేసి చెంతకుఁ గడిఁది మీఱ. 153 ర్నినిచిన పసిఁడిజారీచెంబువన పొసగ విన్ను వేళా కూళి వెలఁదినీ మేపూఁత్ర వెలిబూది మిసీమి యంటి వెలుంగు సిద్దం పుటలఁ తీజన్నదము లమర నురుగోళ్ల తెలిచాయ సెన్స తస్కలు గుల్కు పటికంపు సరములు బాళి మీఱఁ బూపతామరవిందుఁ బోల్ప నీడై తగు గణిత పనిడుద కెంఒడలు వఱల తే. వానకొనతఱిమబ్బు జేక్వలను జగడు, మేన నాడెప్పటితో ఆ సెసంగ. గోర ఒగములయెక్మని పేరు సారి, గొణుగుచును వచ్చె ఒడుపుఁగూటి తపసి. 154 తే. వచ్చి యవ్వేఁడి వేపు వంగడంపు, జీల మొల త్రాటినిండకుండేటి తాల్పు లా మ్రోల నిల్చి కరంబు ప్రేముడి డలిర్ప, వెరపుతోఁ బక్కెఁ గేలుఁదామరలు మొగిచి, కమలవిలసితము. జగముల యొడయఁడ చదువులు మూడుక్, దగిలిన కడుక వొదలసిన జేజేల్ ముగ్గురకు మొదలగు ముడుకఁడ మచుకో", బోగడేయుఁ గద గొనబరఁ బలుమాఱున్. స్వాగతము. మేర లేనిపలు మేరులుఁ బేరుల్, సాడే బూను నెఱజాణల మిన్నం గోరి పిచ్చలును గొల్తురు నిన్నుం, దోర మైన మదిలో జడదారుల్. ప్రగ్విణి, చీమలుందోమలుు కొట్టులుం పట్టులు, బాములు) బుల్గులుఁబందులు జేఁపలుం గాములు స్వేల్పులుం గల్గుషేతాల్పులు, స్వేమఱుం బల్లిదా నీవె కా నెన్నుదున్. లే. వాసిదయ్యము నీవె వెయ్యేసి యైన, కలలుఁ జేతులుఁ గన్ను లలురు గలిగి 157 యలర లొడి తెడు మగవాఁడ పగుచు నేల, యెల్ల నాఁగుమని మిక్కు లెన్నుఁగద, 86 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. తలఁప నివ్వరిముంటి చందమున మిగులఁ, గొంచెమై కప్పుమొగులలో మించుఁదీవ పోల్కీ మెఱయంచుఁ బచ్చనై పొలుచులేదు, నీవ కద నిక్కముగ మేటి నేల తేఁడ, దండకము Rr అరిదిబిరుదా నీవు రాయంచ తేజీవజీకుండపై చుట్టువాల్డాలపై పెట్టువిల్వేల్పవై జీవితో ముజ్జగం బెల్లఁ బుట్టించుచుం బ్రోచుచుఁ ద్రుంచుచు నీవె జాబిల్లివై ప్రొద్దవై యుద్ధిగా రేవగళ్లు న్నెటి జేయుచుం దుండటెక్కెంబురాయండవై పన్నియంబు లొల ల్ని చ్చలుం బుచ్చి మెక్కింపుచుం దూర్పు నా డేలుమన్నీ ఁడవై వానచేఁ బుట లొందింపుచుకో" జంట నెమ్మోముల వంట పై వంటకర్జంబు సాగించు చుక్" "వెండియుక్" జేయఁగాఁ గల్గుకర్జంబు లెన్నైనఁ బల్రూపులు బూని కానిం ఫుచుకో మాటికిక్ బూటకం బారఁ బేరాటలు న్బొల్తు మంచోరి నీమాట ప్రాణాన పోలేటు లేర్పాటుగా శాటంగాఁ బేటగా వీరుల న్నాటి యేనాఁటికిం బాయ దోసామి నీ కీఁద లా వగ్గి నెమోము రేరాయడుం బ్రొద్దుఁగన్నుల్ మొగవ నాడెుపుమే న్వేల్పు ప్రో కొందమ్మిపూనట్టు కుఱ్ఱండు డెందంబు జేజే ల్బు జంబుల్ నిరాబారులు 'న్వెంట్రుక ల్నల్వయా లాల్క ప్రాఁబల్కు చాల్లల్లి కీల్గు టు ప్రాబల్కు లూర్పుంగము లద్రము ల్బొజ్జ మ న్నజ్ఞకెందామర ల్వేల్పువెజ్జ కందుల్కడ ల్వీరులై యొప్పునీచొప్పు గావింపఁగా నన్నియు న్నీవయై యుం దు వొం డెద్దియు న్నీవు గా కున్న దెచ్చోటుల లేదుగా పొదుగా బమ గ్రుడ్డుంగము ల్నీ మెయికో మేడిపండ్లుంబలు బ్రోవులై యుండుఁ బో తండ్రి నీ వెప్పుడుం దుల్వలం గాల్పఁగా సాదులం భోది గావింపఁగాఁ గోరి వేవేల వే సంబు లెంలేనియుం స్వేడలు బొప్పఁగాఁ బూని రాణిుతు పెట్లన్న ము మ్మీనమే నూని మున్నీరు సొత్తెంచి పెన్షన్కు చాలెక్క లిం జక్కఁ జక్కాడి నెతమి పూఁజూలి సుబ్బింువా ప్రాంత జేజేలు చేజారఁగాఁ జేరి వేశాడలం జిడ్డునిర్వామి వే తీర్చుచో మేటితాఁ బేటి మే యెత్తి మవ్వంపుఁగవ్వంపు ట్టూని వేల్పుంగమం గావవా దేవరా క్రొవ్వి మ న్నంతయుం గొంచు బల్పాపరాయొక్కకు బ్రాంకుబంగారపు గంటి రే ద్రిమ్మరిం జన్న పుంబందిపై చెంది వైళుబ వాల్గొమ్మును గ్రుమ్మవా గట్టిగాఁ గన్న తొల్పొట్టేనం బట్టి యిట్టట్టుగా బిట్టు దట్టింపుచుం జెట్టలు బెట్టుబట్టువారక్కసు వ్వెక్క సుబైన పేరుక్కుతో నుక్కు గంబంబును బుట్టి గిట్టి పొట్టిపై 'నేల మూడజ్జలే వేఁడీ వేగక్" జగందాఁగి చాగంపుఁడోర్వేలుపుల గ్రిందికి నట్టవా మెందు నిండారఁగా జామదగ్న్యుండవై గండ్ర గొడ్డంట ముయ్యేడుమా లేచి గయ్యాళిరా పిడులు జెడుబెడాడవా దేవరా యిప్పు డిచ్చాలుపు గుత్తుక ల్లల్లు ప్రా పేలుపుల గూలుపం గోరి యీ కై దుబండ్లక్కు రాకల్వసుగాతికిం గూనవై పుట్టి యున్నాఁడ b పెట్టు లోఁ దెల్వి యొక్కింతయు నేక స్రుక్కంగ ని కేల నీజక్కియై యు క్కును గేరునప్పక్కి రారిక్క టేనిం దలంపంగఁ గర్జలు లెన్నేనియుం జక్కనై యుద్ధ కాండము 87 సాగు: బొమ్మంచు నెయ్యంబుతో దాన్ని జేజేనిరాబారి యెడేనియుం బోవ రా చూలి దా నప్పు డాగూఁడు కాన్పుందొరు గూర్మి డెందంబున న్నిల్పుడున్. 161 చ, గడితపుటెక్కగాడ్పుల జగంబు లగడ్పడి తాఱుమాఱుగాఁ గడలికము ల్కడుం దోసఁకి కట్టడికట్టలు దాటి పాఱఁగాఁ బుడమి గలుగ సేవలలు పూనెడు పాము దలుకి పాఱఁగాఁ దడయక వచ్చె పేలుపుల దారికి పాములవేటకాఁ డోగిన్. క. వచ్చినఁ బొడగాంచి పెనల్, విచ్చుకొని కడు దలంకి వినదా గము ల్విచ్చు నొగ్గయి కడలకు, విచ్చలవిడిఁ బఱచెఁ గట్లు వీడె బజక్షన్. ఆ. అపుడు పుల్గురాయఁ డలిఁ బుడమికి, డిగ్గి నేల చేసి డెంద మలరఁ 162 163 జేసి మరల మింట: జెచ్చెరఁ బఱ తెంచె, నెలమితోడ మూఁక కెల్లఁ బొదలె. 161 ఆ. అంతఁ బొడుపుఁదిప్ప నెంతయుఁ గడఁకతో, జక్కి దాయపడగసామియబ్బ వొడముటయును బొంగి యడవి ద్రిమ్మరిజోదు, లార్పు లెనఁగ లంక కరిగి రనికి.165 క. అరిగినఁ గని వేగులవా, రరుదారఁగ దీవిజేనియండకుఁ జని వా వీరిన తెఱఁ గెఱిఁగించినఁ, గరము వగం బొందె నతఁడు కళవళ మొదవన్. 166 ఆ. ప్రేగడపుడు నెల్లఁ బిలిపించి వింటిరే, యిట్టికడిది మీరే లింద్రజిత్తు చేతి చిలువ త్రాళ్లఁ జేయు వేది పొలసిన, కోఁతి బంట్లు మడలఁ గూడి దానికి. సీ. కని పల్కి ధూమ్రాక్షుఁ డనువాని దురమున కనిచిన న౭ఁడు లా పడర మూఁక "లేనుఁగు లుఱము లెడపక తోడ రా నక్క జంబుగఁ జైఁడియరవ మెక్కి 589 167 యడవి ది మరులపై నడచిన సికు వాగు వారును దాక్కొని వాఁడి మీఱఁ బోరాడు సెన సేచి పొలనిండిబుటులు కొండ ద్రిమ్మరి బుట్ల నండుగొనఁగ తే. బల్లెములఁ గ్రుమి మావులఁ బఱ నంటికి యేసుఁగులఁ దోలి మట్టించి యినుపగు దెల మోఁది గెఱఁకులు వాలుటములఁ బగీల్చి, బిట్టు నొప్పింప నజ్జగ జెట్టు లలీగి. 168 లయ గ్రాహి — గట్టులుకు జట్టులుకు జెట్టులును బట్టుకొని పెట్టుకొని కక్కసులఁ జుట్టుకొని జొమ్ముల్ మట్టియుకు దోఁకలను గట్టియును మా డ్మైడలు పెట్టినను డట్టమగు గట్టిపగ మీఱక్ బొట్టలును జట్టలును బిట్టు వగిలించి పలు నెట్టులకు నొంచి జముపట్టునకుఁ బోవక్ · బెట్టి కడు నేనుఁగుల లొట్టియలఁ దిట్టువలఁ చెట్టువలఁ గొట్టుటయుఁ గట్టలుకతో డస్. క. నలుపు గలతొ వరుకన్నుల, పొలమే పట్టి కొమ్మ ఒకపుఁ బోటరులప జైలఁగి యరవంబు పఱపుచుఁ, జలముగ నెదిరించి యుపడడి యొనరించెస్. క. ఒనరింపఁ బిచ్చరింపక, ముసుకొని యయ్యడవిమనికి మొనగాం రతసిం 170 జెనసి పెరుగట్టుఁ జేట్లురు, జెరు పొడవఁగ రువ్వుటయును చెడక వాడుస్. 171 తే. తేరు వడిఁ జొప్పి యిఁకఁ గడలేరుఁ డగుచు, వాఁడి తూపులు చఱుచుగా వారిమీఁద జేయుటయు స్రుక్కి శోల్తల సేయ లేక, పఱవఁ జూచినఁ గిని గాడ్పుపట్టి గినిసి. 88 అచ్చ తెలుఁగురామాయణము లే. ఉరువు మీఱంగ మాని మా నొకటి వెటికి, రక్కసుని వైవ బెదరక యుక్కుతునియ బలిమిమై నది యొక దొడ్డ పాఱవాతి, తూపునఁ గడంగి నడుమనె తునియ వైచె. ఆ. పై చుటయును జింక వార్వపుజోదుబిడ్డుడు వెండియురు గడంగి వాని తెరుగడపువాఁడుఁ జేరును గుఱ్ఱము, ల్చదియ నొక్క పెద్దచట్టు వయిచె క. అటుల నరదంబు వోయిన, దిటము సెడక పుడమి కుడికి దిగ్గన నయ్యె 174 175 క్కటిజో దొక పెనుబడియం, దటుకున నక్క్యోలిమిన్నతలనో నడిచెన్, లే. అందులకుఁ జాల సెదలోన నలుక పూని, జబ్బ లుబ్బంగ నక్కోబొబ్బ మెకము కొండకొనతున్క వేగ నొక్కటి పగిల్చి, వానితలమీఁదఁ జరియంగ వైచి చంపె. అట్లు ధూమ్రాక్షుఁ డని నీల్లినట్టి తెఱఁగు, సోఁకురాయుఁడు విని కద్ద సోలి తెలిసి వడి నౌకండనుఁ డనియెడు వానిఁ బిలిచి, యచ్చెనంటులఁ దునిమి రమ్మనుచుఁ బలికె. 1. పనిచిన నతఁ డెన్నిక మికిన పౌఁజులఁ గూడుకొని నెటిజ్ దురమునకు జన నచ్చెట్టుకో ద్రిమ్మరి, మొనగాఁడులు తాలవాన మొగిఁ గురియుటయున్. 178 క. మిక్కుట మగుకొఱకొఱ న, య్యక్కివుఁ డరదంబు వఱపి యఁరువడిఁ దూపు ల్పెక్కు నిగుడ్పుచు మూఁకల, నొక్కటఁ బురికొల్ప వార లుక్కు దలిర్పస్. 179 సీ. తేరులు వఱపి యేర్తెఱఁ దూపు లడరించి పడి గలమావుల వయిచి నానికి యాముటేనుఁగులఁ బాయక ఢీకొలిపి మగ్గం ద్రొక్కించి యినుప పెక్ దడ్ల నడిచి పంకుల జముదాళ్ల వాల్బక్లెములఁ గ్రమ్మి పంకొని పెద్దయీఁటియలఁ బొడిచి గండ్ర గొడ్డండ్ల నుక్కఅ: జెండు బెండాడి మొదలకైదువుల టొమ్ములు వగిల్చి తే. మిగుల నొప్పింపఁ గనలి మ్రానైకపుబిరుదు లొక్క మొగి వాండ్రం బోనీక చిక్కఁబట్టి పొడిచియడిచియుఁ దాఁచియుఁబుడమి వయిది, మట్టి గ్రుద్ది యుఁగ అచియమడ పరపుడు.

ఆ. గండు మీఱ నయ్యకంషనుఁ డఱియుఱిఁ, దూపు లేసి కోఁతిదొరలఁ గలఁచి కనుపుగొట్టుచున్నఁ గనుఁగొని జగముల, యుసురుకందు లోన నులుకు నిగుడ. 181 ఆ. మోటవద్ది యొకటి మురిఁ బెకలించి య, మేటిసోఁక జోదుమీఁద వయిచి సదమనంబు చేసి కొదుకక సింగపు, రొద యొనచ్చే మూఁక లొ దవి పొగడ. 182 క. అంతట నప్పని యీ రే, నొంతుకల యాళీ వేల్పుకొంగ విని మదిం - బుతము నిగుడఁగ నెంతయు, మత మహాకాయు పనికి వచ్చి బుచ్చుటయున్. సీ. బలుహజ్జమెకపుదాఁటులు సిల్కు చట్టంపుటము నీకున నేల యసలు గొనఁగఁ దత్తడి డెక్క శ్రద్దలి ప్రక్కలింతల నెగసినదుము మిన్నెల్లఁ గప్ప మెండుమీ టెడుబండికండుల యొ అపునఁ జీలువల యొకఁడు దలలు ముడువ గొలరి పాఁద్రాజెక్కసపుటార్పుల జంట చపువంచకడలురు జెవుడుపడఁగఁ తే. గఱకుటడిచంపు బెడినంపుమెఱుఁగుగములు, మిగులఁ జూపఱచూడ్కిమికిట్లుగొలువఁ బోగఁగఁ బదినూఱత ర్హడు ల్పూసినట్టి, పసిండితే రెక్కి పోరికి బయలువెడలె. 184 యు X3G డము ఆ. వెడలి కోఁతితుటుము దొడకన బిఱబిఱ, రెండు మొనలు జెరసి గండు మెఱయఁ బోరుచున్న యెడలఁ బొల నిండిపోటకు, అడవి సెలవుబంట్లు: గడిమి నలమీ. చ. ములుకులఁ జిమ్మి యుం గుదెల మోఁదియు నీఁటెలఁ గ్రుమి కత్తులు జైలవియు మావులం బఱని చెండియు మోములు గాళ్లు డొక్కలు) దలలును జేతులుఁ దొడ లెన లైడలుక్ నడుముల్ పిఱుందులు న్నలి యొనరించి క్రోమెదడు నంజుడు నల్లయు నుల్లఁ జేసినస్. 89 185 286 ఆ. ఇవముసూడుకొలపుటేకి మానిబంటు ల, క్క జపుమగ తనంబు గడలుకొనఁగ నార్చి లేని కెలమిఁ గూర్చుచుఁ దూఱి యా, సోఁక్షమూఁక నెల్లఁ జుట్టుముట్టి. అ. లేనితోడఁ దేరు తేజితోఁ జేజి యే, మంగుతోడ నేను ద్రుంగఁ గొట్టి బంట్లఁ బగ్దేఱఁగులఁ బరిమార్చి వైచినఁ, జూచి దొడ్డయొడలిసోఁకు కలిగి. 188 చ. అరదము దోలి వింట కొనయంబు దవిల్చి మెఱుంగుటము ల బ్బురముగఁ బూన్చి యయ్యుఱియబుటులనిన్దపు మేరు లెల్ల విరి నలియంగ నేసి గోడివెల్ ఔరయించిన సైఁప నోపక బ్బిరుదుమగల్ వడిం బరువు పెట్టఁ దొడంగిన నంగదుఁ డొగిస్ 189 191 క. నిలుఁడు నిలుఁ డరుచు వారలఁ, బొలుపు గఁ జైనఁకువకు మగుడఁ బురికొల్పుచు న త్తులుఁవతొలివేల్పుఁ జైకొని, బలికుమా, నొకటి మీఁదఁ బడ నైచుటయస్. 190 క. నొప్పిపడి వాఁడు దద్దయు, నుప్పర మద్రువంగ నార్చి యొకవాలుందూ పప్పొలము ద్రి మరిపయి, న్గుప్పున నడరింపు సొమ్ముకొని యుండు నెడస్. సీ. గుబ్బలి ద్రిమ్మకు ల్గొండఱు నెట్టులుఁ బడుకులుఁ బూని యగ్గడుసునల్ల డ్రాపుడు బిరుదుపైఁ బోవ నాశఁడు శరవలి నైదుములుకుల బనసు నేడు తూపుల వృషభుని డొమ్మిదిచిల్కుల నలి గవాక్షుని నూఱు నారసములఁ క్రోధము నీరైదుకోలలఁ బృవని మూఁడమ్ముల గజుఁ బదియాలు పదుల తే. బలులతోరులఁ దక్కినపొలముమనికి, బంట్ల నొక్కొక చిలుకునఁ బడలువడఁగఁ జేసి యార్చిన సంత జేజేలజేని, యరుఁగుమనుమఁడు తెఱి కిసుకతోడ. క. మామిడిచె టొక్కటి పె, నా వడరఁగఁ బెఱికి యాచెనఁటియరడము నావులు పిల్లుకు దుముపై, పోవఁగ వైచిన నతండు వొలివో సిబిగిస్. చ. పుడమికి దాఁటి బల్గుదియఁ బుచ్చుక నెవ్వడిఁ దారబోదపైఁ గడఁగిన నాశఁడు న్దువేయఁ గైకొని పైకొనే నట్టు లిడ్వురుం జెడనికడంకతోఁ గొదమసింగములట్ల నెదిర్చి బోరలు గ్గొడలును వీఁపులుం డలలు నొవ్వఁ గడిందిగ మోఁదు లాడుచున్. 192 193 19.1 సీ. విడుచుచుం బట్టుచుం బోడుచుచు నడుచుచుఁ దన్నుచు గ్రుద్దుచు దాఁటుకొనుచు సెగయుచు మొగియుచు నేలఁ డ్రెళ్ళుచుఁ గ్రందుమాఁకై పెనుగుచుఁ బాదుకొనుచు అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము నార్చుచుఁ బేర్వాడి యదలింపుచుఁ గడుక నేఱపుచు బుజములు సఱుచుకొనుచు నీనడింపుచుఁ గన్ను లెఱ్ఱఁ జేయుచు బుసకొట్టుచుఁ ఒకపక బిట్టు నగుచు తే. నెత్తుదురు దుము మేనుల హత్తుకొనఁగఁ, జెక్కు దెఱఁగులఁ బోరుచో నుక్కు మెఱసి వాలికుఱ్ఱఁడు పిడికిట వాని నెత్తి, బీటలుగ గ్రుద్ధి పద వైచి బిలుకు మార్చి. 195 క. అతి నీల్లక చిక్కిన, నెత్తురు ద్రావుడులవలన నెవ్వడిఁ జాల్పుల్ గుత్తుకలరక్కసుఁడు పిని, మెత్తం బా టూని లోన మిగుల నడలుచున్ . -> క. నేస్తంబు “వెఱయ నపుడె ప్రహస్తుని రావించి బలియుఁడా యిపు డెవలోఁ గస్తి విడఁ బుడమికానుపు, గేస్తుని గీటడఁచి ర మొగిని నీ వరుడున్. సీ, విమమాలి తేజీలఁ జైనయుమావులతోడ మొగిలు చెన్నొ రయు నేరుఁగులతోడ గట్లతో నుద్దియై క్రాలు తేకులతోడ బలిమినూ పెడుపోటుబంట్లతోడ ముజ్జగంబు వడుక మ్రోఁగు బేరులతోడఁ గొమరారుబిరుదు టెక్కెములతోడ జొంపంపుఁ దెలిముత్తియంపుటెల్లులతోడఁ దులకించు చికిలికై దువులతోడ తే. వే లిరశనః పుఁబనివల్లకీలతోడఁ, దోర మగుపైఁడికా కెలతోడఁ దఱుల మొకపు మెకములపై హెచ్చరికల వెడలె నప్పు డిరు జగమూఁకలు పసికిఁ దొడరి. చ. చిలుకుల గట్లుఁ గైదువులఁ బెట్టుల ద్రుడ్ల నొడర్లు నజ్జుగాఁ దలకొని మొత్తులాడి జెడిదముగ నెత్తురు లేఱులై చనం జలమునఁ బోడుచో మలహజారపుజోదులు సోఁక్రుమూఁకలర్ బొలుపఱఁ జేసి యాజము నిస్రాతికిఁ గావలి యన్న సత్తఱిన్. 196 197 199 సీ. అలుకతోడఁ బ్రహస్తుఁ డమ్ములజడి గురియించి పొఁజుల నెల్ల నొందుచున్న. గనుఁగొని నీలుఁ డక్కఱుకురక్క సువిల్లుఁ జేరును మావులఁ దేరు నడపు వాసిని నొక తాడి మానునఁ జరిపినఁ బుడమికి దాఁటి యప్పొలనుండి తూపుల నాబికుదు నొసలు నొప్పింపఁ గనలి యక్కో ఁతీసింగంబుఁ బెద్ద తే. పడు కొకటి దెచ్చి నడునెత్తి పగులవైచి, వానిఁ బోకార్చి నెమ్మది వఱల బూచీ గముల కామెత లొసఁగె నక్కస మెసంగి, రావణుఁడు దద్ద యొఱలి చీకము హెచ్చ. క. పడవాళ్లఁ బిలిచి మూఁకల, పడి దురమున కేఁగుదేశ వలె నని నేము బడర నెఱిఁగింపుఁ డనీ పడి, కడ లధ్రువఁగ బేతి వ్రేయఁగాఁ జేయుటయున్. 201 ఆ లేరు లందలములు జేజీలు సేరుఁగు, లొదలు గలుగువాని ముఱి యెలర్ప నెక్కి యక్క జనుఁగ రక్కసి నెఱజోదు, లెలమిఁ జేరి మ్రోల నిలిచి రంత. 202 సీ. వెల లేనిరశనంపుబలుడొడవులు పెట్టి తోరుపుఁజికిలీకైదువులు గట్టి పొసఁగ నౌఁదలల హొన్బొమిడికములఁ బూని డాకాల గండపెడర మమర్చి తళతళ మెఱయఁపుత్తడిపుట్టములు దాల్చి కేల ముమ్మైనవాలు గీలుకొల్పి కమకస్తురి సిరిగందంబు మెయి బూసీ యెద వేల్పు హ్రన్పూవు టెత్తు లునిచి యు కాండము తే. పసిడి బెత్తులవారి ఊరు దెసలఁ గ్రమ్మి, హెచ్చరికల బరాబరు లెనసి వేయ పొడుపుకుబ్బలిపైఁ బ్రొద్దు గడఁక నెక్కు, కరణి నవ్వేలుపుల గొంగ యరద మెక్కి' సీ. జగముల నిచ్చలపు మేలిమిగట్ట కుఱ్ఱవేల్పుల వలగుండు గండ ప్రావేల్పు మన్నీఁడ బమ్మదేవరమెప్ప నెలతాల్పుకొండ పూనినబలియుఁడ జేజేలదొరపాలిచిచ్చఱపిడుగ వెళ్లలపుదురంబుల గెలుపుకాఁడ 01 కడిదివాల గఁడ బుగరుదీవి రాయఁడ టక్కరియెకి మాండ్ర ముక్కుఁగొయ్య లే. గొనబుటచ్చరననఁబోండ్లనరుపుకాఁడ, కడమ యెదవనికీవుల నడకుతేఁడ గెలుపు గెలువు మటంచు నగ్గించుబిరుదు, పద్యములు బట్లు సదుపుచు బలసి చనఁగ. సీ. బేరులు డోర్లు తప్పెటలు కాకెలు పిల్ల గ్రోవులు తుడుములు కీవి మెఱయఁ బడిగలు ముత్యాలగొడుగులు జల్లులు నాలపట్టములు సొంపారి మెఱయఁ బసిఁడిప క్కెరలబాబాలు మానికపుఁజౌ డోలీల యేముఁగు లో లిఁ జెలఁగ విచ్చుఁ గైదువులు బల్విండ్లు సీఁటియ లూని యార్చుచుఁ బోటుబు తగ్గలింప తే. బుడమి పఱియలువాఱ నల్గడలు వద్రువం, బెనుదుమారుబు మిన్నెల్ల బిట్టు గప్ప జగము లడఁగింపఁ గడఁగెడుజమునిమాడ్కి, వొంపు రాణింప వడి నాలమునకు దరలె. తే. తరలి రాచూలిదండుపైఁ దారసిల్లి, మూఁక నొండేక విడియించి వీఁకఁ దానె ოტ యని యొనర్పఁగఁ దొడ గిన నడవిగీ ము, బంట్లు మ్రాకులుఁబడుకులుఁబట్టుకొనుచు. క. దురమునకు మొనయుటయు నతఁ, డరుదుగ వాలులుకు లేసి యందఱఁ న్నె త్తుర జొత్తిల్లు జేయుచు, నరదము పడిఁ జొన్ని తటిమి యార్చుచు రాఁగళ్. చ. కనుఁగొని ప్రొద్దుకుఱ్ఱఁ దలుక నల యొక్కటి రెండు చేతులు గొని కడ లన్నియుం బగులఁ గూఁకలు పెట్టుచు వానిమీఁద గు ప్పిన నవి నుగ్గుగాఁ బసిఁడిపింజ లమర్చిన తూపు తిట్టలం దునిమి పిసాళిరక్కసుఁడు తోడనె వేల్పులు పిచ్చిలింపఁగర్. ఆ. బొమ్ము గాఁడి పాఱ నముల సేసిన, సొమ్మ వోయి మేటికొమ్మ ఒకపు బికుదు రాగి జుట్టుపిట్ట తొలుపువాలు, గోలఁ గొంచగట్టువోలె వ్రాలె. 208 209 సీ, వ్రాలినఁ జూచీ గవయుఁడు గవాక్షుండు జ్యోతిర్ముఖుఁడు సుదంష్ట్రుఁడు నలుడు గజుడును వృషభుుడు గనలుచు నొక్కటఁ జేరు మెట్టు లతన్నిపై మొనసి వై ప నడుమనే వాఁ డవి వెడఁడవాతిలకోరి గుంపునఁ దునిమి యేద్గురి నొకొక్క చిలుకున వడి సొమ్మసిలఁ జేసి తోడనే మూకల నెల్లఁ జీకాకుపడఁగఁ తే. దూఱ చేసిన గాసిలి పాఱి వార, లురువడిని ప్రాతి రామునిమఱువు సేరి బొబ్బరించిన నగు కెల్లఁ బోవఁ బతిë, యపుడు రాచగాలి సరగ విల్లంది కొనుడు. 210 క. ఆన్నకు మున్నుగ బలికపు, మున్నరక న్లక్ష్మణుడు మొగిఁ దొలి జేజే మిన్న నడరుచోఁ గని, విన్నుమరుముఁ డతనిఁ ద్రోచి వెనఁ దా నెది. 211 92 అచ్చతెలుఁగు రామాయణము 212 ఆ. ఎదిరి తేరిమీఁది కెగసిన నర చేత, వాఁడు స్త్రీయ నొచ్చి వాఁడి సిడక మరలి వాని నడిచి మంటికి దాఁటిన, వేల్పుగొంక సోలె వేల్పు లలన తే. సోలి మెల్లనఁ దెలిసి యాసోఁకులేఁడు, జోతిరాయనిఁ బిడికిట గ్రుద్దుటయును బోలను మేపరు లార్వ నప్పోఁటుకాఁడు, కడకఁ దిగఁ ద్రోచి చయ్యన పుడమి వ్రాటె.. తే. అంత నీలునిపైఁ బరియజోదు, లేకు వోనిచ్చి బలువాలు నారసములు నినుప నవి యొడ్డుకొని వాని నెత్తితొడవు, మానికములూదనవ్వాడి మగఁడు దాఁచె. క. తాఁచిన మో మెఱవాఱఁగఁ, జూచుచు నింగలపుము. లికి పోఁకుడు మన్నీ డాచెట్టు ద్రిమ్మరిపై, వై చిన నొడ లెల్లఁ గమరి పడి సొమ్మసిలెజ్, 3. 215 అట్టు లాలేఁడు పడిన బిట్టార్చుకొనుచుఁ, దేరు లక్ష్మణుపైఁ దోలి దీపిరాయఁ డేడు జెడి దంపువాల్తూపు లేయ నతఁడు, మెఱుగుటముల నవి తోన నఱికివై చి 216 క. ళఱు చగుచుఁ బిజంజయు, గఱచుక మీడుఁగురులు సెదరఁ గడు మిడుకలచా

• లైఱ. గుని నడకెడు చిలుకలు, గిరిగొనఁ బఱపుటయు వాఁడు గిజగి జపడు చ్చు. 2.7

తే. మున్ను నెక్త్రమ్మి చూలి చేఁ గొన్న యట్టి, సత్తి యనురూపు నిగుడింప సరగ తోము డూఱుటయు సొమ్మసీతి రాముతోడఁ బుట్టు, వొఱగె బుడమికిఁ గోఁతులు వెఱచిపఱవ. క. ఆ తెఱఁగున సైదోడని, నత్తమిలినిఁ జూచి రాముఁ దలఁక నిగుడఁ గా నత్తోలి వేలుపుఁగలువల, మిత్తుకు డాకొని కడుక మీ ఱఁ బలి → 219 ఆ. ఓరి రవళికాఁడ యోడక మిగుల నా, కెగ్గు చేసి తిక నెందుఁ దూఱఁ గలవు నలువ వచ్చి కావఁ బూనిన నిన్నుఁ, జుడిఁగి పోవనీక మడఁపువాఁడ. 120 లే. అనినఁ దద్దయు నులికి యీరయిదుశలలు, రక్కసుఁడు రాగవుని కఫ్టు ఒక్కి యైన గాలి కొమరునిపైఁ జెక్కు వాలుతూపు, లేసె వేసినఁ గినిసి యవ్వాసిజేఁడు. 221 సీ. బలికుపుఁ స్త్రీ వ్యాఁడిములుకులు సింగాణి గూరిచి యని సెవికొనకు లాగి పొలదిండిజేనిమావులు డేరు గైదువు లరదంబు సాగింపునకఁడు సీడమ గత్తలంబును మగ్గంగా నేసి మెడియఁ బిడుగుల కెన యైన వెడఁదతూపు కొని టొము పగిలించి కొంకఁ జేసి కడుక నరచందమామవాలము వఱపి లే. బొమిడికంబులు పదియను బుడమిఁ గూల్చి, బన్న మొందింప జెగడి యప్పాలనుండు వేలో క ని లేదిపైఁ బడి పాఱి తనదు, దీవి సొచ్చెను రాకాసి తెగలు వొగుల. 222 లే. అంత రాముఁడు దన మొనయందు సొమ, సిలినజోదుల మందులవలన మనుపు కొని చెలఁగుచుండె వేల్పుల గొండ యటులఁ బాఱి పని దీవిఁ గొలువుండిపంత మెలయ క. మానిసిదిండులఁ గనుఁగొని, పూనికతోఁ గడపచెవులపోటకి నిపుడే వే నిదుర డెలిపి పోరికి, లే నెత్తుఁ డటంచు సర్మిలి బరుచుటయు. క. ఆణీముఱి వారలు పని మే, నెఱుఁగక నిదురలకు నూర్పుటీఁదలు గోఱలు గుఱుపెట్టుచుఁ, గొండవలె, న్వెeec గొప్పఁగ నున్న కుండ వీరులజోదు. 224 225 యుద్ధ కాండము 93 226 229 క. కరుఁగొని పలు దెఱఁగుల డా, కొని లేపఁగ నతఁడు గుదుకుకొని పెన్మలలా గనఁ దరలక యుండిన బో, ర బూరలు బేకులుకు గరులు వెలుగన్. 3. గొల్లుగాఁ గూఁక లిడుచు గగ్గోలు పేసి, లేవ కుండిన విసికి యాలుక తిరుప దుద్దగుదియలఁ బిడికిళ్ల రోగులకు, మొత్తి బలిళంపుఁ జెట్టపై నెత్తి మరియు. క. కఱచియుఁ జఱచియుఁ గారుల, నీటికియు గుఱ్ఱముల నాముటేరుగులఁ బైలద బఱవియుఁ దాఁచియు మిగలు, వెటికియం నూనియలఁ గాఁచి బిట్టు చిలికియస్. ఆ. మేలుకొలుపుచున్న మెల్లనే మంచుక, పొరతి చిన్న నల్లి పొడిచె నంచు లేచి కూరుచుండి లెంకలఁ జూచి మీ, రేమి వచ్చివార లిచట కనుడు. క. వా రండలలు దరిఁ జేరి జొ, హారులు గావించి జేనియానతి యెల్లం జేరిమిని టెలిపి సంతస, మారఁగ నమేటి మగని కాఁకలి డీఆర్. తే. మేర మీటిన గొఱియల మేఁక్రగములు, గొఱియపోతుల నఱికి ప్రోగులుగ నిడ్డ పెగ్గులపుఁ లచ్చి నంజుకు ఇఱ్ఱనీర్లు, దోరహత్తుగ నిడఁ గడుపార మెసఁగి. ఆ. ఆపుడె తరలి యారఁ డన్నకడకు వచ్చి, మ్రొక్కు లిడినఁ జూచి పెక్కు చంద ములఁ బోసంగ నాడి పొలదిండిరాయఁ డ, ప్పోటుగానిఁ గయ్యమునకుఁ బనిచె చ. పనిచిన జంగ సాఁచి యొకపార్టీయే కోటలు దాటి యేడైఱు జరుటయు వానిఁ జూచి పెరుసత్తియొ మిత్తియొ వచ్చి నంచు మ్రా నసికివజీరు లెల్ల పిడుమ ల్బేరాయ వ్వడిఁ బాఱి బాగుగా విరురరనంపుమగడపు వెన్నెలరాయని మయ్యు సేరిసీస్. 27224 230 231 233 లే. ఓడకుఁ డటంచు నయ్యెక మీఁడు వారి, మగడఁ బోరి3ఁ బురికొల్ప మగతనంబు మెఱయఁ గెంల పిలు గొని పఱలుచుండె, నప్పు డాపక్క సుఁడు గోలమాసగొనక, లే. కొడమవెయ్బిలి వే లేచిపడువుమీఁద, దాడి వెడలు తెఱుగునఁ దఱుల మోర ఒకప్పునటులపైఁ బేరి మీఱ మొదల, వాలు ద్రిప్పుచు నడరిన వాండ్రు బెగడి. క. బలుగాలి ఁ డూలు మబ్బులె, గలచాడ్పునఁ బఱచుచున్నఁ గనుఁగొని యోహో నిలుఁడు సిలుం డగుచు గ్వే, ల్బులదొర మనుమండు మరలఁ బుజ్జి కొల్పుటయున్. మ. అనికి గోల్తలఁ జేయు వా వార్నడుచుచో నక్కుంభకర్ణుండు డా కొని కైముమైన కై దుప నైదడులతో క్రొవ్వుం గళాసంబుల చురకల్ నంజుడు. బ్రేవు లెమ్ములు నకుబు ల్గుండెలు స్ప్రేవులై తనవ న్నెత్తురు లేఱులై పఱవ మ్రందం జేసి పెల్లార్చుచున్ . వేలోనిఁ 237 లే, ఒక్క ప్రేటున నూళ్లు వే లోఁ గూల, ప్రేయుచుకు గాళ్లఁ జమకుచు వాయిఔఱచి మ్రింగుచును గౌఁగిటకు బిగియంగ నొత్తి, నలియఁ జేయుచు నున్న బిట్టలుకతోడ. క. చలినట్టు పట్టి బలుగు, బ్బతి యొక్కటి దెచ్చి వానిపై ప్రేయుడు న త్తులువ మొనవాలుచే న, బృలియనియెద పొడిచి సొమ్మపొలుగఁ జేసెస్. లుగఁ జేసెస్. 239 94 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము 211 సీ, అది చూచి నీలుండు గొదుకక యొక పెద్ద మల వానిపై త్రేయ నలిగి నూఱు తునియలై పడ దాని దూకొని పిడికిట నాళండు వొడిచిన నపుడె మఱి వృ షభుఁడు గవాక్షుండు శరభుఁడు నలుఁడుకు గంధమాదకుఁడుకు గడఁగి గొప్ప పడుకులు మాఁకులు నెడవక వైచి నొప్పించినఁ దలఁక కబ్బిరుదు మగఁడు తే. వారి సేవురి సొమ వోవంగఁ బొడచి, చూడ్కి కనపడ్డకోఁతుల జుణుఁగనీక మ్రింగఁ జాగినఁ దద్దయు మిడికి పవలు, సేయు వేలుపు పట్టి యచ్చెనఁటిఁ బొదివి. 240 క. గుబ్బలి మొక్కటి గడు నిబ్బరమునఁ బెఱికి యాశని న్వైచిన వాం డుబ్బు సెడక మలద్రిమ్మరి, జెబ్బులిము మొనలువాలు పేర్మిక్ వైచెస్. వైన గాడుపుకుఱ్ఱఁ డవ్వాలు నడుమఁ, బట్టుకొని కిన్క హైనకాలఁ బెట్టి విఱిచే నందులకుఁ జాల రక్కసుఁ డలిగి శమి, నంటుకొమరుని సొమ్మ గోనుగ నడఁచె. 2.42 ఆ. ఆడిచి యశని మూఁపునం దిడుకొని దీవి, కరుగుచున్న మంచియక్తికొమ్మ ఒకపుమిన్న జలిసి మెల్లన వానిపి, నులురు ముక్కుఁ గొఱికి యెలమి నరి గె. 213 శ. అరిగినఁ గనుఁగొని రక్కసుఁ, దరు దందుచు మేము రోసి యప్పుడే యనికి మరలి యొక యినుపద్రుడ్డునఁ బరికొని యెక్కోన తెంకిబంట్లు జదుము చుస్. సీ, కడఁకమై వే నారి కెడపు బొండములట్ల బెట్టి దంబుగఁ డల ల్పీలుకొనుచుఁ దులచుచుగోలల తెఱంగున సంతసము మీఱఁ జేతులు సమలుకొనుచుఁ దియ్యని క్రొవ్విరి లేనియ చాడ్పున గోదకొని నెత్తురు ల్లోలుకొనుచు బలితువు జున్ను బిళ్లలచందమునఁ క్రొవ్వు మెదడుకు నోరూర మ్రింగికొనుచు తే. మొనసి తనవారుఁ బెఱవారు నని తలఁపక, యబ్బురంబుగఁ దన కగ్గ మైన వారి నేచి కుత్తుకబోటీయలో పై చికొనుచు, మాటెచటలేనికడిమిఁ ద్రిమ్మరుచు నుండె. తే, ఆపుడు రాముఁడు వానిపై నడక వంటి, నారి మొఱయించి కఱుకువాల్నా రసములు పెక్కు వఱసినఁ దలఁక కబ్బిరుదు గేల, ద్రుక్షు ద్రిప్పుడు రాచచందురునిఁ దొడ చ. తొడకన వెండియుం గిరుకతో సైకిమీఁడు మెఱుంగుటము ల గడుసుపోకుమిన్న మెయి గాఁడఁగ చేసిన నొచ్చియు జలం బడరఁగ నాతఁ డొత్తుకొని యార్చుచు రాఁ గని గాడ్పుతూపు నే వ్వడిఁ బరఁగించి చేయి దెరచెం గడింది రాముఁ డవజీన్. 214 247 సీ. తెగ వ్రేయ చాఁ డెవఁ బొగిలి పెడవ చేత నొక మ్రారు గొని వచ్చుచున్నఁ జూచి రామాలి వేలుపురాచిల్కు, నిగిడించి యా నెయ్యి వెనవైచి యపుడె సాము నెలముల్కి చోయి నిచ్చలముగాఁ బఱఁగించి కార్ల రెండును ద్రుంచి కలువదాయ కూనతూ పేసి బల్లుబ్బలిచిపరతో దిను సైనయప్పోలదిండి మేలు తే, బుతియాదల పుడమిపైఁ బడఁగ నేనె, నేయుటయు రక్కసులు గొండ జేగి వరుస కుత్తుకల రేయి ద్రిమ్మరి కత్తెఱంగు, గదిసి వినిపింప గుండియ ల్సెదరి యతఁడు. 248 యుద్ధకాండము 95 తే. పలు దెఱంగుల సైదోడుబంటుకనము, లెన్నుకొని నేలఁ బొరలుచు నేడ్చి యేడ్చి సొమ్మసిలి కొంతవడికి ఓటము వెఱయఁ, వెలిసి కూర్చుండి శ్రద్దయుఁ జల మెలర్ప. సీ. 'దేవాంతకుండురు ద్రి శికుండువతికాయుఁడుకు నరాంతకుఁడు నాఁ దనకుకూ ర్తి పట్టకుఁ దశ మహాపొడ్వు మహోవరుఁ దో డిడి యనికిఁ బోఁదోలుటయును వార లాఱుగురురు మేర మీజనమూఁక తోఁ జని కోఁతులఁ కొడకు నెడల నిరుఱంగులనుడు జెరసి ఎక్కువ గ్రేటు లాడుచోఁ జెలరేగి యడవి ద్రిమ్మ లే దులు గడింది రేద్రిమ్మరులును జుట్టు, ముట్టి పలుచంచములఁ బడఁ గొట్టి దక్కి నుపురాయనివీడున కంపి "వైశం, జూచి యమేటిరాకాసిజోదు లలిగి, ఆ. కైదువుల ద్రుడ్లఁ దూపులఁ గడఁగి నీటికి, మోఁ దిగ్రుచ్చియ. (బలుచందములఁ గలంగం జేసి మూఁకలఁ జీకాకు సేయుచున్నఁ, గాంచి యత్తఱి నేన లేని కడిమితోడ. 251 సీ, తెమ్మెరసుఁడు త్రిశిరి దేవాంకకు నతికాయునిని దారయనుఁగుఁగొమరుఁ 250 డుకు మహోవరు నీలుఁడుకు వృషభుడు మహాపార్శ్వుని దొడరి గుబ్బలులుఁ జెట్లుఁ బడుకులుఁ దఱుచు గాఁ బై త్రేయ వాండ్రవి దప్పించుకొని బంటుతనము వెలయ దుడ్ల నీఁటియలఁ గైదువులఁ దూపుల సురియల జముదాడుల నక్కడింది. తే. చెట్టు ద్రిమ్మరిజోదుల బిట్టు నొప్పి, పెట్టుటయం వార లాసోఁకు బెట్టిమగల దిట్టలై పట్టుకొని పడఁ గొట్టి జముని, పట్టుకకుఁ బంచి రికు వాగుపజలు వొగడ. తే, అప్పు డతికాయఁఁ డలుకతోఁ దిప్ప ద్రిమ్మరులఁ బటాపంచలుగఁ దోలి బలిమిమీఱఁ బృతి తేరులయెకిమానిపట్టి దరియ, నరవ మొగిఁ జొన్ని యకని కిట్లరుచుఁ బలికె. ఆ. రాచబికుద వేల్పురాయని కైన సత్, గదిసి పోర నలవి గాక యుండుఁ గోత్రిమూఁకఁ గూర్చుకొని వచ్చి నీదోఁటి, సన్నగాఁడు లెదురఁ జాలు ఔట్లు. సీ. చివికిన ప్రాంతవి ల్సీల్చుట యను బోలదిండికొన్ననఁబోఁడిఁ జె౦డుటయును లేడి నేహటయఁ జెని యొకక్పఁ జేసిన చెలిముక్కు సెవులురు జినుముటయును జాతికి నునుకులు రావించుటయు డాగ్రి కోతి నొక్కమునఁ గూల్చుటయును ముదిమిచే లా వెల్లఁ గోదపడ్డ ఖకుని ద్రుంపుటయు నీళ్ళకు నడ్డు వోయుటయు రు తే మగతనంబులు నీమనిఁ దలంచు, కొని కరుబును దిక్కు మిక్కుటపుసూడు దెచ్చుకొంటిని గద చెను తెఱఁగు పూని, యకట నీ శిఒక నెండుఁ బోనగుఁ జెనంటి. తే. బలిమి భకతుఁడు మురుప్రోలు వెడలఁ ద్రోయ,నడవులకుఁ జేరి యాలి గోల్పడితివిందుఁ గాయకనరులు దీని బ్రతుకక గయాళి, పొలసుడులతోఁ ఒక పూసఁ జను . ఆ. నలువ కైనఁ గల్గొనఁగ రాక టక్కరి, పగుచు జోగి తెగలయంజ డాఁగే కొలము గొనము రూపు గలుగక యుండునీ, కొట్టిరావచిన్నె లేల యిపుడు, క. మాతండ్రీకళన మాసిసి, వైతివి గా కూరు: బేను సంతకుముగు నీ కేతుఁ గలదు జగంబున, నీలెఱఁ గెవ్వం డెఱుంగు నిక్కము సెపుమా. 257 258 06 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము క. నీవార మనుచు నమిక,తో వాలెము గొలుచు వారిదొసఁగుల పొలం బో విడిచి నిరాబారులఁ, గావించుచెరంటి నీవె కద పరికిషన్, సీ. కడలి సొచ్చినఁ గొండయడుగన డాఁగిన నేలలోఁ గూటిన నెఱియుఁ గడచి వేస మూసినఁ డక్కు వలయఁ జే సాపినఁ బుడమి యెల్లను డిగ్గ విడిచి చనిన నడవులఁ జేసిన విడువక నాఁగలి పట్టిన మానిలోపల పిఱికినఁ డట్టువ నెక్కినఁ దడ్డయు వీఁగిన మఱియు బల్రూపుల వఱలు చున్నం 259 లే. దలఁపు నీయందె నిలిపి నిచ్చలును వెదకు, చుందుఁ గాక జుణిగి ని స్నెందు నైనఁ బోవ సిత్తుసె వినుము నాపొంత నింక, సాగ నేరవు సుము నీయాగడములు. 260 తే. అనిన రాముఁడు వానిపై నలిగి దూరి, పాలసుఁడ కాన కూరక బవరమునకుఁ దొడరుదువు గాక కడు రిత్తరుడువు లేల, యనుచు వి లోన లక్ష్మణుం డడ్డు దగిలి. క. ఆసోఁకుజోదుఁ బై కొని, రోసంబున వింటినారి మ్రోయించి కడు 262 న్వాసిలతోరులు బడిబడి, నేసి కలంచుటయు వాఁడు హెచ్చగుకి రుకస్. లే. పెక్కు గెఱతూపు లారాచ బిరుదు మీఁద, వ్రేయ నశఁ డవి యరగ విందుములికి గములఁ దునుమాడిపై చినఁ గనలి రక్క,సుండు వెండియుఁ గఱుకుతూ పౌండు సిమై, సీ. చిమ్మిన నక్కోల యిములఁ జని పెరుఱోము గాఁడుటకు రాకమిదాయ తముఁ డొకించుక సొమ్మ వోయి కరంబు నుమ్మలించుచు లేచి యమైఱుుగు టము న్నెత్తుకు ల్నె మెయిఁ బోరిఁబోఁ గ్రమ్మఁగఁ బెఱికి బీరము మెఱయఁ దెప్తెర తెలిచిల్కు నేమ్మని నా రేయి ద్రిమ్మరి బొమ్మ మెకముపైఁ ది తే. రముగా సేయ వాఁడు గన్బొమ్మ లడర, ముమ్మనపుటల్కతోఁ జిల్వ సొమ్ముములికి గ్రమ్మఱ నిగడ్ప నత్తూపు లెమై నాక, సమునం దంటి పెనంగె జగము బెగడ. 26 4 తే. ఆ త్తెఱంగునఁ బెనఁగి యయ్యమ్మడోయి, బూది యై రాలుటయు సోఁకుజోదుగుదియ తాల్పుతూ పేసె నేసిన దాని నపుడె, రాకొమరుఁ డీదతూ పేసి క్రమ్మఱించె క. మఱియుఁ జలంబున నిరువురు, గుఱి యొప్పఁగఁ జెక్కు వాలుఁగోలలు పై పైఁ బఱపుచు నేడ్తాఱఁ బోము, లీటి సేవలోఁ గినిసి రాముపముఁడు గడిమిక్. 266 నలువతూ పరివోసి బమిమై నద్దోసకారితక్కసు మేలిగాని మీఁద నేసిన నది మంట లెగయుచు మిడుఁగురు లెవర నొక్కుమ్మడి; గదియ వచ్చు చున్నఁ గగ్గోని వాఁడు గ్రన్నను దూలుగ ద్రుశుల బటువు కైదువుల నడివ ముల మరల్చినఁ బోక మొనసి నాడుపులోమిడికముతోఁ గూడఁ బుడమిఁ బడఁగ తే. వానికల ద్రుంచెఁ ద్రుంచినఁ గోనమనికి,బిరుదు లందఱు బొబ్బలు పెట్టుకొను చుఁ జెలఁగి యాడిరి మింట జేజేలు రాచ, పట్టిఁ దద్దయు నగ్గించి పల్కి రుత. 3. కలనఁ బొలియక చిక్కినపొలనుపిండి, బంట్లు కొందఱు నెవ్వడిఁ బఱచి దీవి టీని కత్తెఱఁ గెఱిఁగింప మాన రానీ, వంశఁ గొడుకులఁ దఱఁచి లో వగచుచుండె. 267 యుద్ధకాండము 97 ఆ. అప్పు డింద్రజితుఁడు నబ్బడెందములోన, వగపు చూచి యగ్గి వలన బమ్మ తూపుఁ గాంచి సరగ దురమున కరుదెంచి, చదల వంటి కోఁతిపదవుఁ గూల్చి. 269 క. బలుములుకు లేసి కాళ్లు, దలలుం జేతులును డొడలు నడుములు లెరుతి ట్టలుగాఁ దుమ్ముచుఁ బలువురఁ, బొలియించి కడిందిలావు వొడమఁగ మఱియున్. సీ. క్రొవ్వాఁడి చికిలిముల్కులు మీటఁ దొడిగి జ్యోతిర్ముఖు నాయంట ద్వివిదు మూఁట నెలుఁగులదొరఁ ఆదియేనింట నలుని నీ కైదింట వేల్పు రాయని మనుమని బొద్దుచూలిని వృషభుని నీలు గజు ముప్ప చేసింటఁ బనసుని నెనిమిదింట మైందు నేడిట గంధమాదను రెండుతొమ్మిదులఁ దక్కినకొమ్మ మెకపుబంట్ల తే. నెల్ల నొండొంట నేల పైఁ డ్రైళ్ల సేసి, నలుపతూపున రాచ జాబిలులఁ దద్ద సొమ్మఁ గొనఁ జేసి చిట్టార్చి సెమితోడ, లంక కరుదెంచి కుడి కాలమి యొనర్చి. తే. అప్పు డెలుఁగులరాయనియానతిఁ గొని, గాడ్చుకొమరుఁడు మందులగట్టు దెచ్చి కోఁతిమూఁకల మనీ పె రాకొదమసింగ, ములును వేశాముగా సొమ్మ దెలిసి రంత. క. చెయువుల సాకిరి కుఱ్ఱఁడు, సెయిదోయి మొగిడ్చి రాచసింగముతో దశా దయివారు పేడ్క నిట్టు ల.నియె మల్ల ద్రిదురికొలుపు నెల లలరారణ్. చ• ఒడయఁడ నాదునిన్నపము లొప్పున నిప్పు డెవం దలంపుమీ శడయక కుంభకర్ణుఁడు 'మొనలలనాడేపుజోను లంచఱు 273 మడియంటఁ జేసి రావణుఁడు మార్కొని యింక దురం బొనర్పఁగా వెదలఁడు లంకఁ గాల్చుటకు వే వరుపందగుఁ గోఁతిమూఁకలస్. 271 ఆ అనిన నట్ల పేయు మని రాముఁ డానతి, యిడిన వేడివేల్పుకొడుకు ప్రొద్దు గ్రుంకనిచ్చి యెల్లకొమ్మ మైకంబుల, గడిది మీ లంకఁ గాల్స నసిచె 273 ఉ. అంచిన వార లొక్క మొగి నార్పుల నెల్లకడల్ వడుకఁగాం గొందక చేతులం గొఱవికోటలు పట్టుక యేఁగి వే పటా పంచలు గాఁగఁ బెన్ల పనిపట్టులఁ గావలియున్న వాండ్రం బో డంచి కలంచి ప్రోలటు గడుకఁ దలిర్పఁగఁ జొచ్చి వేడిమిస్. క. అగపడ్డ రేయి ద్రిమ్మరి, తెగలు బోనీక పట్టి తెగటార్చుచు ము 276 జ్జగములకుం దిగు లొడవఁగ, నొగి నెక్కుడు ఒకపుగొంగయులీపు లొసఁగుచుస్. తే. వాడవాడలఁ గ్రముక మేడలుడు, మోసలలయుదు ను గ్రాణములకు మిద్దె టిండ్లఁ జవికలయం కెల్ల నిగల పుఁ, గోఱవు లదరించి వెస రఫుల్ కొల్పుటయును. క. పొగయును మంటలు సవలున, కెగయఁగ మిడుఁగుకులు సెడర నేత్తెఱ నపు డా దుగ మొగములవే ల్పాగు, బ్బు కొని కాల్పఁ దొడఁ బ్రో లెల్లెడలన్. హీ కొలుచులు మానికంబులు మంచిగందముల్ కోకలుఁ జమకులుఁ గుందనంబు మెడియుఁ గైదువు పిండులు పల్లకీ లండలములు పైఁడిచందువాలు ' 98 . అచ్చతెలుఁగు కామాయణము గద్దియ లుయ్యల లిద్దియ లేడలు చప్పరంబులు మొగసాల లిండ్లు తలుపులు గవనికట్టులు తెలె ల్చెంబులు పక్కల లొడవులు నక్కి సెలవు లే. లేనుఁగులపట్లు మొదలగు నెల్లవియుకు, మొగిసి సతనాలుకలు సాంచి రగులఁ గొనుచూ దంట మోములదేవర దనిని దీఱ, బుగులుకొని పెక్కెఁ దద్ద యబ్బురము గాఁగ.280 సీ. అప్పుడు గడ లేనియలజడిఁ బడి కల ల్విడికూడ వడిఁ బర్వు లిడెడివారు కూనల ముదుసళ్ళఁ గానక నెనుకుడు నగ్గి కగ్గం ఋఋ మగ్గువార లిఁక నేమి సేయుద మెక్కడ కేఁగున మని చాల వగపుతో నడలు వారు ముంగిళ్ళ సందుల మూలలఁ గొంకుల ఇడ లేక ముటల వెనయువారు తే. పొగయు సెకలుకు దము వే పొదివికొనిన, దట్ట మగుచిచ్చులో పలఁ చెట్టువలుగఁ డ్రైళ్లు వారుకు రావణుఁ దిట్టువారు నగుచు రక్కసు లిడుమల నడలి రొకట .281 ఆ అట్లు ప్రోలు గాల్చి యడవి ద్రిమ్మరు లెల్లఁ, కోటగవఁకులందుఁ గూడి సోఁకు మగని నెచటఁ గన్న మణియించుచున్నచో, జంటపదిబుజముల బుటు గినిసి. 282 తే, కుంభకర్ణునికొడుకులఁ గుంభుఁడును ని, కుంభుఁ డరువాండ్రం బిలిచి యాకోఁతిపదువుఁ దునిమి రం డని పరుప నత్తులువతోంటే, వేల్పుగొమరులు మరఁటిమి విప్పుమిటి. క. మీసలు దువ్వుచు నుడుగని, రోసంబునఁ డేను లెక్కి ప్రోడ లయినరా కాసివజీకులఁ గొండఱ, బాసట గొని సరైఱఁగుల పౌఁజులు గొలువన్. క. ఓలిమెయి: కెల్లడాలు, కా లిజ్జులమీఁద నడరు కైవడి నపుడే 281 యాలమునకుఁ జనుటయుఁ దొలి, వేలుపు లాకోఁత్రిగముల వెసఁ గని కినుకన్. 283 ఆ. ఓరితోఁతికూళలార కాఱడపులఁ, దూఱి కాయగపరు లేకుక తిని బ్రదుక లేక రాచగుదియతోఁ బొ త్తూని, పొలనుమీడ్ల నెదిరి పోరఁ దగునె 286 ఆ. అతి నప్పగించి యుకటఁ బోక మి, మప్పగింపఁ దెచ్చె నఱ దలంచి 287 రాచవాని నమ్మరా దమ్మమాట మీ, రెఱుఁగ రైతి రింక నేమి గలను. 'సీ. చివచిన నెగఁ బ్రాఁకఁ జిఱతే మ్రాఁక్షులు గావు పొగరుటేనుఁగుగున్న తెగలు గాని కూడి యాడుకొనుక లేడికూనలు గావు పడి గలమేటిత శ్రడులు గాని చెలఁగి గంతు లిడుగఁ బొలముగుట్టలు గావు తలరుపు తడియరదములు గాని యం. టికి దాఁటులు గొన నూటవాఁగులు గావు కఱుకునఁజుడు నిండిగములు గాని తే. పొదలి యాలింపఁ బులుఁగును క్రొదలు గావు, కడిదిసింగాణి బెడఁగునప్పుడులు గాని కోఁతు లెచ్చట జగడుపుఁ జేత లెచటఁ, బగ్గె లటు పెట్టి తిన్నంగఁ బాఱి చనుఁడు సీ అని పల్కి కేవన వార్చి యొక్కుమ్మడిఁ గదలి యొండొరు మీటి పొదఁడు పొదఁడు బలిమిమైఁ బొదువుఁడు పట్టుఁదు కొట్టుఁ డం చేత్తెఱఁ దొడటి యయ్యె అ చిదింక్లు నబిడీల వంకుల జముదాళ్లతోఁ జేవ ద్రుడ్డులు బటువుకైదువుల నడివ ముల బల్లెముల నీఁటియల సెలగత్తుల, గుదియలఁ దూపుల గొడ్డళులకు యుద్ధకాండము 99 లే. జెండు బెండాడి కండలు గుండియలూరు, క్రొవ్వు నెత్తురు మెదడు ప్రేగులు నరము లెమ్ములును నేలఁ బొరలంగఁ గొమ్మమెకపుఁ, బిండు నొంచిరి జేజేలు బెగడి పఱవ. ఉ. అప్పుడు తిప్ప ద్రిమ్మకయాళులు సెట్టులు గట్టుఁ జట్టులు 3 గుర్పలు గాఁగ రువ్వియుకు గ్రుద్దియు దాఁచియు గోళ్ల వచ్చియం డెప్పర మైనయిక్కలఁ గడిందిన రక్కసిబుట్ల నొక్కని దప్పి చనంగనీక గుడెతాలుపు ప్రోలికిఁ దోలి రోలిషన్. 290 క. మఱియుఁ బ్రజంఘునిఁ గ్రోధము, నుఱుమాడె న్వాలికొడుకు నూల్కొని కడిమిక్ వెఱ వొప్ప శోణితాక్షునిఁ, బరిమార్చెడ్ ద్వివినుఁ డెల్ల పొఁజులు వొగడకా. 291 ఆ. అట్టు లడకుచున్న చెట్టు మ్మకులు పైఁ, గిసిసి కుంభుఁ దనికి మొనసి పెద్ద కొండవంటి వింట గొనయ మెక్కించి నల్గడలు నద్రువ బొబ్బ యిడి కడంగి. 292 క. గాలికవణుపు మేపుడు, చాలుపులు బోలి తరక సంబున నొఱపూ నేలియవరంజిపింజల, వాలా కుందూపు లుఱక నామిక నేసెన్. 293 క. ఏయుట గనుఁగొని ద్వివినుఁడు, పోయ౦కోనమున నొక్కపడు కావేల్పు, దాయమయిం బడ పై చుట, కై యెత్తిన వాఁడు దోని యది దురు మాడెస్. 294 శ. తునుమాడి యొక్క నెఱతూ, పుర నాకని బోర యుచ్చిపో నేసినఁ శ్ర న్నన నేల నొఱ గెనటు లొఱ, గినతో ఁబుట్టువురు జూచి కినుక దలిర్పన్. తే. మైందుఁ దురుపడి నొక పెద్దపూఁకు వంటికి, పొలసుమేవరి నేయ నప్పోటుకాఁడు నెయ్యి సోఁకినగాడుపు నెయ్యునట్లు, మండి యొకకోల దాతనిఁ బండఁ బెట్టె. 296 క. మామల పాటు గనుంగొని, తా మరిలోఁ గుంది గట్టదాయకొమకుఁ డెం 295 తో మగఁటిమి నెదురుడు వాడా నగఁగ బలుములుకుల నాశని నొంచెస్. తే. అంతఁ గొందఱు కోతిబు ట్ల తెఱుగు, రాముకడ కేఁగి తెలుప నారొచమిన్న మోర తెల్పు మెకఁపుణే డు మొదలుగల్లు, బల్లిదులు నేర్చి పోటికిఁ బరుపుటయును. క మాత్రులుఁ బనుకులుఁ గైకొని, వీఁకం జని వారు మిగుల వెఱఁ గొప్పఁ గడుం గూఁ లొసంగుచు నశనిక్, దాఁకిన నబ్బికుదుమగఁడు దరిలినకడిమిన్. తే. వారి నందఱ బెడిదం పువాఁడి తార, సముల నో వేసి కఱిమిన జగముకన్ను 299 కొమరుఁ డాకుంభకర్ణునికొడుకు దొడ, మలలుఁ జెట్టులుఁ బడుకులు: జేలఁగివై చె. తే. వైచుటయు వాఁడు నడుమన వాని నెల్లం, దునిమి మేడంపు మొనవాఁడి తూపుగములు కోఁతిరాయనిపైఁ బెల్లు గురియ నతఁడు, వానిపింగాణి ముఱియలుగా నొనర్చి. 301 సీ. ఆందుల కలిగి వాఁ డరడంబు డిగి వడిఁ, బఱ తెంచి సుగ్రీవుఁ బట్టుకొనిన నిరువురు నపు డాము టేనుఁగు గున్నల పోలికఁ దాక్కొని పొంపు గదుర పడుగుల తాఁకునఁ బుడమి ప్రక్కదల నా,ర్పులఁ దమ్మి కారుపు గ్రుడ్లు వగుల గడితంపుదుమ్ములఁ గడలిపట్టు గలంగ నూర్పుల మొగులజా లోదిగి కఱవ 100 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. బలుడెఱఁగులఁ బోరుచోఁ గలువదాయ,పట్టి యారక్క సునిఁ జిక్కడ బట్టి బొము మట్టి పిడికిటఁ బొడిచిన నిట్టు పట్టుఁ, గదలనేరక యుసురులు వదలి చనియె. 302 క. అంత నికుంభుం డెంతయుఁ, బంకంబున నినుపకట్లుల్గుదియఁ గడు వింతగఁ ద్రిప్పుకొనుచు హకు, ముతు నెదిరి యకనిఁ బోర మసలక మోదెన్. ఆ. మోఁదుటయును గాడ్పుగాదిలి కుఱ్ఱని, యక్కు సోకి గుదియ ముక్క లయ్యె నపుడు సోఁకుబుటు నలమి పట్టుక నల్ల, గ్రీక్కఁ బొడిచె నదరి యుక్కుజోదు చ. పొడిచిన మొగ్గ యప్పొలసుబోనపు మేటిమగండు బీర మే ర్పడ వడి లేచి కోఁతిరఁ బట్టుక బిట్టు గలంప నాకఁ డ గ్గదు సరిరక్కసు బొదివి కాలును గేలుఁ గదల్ప నీక బ ల్విడిఁ బడఁ ద్రోచి త్రొక్కి సరవిం దల ద్రుంచెం బలం బెలర్పఁగన్. 305 క. అయ్యెడఁ గొందఱు రక్కసు, లొయ్యనఁ బఱ తెంచి సోఁకుటొడయనిఁ గని య క్కయ్యంపుఁఱుఁగు సెప్పిన, నయ్యెకిమీఁ డుఱక యడలి యాఱనికికన్. 396 ఖరునికొడు కైనమకరావుఁ గదియఁ బిలిచి, నీవు నీమూఁకతోఁ గూడి శ్రీరి నేఁగి నేఁడు రాచూలులకు గోన సెలవుబుట్లఁ, జెనసి వైశంబ రూపఱఁ జేసి రము. క. అని పనిచిన మూఁకలతోఁ, బసివిని యజ్ఞోదు రోఁతిపౌఁజులపై డా A. కొని కినుక విగుడఁ దూపులు, పెరుజడి యొనరింప వారుఁ బెం పలరారన్. 307 308 310 తే కొలఁది మీఱిన మాఁకలు మలలు త్రాలుఁ, బూని యడఁచిన రక్కసపోటరులును గైదువులు విండ్లు గైకొని కడిసి కట్టు, పేరువెఱంగుల మూఁకలు నెలమి జెరసి 309 క. మేరులు నలినలి గాఁగం, భీముఁగు పెంటలుగఁ గడిమిఁ బెనఁ గడు నెడ న క్కోనబిడారపుబంటులు, మానక రాకాసి తెగల మడియించుటయున్. కన్నుల నిప్పుకల్ గ్రమ్ముచు మువ్వన్నే ఒక మిల్లిఁ గడియుపోలికల మొసలి కన్నులరాకాసిమిన్న కోన మేకంపు గుంపులఁ దార్కొని యఃపవాస గురిసి యీ. టెలఁ గ్రుచ్చి గుదియల మోదీ యడిచముల గొడ్డుడ్లఁ జరియ నటికి సురియలఁ బొడిచి నజ్జుగ నొడ కెల్లరు జెండాడి చీకాకు చేసి కలఁచి తే. బారెసమసిన నిలువక పాటి వార, లిపము మేపుకొలపు జక్క వలసూఁడు 312 మఱువు పేరిరి సేసిన నఱక మొఱకు, నక్కపుఁడు దోనె యనిని సీరాముఁ దొడకి. క. నెఱజోద పరుచు నిరుఁ బల్మఱు ఱు బిరుదులు సెప్పుకొండ్రు మఱి నేఁ డెక్షన్ బఱవక నిల్చి దురంబున, గుఱుతుగ నీలాపు సూపుకొను మెకిమీ. డా. శ. కుఱకుఱతొలివేల్పులఁ గోం, దఱఁ గూలిచి నిక్కె జేమొ తాటోట నిమం బిఱువీక పట్టుకొని రూ, పఱఁ జేసెదఁ దండ్రి నాఁటిపర డీఱుఁగన్. సీ. టక్కరిపై పొంచి నిక్కుడు నొక్కలఁ, గూల శ్రేయఁగ నల్ల వాలి గాఁడు మగఁటీమి సూనె ' నెమ్మది గెల్పు చేకొన వేఱిఁడి ముది నేల వేల్పు గాఁడు 313 యుద్ధ కాండము ద్ధకాండము దప్పునఁ బోడసూపి తటుకునఁ బుడమిపైఁ వెళ్లింప రాకాసి తెఱవ గాఁడు `వెఱ పాకంకయు లేక తఱిమి పీచ మడువఁ బో టేఱుఁగ నిజింకపోతు గాడు 161 తే. ఖరుఁడు గాఁడు విరాధుుడు గాఁడు పట్టి, నోరు మాలినయాక బుధుడు గాఁడు వీఁడు మకరాక్షుఁ డిపుడు నీవాఁడి యెల్ల, మలపి పొలుపు చేయువాల గఁడుసుము · ఆ. అనుచుఁ జెక్కు తూపు లకరించి వెండియుఁ, గొలఁది మించువాఁడిములుకు లేయ రాగ వుండు పులుఁగు రాయఁడు ముక్కునఁ, బాపములు దునుము పగిదిఁ దునిమెం క. తునిమిన నతొలివేలఁపు, మొనగాఁ దగ్గలపుఁగిన్క ములుకుల పెరుమం చొనరింప రావ తామర, యతుఁ గముం జేయగములు నది విరియించెన్. 316 సీ, విరియించి యొక దొడ్డవెడ, ద చిల్కున వాని సింగాణి దునియలు చేసి యైదు తూపుల నరదంబుతోలువాని నడుచి యన్ని యె ముల కుల నబ్బురముగఁ చేరును మావులఁ దెగటార్చి మఱియును నెరిఁ గీలు నో నేయ నేయిదొరయు నగ్గిచాడ్పున మండి యరదంబు డిగి వాడు మొక్కలంబుగ దాసి మొదలవాలు తే. వైవ నది నేలతాల్పుఁగల్వలయరుంగు, మూఁడు నెఱ నా రసముల వమ్ముగ నొనర్చే సంత రక్కనుఁ డెకిమీని నలమి పట్టి, బిగి యెలర్పఁగఁ బిడికిట బిట్టు కొడిచె. 317 క. పొడిచినఁ దద్దయఁ గొఱకొఱ, యడకఁగ రాచందమామ యగ్గి ములికి నె వ్వడిఁ బూని యేయఁ బుడమిక్, బడి యత్తోలిప్పి మేలుబంతి యడం న్.318 క. కలన మకరాక్షుఁ డట్టులు, నీలిగినచందంబు సాఁకుటేలికతోడ 320 బొలిడియలు కొందఱు సని, తెలిపినఁ గడు నడలి యతఁడు దిటమున నంతస్. లే. వేల్పురా గొల్పుకొని రావించి యిందుఁ, జేయుగలజోడు లందఱుఁ బోరఁ కూలీ రింక నీ వేగి దురమున నెల్లజ్యోతి, దొరల రాచూలులకు జరిపి సరగ రము. క. అని పలికి చెయ్యమున న, క్కునఁ జేరిచి యనికి వీడుకొల్పిన నకఁ డా తనికిక్ మ్రొక్కియు మిహికుం, దనపుంచే రెక్కి దక్కు దగ్గుకొత్తంగన్. 321 సీ. కేల్లల మెకములనీ పెట్టుటలురు మాపులసకిలింత లగ్గలపుఁ జేర్ల రొదలు కాలరులయార్పులు వాయిదంబుల మ్రోఁతలు నొక్కటే ముజ్జగంబు బెగడింప నలుగుల బెడిచుపు మెఱుఁగులు విరు ద్రిమ్మరులు చూడ్కి వెను కళా బలుదుమారము సంద్రముల నెల్ల నింకింపఁ బడగ గాడ్పులు మబ్బుఁ బాఱఁ దఱుమఁ తే, దే జడర నేఁగి యొక చెంతఁ జేరు డిగ్గి, పొలను మేపరిగములు త నొదివి చుట్టు దట్టముగఁ గాచుకొనఁగ నెంతయుఁ గడుకనచటఁ దిగమూల లేర్పడ నరుగు నిలిపి. సీ. కడిదిగాఁ బెతరులపుడమి నగ్గి రవుల్చి తొపరుఁబుట్టములఁ గెంబువులఁ దాల్చి కుదు రొప్పఁ బురియపైఁ గూర్చుండి మానిసి నెత్తురు నంజుడు నే నువ్వు లావాలు పాలు మేలగుతాడిపుడకలు నెలమి నాలవతొలిపలుకు నుడువు, లోలిమై గొడఁగుచు స్త్రీలుచుటయు నందుఁ గల్ల సత్తి యొకరు పొదని సుందరయ్య గ్రంధాల

91277 102 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. పని గొలుపు మంచు నిలిచినఁ గని చెలంగి, దానితోఁ గూడ రిక్కలదారి కేఁగి కారుమబ్బులు జడివాన గడఁగి కురియు, పగిది నంపర జ్యోతులపైనిఁ గురిసె. 323 చ. కురిసినఁ బ్రోవు లై పుడమిఁ గూలెడువారు గొఱంత లేనిపో టరితన మేది యీఱముల డాఁగెడు వారు నొడర్లు హ్రస్సి నె త్తురుల మునుంగువా రసము దూలి పొరింబొరిఁ బాఱువారు వా వి3ఁ బలవించువారు నయి వే:గిరి తద్దయ్య కొండ ద్రిమ్మరుల్. క- మిడుతలగడిళము తొలుకరి, పిడుగుల బెడిదంబు చిలువపిండులనడియ జడివాన పెల్లు నడరఁగఁ, గడు బడలఁగఁ జేసెఁ గోఁతిగమి నత్తూపుల్. 324 325 తే. అపుడు పనసుఁడు నీలుఁడు సంగదుండు గజుఁడు నలుఁడు గవాక్షుండు గాడ్పుకొడుకు గంధమాదనుఁ డెలుఁగులగా మిడియును, మొదలు గల జెట్టిమరులు నెమ్మదిఁ జెలంగి తే. మలలు మాత్రులుఁ బడుకులు బలిమిఁ బెఱికి, నింగి యెల్లను గప్పుకొనంగ వైచి గారడపురక్కసుని నెందుఁ గాన కుండి, రంత వాఁ డవి సరగ వయ్యలుగ నేసి క. వారలమీఁదను బెడిదపు, నారసములు పెక్కు వఱపి నజ్జుగఁ జేయక్ బీరము సెడి రాచ కొలపుఁ, బైరులయెకి మినిమఱువుపట్టి తలఁకుచున్. తే. అపుడు రాముఁడు సోఁకుదయ్యంబువలనఁ, బొలను మేపరి తెఱఁ గెల్లఁ దెలిసి కొండ న త్తమిలు మేటిదేవరయము దొడిగి, యేయుటయు సత్తి రూపఱి పోయె మింట. ఆ. పోవఁ దడపు స్రుక్కి రావణంతో లిపట్టి, తేరితోడఁ బుడమిఁ డ్రె నిబ్బ 328 రుబు పొదుకొల్పి రాచూలిబంటులు, గనుపుగొట్టుకొనుచుఁ గడఁగి మరిఱియు. 330 తే. గంధమాదను మైందుని గవయు ద్వివిదు, నలుని నీలుని శతవలిఁ గలఁ చె రెండు తోముదులు నేడు పండ్రెండుబమ్మ లెక్క తొమ్మిదియు నైదుమూఁడు కుదుపు లేసి. సీ. అత్తఱి వానిపై నంగదుఁ డొక పెను పడుకున్న గేసరి కడిమి మ్రాను సుపాతి తాడియు శరభుఁడు దిన్నెయు నలుఁడు మఱియు వెలుంగులయొడయఁడు కోఁతులదొరయు బల్కొండలు దక్కిన బంటు లెల్లరు జెట్లు పడుకుగములు తొలివేల్పు లేని సైదోడు ద్రుడ్డును లక్ష్మణుఁడు మూఁడుతూపులు నూఱువార "లే. సములు రాముఁడు నడుంప సరగ వాని, నెల్ల నుఱుముగఁ జేసి యాబల్లిదుండు వారి నందఁ బెక్కు క్రొవ్వాఁడిములికి, 'మొత్తము చేశఁ డద్దయు మొక్క పండిచీ. క. మరలి నింభిళకుం జని, తిరముగ నం దంటరానిదేవర యలర 333 విరివిగ వ్రేలిమి యొక్కటి, కర మరుదుగ నేను మూనీ కావించుకజిన్. తే. ముజ్జగంబుల నప్పొగ ముంచుకొనినఁ, గనుఁగొని విభీషణుఁడు రాచకలువలేనిఁ జేరి దేవర వీరు మింద్ర జిత్తుఁ డిపుడు, వ్రేల్మి యొక్కటి నెమ్మిఁ గావింపఁ దొడఁ'. R 5. అది నిండెనేని వానిం, బదపడి ముక్కంటి యైన బవరంబున నె మది గెలువఁ జాల కుండెడు, నది గావున వ్రేలి సెఱుకు సంపుము మూఁకన్, యుద్ధకాండము 103 లే. అనుచుఁ దెల్పిన రాగపు డపుడె కూర్మి, తోడఁబుట్టువుఁ జాఁజులతోడఁ గూర్చి వానిఁ దెగటార్చి రమ్మని వాలుతూపు, గములఁ బెక్కిడి యనిచినఁ గదలి యరిగి. కే. రక్కసుఁడు వ్రేలి యొనరించుచక్కి దరియు, నెడల నచ్చట ఁగా వున్న యెఱచితిండి మూఁక లాకోన ద్రి మరిమూఁకతోడ, నెదురుకొనుటయు నిరువాగు గదిసి యపుడు. 338 339 340 క. పెల్లుగ నిడఁచుచుఁ బొడుచుచుఁ, గొల్లకఁ గూఁక లీడుకొనుచు గుదియల సురలక్ బల్లెములఁ జెట్లఁ బడుకుల, నల్ల దొరలి పాఱఁ బో రొనర్చి3 కడిమిన్. క. ఆత్తఱి గుబ్బలి ద్రిమ్మరి, మొత్తంబులు సోఁకుమూఁక మొనలకు నెల్ల ముత్తుమురు వేసి మగఁటిమి, హత్తుకొనఁగ జమునివీటి కనిచె స్వగన్. 9. అనిచి సోఁకుటేనియనుఁగు మేపుట్టువుఁ, బొదివికొనిన వాఁడు నుదరి లేచి వ్రేల్మి పోవఁ బెట్టి వ్రేల్మిడి దే రెక్కి, కడిది మగతనంబు గడలు కొనఁగ. ప్రోళ్ళు గూల్పఁ గడుగుపురుకదాలుపు మాడ్కి జగ మడంపఁగఁ లూరు జమునికరణి నుసిరిక మానిపై నొఱ గెడునడుగుల ట్లడవిపైఁ చేర్చు రగ్గి పగిది జింకలపై దాడి సేయఁ జెబ్బులిపోల్కి ననఁదోటఁ బెరయు పెన్గాడ్పునోజ దమికోలను జొచ్చుకొమ్ముటేనుఁగు శ్రీవిఁ బాములఁ దోల్బక్కి సామిరాడం తే గోఁతిమూఁకలమీఁద డాకొని కడుకఁ, గుత్తుకలు ఫ్రెంచి చేతులు గోసి తొడలు నఱికి చట్టలు చీఱి కండలు పెకల్చి, బొజ్జలు వగిల్చి మేనులు నజ్జు నేసి 311 ఆ. పాటిఁ దఱిమి రాచపట్టిపై నరదంబు, వఱపి కఱుచు మీఱఁ గఱుకు ర సముల టొమ్ము గాఁడి చన సేయఁటయు నాతఁ, డలుకతోడ వాని నడ్డగించి. 3.12 తే. వేడి వేల్పున కెన యగువాఁడిముల్కి, యొకటి సింగాణి గూర్చి యేయుడుఁ గడింది మీఱ నది వాని పెన్బోర దూఱి చసిన, నల్లతోఁ దోఁగి కడు సొమ్మసిల్లి తెలిసి. 313 మ. కెరలంబాణేదుకిన్కఁ గన్గవ కకుం గెంపారఁ గెం పారున బ్బురపు, చీరముతో పెడుద నెఱతూపు ల్సిందణిు గూర్చి వా విరి నార్పుల్ని గుడుగ రాకొమరుపై వే చిమ్మి నొప్పించన దొరయం గ్రమ్మఱ వాని నొంచె బలు వాల్తూపు లెయిం గ్రుచ్చుచున్. క. చేవయు బీరముఁ డేజును, లావును గోఱకొఱయః నిచ్చలంపుఁ జలంబుర్ రేవయు జనగా నిరువురుఁ, గావించిరి పోరు 'వేల్పుగము లగ్గింపన్. మృ తొలిజేజేగమికాఁడు సిమ్ము మొనవాల్తూపు ల్వడి వ్రాచరే వెలుఁగుకో వచ్చు నతండు స్త్రీయుములుకు ల్వే వచ్చు ద్రిమ్మరిక్ జులక న్రక్క సుఁ డేయం చిల్కు లెడఁ ద్రుంచు గ్రామంతో బలియం డేయ, మెఱుంగుటము లస మొప్పం ద్రుంచు వాఁ డుమ్మిడిస్, తే. నిలుచుటయు వంగుటయఁ దోనఁ జిలుకు దివిచి తొడుగుటయు జేయుటయంఁ Xవఁబడఁగ రాశ (ఖుటు పొ 311 315 346 101 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము చూపఱకు నెల్ల నచ్చెరు పై పరఁగలక విండ్లమ్రోఁతల నార్పుల విన్ను పగుల 347 ఆ. కడలియాకసంబు పుడమియుఁ దఱుచుగ, సంపవెల్లి పొదువఁ బొంపు మీల యంధకుండు కొండయల్లుఁడుఁ దార్కొని, యడరునట్లు క్రీటు లాడు నెడల. 348 ను. కదలేం బంటవలంతి మి న్నదఁ జుక్కల్ రాలె జేజేగముల్' సెదరే స్సంద్రము లింకె ముజ్జగము లుం బిట్టూఁగా నేనుంగు లె న్మిదియ మ్రొగ్గెఁ గడ ల్వడం కె నెలయు నివానికంబుం గడం క దిగం ద్రావీకి వ్యపరాయఁడు దలంగంబాటే నప్పోరునన్. మ అవు డానంజుడుదిండి రాచకొమరుం డబ్రఃపుబీరుబు దే టపడ స్వేఁడి వెలుంగు వంగడపుఁబ్రోడ్ ద్దాఁకి పెల్లార్చి వే లుపుమూఁక గ డొంది పర్వు లిద వాల్తూపు లైయి న్నింప గా టపురోపంబున నక్క డిండి దొరబిడ్డు డుక్కు రాణింపఁగన్ గా సీ అరచందమామతూ పడగించి నిలం ద్రుంచి యొకకోల నెద నెత్తు రురల చేసి మంచములుకుల మావుల నొప్పించి యైదు చిల్కుల సిడం బవయఁ జేసి 339 352 మఱియొక్క యమున గుఱి మీఱ నరదంబు దోల్వానితలఁ ద్రుంచి తొడు బొబ్బ యిడుటయు వాఁడు నేర్పడ రారఁ దానె బేర్నడపుకొంచుఁ గడంగి పెడఁద వార తే. సము లాళనిమెయి గ్రుచ్చి సరవి నొక్క, వాఁడితూపు విభీషణుఁ గాఁడ నేసి గాలికొమరునిఁ బెక్కింటఁ దూలపుచ్చి, నలువ గ్రుడ్డుపనఁటులు పగులఁగ వార్చి. క. ఆర్చినఁ గని రాజోమరుఁడు, పేర్చిన రోసమున నైదు పెనుదూపు లరిం గూర్చి తొలి నేల్పుబోరయ, యేర్చి నిగుడ్చుటయు నాశం డేపు సోలెన్. 352 ఆ. సోలి యపుడె తెలిసి సోఁకుజో టెంతయు, నులికి గాడ్పు దిండిములికి వైన రాచమిన్న పుల్గునా తూపు వఱగించి, తోనె చెలఁగి దానిఁ దుమురు చేసి, 333 క. వేలుపుల గొంగ పలజన, యేలికతూ "పేయ రాచయేనుఁగు సతతే జీలవణీర్మేపుట్టువు, కోల వడిం బఱపి యాలకోరియుఁ ద్రుంచెన్. 351 తే. ఆ తెఱంగున నిరువురు హత్తి గెలుపు, తలఁపు లంతంత కెక్కువై తనరి కడిమిం బోరుచో నేల తాలుపుబొబ్బ మెకము, మేటీరాకాసి యేనుఁగుమీఁదఁ గిసిసి. 355 సీ. మలదాయ యొసఁగిన బలితంపువాల్తూపు, వెస దోన వెడలించి వింటఁ దొడిగి తెగ నిండఁ దిగిచి యే డైర నల్ల ద్రావుడు, తలకట్టుపయిఁ జూడ్కి నిలిపి రాముఁ చెప్పుడును గనుఁ బున్ని యపుఁ గొటారం చేసి యతనిదేవేరి సీత గడింది గరికయయేని జగంబుల కీది మేలు పనియేని యిముల్కి పఱచి చెనఁటి తే. పొలను మేపరిగమికానిఁ బొలియఁజేయుఁ, గాత యని వైప నది బిట్టు గ్రాలుకొనుచు చేయు చీఁకటిగొలో ఆవెలుఁగు గలిగి, నెమ్మిఁ జని జానికల ద్రుంచి నేలఁ గూల్చె. యుద్ధకాండము 105 358 తే. అపుడు రాచూలిపయి వేల్పు లలరువాన, గురిసి యగ్గించి బేరులు కరము మొరయఁ జేసి రచ్చర లాడికి చెలఁగి మింట, దెసలు పదియును దద్దయఁ దేజుఁ గాంచె. 357 క. ఆలక్ష్మణుఁడును గాముని, పాలికి వడి నేఁగి మ్రొక్కి బవరముచందం బోలి నెఱిఁగింప నదొర, వేలాగుల నతని మెచ్చి వేడ్కలఁ బొదలెన్. తే. అంత ఇక్కడ దీవిరాయనికిఁ గొండ, తెరచి మేవరి పోటరు లింద్ర జిత్తుఁ ఢీల్లి చనిన తెఱం గెల్ల నెఱుఁగఁ జేయ, నాశఁ డమాట విని గుండె లవిసి చెదర. 359 తే పిడుగు వద్ద తెఱంగునఁ బుడమిఁ ద్రెల్లి, సొమ్మకొని కొండవడికి లో సుమ్మలికల వెచ్చ నూర్చుచుఁ దెప్పికి వెల్లి విరియ, వేఁడికన్నీరు కొనగోళ్ల దోఁడుకొనుచు, ఆ. మిక్కుటంపుకాలిఁ బెక్కు చెఱంగుల, వెక్కివెక్కి యేడ్చి సుక్కి సొక్కి పొలనుపిండి తీర్పరులు బుజ్జగింప న,కుడు గొంతదిట మెదం గుదిర్చి. శ. తేరుల చేగలమెకములు, వారువములు కాలరులుకు వానికి గొలువక్ బేరులు బూరలు గాకెలు, బోరుకలఁగ నపుడె తరలి పోరికి: జనియెన్. క. చని రామునిమూఁకలఁ బైకొని మెకముల లేఁడు లేడిగుంపులపై డా 361 362 363 కొని బారిసనురు తెఱఁగున, మునుకొని పోనీక పొదివి మోఁదఁ డొడుగెస్. మ మతికి కుడ సెరయు విరియుచుం గెరలి పొరలు సబ్బురంపుఁగొఱకొఱలం గొఱని యొఱల వఱలఁకఱుకు చుఱుకుటడిదంబులు వెఱికి యఁటికి వణికి సెఱఁకు లంఱక చుఱు కలరం ' గిడిగొల్పుచు గెలుపుబలుపు లిగురొత్త హత్తిమొత్తంబులఁ క్రొత్త సెలగత్తి మొత్తం బులం దుత్తుమురుగా "మొత్తి నెత్తురులు జొ త్తిలం జేయముఁ బాయని పేరమున గ్రుమ్మి మెఱుంగుటము లుమ్మడి టోము లురులం లురులం జిమ్మి జిమ్మి యముల సొమ గొన నొనర్చుచుఁ చేర్చి యార్చి బగోనయేర్చుకార్చిచ్చుపడువున నడరి తొడలు మెడలు నడుములుం బొడుములుగ బెడి పంపుటి నుపబడియు బడలువడ నడఁచుచు నిండారుగండు మెండుకొన వండగొనక దిండుకల గండ్రగొడ్డండ్ల గుండెలకండలు గొండలుగఁ జెండు జెండాడుచు మిటారంపుటారులం బటాలు పటాలనఁ దుటారు బడర నడచి హుటాహుటిని బటాపంచలుగఁ దఱుముచు మేటీపోటరిశనంబు వాటిల సూటిగ నీఁటియలు నాటుకొల్పి యంసురు లెడల మాటుచుఁ బట్టగు చుట్టువాల్పేట్టులం బొట్టలుఁ జట్టలం బిట్టు వగిల్చి యిట్టట్టు సేయుచు వీళం దోకొని బాఁకులఁ జేగరోఁకలి తాఁకులఁ గాఁక దీఁ జదిపి ప్రోకలు పెట్టుచు వంకులఁ గొంకు లేనిబింకంబు లింకించుచు బల్లెంబుల నుల్లంబులు జల్లని యుల్లంబోప మొల్ల బగు పెల్లు సూపి తెల్లింపుచు సురియలు గొఱియలంబలె నిఱియ నెఱియఁ బటలియలు గఁ గ్రముచు మారి మసంగిన తెఱఁగునం బారిసమరి యెక్కడు దానయై యొక్కొక్క మెఱుంగుటమునఁ బెక్కంద్ర నుక్కడంచి పేఱువేఱ గంధమాదను సైదుకోలల ద్వివిదు నాయనారసంబులు వినతు నేడుచిలుకుల మైందునిఁ జీవంచగిట్టల గజు నెనిమిదితోలలఁ 'గుముదు నైదముల 106 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము శరభు నెనుబదేరుతూపుల సంగడు సెలిమినిబల్లెంబుల హనుమంతు నిరువది లికట్టియల గవాక్షం బదిములుకుల నొప్పించి నని చినములు మోదుగులచందంబు నొందించే నందుఁ గాళ్లు దాగి త్రైళ్లు వారును బొట్ట లురలి గిట్టువారును దొడలు విఱిగి యడలువారును జేతులు నలిగి బీతులు గొనువారును జబ్బలు వడి బొబ్బరించువారును గుత్తుకలు దెశీ యత్తమిల్లువారును జొములు నొచ్చి సొమ్మసిలు వాగురు దఱులు ప్రస్సి యొఱలు కారుకు నడుములు వోయి యికుమల: గుడుచువారురు విఱిగి నుడుగువారుకు వేగి లోఁగువారును గంది కుందువారును వ్రాలి కూలువారును వెఱచి వారును సై పలుదొసంగుల నెనుగు చుండి రప్పుడు. క. వెలుఁగులరాయనికొడు కొక, మల గొని యమేటిసోఁకుమన్నియ పై నీ 361 ముల: జరుచో నెఱచుగఁటిమి, యలర విరూపాక్ష: దతని కడ్డము దాఁకెన్.. 365 తే. తాఁకి జెడిదంపుములుకులు దఱుచు నింప, నక్కడిఁదిజోదు దా నవి లెక్క కొనక వాని తేరున మావులఁ బో నడించి, యడరుటయు వాఁడు జుగునఁ బుడమి కుఱికి. ఆ కోతిజే నీఁ బొదివికొనినపు డిరువురఁ, జెనసి బిట్టు పోరు సేకరించున్న తొగలదాయకందు దూఱి యారక్కసు, బోర యవయః బోడిచి పొలియ జేసె ఆ. వానితోడఁబుట్టు వైనయన్మత్తుఁడ, క్కొమ్మ మెకపు మిన్న గ్రమ్మి ఎక్కు చంద్రముల దురంబు సలిపిన నాతఁ డ, దోసకారి నటులె తునిమివైచె. క. వైచిన తెఱుఁగు సుపార్శ్వుఁడు, సూచి కడుం బిసి కోఁతిజోదులపై బె న్యూచివలెఁ దొడర సంగదుఁ, డేచిన చీరమున వాని నెదిరించి విడిస్. సీ. కొండ యొక్కటి వైచి గుఱ్ఱము ల్దేరును నుఱము గాఁ జేసిన నుఱక వాఁడు పదితూపు లంగదుపై నేసి మూడింట వేడి వేలుపుకుఱ్ఱ వాఁడి సెఱిచి మొగి గవాక్షుని నైదుములుకుల నొప్పించి యాల్చిన వేల్పురాయనిమనుమఁడు నొకద్రుడ్డు గొని వానితొము పగిల్చిన పోలి వేగిరమె తెలిసి 338 369 లే. వా డు గ్రమ్మఱఁ కొట్టుకు వాలికొడుకు, బోర చేసిన కలికి యప్పోటుకా.డు పొలనుమేవరి: బి.డికిట: బూని పొదుప, నల్ల గ్రక్కుచు నేలపైఁ బ్రల్లి యీర్టె, తే. అట్లు మొన గాండ్రు ముగురు నీ ఱగుటఁ జూచి, యక్క జంబుగ రావణుఁ డడవిమనికి ఒకపుబంటులపైఁ బగ మీఱఁ జేరు, పఱపి కటిమిన వారలు వెఱచి కఱచి, 371 క. ఒడయనివరిఁ జేరిన నతఁ, డడరెడు నెయ్యమున వారియకు కుడుపుచు నె వ్వడి విలు గైకొని యానం, జుడు మేపరిశొలపు మేటీజోదు నెదిగ్చెన్. 372 క. ఎదిరించి కడలుఁ బుడమియు, జదలుఁ బోదువునట్టు లంపజడి నించుటయుద్ బెదరక వాఁడును వేఁడిమి, గదురగ మొనవాడితూపుగములు నిగిడ్చెన్. క. మంటలు మిడుఁగురు లెగయఁగ, మంటం గలపజకు బీరు మాటికి నిడుచుకో" మింటు బర్వెను రాముని, వింటం బఱగించువాఁడివెడ లతోరుల్. 373 374 యు కాండము 5. రక్కసుల జేని తూపులఁ, జక్కాడు రాగవుండు సరగున మరల జక్కాడు రాముతూపులు, రక్కసిగమికాఁడు సబ్బురం బలరారన్. మ. విలు నేర్పు ల్బవరంపు వేడ్కలు గడు ద్విప్పారు బీరంబులు బలుము లింకలు గెల్పుకోర్కు లసము లంతంబులుం జోకమైఁ దలరు బంటవలం తియన్ల ఁడును బ్రాదయ్యంపు మేల్బంతియ F కో బలు చందంబులఁ బోరి రచ్చెరువు దోఁయ బేతో న టిన్. క. జేపురుకొండలపడం, బూవులు బూరుగుల చందమున నెత్తురుల 107 375 376 377 న్వావిరిఁ దోఁగి పెనంగిరి, రావణుఁడును రాగపుఁడు దిరు బగుకడిమిన్. తే. అట్లు నెఱజోదు లిర్వురు నదరి పెక్కు, కడిఁది తూపులఁ బోరాడు నెడల సోఁకు మిన్న రాకాసిములికి యామన్ను లేని, పై సిగిడ్చిన నదీ దద్ద పంపు మీఱ. 373 379 380 చ. ఎలుఁగు మొగంబులు నఱియు నేనుఁగు మోములు దున్న మోములుం జిలువ మొగంబులుం కొదమసింగపుమోములు రాగిలంపు మో ములు పసేదిండి పెళ్ళికపు మోములు పుల్గుమొగంబులు నొద ల్లలపలు మోము లూని పయిఁ గ్రమ్మివః గగ్గోని నేల'టే: డోగిన్. క. చిచ్చఱతూ పరి గూరిచి, కచ్చఱ రక్క సుని బూటకపు ముల్కి గడు చ్చెర నడఁగగ నేసెజ్, హెచ్చరికలఁ జదల వేల్పు కెల్లం బొగడన్. లే. మయుఁడు దబ్బఱ మీఱ నేమమునఁ జేసి, యిడిన ముల్కి గడంక వీరేనుకలల తోడివేలుపు సిమ్మినఁ దోన వేల్పు, గాణతూ పేసి దొర దానిఁ గ్రమ్మఱించె. 381 క. వెండియు మిడుగురు లుమియుచు, మండెను వాల్తూపురములు మానిసితే. దుర్ దండి పొలదిండిరాయుడు, నందగొనక పోరుచుండి రక్కజ మొదవన్. ఆ. అపుడు పడుకునుండి యరు చెంచుసింగపు-, గోదమవోలె. జెలగి కొమ్మమెకపు పొఁజునడుమునుండి పఱతెంచి లక్ష్మణు, దరును మీటి స్నో కు దొరను దానికి 383 ఆ. లేకు గడపువాని దిగ్గన నొకకోలు, ద్రెళ్ళ నేసి యెట విల్లు దునిమి 382 పడగ యొంట నేలఁ బడ నేసి యైదు పె, గోల అతనియెదరు గ్రుచ్చి యార్చె వ. విభీషణుండును జెడినంపుదు డ్డున నరదపుమావుల నుఱుము చేసిన నప్పోలదిండియొద యఁడు కొండపైనుండి కుప్పించుకొదమసింగంబు తెఱంగునఁ బుడమి కుఱికి మిక్క టపుఁగినుక నవ్విభీషణుపై మయుం డిచ్చిన సత్తి నిగుపించిన. 385 తే. అది జగంబుల నేర్చుచు నడరున, కరణి మంటలు మిడుఁగురు ల్గడలుకొనఁగ వచ్చుచో మర్వు సేరినవాని మనుచు కొనుటే తగ పని లక్ష్మణుఁ డనుపు మీజి. తే. తనవెనుక నవ్విభీషణుఁ దల, గ దిగిచి, తూఱి యాపత్తిపైఁ చెక్కు రూపు లేయ సరకుకొన కది నిగిడి యబ్బిపడు మగని,లో ము గా;డినఁ వెళ్ళి వే సొమ్మసిల్లె, 387 క. అప్పుడు రావణుఁ డెంతయం, నుప్పొంగుచు జేసిమీఁద నురువడి బెరయక్ నిప్పుల గ్రక్కెడుతూపులు, గుప్పించి కలంప మిగలఁ గొఱకొఱ నతఁడున్, 388 108 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము లే. వేడి సూపెడుకఱశుక్రొవ్వాఁడితూపురములు దద్దయు నెఱఁకులు గాఁడ నేసి వీరుల మోదుగు తెఱఁగు గావించుటయఁను, విజఱిగి రక్కసిదొర కురు ల్వీడి చెదర క. కడ లేనివెఱపు మదిలోఁ, గడలుకోసం బాత వేల్పుగములు గలంగర్ వడి: బాఱి లంకఁ జొచ్చెక్, గడు రామునిరూపు: దలఁచి కళవళపడుచున్. 390 తే. అంత నచ్చట రాచూలి వంత బెరయఁ, దోడఁబుట్టువుఁ గాఁడినరూ, పు వెండికి వైచి క్రొవ్వేఁడికన్నీరు వఱన వాఱుగు, బలు ఔఱుగుల నిట్లని పలువరించే. 391 క. ఆహహ సయిదోడ నీ ఓటు, రహి సెడి యాలంపుఁబుడమి వ్రాలి కడు శ్లోఁ గి హుళిక్కి నిదుర పోయెదు, తహతహ డెందంబులోనఁ దల మయ్యెఁ గదే. 392 క. ఆడపులఁ బహునాల్లేఁడులు, గోడివెల కొడిగట్టి సాఁకుకొంటిని సుమా A బడలిక నిపు డిగడపుఁ,బుడమిని బవళించి నిదుర వోయితో తండ్రీ. 393 తే. అప్పపనుపున నడవుల కరుగునప్పు, డప్పగించే సుమిత్ర నెయ్యమున మాకుఁ జైల్ల బో యిందు నీరు డించి యెల్లి యరిగి, యప్పడుతుక ఒక నేమి చెప్పువాడు. శ. పేదఱిక ముడుపునవలా, గాలిపై దోడుతోడఁ గనుఁగొన నెపుడుకో మాదిరి యగునీ నెమొగ, మీదెన సొం పెడలి యుంట కెటు లోర్వ నగున్. 395 ఆ. అబ్బపాటు గాంచి యడవులు కరుదెంచి, తెఱవ గోలుపోయి తిరుగుచున్న నిట్టికీడు సెంచె కట్టడిదయ్యంబు, నకట యింక నేమి యనఁగఁబోలు. ఆ. నేల యేలుకొనెడు జోలి య డేటి, నేలచగాలిమీద నేల యాస మేల్గొనంబు లూని మెల:గుముద్దుల రాచ,కూన యింక నీవు లేనియెడల. శ. అని పలికి యంత కంతకుఁ, జైన గొనునుమలికతోడ బిట్టడలుచు న వ్విసురతనపువంగడపం, ఔను రాయఁడు నేల వ్రాలి పెం పెడలంగన్. ఉ. దాయను గెల్చు టికఁ గలదా యకు రాచకొలుపుఁగల్వవిం దా యను నాడెమైనబిరుదా యను రక్కసి కారొగుళ్లయీఁ దా యను బీర మూన వలదా యనుఁ బిల్చిన నాలకింకరా దా యను బన్న మొందితిఁగదా యను నీకును సంగదా యమున్ . ఉ. డాయ నదేల రావు జెగడా యరు నెక్కటి చివ్వ గెల్పుకాఁ డా యను ముద్దురాకొమరుడా యరు మేలిగొనంబు లూను ప్రో డా యరు సోయగంపునకుఁడా యను నెన్నికఁ గన్న నేలజేఁ డా యను మేటిబెట్టిమగఁడా యనుఁ బల్కుర శము, డా యనన్. 396 397 398 399 400 తే. అరుచు నొరలెడు దొరను గగ్గోని సుషేణుఁ డిట్టు లని పల్కె నక్కటా యెపుడు నిబ్బ రంపుగుబ్బలి వనఁ దిగి పెంపుఁ గన్న, నీకు నడలంగఁ బాడియే నేలచేఁడ. ఆ. ఇంత ప్రాంతఁ గుంద నేల నీకముని, యెడల నిప్పుడు సురు లున్న పెన్న 401 గార్పు చూలిఁ బనిచి శ్రన్నరఁ దెప్పింపు, మద నెఱింగి మందు లేదఁ తెలంగి. 402 సీ. యు 130 కాండము . ఆని హమముతుఁ గనొని మేలిమీద నీవు గ్రర్నన నీయుప్పుకడలి దాఁటి చేసినకడఁకతో జెల్లు దీవియు జిడ్డుకడలియుఁ గడచి రొక్క పుటోడయని కడఁ జని ద్రోణ మన్హట్టును జాబిలి గుబ్బలియును హత్తి కోర్కి నందు సావర్ణ ్యకరణియు సంధానకరణీయు సంజీవకరణి విశల్యకరణి 109 405 లే, యనఁగఁ బరఁగి నట్లైఱఁగుల నలరుమందు, లరసి దొరకించుకొని తమ్మియుఁగు దూర్పు మలను బోడమకతోల్తనె మరలి వచ్చి, లక్షణుని మన్చి యసము: దెముకఁ గమము. లే, అని సుషేణుఁడు దెల్పిన నలరి గాడ్పునొమకుఁ డక్కర్జమున కియ్య నేను నెడల నేలతేఁడును నతనిఁ బెన్నెనరు మీఱ, బుజ్జగించుచుఁ బయనంబుఁ బూన్చి పలికె క. రమ్మా వయ్యరకుఱ్ఱఁడ, పొమ్మా వెసఁ దూము పేరఁ బొలు పగుమలకు చెమ్మా మందుల లక్ష్మణు, నిమ్మా శ్రీమఱ జగంబు లెన్న. మాకుస్. క. విష మనుమఁడ వినుమరుమఁడ, వనఁ దసరిననీకు నెదు నడ్డము గలదే యని కొఁగిట నిడుకొని దీవెన లెన్నేనియు నొసంగి వీడ్కోలుపుటయన్. 1406 తే. ఏలికకు మ్రొక్కి గాక్షపు సేవఁ దలంచి, కడిమి నాకుడు వడి నుప్పుకడలి దాఁటి కోస లేఱులు దీవులు గుబ్బలులును, వరుసఁ గడచుచు వ్రేల్మిడి నరుగు నెడల. 107 వ నొండుచోట రావణు కంపునం, గాలనేమి యవేడుకడి: ది రక్క సుండు నుక్కు మీఱ జోగిరూ పూని పె, స్విసపుఁదోఁట యొకటి నిలిపి యుదు. లే. జడలు రుదురక్క పేరులు:జాలఁ బూని, బూదిమెయి బూసి పులితోల మీఁదఁ గూరు చుండి ముక్కును గన్నులు నొనరమూసి,కొని యళక్కిగ నేమేమొ గొడగుచుండె. క. అటు లున్న రవళీకానిక్, దటుకునఁ బొడగించి సోఁకు దయ్యముకం ది చ్చటఁ దోఁటయుఁ దపసియు నుండుట మురుగన్ధినము నేఁ డెటు ల్పొదవెనోకో. ఆ. తెరువు దప్పె నేమొ వెరవున నిజడ, దారి జేనివలన దారి: చెలిసి > యరుగవలయు నంచు నకనిపట్టకుఁ జని యెలమి గేలుదామరలు మొగిడ్చి, 411 క. తనరవుఁ జేరు నరి గెడు, పసియు నెలఱింగించి డస్పి వాయఁగ నీర్వేం డిన నాటక్కరి జోగియుఁ, దరిజారీలోని సీళ్ళు ద్రావు మటన్నస్. 412 తే అలఁతినీ ళ్ళివి సాల వియ్యండ నిపుడు, గొలను నిల నుండెనేని కల్గొనఁగఁ జేసి సేద దీఱినతఱిఁ ద్రోవ సెప్పుమయ్య, పుడమి వేలుపు నెయ్యంబు వొదల ననుడు. 131 ఉ. దబ్బఱజోగి డెందమునఁ బెద్దయు సుబ్బుచు: బల్కె గోఁతిరా బొబ్బమైకంబ రాగవుఁడు పూసినకర్జము మాకు చాలె ము న్నిబ్బర మొప్పఁ జేయ నగు నీ కీపు డిచ్చెన నెల్ల మందులుం గొబ్బునఁ గొమ్ము; వేసరుచు గొండల వెంబడి నేఁగ నేటికిన్. 414 క ఆదె కొలకు తూర్పు దెసఁ జే, న్నొదవెడు నట కేఁగి దూప యుడుగఁగఁ దెలినీ రు దగ్గం గ్రో లిట్లు కమ్మా, పదపడి కర్ణంబు లెల్ల బొ గగు ననుడుస్. 415 110 →. అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. సంశనం బుంది ఎక్కో చందమామ, వైళ మేతెంచి యాచెలువంపుఁగొలకు సొచ్చి నీరాకుచోఁదమి హెచ్చనొక్క, మొకలిప తెంచియ కనీఁం పెసఁగఁ బట్టె. లే. పట్టుటయు జకులేక యా బెట్టి మగఁడు, వఱుజుకూ పూని కుత్తుక బొఱియఁ జొచ్చి లోనఁ దద్దయు మెయి మెచి దానిపొట్ట, పఱియ లొనరించి దిగ్గన బయలు వెడలె. ఆ. అపుడు మొసలి వేల్పుటతివయై తనతొంటి, కళయం నచట నున్నకల్లతపసి తెఱగు నతనితోడ నెఱిగించి పసిడితే, రెక్కి, వేల్పు పోలి కేఁగె నంత. 418 క. కరువలికొమరుఁడు మది నబ్బుర మందుచు: గల్ల కపసికఙ్ఞకు జరినర్ గర మరు దందుచు వాఁడు, స్వర వొప్పగఁ గొమ్మకపు నెల కి ట్లనియెన్. 419 ఆ బ్రదుకుమందు లెల్ల: గొదుగక యొసఁ గౌడ సిప్పు డొజ్జపూజ యిము మాకుఁ గోతితే డ యనినఁ గొఱ ఱ నతః డిదె, కొమ్మ పూజ యనుచు తొమ్ము గ్రు. లే. గ్రుద్దుటయు వాఁడు వా ల్గొని తద్దఁ గినుక, దన్ను వ్రాసిన నర్కోఁతిమిన్న సోఁకు బిరుదుఁ బడఁ దన్ని యఱచేత బిట్టునచి, స్రుక్క: జేసిన వాఁ డొకపక్కి యగుచు. క ముక్కునఁ జీతీయు గోళ్ల, నక్కియు నొప్పింప నడవినట్టు వజీరుం A డక్కూశ శ్రద్ద గ్రుద్దియు, డెక్కలు దునుమాడియు న్నేఱినిఁ గుందించెన్. 422 ఆ. అంత వాఁడు సింగమై యార్చి కోఱలఁ, గ్రుచ్చి గోళ్ల వచ్చి కోతిజేని బిట్టు నొంప నతఃడు పిడికిట వొడిచి పెల్లుడుప నచ్చెనంటి యుక్కు దక్కి. 123 తే. వేఁడి వేలుపుకుఱ్ఱఁడై వేగ వచ్చి, రామ్పుకొమ్మకుఁడ యిపుడు లక్ష్మణుఁడు బ్రతికె మందులకుఁ బోవవలఐదు మరచి రము, టేశీయావతి యిది యని పూని పలికె.12.4 సీ, పలికిన విని జకల్గలతోఁతిమిన్న మే పుట్టు విచ్చటి కిఫ్టు ప్రొద్దుకొమరుఁ డేటికి వచ్చు నం చెద నెంచి కాకుంటఁ దెలిసి యుక్కశర నప్పొలనుదిండి బోర బల్పిడికిటఁ బొడిచిన నెత్తురుణ్ గ్రక్కుచుఁ గూలి వాఁ డక్కజుబు గా శతశృంగుఁ డై కఱకుటములు పెక్కు నిగుడిఁ దోఁక నన్నియు నడించి తే. శోఁలిరాయఁడు సఱచియు గ్రుద్ది కఱచి, తాఁచి చీఱియుఁ బుడమిపై పై చిత్రొక్కి పొగరుటేరుఁగు సెత్తమ్మిపువ్వు దెంచు, చందమున వానికల ద్రుంచి సరిగఁ జనియె. క. చని ద్రోణము గగ్గోని చ,య్యన మందులు వేఁడుకొనిన నది యించుకయుం దము సరకుగొనక యుండినఁ, గినుక నతఁడు మలయె పెల్లగించె గడిమిన్. 426 ఆ. పెల్లగించి గట్టు పెంపారఁ దెచ్చుచు, చున్న యెడల నచట మున్ను గాచి యున్న వారుపంపుటొడలి జేజేలు పె,క్కండ్రు దాఁకుటయురు వాండ్రం జిదిమి. క. తెమైరవడి విబ్బలియుఁడు, గ్రమ్మఱి వచ్చు నీడ నుప్పుకడలికడను బీ ర మొదవ మాల్యవంతుఁడు, నెమదిఁ దార్కొనిన లావు నిగుడ నతండున్. 428 ఆ. ఒడలు పెంచి తుంగమరుపు సొచ్చి కలంచు, నాముటేన్దుపోల్కి నడరి మూఁకఁ జిదిమివైచి నానిఁ జిలువజగంబున, కనిచి కడలి దాఁటి యలవు మెఱయ. 429 యుద్ధ కాండము ఆ. ఆకసమున వచ్చునప్పు డమ్ముందులు, మల వెలుగు ప్రొద్దు వెలుఁ గటంచు . .111 నువు చూచి రాముఁ డోఱలుచు సింగిణి, దూపు గూర్చి యేయ: దొడుకుట మీను, తే. ప్రొద్దుకొమరుఁ డెలుంగుల పెద్ద సోఁకు, మిన్నయును వచ్చి జేడ వి న్విన్నుమనుమఁ డెలమిఁ గొనివచ్చుముకుల వెలుఁగుగాని, యనిజగమునిందు వెలు: గు గాదనుచుఁ దెలిపిం ఆ. క్రమఱించి రంశం గ్రన్నన మందులు, గట్టు దెచ్చి నివిపి గాలిచగాలి సీ. 3. "గేలు మోడ్చి యున్న నేల తాలుపుమిన్న, గౌరవమున నకని: గౌఁగిలించె. అప్పు డారాచూలియానతిఁ గాంచి సుషేణుఁ డమెట్లువెఁ జేరి మందు లారసి కొని తెచ్చి నేరుపుతోఁ బరఁగింప లక్షణం: డబ్బ్బురుపుఁదేజు గదుర గొబ్బున లేచె గా ముప పట్టియఁ ఁ గ్రమణ నబ్బలుగట్టు మొదలి గా పట్టున నిడి వచ్చి పంటవలం తిజేనికి మ్రొక్కు లిపిన మన్నించి యతఁడు దము:డునుఁ దాను నెమితోఁ గొమ్మఒకపు మొత్తములఁ గూడి పోరికి మొనయుచుండె నంత నత్తెఱ: గంశయు నాలకించి దీవిరాయఁడు ఉద్దయ. దిగలు పూని క. మగఁటిమి దిగఁ ద్రోచి కడు, వగచుచు ఇస నొజ్జచేరువకుఁ జని చేతు లొగిచి కనగొడవ లన్నియు, నగపఱిచిన నాతఁ డిట్టు లని వాక్రుచ్చెస్. N 432 433 434 436 తే. రక్కసులతే డ నీ కిటుల్ స్రుక్క నేల, దురములోపల మార్తురఁ డొదరి గెలుచు జాడ కెన్నేనిఁ గల పెద జంకు మాలి, చెఱుపుదొరలని వ్రేలిమి సేయు మొకటి..433 క. ఆది నిండెనేని ని న్నని, గదియంగా వెఱచు చేసికన్నుల దొరయుం గొడుగక నీ వావ్రేలిమి, పదిలముగ నొనర్చు మెల్లవనులు జాగుస్. ఆ. అనుచు దానిచంద మరియు నెఱిగించి, సుక్కురుండు పరుప సో, కుతే:డు మరల దీవి కరిగి మఱి మీ కోటలు, గట్టి వేసి మూకఁ గాపు పెట్టె. సీ. అపుడె మేటివజీకు: దశమించునాల్క రక్కసుని బిర్చి కరుబు గారవించి బలియుండ నీవు నీ పౌఁజులఁ దరలక నగడ గావు మటంచు: దగులుపటి చి నీటఁ గ్రుంకు 187 గ్రుంకులు పెట్టి నేమంబుతోఁ గావికలు గండంబు క్రొవ్విరులును బూని 'పాఁపజిగంబుబోఱియ సొచ్చి వెడంద తీనియ యలరించి దానియందు తే. నగ్గి రవులించి యావాలు గుగ్గిలంబు జీడిపుడకలు కానుగు చిదుగు లగరు నేయి లేనియఁ గల్గు పా ల్నెత్తురులును, గఱికపోచలు పూర్వం ధ్రుకలు చమఱియు. క, ఎలుఁగులు కాకులు గ్రద్దలు, చిలువలు తాఁబేళ్లు మీలు జింకలు రావు ల్గులు గోఱియలు మొదసలు మేఁకలు వందులు లేర్లు మొదలుగా వేల్చు నెడన్. క. అప్పొగ జగముల నెల్లం, గప్పినఁ గని కడవచెవుల గామిడిపై దో డప్పుడే రాముని కత్తెఱః, గొప్పఁగ విన్నప మొనర్ప నొడయఁడ వేగక్. 440 .112 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము క. అక్క జీపుఁగోఁతి జోదులు, బెక్కడం బిలిచి మీకు బిఱబిఱఁ జని యా రక్క సుని వ్రేల్మి మానిచి, గ్రక్కున రం డనుచు సెలవు గావించుటయున్. క. అవ్వాఁడిమగలు: దద్దము, నెవ్వడి గొని లంకఁ జొచ్చి నెమి నలరుచుం Cవ్వఱ రక్కసి మూఁకల, దవ్వుగఁ బోఁ దఱిమి చంపి తరలనికడిమిన్. చ. కలుపులు గీములు స్వీటుగఁ దన్ని కొటారుల నుగ్గు చేసి మే డలు పడఁ ద్రోచి గేస్తుల నడంచి వెలంకుకల ముసళ్లఁ గం దుల వెతలం గలంచి పువుఁదోటలు గా జొనరించి యొకయుం జలము దలిర్పఁ బ్రోలు పలుచందములు జేడ: గొట్టుపట్టులన్. 441 442 $13 తే. ఎలమితోడ విభీషణునింతి యైన, సరమ దొలి వేల్పుటేఁ డున్న జాడ వారి కలర. జేసన్న నెఱిఁగింప నంగదుండు సరగఁ బఱతెంచి వా డున్న యిరువు గాంచి, క. తమవారిం బిలిచిన వై,ళమ చని వారంవఱుం బొలను మేపరి క 3.15 $47 448 +19 ల్గుమొగం దాపిన పెరుతాయి మొగిం బడః డన్నీ లోని కేఁగి కడుకన్. తే. వేలుపుల గొంగ యునిచిన వ్రేల్మి సరకు, లెల్ల యొక పారె యగ్గిలోఁ జల్లివై చి వాని, బొడిచియు నడిచియుఁ బూని మీస, లూడఁ బెరికియఁ గదలకయున్న గినిసి క. తడయక యంగదుఁ డపు డా, గడుసరితొలి వేల్పులో నగరు దూఱి చలం బడరఁగఁ మండోదరి క్రొమ్మడి పట్టుక తెచ్చి వానిముందఱ నితిన్. చ. నిలిపిన నప్పొలంతి ముగనిం దరఁ గల్గిని నాన యల మ్మలికము బీతు నుల్లమున మాటికిఁ బేర్కొనఁ బల్కె నియ్యయో పొలగవణం పువఁగడపుఁ బున్న మవెన్నెల జేఁడ నీచెలిం బలువలు కొప్పు పట్టి పలుబాములు: బెట్టఁగఁ జూడఁ బాడియే. శ. ఆలమునఁ బగరః గెలువఁగఁ, జాలక మగతనము దూలి చయ్యన న్నెతో తాలిమిఁ గైకొని హహా, వ్రేలిమి: గావింప నెట్టివర కొదవెనోకో. క. నాకొమరు; డిం ద్ర జిత్తుఁడు, లేకుండుట: జేటు వాటిలెం గాక యకం ణీకరణి: జూచుచుండునె, డాకొని పగతు ల్లలంప: డక్కరి యగు చుస్. తే. అడవి నొడయని గీకురించి పుడమి కార్పుఁ, దెచ్చుటకు మాఱు గాఁ గోన ద్రిమ్మరులు లంగి యిటు లేపుచున్నఁ దలంక వకట, సిగ్గు బీరంబు మాలిన చిన్నటి వీపు. తే కుడిచి కూర్చుండి క్రొవ్వనఁ బుడమి లేని, పడతిఁ దెచ్చుట సిట్టిచేడ్పాటు వొదవె నింక నీవేలు అన్నియు మికఁ బెట్టి, యశని బెడిదంపుఋలుతూ పుటఁ బడము. 452 క. అనవుడు నానయుఁ గిన్న యఁ, జెశఁగొనఁగా లేచి సోకు పెద్ద వెసక్ వా లొని యుగదు వేసి నెలు, తను విడిపించుకొని నగరునకుఁ బోఁ బనిచెన్, తే. ఆప్పు డా వ్రేటు చేఁ దారయకు. గుకొడుకు, సొమ్మకొని నే। వ్రాలినఁ జూచి గాడ్పు నిసు గు రావణుకలలఁ త్రొన్నెత్తు రురులు, బోర జెడినంపుఁబిడికిట: బూని పొడిచే. $50 451 453 యుద్ధకాండము 118 458 తే. అంతలోపలఁ జెప్పిరి యంగదుడు, రక్కసునిఁ 'గేల నడిచిన స్రుక్కి వాఁడు నిడుద ద్రుడ్డున నతనిఁ గుందించి వాఁడి,యపదమున సోఁకువయ్యముకొడుకు వేసి, తే. ఇరుపబడియరు నలునిఁ జేయీఁటె ద్వివిదు, సత్తి శశవరి నేసియుఁ గత్తి గజునిఁ గుఱుచరోఁకట నీలుని మఱియుఁ జెక్కు, వైదువుల నెల్ల నెఱమొనగాండ్ర కొంచె. లే. వారుదాఁచియు గ్రుద్దియుఁ గేరి యడిచి కఱచి మోఁదియు వానిఁ బెంపఱఁగఁ జేసి మరలి బొబ్బలు పెట్టుచు మాఱు లేని, బీర మొప్పారం దమనీడు సేరి రవుడు. 137 క. గాలినినుఁ గెలమితో రా,చూతిం బోడగాంచి మిగుల జోత లొసఁగి తొ ర్వేలుపు ప్రేలిమి సెరిలిచిన, జోతి యెఱింగించి మదిని జొక్క చైసెస్. క. రక్కసిజేఁడుం దద్దయు, సక్కుచు నగరు సొచ్చి సొలయుచు వగలక్ బొక్కెడుకన వెలిఁ గనుఁగొని, యెక్కడుచే డ్పాటు దోఁప సిట్లని పలికెన్. 459 తే. మగువ నీ కిట్టు నగల వేఁ బొగలఁ దగునె, జమిని నాల్కలతొడవుల సామి యిపుడు కనికరము దప్పెఁ గాఁబోలుఁ గాక కోఁతు, లెఱచినందుల గెలుచుట యెందు గలదె. తే. ఆలమున నేఁడు గట్టిగా నేల తేనిః, గూల్చి పర యెల్ల మనుపుకుఁ గొంకు లేక గాక యాకనిదేఁ గీడు గలిగెనేని, చిచ్చుఁ జొరు మీవు సెచ్చెర సీతఁ జనం 461 క. అనుటయు మందోదరి తన, పెనిమిటి కట్టయె జే.డ పెనఁకువలో రా ముని గెలుతు న నెడుకలఁపులు, సనఁబో విక నొండు మంచివాడ వెనకుమా. 462 క. పరికింప నట్ల `జేజే, దొరలం గెలిచినకడుకతోఁ దివికెదు హా దురమున నీ కారాచూ, లురతోడ నాఱుకొని గెలువరాదు సుమీ. 163 461 ఆ. విరుము తెలియ మొదట వెన్నుఁ డిజ్జిగ మెల్లఁ, బ్రోచుకొఱకుఁ జెక్కు రూపు లూని తిరుగుచుండు నట్టిదేవర యారావమానికంటు గాఁడె మరిఁ డలప సీ. మినుమే నూని ప్రామిక్కు లెక్క లికానిఁ జెండినబలియుఁ డికుడె శాఁడె తాఁబేటిమే యెత్తి తరిగొండ వీ:పునఁ దాల్చిన మేటి యీకుడెకాఁడె బలుకోముప్పదియై పసిఁడికన్ను ల పొలదిండిఁ జీ3న వేల్పితుడె క్యాడె మాసిసి సింగమై పూని ఒత్తునివాత ఆలఁగఁ ద్రోచినవాఁ డికుడే కాఁడె తే. వదు గగుచు నేల మూఁడజ్జ లడిగి బలిని, డఱిమిపై చిన పిట్ట యీతండె కాఁడె గండ్ర గొడ్డలి తాలిచి కడఁగి గాక, పిండు నడిచిన ప్రొడ యీతుడే కాఁడె. క. విను మీపుడు సిన్నుఁ దునుముగఁ, బనివడి యీ రై దు తేర్ల బల్లిదునకు వెనయుగ రాముఁడై యేపునఁ బొడమినవాఁ డిశండు పొలదిండిదొ శ. కావున గొంకక నీ వా, దేవరదేవేరి నొసఁగి తెలివి నడవికి వే వెలువడు ముసుకులతోఁ, జీవ జగం చి కపసిసింగమ నగుచుస్. 465 466 467 ఆ. మొదలి సిరియె పంటముగుద గాడి లో పట్టియగుచుఁ బొడమె నట్టి జగము తాయిఁ దెచ్చి యింతకీడు వెచ్చితి పింక న, మగువ నడుగుకొనుము మరుపు మరుచు. 468 ఆ8 114 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము ఉ. కాలికిఁ గేలు స్వాచి యుడిగంబున మ్రొక్కుము రాచమిన్నయి ల్లాలికి నాడె మైనజవరాలికి దోసపునీరు తాల్పు పె గాలికి జోగికూటువని గారపు డెంద పుఁదమ్మి జంటము క్కాలికి మేరమీటెనుజగంబుల మేలికి నేల చూగాలికిన్. ఆ. దీవివేఁడ మయుడు సాటను ముదిమియుఁ, గలుగకుండునట్లుగా నొనర్చె నట్టు లగుటఁ జేసి యకట నీతో సొద, పేరఁ బోల దేమి సే ణందాన. 469 470 తే. ఆరుడు గారాబు రాణి నూరాక్చుకొనుచు, రావణుఁడు వల్కెఁ గటకటాపూవుఁబోఁడి తోడఁబుట్టులఁ గొడుకుల దొరల బుట్లు, బోరిలో ద్రోచి యిఁక నెమ్మి గోవఁజకు నె. క. మలగొంగ మొదలు గలవేల్పుల సందఱఁ బాఱఁ దఱిమి లోఁగనికడిమిక్ దలరుకొడు కింద్ర జిత్తుఁడు, తొలిసినచో రాచఠీవిపొలు పేమిటికిన్. క. విడువక తపసుల నెల్లం, గడుఁ గలఁచితి మున్ను చలము గదురఁగ నిపు డా జడదారులలోఁ దూకినఁ, బడఁతీ కనుఁగొన్న వారు పక్షపక నగరే. 472 473 సీ. జముదాడి నుడుగక జముదాడి యుడిశించి గురియ సేణులజేరఁ గుదియఁ బెట్టి వింట గాడుపుసొంపు వింట నంటుగఁ జేసి గండ్రగొడ్డట నగ్గి గం డడంచి మొనలకై దువ బూచిమొనలవానిఁ గలంచి తులువక త్తిరి సోఁకుఁదులువ నొంచి వంకి లిబ్బిదొరలా వంకిలి నొందించి కొంగవాలున గట్లగొంగ గెలిచి తే. యెందు నెన లేలికడిమిఁ జెనొంది జగము, లెల్ల బలితంపురేవుల సేలు చుండు నట్టియే నోకమానిసి నకట యెట్లు, గావు మని వేడుకొను వాఁడఁ దీవఁబోఁడి. 17.2 ఆ. ఇంత చెప్ప నేల యెఱుఁగుడు రాముఁడు, మొదలివెన్నుఁ డగుట ముగుద యెపుడుఁ జెడని మేలు గోరి కడఁగితి నతనితో, జగడమునకు నింక వగవవలదు. తే. ఇంతి యామీఁద మ్చేన్నె లేడలి నీవు, దమ్మిచెలికాఁడు లేని నె త్తమ్మివోలెఁ గలువరాయనిఁ బాసినకలువవోలె, నుుడు మనుటయు సిబ్బితి నూరకుండె. సీ. అంతట సోఁకులేఁ డనమున మోసల కేతెంచి జోదుల నెల్లఁ బిలిచి పది ఔస లద్రు వంగఁ బయనంపు బేరి వేయించి మేత్రి వణుబు డెలమిఁ దాల్చి కరవాలు మొదలగు కైదువ ల్లోని పదియాఱు కుండలు జంటనూఱువేల నూఱులగంటలు నూఱుపదు లేలి తత్తడు లెల్లుతోల్కత్తళుబు $75 476 తే. తీగ సిడంబులు గల పైఁడిలేరు గడఁక, నెక్కి యెల్లులు జల్లు లేల్లెడల మెఱయ నరదము లావు లేరు:గు ల్బరుదుమగలు, గ్రముకొని రాఁగఁ బోరికిఁ గదలి చనియె. ఆ. ఆపుడు ఖడ్గరోముఁ డగ్ని వర్ణుఁడు సర్ప, రోముఁడురు గడిందియామతోడ వెలుఁగుచున్న యట్టి వృశ్చికరోముఁడు, దరలి రతనిఁ గూడి కఱకు మీఱ. 478 క. ఆటు లేగిన తొలి వేలుపు, తుటుములఁ బొడఁగాంచి కోఁతిదొర లందఱు మి క్కుట మగుబీరముతో నొక్కొటఁ దొడరిరి చెట్లుఁ జట్లుఁ గొండలుఁ గొను చుస్. aa యుద్ధ కాండము 115 సీ మొదలిజే జేబుటు లుదుటు మీఱఁగ వారి బోధివి చేయీఁటెలఁ బొడిచి దుర మోఁది వంకులఁ గ్రు మీ ములుకుల నొంచి బల్లెములు, గూలిచి యడివములు నలటికి గురియల సురియల గొడ్డుడ్ల సబిశీల సుడికైదువులఁ జెంపు సడలఁ జేసి మావులఁ దోలి నెమ్మదిఁ జెండు బెండాడి బలుహజ్జమెకములఁ బఱపి లేఱిమి నెత్తుకుల హత్తుకొల్పిన నెరయఁ గిసిసి, కోన శ్రీ మరి బికుడు లక్కూ ళ రేయి ద్రి మకుల చుట్టు ముట్టి చలము మెఱయ, మలలు మ్యాకులుఁ బడుకులుఁ జేలఁగివై చి. క. చఱబియం గ్రుద్దియఁఁ దాఁచియుఁ, గఱచియుఁ జీఱియుఁ గడిదిగా దోఁకల ను క్కఆ మోఁదియు మట్టియు నం,దఱఁ బుడమిం గూల్చి రుపు దగ్గు సీ, తలలు తాఁబేళ్లు చేతులు గాడ్పు మేపరు లెముకలు మీలు గుఱ్ఱములు తరఁగ లరదముల్కలములు నరము లెఱలు మెడ్రుకలు నాఁచు దీవ ప్రేవులు నెగర్లు మొండెము లోసళులు కండలు కప్పలు మెద డస లేనుంగుపదువు దీవు లెల్లులు నురువులు నల్ల నీళ్లు గయాళిబూచులయాక్సు లబ్బురపుకోదలు తే, గాఁగ మున్నీటి కుద్దియై కలరుపుడమి, దద్దఁ గన్పట్టె నపు డడిదంబు వెండ్రు కలసొలనువీండికలకట్టు గాలిచూలి, పైఁ గడంగిన సజ్జగబంటుఁ గిసి, తే. వాని పైఁ బేరై నుఱికిన వాఁడియలుఁగు, వెండ్రుకలు గాఁడుటయు నల్ల వెల్లివిరియ సొమ్మ గొని కొంతసేపున కుమలిక దనర్పఁ దెప్పిరి యకఁడు పెణ్ణాపు మెఱయ. అ. కొండ యొకటి వెఱికి గొబ్బున వానీపై, వ్రేయ నది కడింది వెలయఁ జెక్కు తునియ లగుచు రాలెఁ దులువతో ల్వేలుపు, మేలుబంతికఱకు మేరు సో క. అమ్మలు న మ్మయి చమట ది,కముగఁ బొడగాంచి కోతిరాయఁడు గడిమిం శ్రమ మఱ నొకగ ట్టారే, ద్రిమ్మరిపై నేసి జముని తెంకకిఁ బసిచెన్, క. విసదారి వెండ్రుకలర,క్క సుఁ డస మెలయుగఁ గోత్రీగములఁ దఱమఁగా 'వెసఁ గాంచి వాలిగాదినిసుఁ గాతనిఁ దాణి కేల నెవ్వడి నడిచెస్. 482 484 485 486 లే. ఆడుచుటయు వాఁడు మెడ్రుకపడగ దాల్పు, బొల్పు నె మోము బోఱియవి సపుఁగ డింది. యింగలపుకుంట లాకసం బెల్లఁ బొదువు నడ3 కడు నార్చి యతని బిట్టడలు నేసి. క. అది సైరింపక యంగదుఁ, డెద గొఱకొఱ నిగుడ వాని చినబలిమి బొడివి నడు నెత్తి పీడికిట, నొదుఁగక పఱియలుగఁ, బొడిచి యుసురులఁ బాపెన్. ఆ. నీలుఁ డంతఁ గఱకు లేలుమెడ్రు కలరా, కాసిబుటుఁ బొదివి కడిమి నొక్క కడిమి వెఱికి వైచి మడిపై జేజేలు మిన్నునఁ జెలంగి కల్గొనుచును బొగడ, 489 శ. ఆపు దగ్గిన న్నెతొలివేలుపు దన నె మినిమంటలు గడిందిగ గా దుపుతండ్రిఁ బొదువఁ గోఁతిప,దుపుపై నరదంబు సెమితోఁ బఱపుటయున్. 490 తే. కొదమపసిదిండి మెకము గల్గొన్న బుడుత, లేడిగమివోలెఁ బిక పికలాడుకొనుచు విఱిగి యమూఁక రామునివెనుకఁ జేరుకొనినఁ గన్లోని యాతఁ డచ్పెనఁటి నెదిరి. 116 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము క. ఎదిరిన వాఁ డరదము వడి:, గదియంగా దోలి తూపురము లదొర పై గుదులుకొన నేసి వేడిమి, వెదచల్లిన నల్లి రాచవెన్నెలయేఁడున్. మ. ఒక క్రొవ్వాఁడిలతోరి సింగిణి నసు బొప్పారఁ లొల్పి వా నికమం గ్రా లెడువిల్లు ద్రుంచి కడిమి స్వాత్వాలు చేకొన్న పే లో కబల్లెంబునఁ జెడి ద్రుడ్డు గొని పై నుంకించి యేతెంచుచో సెక లీమ్మల్కి యొకండు ప్రేసి తలఁ ద్రుంచే శ్వేల్పు లగ్గింపఁగాన్. ఉ. ఆతఱి దీవిలేఁడు ఒక ముతయుఁ గాల్ఫఁ గడుగుచున్న చిచు బోతుహుమాయి.జోడు సైనఁబోలుచుఁ గర్నుల నిప్పు లొల్కంగా వే తన తేరు రాచననవిల్తునివజ్ఞకు డాయ: దోలి యా రాతి కుసు నుగినదొరు గని బింక సెలర్ప సిట్లరుస్.. 3 అ. మన్ను టేఁడ కొంద అన్ను వనంజుడు, మెండిబంట్లు బోరఁ జెడివాఁడ నంచు నిక్కె దిపు డొళించుక నాలా వెఱుగ నేర పెట్టి మొగలివొళ 492 493 49$ 495 496 ఉ. కలఁచితి వేల్పు లేని నుడిగంబులఁ బూన్చితి సగ్గి సజ్జముక్ గెలిచిలి సోఁకు పెద్ద నడఁగించితి వల్లియ ట్రేడుఁదాల్పుఁ జి క్కులఁ బెరయించితిం జవలుకుఱ్ఱని గొట్టితిఁ జాగ కాని బూ చులదొరఁ దోలితి న్మిగల సొంపున సేలితి ముజ్జగంబులున్. తే. ఎల్లజేలఁ గూడి జాబిల్లి తాల్పు, గొలువు గూర్చుండుని వ్వెండికొండఁ గేలఁ బూలచెండు తెఱుగునఁ బూని చాల, మెప్పు లంచితి నిఁక నొండు సెప్ప నేల. 497 తే. ఆలమున నేఁడు నిన్నుఁ జక్కాడి బూచి, నముల కామెకఁ బెట్టెనఁ గాక జుడిగి పోవ నిత్తుని యకుడు నప్పొలనుండిఁ, జూచి యసడుగ నవ్వి రాచూలి పలికె. ఆ. పెక్కునోళ్ల నుఱక పెక్కు డెఱంగులు, నఱచె దిట్టిపట్టికొఱకు లేల మగళనంబు నెఱప్ జగడు బోనర్పుము, సోఁకు లేఁడ యెందు స్రుక్కి చనక. 499 ఆ. నీకడిందిలావు నే నెఱుంగనె వాలి, తోఁకఁ జుట్టి కడలి: ద్రోయుటయును జేఱను బెట్టి వేయిచేతులయెకిమీఁడు, విడుచుటయును జగము వెల్లివిరిసె 7. ఆబ్బటువు వాలుతాల్పును, గుబ్బలి విలుకాఁడు నంచగుఱ్ఱపుజోదుం గొబ్బున నడ్డము వచ్చిన, నిబ్బరముగఁ బోర నేఁడు నినుఁ డాగటార్తున్. ఆ. ఆరుదుఁ గఱకుతూపు ఆదరంట ళ్లేసిన, ములికి వాఁడు వ్యాములికిగములు మన్ను లేనిమీఁద నెన్నేనిఁ బఱని యీ, రైదుకడలు సద్రువ నేర్చి మఱియు. . జేజేగొఁగ పసిండిపింజలవను జెన్నొందువాల్తూపు లా రాజాబిళ్లము న్ని గుడ్బ నలేఁడు నాకాసి మేల్బంతి పైఁ జే జారం బెడిదంపునారనము లెంలేని వ్వడి న్వైచి మే ప్లాజుంబూనకు ఐందు లేక కదియ నాయంబులు జేసినన్. 500 501 503 యుద్ధ కాండము 117 501 క. మదిఁ గోఱకోఱ నిగుడఁగ నప్పది మొగములజోదు టేనిపై నూఱులుకు ల్చద లద్రువ నేసి విరిజా, రవములెఱు గొందఁ జేసి ప్రేర్మిడి నొంచెస్. తే. అందులకు ముల్కి యారాచచందమామ, నారి మొఱయించి బలి యొప్పార సంప వాన నాటేయి ద్రిమ్మరితేనిమీఁదఁ, గురిసి నెఱఁకులు నొప్పించి కొంకఁ జేసె. 305 క. పొలపిండితే డు చిత్రాడు, చిలుకులు రాగవుఁడు నమునుఁ జెండాడు సెల వటి పెడు జెడీదపుఁదూ,ఫులు వెంటనె రక్కసుడు పొలుపఱఁ జేయున్. 506 తే. నల్ల ద్రావుడు చేయు నారసములు, చిలువరూపులవిన పుటగ్గుల నిగిడ్చి కొనుచుఁ బఱ తెంచి లేనిమిక్కుటపుఁబులు, రాచతూపుల చేఁ దూరి వ్రాలుచుండు. 503 క. బలములు గెలుపుకలంపులు, నలుకలుఁ బంతములుఁ డతవ సంకంలేకు మీ క్కిలిగాఁ బోరఁ దొడఁగికి, తొలివేలుపుజేయు రాచతో నెచ్చెలియున్. తే. అపుడు జన్నంపఁ దిండిరాయ&పరువునఁ, జేమ్ గొనివచ్చి కూతలి దీవి లేని చాయ దరి సిల్ప నాశండు దానిమీఁదఁ, బ్రొద్దు తూరుపుముల యెక్క పోల్కి వెక్కి తే. అందు వెలుఁగొందు విల్లును బొంకలంబు, దరకసంబులుఁ గైదువు కొలి యరివి లేజు వెలయుగ సోఁకుకుండేటి తాల్పు, నేనుకుకొనే వేల్పుమూఁక్షలు చదల ఔగద. క. గుబ్బలి గుబ్బలియుం బలు, బొబ్బమైకము బొబ్బ మెకము: బులియు న్బులియుం గిబ్బయు గిబ్బయుఁ దద్దు, సబ్బురముగఁ దొడరుకరణి నడి రిరువురున్. తే, ఆరదముల మ్రోఁత లదలుపుటార్పులకుల, చప్పుడులునొక్క యుమ్మడిఁ జలఁ బోదలఁ గఱకు మొనవాఁడిచిలుకులు వఱసి నెఱుకు, లుచ్చిపో నేయుచుండిరి పెచ్చు వెగి క. గులు డప్పక కదు దవ్వుగఁ, బఱచుచుఁ జప్పుడులఁ జనలు పగిలించి మిడు 511 గుఱు లుమియుచుఁ బడుమిడుతల, లేఱు చూనె న్వారిజల్లినపుటం పరముల్. 513 తే. దొనలఁ దూపులు గొనుటయఁ డొడు నారి లాగుటయు నేయుటయు గుఱు ల్నాటుటయును గనఁబడక యుండునట్లుగాఁ బెనఁగి కెఱచి దిండిరాయఁడు వెకిమీఁడు గండెనుగ 514 513 క. కుడియెడమల సింగిణు లిం, పడరఁగఁ గైకొనుచు వెరవు లారఁగ ననము ల్లడలుకొనఁ ల్గడలు కొనఁ బోరొనర్చిరి, సడలసిబింకములు నక్కజం బెలయంగన్. ఆ. పదియు నూఱు వేయి పదివేలు నూఱవే, లొదలుగాఁగఁ జెక్కు ములుకు లేసి తొడలు మెడలు కార్లు నడుములు భోగలు, నలియ వ్రేటులాడి రలుకు మాలి. 516 తే. టముగఁ బింజపింజయుఁ గాఁడి పా, దొడరి యిరువురు నడశించుతూపురములు కడలు పదియను సంద్రము లెడము లేక, కప్పుకొనియుండె నిం కేమి సెప్పవలయం. లే. విల్లు ఔఱవంటివి లాగ వింటి మ్రోత, లుఱుములు గఁ గల్గు మెఱుఁగులు మెఱుఁగుఁడివి యలుగ నెఱరాచతొలిమబ్బు పొలనుదిండి, కొండపై సంపజడివాన గురియు చుండె. 4 118 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. వేలుపుల సూడు వేలుపుఁగోల యేయ,నడుమఁ బొడిపొడి యొనరించెఁ బుడమితాల్పు మరలఁ గొలి వేల్పుమన్నీఁడు మావుమేని, వేల్పుట జ్ఞేయ నదియుఁ బోవ్రేసె తేఁడు. శ. రక్కసి మొనగాఁ డేపున, రక్కసిఓలు కడవఁజేయ రాముఁడు దాసిక్ శ్రీక్కన. వెన్నునితూపున, సుక్క డఁ చెళ్ మింట వేల్పు లుబ్బుచు నార్వన్. 520 సి. తొలివేల్పుకలకట్టు చిలువచి ్కడ వఁ బులుఁగు రాతూ పేసి మలపై లేఁడు పొలదిండిమిన్న యి:గలపుట మేయ రాముడు మొగులులికి నక్కడఁ చె దాని జగముల గొంగ యేరఁగతోలఁ బఱప రాయుడు సింగపురట్లం జెండి వైచె మొఱకురక్కసుఁడు ముద్దైనవాలు నిగుడిప దొర సత్తిచే దానిఁ దుముకుసేసె తే. బంతి మొగములసోఁకుమేల్బంతి పెక్కు, కఱసకారసముల లేని నెఱుకు లగల నేసి టెక్కెంబు గూల్చిన నీరసమున, నేల తాలుపు నెల వానిఁ దూల నేసె. క. పదిగడ లద్రు పఁగ నార్చుచుఁ, బవి మోములదు గలనఁ బులుం డగుచుకో బదివిడులు గైకొని య,ప్పది తేకులటేనికొడుకు బడలఁగ నేసెన్. 521 322 క. ఒక సింగాణియె కొని కిన్క కడు నీ అంగఁ దూపురము లేయుచుఁ బా యక పెనఁగి వాని మానిసి,యెకిమీఁ శంకముఁ గలంచి యేడ్డెర సూపెన్. 523 తే. మినుఁగురులు తీఁగమంటలు మెఱుఁగు లడలు, వెలుగుకోలలు పఱపి యవ్వల్పు సూడు లేరు టెక్కెంబు మాకలి వారువములు, గనఁబడక యుండునట్లు గాఁ గన్స్ మరియు. ఆ, కడిఁదివాఁడిరూపు లొడ యని మేరున, యందు గ్రుచ్చి తదఁ గుండఁ జేసె నపు డగ్లస్త్యుఁ డవటి కరుదెంచి తేని దీవించి యిట్టు లనియె వెరపు మీఱ. 525 క. కడిది మొన గాఁడ మనిసియొడ లుచుట నీకుఁ జెల్వి యెదవదు జగముల్ పొడము జేయఁగఁ బ్రోవఁగ, నుడిగింపఁగ నెప్పుడు నీవ యొడయఁడవు గదా.526 క. నీ తెఱఁ గురయఁగఁ దెమెరి, మేఁతరివంగడపుటేఁడు మిరుసికవాఁడుం - 527 దాశయు నాశని నాతీయు, నేతురె యొక్కించుకైన నిక్కువ మొదవన్. తే. ఇపుడు కి దొడ్డకన మీవె యెఱిఁగికొనుచు, నడక వంగడంబున కొడయఁ డైన 'మేచేతులసామిని వేడుకొనుము, తలఁపు లీడేరు నని తెచ్చి తపసి చేసిన, 528 తే. అంత రాచూలి దమీ ప్రో యాలి మగనిఁ, బూజ లొనరించి యెన లేని లేజు గాంచి మరలఁ బోరికి మొనసి విలొరయఁ జేయఁ, దడవ యీ రేడు జగములు వడఁకఁ దొడఁ గౌ ఆ. రాచ పెద్ద యైన రాగవుఁ డప్పుడ, మేటిసోఁకుజోదుమీఁద మూఁడు i తూపు లేసి నెన్నుదురు మూఁడుములుకుల, నల్ల దొరుఁగ నేసి పె ల్లడుచె. 53) క. ఇరుసెమొగములదేవర, కరణి నుడి వడినపది మొగంబులతో ద దొరతోము వేయిములుకులఁ, గర మరుదుగ వచ్చి నల్ల గారఁగఁ జేసెన్. 331 `మ. వీలు నేర్పు న్దయిబల్మియు నెఱయఁగా వేంద్రం పుఁ గ్రో వ్వాఁడిము ల్కులు నారి న్భెనయించి రాగవుఁడు సోఁకుఁ బెద్ద మే సొంతము యుద్ధ కాండము న్నలియ న్వేసి కడిదిబొందళము కిన్కం జించి పెక్కములు జల మొప్పారఁగ నెన్నొసర్లు పగిలించం దూలే వాఁ డెంతయన్. అ. తూలి పెద్దకొండ పోలికఁ జేరి పై, సోలియన్నఁ జూచి కాలకేతుఁ 119 532 డరన మపుడు సర్వ దురమున కెడముగా, దోలుకొని కడుకతోడఁ జనియె. 533 తే. అంతఁ దెలి వొంది రావణుఁ డశనిఁ జూచి, యకట పగతుకు గఁగ నిట్లకు మేల తొలఁగఁ దెచ్చితి నీ వెల్ల మనములందుఁ, జూడవైతివె నాలావు చొప్పు ముందు. క. అని పలికి మరల నరమం, బలికిం దోలించి ఏక మలరాత. శ రా 536 మునిఁ దొడు మెఱుఁగటముల, విరు ద్రిమ్మకు లక్షలఁ చెక్కు వేలు నిగుడ్చెన్. 535 క. వేలుపుటకదముపైఁ జేజీలపు నృఱియు రాచసింగముపై మే డొలుపు న్యాఠేలిపై, నాలా కుందూపురములు వావి జొనిపెస్. క. పొలదిండిలేనిబలుతూ,పులు ఉద్దయఁ గప్పుకొనినఁ బొల్పుక నెకిమీూః డల ఁ దొలి మొగులనడుము, న్వెలుఁ గొందుచునుండు వేఁడి వేలుపు పగిదిన్. 537 క. వలకాలి ముందటికి దాపలికా ఆంచుకొని నిలిచి బలిమి నపుడ ని ప్పులు కక్కముక్క లారా, నెల రక్కసుమీఁడఁ బఱపి నెఱఁకులు సించెన్. 538 క. అప్పగిరి గెలుపుకలఁపులు, దెప్పరమై పెరఁగొను గడిదిగ సతనా కొప్పుగఁ బో 33 నిదురము, డ్ఫయుఁ గానక గమం గడుకల సంత5. . చ. వఱక్షులు గు సెం జేరియు వావి గ్రక్షలు వ్రాలె గుఱ్ఱము ల్నెఱి సెడీ కల్గిలంక్షలను సీడ్లు పొరెంటోరి: శ్రుమ్మరించి చే 539 మబుఁ ఋఋయి నెత్తుక ల్లుడిసె మబ్బులు రక్కసీమన్నె గానికి స్ధఱుచుగఁ గీత్తెఱుగులు గనుబడె నయ్యెడ వేల్పు లుబ్బగస్. 510 511 312 క. అవి సూచియు నాకడు పిల్లలు, లివియక చెంబులోన దిట మూచుక రా గవుఁ దొడ3 పెక్కులాగుల, బవరం జొనకపుచుండె: బనిలుం డగుచున్. వ. అప్పుడు. సీ. కప్పుకత్తుకసామికంటిమంటలు బోలుతూపులు బుజములఁ దూఱ్చి తూల్చే మిత్తికోఱలతోడ మేలమాడు మెఱుఁగుఁగోలలు బొమ్మన గ్రుచ్చి గ్రుచ్చి పిడుగుల కైన యగుజెడిదంపుములుకులు ప్రక్కల నీటిమట్ఁ బఱపి కలిసి విసముఁ గ్రక్కిన షేటివీకులకంటివా ల్చెనయ గిట్టలు మేనఁ జొనిపి చొసిసి తే. మగ కనుబులని యనఁ దిగినబంతి, మెడలపాలపిండి మెంతయుఁ బడలుపఱిచి వారువంబులఁ గుంపించి లేకు గడవు, ప్రోకఁ దూలించి మఱియు నప్పుడమిలేఁడు. క. ఆఱత్రొన్నెలతూ పొక్కటి, పఱ3 వెన స్వారి లేరిపడగలు గూల్చె 5$ $ ్నా ఱఱ:పపుబల్లె బుల, గుఱి విఱఁగఁ దలలు జేయిగొమ్మలు దునిమెన్. క. తునిమినతలలుం జేతులు, మునుపున్న తెఱుఁగున మరల మొలచె మొలచిన గిని జెడలుఁగులు దాఁకక, చసినో తాఁక్రియును ద్రింపఁ జాలక చనెనో. 5.45 120 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము జ. అనుచు సందియంబు పెనఁగొన నించుక, దరవు నిలిచి చూచి కథఁక గఱకు చిలుకు లేసి తలలు చేతులుఁ ద్రుంచిన, నపుడె మరల మొలచె నబ్బరముగ. 546 శ. మొలచినఁ గడు వెఱఁ గందుచుఁ దొలుకటిచండమున నుఱియఁ దనిమెఁ దునిమిన 547 దలకీలు మలచినట్టుల, వలనుగఁ జేతులును డలలు వైళమ మొలచెన్ క. ఎడవక సింగిణిం దూపులు, దొడఁగి కలుఁ జేయగములు దురుమ నొడయఁ డ ప్పుడే కడు కడిఁదిన వెండియుం, బొడము నవి జగంబు బీతు పూని వడంకన్. 548 ళ. తెగుతలలు మొలచుకలలు,, దిగువం బడుకలలు మొగిలు తెరువునకు వడి స్నెగయతల అప్పు డబ్బుక్, మగుచు జగము త్రగాని యాటయపోలెస్. 549 550 క. జడియెడుకలలు) జేతులు, నడరించులతో 3కములు నన్నన్న రె న్నుడువులపడుతుక కైవర్, పదవుల నిడుపనికి నైనఁ దరమే టెన్షన్. ఆ. తునిఁగి యెగయుకలలు దొరసి ముములుకులు, 3 యాము కాకి శ్రద్దగములుఁ జనలఁ గప్పుకొనినజగము చీఁకటి గ్రమ్మి, పవలు రేయుఁ దెలియఁబడక యుండె.5.51 ఆ. అట్టు లేసి యేసి యలపుకు విసుకును, వెఱుఁగుఁ బొడమి కాచవేల్పుతే:డు సేయఁ జెలియలేక చిన్నఁబోవుడు బిగి, యుడిగి మోము మంచి యూరకుండె. 532 పీ. ఆపుకు విభీషణం డద్దోరఁ జూచి యిట్లని పక్కె సెకిమీఁడ విరుము వీని బొడ్డున పెన్నుని బొడ్డు బిడ్డని మెప్పువలన వేల్పులబువ్వ గలిగియుండు నది యింకిపోవఁ జేయక దున్న ఒక్కూళ్ళ వొలియఁడు నాగ నప్పుడని వేఁడు పిచ్చుఱబల్లె బుచే నది యింకించి మణి నూటతొమ్మిదిమార్లు కలలుఁ లే. జేయిగొమ్మలు దునిమినై చినఁ జెనంటి, పాలను మేపరిజో డొకరలయు రెండు చేతులురు గల్గి సిలిచె జేజేలు మింబ, మిగుల నలరుచు రామునిఁ బొగడి రంక.5.53 క. తనగుట్టు పోతునకుఁ వెల్పేరు వీఁ డని కిసిసి యవ్విభీషణుపై స 535 త్తిసిండ్చె రావణుం డవి, దనియలుగా నొడయఁ డొక్కతూపున నేసెన్. 55-4 కృ కల యొడు రెండుచేతులు, గలిగియు రక్కసుడు దొంటికంటే వసం ల గ్గలమై పెనుగొన రాముని, నెలసి పెనుగుచు లజోరు లేదంచు మండెన్. తే. అపుడు మాతలి భరతునియన్నఁ జూచి, నేల తాలుపు యింక జా నేల దీసిం దురుము మని తెల్పుటయు రాచతో లజేఁడు, బొమ్మయ మేర్చియరి గూర్చి నేమి నేఔ. సీ. వీసిన నర్కోల యేర్తెఱఁ బది వేల వేడి వెలుఁగుల వెలుఁగు గలిగి జగములు సెడుకఱి సెగడెడున చందానం దద్దయు మంట తీసుకొనుచు సంపయ్యకలును లేక తొడంగి యడకు కైవడి సబ్బుకుపుడెవ్వడి నెఱుగే కఱివేల్పుసుడివాలు కంటె ముక్కంటిము మొనలవాల్కంఔను ముఱువు మీఱి తే. యెల్లపజలకు బలి శంపుటెడకు దోఁప, వద్దివిడి సేగి రాకాసి పెద్దలో ముఁ గాడ్రి యు.సురులు దొలగించి గాడ్పుపిండి, స్త్రీలు గగ్గోని క్రమణం భోదిని జొచ్చె. యుద్ధకాండము 121 తే. నెత్తురులఁ దోఁగి బవరంపునేలఁ శ్రేణి, సోఁకుదొర యొప్పె గట్టులసూడు తాతి వాలు చేఁ బడ్డ జేవురువాఁగుగములు, లో జనయు మేటి గుబ్బనితో దొరయుచు. 558 లే. అపుడు జేజేలు జేనిపై వలకువాన, గురిసి వేలుపు బ్రేకులు మొఆయఁ జేసి ౭లమి నచ్చర లాడికి చలువతావి, తెమ్మెరలు వీచె జగములు తెలివి నెంఁ గె.559 సీ. అంత విభీషణుఁ డాలుపుఁబుడమిలోఁ బడి యున్న కనయన్న కడకుఁ జేరి, పలుచందముల వెకఁ బడుచుఁ దన్దము నేడ్చి పిదప మండోదరి మొకలుగలుగు నల్ల ద్రావుడుచేసినగరిపడుతుక లచటికిఁ బఱ తెంచి యార్పు లెసఁగఁ దమసామిపైఁ బడి లేలఁగః ప్రంకల నొఱలుచుండఁగ వారి నూఱడించి తే. మకలఁ బ్రొలికిఁ బోఁ బంచి యెఱచిదిండి, మిన్న రాముని యానతి నన్న కగ్గి పనులు లోనగు వెనుకటిపరులు ప్రాక, పలుకుతాడల నొనరించి యలకుసెడల. 560 ఆ. పుడమిణేకు తోడఁబుట్టువుఁ జూచి యీ, ప్రాంతమే బంతి: దోడు 561 562 కొనుచు నరిగి యదట గొబ్బున లంకకు, నెమ్మి దొరను జేసి నిలిపి రమ్ము. ఆ. ప్రేమచు నాన తీసిన నాకఁ డాశసిః దోడు,కొరుచు జీవి కేఁగి రోఁతిబంట్ల నపుడె పనిచి పున్నియపుటేఅనీకు జెప్పించి యొజ్జపిండుఁ బిలువఁ బంచి. లే. మేలియకకు జీవనికొల్వు మేకలోను, బెద్దకతవాలసి పుఁబీ;టమీఁదఁ బోలను మేక౩యెకిమీని నిలిపి నీరు, పైనఁ జిలికించి నొసల హొన్పట్ట గట్టి. 563 క. చలివెలుఁగు ప్రొద్దు రిక్కలు, చిలుపలయొకిమీఁడు పంటచెలి రాము, త లయన్ని వాళ్లు దొర్లవై, యలకును సిద్ధివి మేలు గుపి మించెన్. 3. దొరి యై విశ్లేషణం క. ఒసఁగిన జెకిమీఁ దవి జెన్, రెవఁగంగ మాతలికి వచ్చి మిముగ వేల్పుం భక్షం బసిచిన నాలేడు, వినఁ జవె కాతొగలజీని వీడ్కొని యెలమిన్. 361 356 367 368 క. అంతట దొర రక్కసీమేల్బంతి, గని దీవి కీవు పని పివి మాలా గంకయును జెలిపే ఘటపుడు తిసినుఁగుఁ దోడుకొని కడుక- రమా. క. అని కనువ వలేడు గొబ్బును, ఒక కొండలు ప్రాప్పుచానల నారా మనిచెలి నలరించుటకుఁ, బసిగొల్పిన వార లేగి లత్తి డలికన్. లే. పడమిచూలికిఁ దల యంటి యొడలు నలిచి, వలపుగొజ్జంగిపూట జంక మార్చి మడుఁగుపుట్టంబుఁ గట్టి బలానికంపు, రవణములు పెట్టి యులడపకములు వైచి 569 తే. కుండపుటండలంబునఁ గొను పంచి, తెచ్చుటయు కాశ్య దారాచమచ్చెనంట దోడుకొని తన్ద వేడుకతోడ ణేణి, నేలతాం. ప్రుకలమిన్న మ్రోల నిలిపె. 570 శ. నిలిపిన రాగవుఁ డన్నెలు, కలకలమానికముఁ జూచి తల వంచి మపిక్ దలముగ వగపుకు వానయు, పలకముఁ బొడముగ పిట్టు అని నా ప్రవెస్. 571 అచ్చ—3 122 అచ్చ తెలుఁగురామాయణము క. సకియ మగపాడికొఱ కెన్నికగాఁ బగతుని నడించి నిరఁ జేతిలోఁ జి క్కక యుండున ట్లొనర్చితి, నిఁక నీమది వచ్చుచోటి కేఁగుము నెమ్మిన్. మ. ఓరునింటం జేఱ నున్న చేడియను లో నొక్కింశయు న్నాన లే శ రహిం జేకొనువాని గొల్ల రరయంగా బల్లిదు ల్బీరము ల్నెరప్మ జూలెడు రాచమానిసి మది స్నే ర్పేది యిచ్చేత కే కరణిఁ జొచ్చు నటౌట నొప్పదు నీరుం గైకొంట మా కుగ్మలీ. 572 578 574 575 576 ఆ. అసినఁ దద్ద యొఱలి యముద్దరా లిట్టు, ఆసియె సిట్టికఱకు లాడ నేల జేఁడ నిన్నె మదిని టేపును మాపుకు, దలఁచుచుందు నొండుతలఁపు మాని, క. పలువతొలి వేల్పు చేఁ బడి, పలువంకలఁ గుంది కుంది బడలిన దానిక్ గలఁచుట పొడియె యిపు దగ్గలముగ నోప్నుయుపుగని తగ నీకుస్. ఆ. మేము నేల వినుము రాయఁడ నీ వెన, నమ్మ కుంటివేసి నమ్మ నగ్గి సొచ్చి 'వెడలుదానఁ జెవ్చెర నానతి, సేయు మింక జాగు సేయవలదు. ఆ. అసిన రాముఁ డట్ల యొనరింపు మరుచు లక్ష్మణునిఁ బలుక నతఁడు గట్టె లెన్ని యైన వామి వైచి యగ్గి రవుల్కొనఁ, జేయ మిన్ను ముట్టి చిచ్చు పెరిఁగె, 577 అప్పు డప్పంటవాల్గంటియ రుఁగుఁబట్టి, దంట మోములసామికి దండ మొసఁగి జేనియడుగులు డెందములోన ఒలిపి, జెగడు పూనక సాదఁ జొచ్చె జగము లడర. ఆ, చొచ్చుటయును గాడ్పు నెచ్చెలి కనవెచ్చఁ, దనము మాని చల్లఁదనము పూనె: గెంపుతాలనడుము సొంపారు, కపోలె సీత లలిఁ దనర్చె. వ, ఆట్టియెడ. 379 580 సీ. ఏనుంగు మేఁకపో తెరుబోతు మానిసి మొస లిట్టి గుఱ్ఱము పగులడు శ్రీ శ్రీనియుఁ జేజుఁ రాడియు మగంటిమి తాల్మి పడి కల్మి యుడితోనికడిఁది మేలు మగజాతివాలు పత్తి గురియ బల్లెము లేదు టేకము కత్తి దండు. వీల్లు 'వేల్పులు మిలుకులు పెతలు రక్కసు లేర్లు తావులు జక్కులు తపసే బూచి లే. గములు చెక్కిళ్లు నోజలు గైదువులురు, గొలువులుగ నొప్ప గట్టులగొంగ యగ్గి జముఁడు తొలివేల్పు పడమటిసామి గాలి, నాగకాడును నెలతాల్పు మూఁగి కోలువ. క. నలుమొగముల వేల్పును త్రొన్నెల తాల్పును వచ్చి యచట నిలిచి పుడమిపైఁ దలియల్లునిఁ గనుఁగొని నెన, రలరఁగఁ గడుఁ బొగడి యిట్టు అని పల్కి రోగిస్. క. ఒడయఁడ వేల్పులకొఱ కి, య్యెడ లూని చెనంటిపోఁకుటొడయని నని ము క్కడఁచితివి నీవు వెన్నుఁడ, వడకఁక నీయింతి సిరులయ న్నరాయంగన్. క. కావున గరికలరతనం, బై వెలసినయవ్వటంది యంద అవిందుకో గావిడఁగఁ గైకొని సీ, రావునకుం జను మెడంగడంక దబిక్చన్. 383 581 ద్ధకాండ యుద్ధకా కాండము సీ. అని తెల్పి వేలుపు అందఱుఁ దమతము సెలవుల కరిగిన నేలలేఁడు 123 587 గడు కూర్మి నమ్మన్ను కారుపుఁ గైకొని సోకురాయఁడు ప్రొద్దు చూలి గాలి కొడు కంగదుఁడు నల్వకొమరుఁడు మొదలగురలునుఁ దమ్ముఁడు బెరసి కొల్వ నలకొందఁ బుష్పకం బనియెడుతే రెక్కి కొలఁకు లేఱులుఁ బల్లియలు నడపులుఁ తే. బూపుఁబోఁడికిఁ జూపుచుఁ గ్రోవలందుఁ, బొసఁగ జడదారు లొసఁ గడు పూజ లెల్లఁ గొనుచు సరగ నయోధ్యకుఁ జని తిరు జె,నఁగఁ బజలఁ దర్పుచుకు దమనగరు సొచ్చె. తే. సొచ్చి కల్లులు మువురికి జోత లొసఁగి, యొజ్జలకు మ్రొక్క దీవన లొనరఁ గాంచి కము లిరువురు వెఱఁగిన సెమిఁ గౌఁగిలించి చుట్టలఁ జేబుల మన్నించే మిగుల. తే, పుడమిబొట్టియ యత్తల కదర మ్రొక్కి, తోడికోడండ్ర జంగడి చేడియలను నెవరు పై వారం గౌఁగిటఁ బెనచి జన్ని,కట్టుముత్తైదువులఁ దద్ద గారవించే. సీ అంతట రాగవుఁ డెంకయు నెలమితో నొక మంచి ప్రొద్దున నొజ్జ యగువ సిష్ఠుండు ప్రెగడలుఁ జెలఁగి పసిండిపెట్టియ నెన్నోనలఁ గట్టి ఠీవి 'మెఱయఁ దెల్లడాలె కపుద్దియఁ గూరుచుండఁ బెట్టిన నిచ్చలుదొరతనము పూరి పుడమి వేల్పుల కెల్ల వొడుకులు నేలయు రొక్కంబుఁ దొడవులు జక్కి గములుఁ కే. బుట్టములు డెట్టెలుగు నిచ్చి చుట్టములకు, బట్టులకుఁ బేవలకుఁ గోరినట్టు లొసఁగి యింపు సొంపుల వెలయంగ నెల్లరకును, బోనములు పెట్టి పేడ్కలఁ బొదలఁ జేసి. తే. మఱియు సుగ్రీవుఁడును దీవిమన్నెగాడు, గాలిచూలియు నీలుడు వాలి కొడుకు వెనుక చూపుల మెకపుటేందుకు మొదలగు, బల్లిదుల నెల్లఁ గూర్తి దైవారఁ బిలిచి . అ. డొడ్డమానికంబు దొడవులుఁ జీరం, గిలకములును మంచిగుండులో 390 దములములు నొవఁగే యిముల కనిచినం, జసికి వారు సంతసమున మఱలి. లే, ఆండ రాముఁడు వేసుక లలక నేల, చూలితోఁ గూడి వెళ్తుడిఁ కొక్కి పెక్కు జన్న ముకుఁ జేసి ప్రజల నిచ్చలును బాడి, యెగఁగఁ బ్రోచుచు జగ మెల్ల కేలుడుండి. పీ. అని దిండిజడదారి చినుకుపూసల కోన మరణాలు వెన్నెల లొ గలజేఁడు గిబ్బడాల్ద్ర గుండుకబ్బంబు ప్రోయాలు లిబ్బిగజ్జ్భెతయబ్బ బొబ్బమెకము పన్ను కేళా కూళి వేల్పులబోనము రడవుల మహాడు పుడుకుదొడుకు తూఁడు మేపుడుపుల్గు దూర్పు రాయనిజక్కి మొల్ల శ్రీ క్విరియెత్తు జెల్లువపువ్వు తే. నురువు లద్దంబు పాలు కప్పుకపుబూది, సంకు రెక్కలు మంచు నీరింకు మొగులు దనయసంబున కెన గాక పెరుపు డింప, వెలసె నమన్ను తాలుపువేల్పుజేఁడు. 592 తే. అనుచుఁ జఱగంటి కసి రామాయణులు, ఓళ్లరాయని గాదిలి సుఁడఁ - డైలీ పె నిది విన్న వ్రాసిన లలిఁ జదివిన సిరుట్టుఁగోర్కులుఁబు న్నెంబుఁ జెందుఁ.. బజల తే. తెరుఁగుచదువున (బుల్నియు బెనయ డనుచుఁ,కొంద తాడుదు రాడినఁ గొఱ త యేమి

మను మరా యంచు నుడివిన చెనఁటిబోయ, గెఱనిరాజాకి యగుటయె గుఱుతుగా జె.

124 అచ్చ తెలుఁగు రామాయణము తే. పొత్తములఁ దొంటి పెద్దలు హత్తుకొలిపి,నట్టి తెఱఁగున ముడుపులు దాన్ని యెడల గుఱి యరసి చూచి నెమ్మదిఁ గూర్చి నాఁడ, సందియు బెన్నకుఁడు నెఱజాణ లెల్ల, తే. పుడమి సీపొత్త మెప్పుడు ప్రొద్దు నెలయుఁ, బొక్కలును గల్గు వన్నాళ్లు సొరిది ప్రొడ లిండ్లఁ గోరినకోరిక లీడుచు నిడుము, లుడుగఁ జేయుచుఁ దిరమయి యుండుఁగాలే. వ. అని పలికి పొఁదప్రోఁగులు 597 సీ, పులికళాసము పాఁక ప్రోఁగులు శ్రీ న్నెలపూవు విస్కోముడి పురుకసరులు వెలిబూదిపూఁత ప్రాఁబలుకుటుందియల హొన్గుబ్బలిసింగాణి గిబ్బమావు కప్పుకుత్తుక పెట్టకన్ను ముమైనవాలు కంకటితోడు లేజింకపిల్ల జక్కరకీల్జడ చౌపంచ మోములు పుత్రికబోనము బల్బు చిదిండు లే, దచ్చిరూపులు కొండప్రో లిచ్చ పంట, వేలఁ తియరదంబు సుద్రము బత్తెలికయు వన్నియగ మేన గట్టురాకన్ని యయునుఁ, గలుగు జగముల గండరగండ వేల్ప. 598 శ. కొక్కును నట్టువపక్కియు, నెక్కుడులుగ నమరుకొమకు తిరువురు మ్రోల ఎక్కుచు నాడఁగ నెలమిక్, జొక్కెడు వేలుపుల రాయ సోఁకుడురాయా. 599 వణవవృత్తము.. 600 జేజేరాయఁడు సిరి గీస్తుండుం, డేజుల్ మీఱఁగ దిట మాబత్తిక్ వేదోహారులు నేటిఁ గా మిషన్, బూజం జెందుచుఁ బొనరారేటీ. గద్యము, ఇవి శ్రీముదుమారమణ కరుణాకటాక్షనిరీక్షణసులబ్ధ కరనకవితాసామ్రాజ్య ధురంధర ఘునయతో బంధుర కౌండిన్యసగో త్రపవిత్ర కూచిమంచి గంగ నామాకృ పుత్ర బుధజనవిధేయ తిమయనామధేయ ప్రణీతంబయిన యచ్చ తెలుఁగురామాయణ మహాకావ్యంబునందు యుద్ధకాండము సర్వ మేకా శ్వాసము 91277 చెన్నపురి : వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ వారి 'వావిళ్లై' ప్రెస్సున ముద్రిలేము 154