వరవిక్రయము/తృతీయాంకము

వికీసోర్స్ నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

తృతీయాంకము

మొదటి రంగము

(ప్రదేశము: లింగరాజుగారి పడక గది.)

సుభ:-(చదువుకొనుచుఁ బ్రవేశించి, చటుక్కునఁ బుస్తకము మూసి) సెబాసు! వివాహమన్న నీ విమలావిజయులదే వివాహము. సమాన వయోరూప సంపత్తిలేని దాంపత్య మేమిదాంపత్యము?

చ.ధనమె ప్రధానభూతముగ - దంతము లూడినవాని కేనియుం
దనయలఁ గట్టిపెట్టు తలి-దండ్రులు హెచ్చగుచున్న యిట్టి దు
ర్దినములలోన, నింతిగ, ధ-రిత్రిపయిం జనియించుకంటె ని
ర్జన వనవాటిలో, నజగ-రంబుగ నేని జనింపఁగా దగున్‌!

ప్రాయ ముడిగిన ప్రారబ్ధమునకు దోడు, పిసినిగొట్టుపీనుఁగుఁ గూడ నగుచో నిఁకఁ జెప్పవలసిన దేమున్నది! నాకుఁ బట్టిన యవస్థయే పట్టును! భగవంతుఁడా! తండ్రీ! నా భర్తవంటి భర్తను మాత్రము పగవారికైనఁ బ్రసాదింపకుము!

సీ.నగపేరు చెప్పిన - నవ్వులఁ బుచ్చును
కోకలు కొనుమన్న - గొల్లుమనును
పొత్తంబు దెమ్మన - విత్తంబు లేదను
కాగిత మడిగినఁ - గాకపడును
విడియ మొనర్చిన - విసవిసలాడును
కాని పూవులు గొన్న - కస్సుమనును
వ్రత మొనర్చెద నన - వలవల యేడ్చును
ముష్టి పెట్టిన నెత్తి - మొత్తుకొనును

పండుగకు పబ్బమున కైన - బిండివంట
మాట యెత్తిన బగ్గున - మండిపడును

కటకటా! యిట్టి మగనితోఁ - గాఁపురంబు
సలుప శక్యమె యెంతటి - సాధ్వికైన?

ఇంతటితోఁ దీఱినదా!

సీ.జడవైచుకొన, సాని - పడుచువఁటే యను
     చీరగట్టిన షోకు - మీఱె ననును
వంటవానిం బిల్వ - వెంట నేతెంచును
     పోలితో మాటాడఁ - బొంచి వినును
చదివిన, వ్రాసిన, - జగడమాడును, దొడ్డి
     లోని కేగిన నను-మానపడును
గడపదాఁటిన, వెన్కఁ - గొడుకు నంపించును
    పాడిన సతి కిది - కూడదనును

ఇంటి కెవరైన వచ్చిన - వెంటఁబడును
తగునె యీచేష్ట లన పెంకి-దాన వనును
కటకటా! యిట్టిమగనితోఁ గాపురంబు
సలుప శక్యమె యెంతటి - సాధ్వికైన?

ఇఁక సంసార సందర్భములు సరేసరి!

సీ.పుడకలుం బిడుకలు - బోషాణమున దాఁచి
    యెట్టకేలకు లెక్క - పెట్టియిచ్చు
ఉప్పును బప్పుఁ దా - నుండెడు గదినుంచి
    తులములచొప్పునఁ - దూఁచియిచ్చు
పెరటికూరల నెల్లఁ - బెరవారి కమ్మించి
    యేర్చి చచ్చుం బుచ్చు - నింటికిచ్చు
వండినదెల్లఁ దా - వడ్డించుకొని మెక్కి
    మిగతవారల కంట్లు - మిగులనిచ్చు

తిరుగుచుండగనే యింటి - దీప మార్చు
పలుకుచుండఁగనే గొంతు - పగుల నార్చు
కటకటా! యిట్టి మగనితోఁ - గాఁపురంబు
సలుప శక్యమె యెంతటి - సాధ్వికైన?

లింగ:-(తెరలో) మా వన్నెల విసనకఱ్ఱ యేమి చేయుచున్నది?సుభ:-ఏమి చేయుచున్నదా? ఉసూరుమని యేడ్చుచున్నది!

లింగ:-(ప్రవేశించి) ఓసీ! యెప్పుడు చూచిన నెందులకో కొఱకొఱ లాడుచునే యుందువు. సంతోషముగా నుండు సమయ మెప్పుడే?

సుభ:-చచ్చిన మఱునాఁడు!

లింగ:-నీవా, నేనా?సుభ:-మీకుఁ జా వేమిటి! ఎన్ని కట్నము లందుకొనవలసి యున్నదో, యెందఱి గొంతు లింకను గోయవలసి యున్నదో!

లింగ:-కట్నములమాట కఱకంఠుఁ డెఱుఁగును గాని పెన్నిధి వచ్చినను నేనిఁకఁ బెండ్లిమాత్రము చేసికొనను! బుద్ధివచ్చినది!

సుభ:-దాని కేమిలెండు! కలిమినిబట్టి యెవరికో గంగవెఱ్ఱు లెత్తక మానవు, సిగ్గు బుగ్గి చేసికొని మీరు సిద్ధపడక మానరు!

లింగ:-సరే, అంత యదృష్టము పట్టినప్పు డాలోచింపవచ్చును. గాని, నామీఁద నీ కింతకోప మెందులకే?

సుభ:-మీమీఁద నేమికోపము! నాతండ్రి మొఱ్ఱోయని మొత్తుకొనుచుండ ఆయన మెడలు విరిచి అన్యాయముగ నా గొంతుకోసిన మాయమ్మ మీఁదఁ దప్ప, నాకెవ్వరిమీఁదను కోపములేదు.

గీ.విద్యయు, వయస్సు, పరువును - విడిచిపెట్టి
భాగ్య మొక్కటియే చూచి - బతుకు పిసిని
గొట్టు పీన్గునకుం దన - కూఁతు నిచ్చు
తల్లి కుత్తుక తఱిగినఁ - దప్పు గలదె!

లింగ:-ఓసీ! భర్తయన భగవంతుఁడు గదా! భర్త నిట్టి పాడుమాట లనవచ్చునని యే పుస్తకములో నైన నున్నదా?

సుభ:-ఆలియన నర్ధాంగి గదా! అర్ధాంగి కన్నమైనఁ బెట్టక, కూడఁబెట్టిన ధనముకూడఁ గొంపోయినవా రెవ్వరైన నున్నారా?

లింగ:-ఆహాహాహాహా! అంటించినావే ముక్కకుముక్క! వెఱ్ఱిదానా! గడించినవాఁ డెవ్వఁడు కర్చుపెట్టి చచ్చినాఁడే? చూడు -

సీ.ప్రాయికంబుఁగఁ బెట్టు - పాఁతువాఁ డొక్కడు
    వరుసఁ బండ్లను మెక్కు - వాఁ డొకండు

కష్టపడి గృహంబు - గట్టువాఁ డొక్కఁడు
    వసతిగ నివసించు - వాఁ డొకండు
ఆస్తికై వ్యాజ్యెంబు - లాడువాఁ డొక్కఁడు
    వచ్చిన నది మ్రింగు - వాఁ డొక్కఁడు
కోరి ముండను బెట్టు - కొనెడి వాఁ డొక్కఁడు
    వలపుకాఁ డై పొందు - వాఁ డొకండు

అట్లె, ధనము కూర్చు-నట్టి వాఁ డొక్కఁడు
వడిగఁ, దగులఁబెట్టు - వాఁ డొకండు,
ఇది ప్రపంచధర్మ - మీనాఁడు పుట్టిన
లీలగాదు దీని - కేల గోల?

సుభ:-సరే కాని నా సమాధానము కూడ వినెదరా?

లింగ:-అక్కఱలే దక్కఱలేదు. ఈ వితండవాదమున కిప్పుడు తీఱికలేదు. నీకొక శుభవార్త చెప్పిపోవలెనని వచ్చినాను.

సుభ:-ఏమిటది? ఎవరైన బదులుకొఱకు వచ్చుచున్నారా యేమి?

లింగ:-బదులుఁగాదు బండలుఁగాదే. అబ్బాయికిఁ బిల్ల నిచ్చుటకై పెండ్లికొడుకు చూపులకు వచ్చుచున్నారు.

సుభ:-మనకుఁ బిల్ల నిచ్చునంతటి మతిమాలినవా రెవ్వ రబ్బా!

లింగ:-ఎవరా? పుణ్యమూర్తుల పురుషోత్తమరావు పంతులుగారు.

సుభ:-ఏమిటీ? కాళిందినా? కమలనా?లింగ:-కాళిందియో గీలిందియో నాకుఁ దెలియదు. పెద్దకొమార్తె.

సుభ:-పేరుతో మీకేమిపని! కట్నము మాత్రము గళ్ళున పెట్టెలోఁ బడిన జాలును! ఏపాటి?

లింగ:-ఏమో వారియిష్ట మే మిచ్చినను సరే.సుభ:-అట్లయినఁ గాలమున కేదియో అంతరాయ మున్నదన్న మాటే! సరేకాని క్షౌరము చేయించుకొననే లేదుగద?

లింగ:-అబ్బా, అగపడినప్పుడెల్ల క్షౌరపుగోలయే కదా! నేను జావఁగానే, సర్వస్వము నీ క్షౌరముల క్రిందనే చెల్లుకాఁబోలును!

సుభ:-మీకా విచార మెందులకు? మీరు పోవునప్పుడు మీ యినుపపెట్టె మీనెత్తి కెత్తెదనులెండు! లింగ:-ఆహా! అట్టి యవకాశమే యున్న నదృష్ట మేమనవచ్చును!

గీ.సంపద మహత్వ మెఱుఁగని - చవట బ్రహ్మ
చావు లేకుండగా నేని - సలుపఁ డయ్యె
చచ్చునప్పుడు వెనువెంట - సకలధనము
తీసికొనిపోవు విధమేని - తెలుపఁ డయ్యె.

(తెరపడును.)

రెండవ రంగము

ప్రదేశము: లింగరాజుగారి కచేరి చావడి

(ప్రవేశము: పురుషోత్తమరావుగార, లింగరాజుగారు, బసవరాజు, పేరయ్య, వీరయ్య చాపలపైఁ గూరుచుండి)

లింగ:- విన్నావా? మున్నంగివారికిని, మాకును మూడుతరముల నుండి సంబంధ మవిచ్ఛిన్నముగా సాగుచున్నది. మూర్తిరాజు పంతులు గారా సంగతులన్నియు నెత్తుకొని మూరెడుత్తరము వ్రాసినారు. అందుచేత నింత దూరమాలో చించవలసి వచ్చింది-

వీర:- మూడు తరలానాటి సంబంధ మొకటేనా? మూడువేల రూపాయల కట్నమో!

పేర:- వీరయ్యా! నీ గొడవ మా విపరీతంగా వుందే! మూడు వేలు మూడువేలని యిక్కడికి ముప్పయిసార్లన్నావు. ముష్టి మూడువేలు మేరేకాని మేమివ్వలేమనుకున్నావా? లింగరాజుగారు! ఆ మొత్తం మే మే యిస్తాము. మా కింద ఖాయం!

వీర:- అదేమన్నమాట? మీరథికంగా అన్నదేముంది?

పురు:- అట్లయిన నింకొక యైదువంద లధికముగా నిచ్చెదము.

వీర:- మా పంతులుగారు మరియైదువందలు.

పేర:- వొయ్యోయ్? వద్దుసుమా వొద్దు! మా పంతులుగారి సంగతి తెలియక మాజోరుగా వస్తున్నావు! మాట దక్కదు సుమా.

వీర:- పేరయ్యా నీ బెదిరింపులకు నేను జడిసేవాడ్ని కాను! మా పంతులుగారు పెట్టమన్న మొత్తం వఱకూ పెట్టిమరీ తీరుతాను. పురు:- (రోషముతో) సరే కానిమ్ము నాలుగువేల నాలుగు వందలు.

వీర:- అయిదువందలు

పురు:-ఆరు; రా యెంతవరకు రాగలవో రా.

వీర:- రాక విడిచి పెడుతానా? చేడువందలు.

పురు:- ఎనిమిది?

బస:- (తనలో) బాగు బాగు! ఫార్సులాగునే యున్నదే!

గీ. పేకల నోకులం బాడు వీఁక నడి బ
జారులో గుడ్డలం బాడు సరణి; పెండ్లి
కొడుకు నిటు మధ్య నిడి, కసి గొన్న యట్లు
వేలముం బాడు టెన్నఁడు యెరుంగ !

లింగ:- వీరయ్య! వీరిక్రింద ఖాయపరుప వచ్చునా!

వీర:- అప్పుడేనా? అయిదువేలు?

పేర:- (లేచి) బాబూ, యీ బేరం మనకు కుదిరేదికాదు లేవండి.

పురు:- అయ్యా! సెలవు తీసుకొను మనెదరా?

లింగ:- సందర్భము లన్నియుఁ దమరు స్వయముగా జిత్తగించుచు నన్ను నెప పెట్టుట న్యాయమా!

పురు:- సరే మీ చిత్తము. (అని లేచి పేరయ్యత బైటకేగును)

వీర:- కొంపతీసి, బేరం గోవిందా కొట్టదుగద?

లింగ:- వెర్రివాఁడా! పేరయ్య అంత పెయ్యమ్మ యనుకొంటివా?

వీర:- నన్ను మెచ్చుకోరేం? నా పాఠం నేనెల్లా వప్పగించాను?

లింగ:- నిత్యము గోర్టులలో బ్రతుకు ముండకొడుకవు; నీకిదిలెక్కా (అని యేదియో వ్రాయుచున్నట్లు నటించును.)

బస:- (తనలో) వీరి ప్రసంగంబట్టి వీరేదియో కుట్ర సాగించునట్లు కనపడుచున్నది. వీరయ్య ఫాల్సు పాటగాడై యుండును.

పేర:- (బయటను) పంతులుగారు! బహుదూరం వెళ్ళారు. ఇంతదూరం వెళ్ళడం నాకిష్టంలేదు. వెళ్ళకచేసేదీ కనపడలేదు. ఆ ఏల్నాటి శనిముండాకొడుకు లేకపోతే ఏంచక్కా ఫసలయ్యేది! చెరపడానికి చేటపెయ్యచాలును! నిజానికి నిలివెడు ధనమిచ్చినా యీ పాటి పిల్లవాడు మాత్రం ఇక సందర్భపడడు.

పురు:- పోనిండింకను రవంత దూరము పోయి చూతమా

పేర:- పోవుటకేం పోవచ్చును ఆ సులువు బలువు లాలోచించుకో వలసిన వారు మీరు. అమ్మగారితో ఆలోచింతా మంటే అవకాశం లేదు. మనం మళ్ళీ వచ్చేసరి కీముండాకొడుకు మంగళం పాడేస్తాడు.

పురు:- అనవసరమగు నాలస్యమే కాని అది మాత్రమేమి చెప్పఁ గలదు? ఇంకొక మాట యని చూతము రండు.

పేర:- అయితే, ఒక పనిచెయ్యండి. ఆ వెధవతో వేలంపాట నాకిష్టం లేదు. ఆఖరుమాటని యింకో ఐదువందలమాంతంగా పెట్టండి, దానితో దిమ్మతిరిగిందా, తిరుగుతుందీ. తిరక్కపోతే, తిన్నగా ఇంటికి చక్కాపోదాం ఏమిశలవు?

పురు:- సరేరండు, (అని పేరయ్యతో మరలలోపలికేగి) లింగరాజుగారు! మరియొక్క మాట యనిపోవుదమని మరల వచ్చినాను. ఇంకొక యైదు వంద లిచ్చెదము. ఇష్టమున్న మా క్రింద స్థిరపరుపుడు, లేదా, యింతటితో మాకు సెలవు.

లింగ:- మూర్తిరాజుగారి క్రింద స్థిరపరిచి నట్టుత్తరము వ్రాయుటకు మొదలు పెట్టినానే, సరే సమాప్తి కాలేదు కనుక దోషములేదు. ఏమి వీరయ్యా! వీరి క్రింద స్థిరపరుప వచ్చునా?

వీర:- వారు నాకిచ్చిన వర్దీ యెంతవరకో, అంతవరకూ పాడాను. టిల్లిగ్రాపిచ్చి తిరిగి ఆర్డరు తెప్పించుకునేవరకూ ఆగండి.

లింగ:- అదేమన్నమాట, అయిదు నిమిషము లాగను. పెద్ద మనుష్యుల కడ పేచీలు పనికిరావు! అయ్యా తమ క్రింద ఖాయము.

పేర:-తథాస్తు! పంతులుగారూ! తమవద్ద పదిరూపాయలు లుంటే ప్రస్తుతము బజానా క్రింద జమకట్టించండి.

పురు:- (రూపాయలు తీసి యిచ్చును)

పేర:- తమరు కాస్త రసీదుముక్క వ్రాసి యిప్పించండి.

లింగ:- అభ్యంతరమేమీ? (అని రసీదు వ్రాసి చదువును) "బ్రహ్మశ్రీ పుణ్యమూర్తుల పురుషోత్తమరావు పంతులుగారికి సింగరాజు లింగరాజు వ్రాసియిచ్చిన రశీదు. మీ కుమార్తె చి||సౌ|| కాళిందిని నా కొమారుడు చి|| బసవరాజునకు చేసికొనుటకు అందులకై మీరు మాకు కట్నము క్రింద నైదువేల రూపాయల రొఖ్కము, రవ్వల యుంగరము, వెండి చెంబులు, వెండి కంచము, వెండి పావకోళ్ళు, పట్టు తాబితాలు, వియ్యపురాలు, వియ్యంకుల లాంఛనలములు యథావిధిగా నిచ్చుటకును. ప్రతిపూట బెండ్లివారిని బ్యాండుతోఁ బిలుచుటకును, రాక పోకలకు బండ్లు, రాత్రిలు దివిటీలు నేర్పాటు చేయుటకును, రెండుసారులు పిండి వంటలతో భోజనములు, మూడుసారులు కాఫీ, సోడా, యుప్మా, యిడ్డెను, దోసె రవ్వలడ్డు, కాజా, మైసూరు పాకాలతో ఫలహారములు చొప్పున మా యిష్టానుసారమైదుదినములు మమ్ము గౌరవించుటకును అంపకాలనాడు మాకు పట్టుబట్టను, మాతో వచ్చువారికి కుప్పాడ బట్టలు నిచ్చుటకును నిర్ణయించుకొని బజాన క్రింద పది రూపాయలిచ్చినారు. గనుక ముట్టినవి.

"సింగరాజు లింగరాజు వ్రాలు" చాలునా?

పేర:- చాలుబాబు! చాలు! మచ్చు కోసం దాచిపెట్టి తేవలసిన మతలబు! (అని రసీదు తీసుకొని పురుషోత్తమరావుగారి కిచ్చును.)

పురు:- బావగారూ! మాకిఁక సెలవా?

లింగ:- చిత్తము, చిత్తము. తాతగారు పిల్లపేర వ్రాసి యిచ్చిన దస్తావేజొకసారి పంపెదరా?

పురు:- అభ్యంతరమేమీ? అట్లే పంపెదను.

(తెరపడును)

ఇది తృతీయాంకము