Jump to content

రాధామాధవము/చతుర్థాశ్వాసము

వికీసోర్స్ నుండి

శ్రీరస్తు

శ్రీరాధామాధవము

చతుర్థాశ్వాసము

శ్రీరాధామదవద్వ
క్షోరుహమకరీకలాపశోభనముద్రా
ప్రారంభ జృంభసునిశిత
ధారానఖజాల నవమదన గోపాలా.

1


గీ.

అవధరింపుము దేవ సంయమివరుండు
సకలవేదాంతవిద్యావిశారదుండు
శుకమహాయోగి పలికె నుత్సుకత మెఱయ
నింపుగా నా పరీక్షిన్నరేంద్రునకును.

2


గీ.

అవ్విధంబున రాధాస్వయంవరంబు
చాటినది యాదిగాఁగ రాజన్యవరులు
ఘోటహేషాభటార్భటీకుంజరేంద్ర
బృంహితధ్వానములు మిన్ను పిక్కటిల్ల.

3


క.

అరుదేరఁ దొడఁగి రంబర
పరిలేఖన చతురచిత్రపట్టీధ్వజవి
స్ఫురదుజ్జ్వలమణిరథముల
సురుచిరభూషానువేషశోభితు లగుచున్.

4

సీ.

ప్రవిమలముక్తాతపత్రంబు క్రీనీడ
              వచ్చెఁ బాండ్యక్షమావల్లభుండు
గజఘటాఘంటికాఘణఘణాత్కారముల్
              పొంగార వచ్చెఁ గళింగరాజు
పటుతురంగమనాట్యపాండిత్యవిభవంబుఁ
              జిత్తగింపుచు వచ్చె సింధువిభుఁడు
లలితగాంధర్వకళారసలోలాంత
              రంగుఁడై వచ్చెఁ గర్ణాటభర్త


తే.

మలయమాళవపాంచాలమగధమత్స్య
కురువిదర్భాదిదేశభూవరులు వచ్చి
రతులమాణిక్యమకుటాంశులతిక లర్క
మండలద్యుతితతులతో మాఱుమలయ.

5


ఉ.

కొందఱు మన్మథాతురతఁ గొందఱు విభ్రమరేఖఁ జూపఁగాఁ
గొందఱు వైభవంబునకుఁ గొందఱు బల్మి సతిన్ హరింపఁగాఁ
గొందఱు పెండ్లిఁ జూచుటకుఁ గొందఱు నెచ్చెలికార మొప్పఁగాఁ
గొందఱు పోరు గల్గునని కోరుచు వచ్చిరి సంభ్రమంబునన్.

6


సీ.

గంధదంతావళగండస్థలక్షర
              న్మదపూరలోలాలిమధురరవము
బహువందిమాగధపరితనానారాజ
              జయబిరుదావళీస్తవరవంబు

వైణికనఖరణద్వీణాకలితతంత్రి
              చారుకలస్వరోదారరవము
చామరమంజరీచయసమాందోళన
              చలితకాంతారవలయరవము


తే.

వారవనితాంఘ్రికనకమంజీరరవము
లలితసంగీతరవము సల్లాపరవముఁ
జెలఁగి చెవులకుఁ బండువు సేసె గోమ
తీపురమునకు రాజు లేతెంచువేళ.

7


వ.

ఇవ్విధంబునఁ జతురంగబలసహస్రంబులతో నానాముఖం
బులఁ గ్రందుకొని వచ్చు రాజబృందంబుల నాసహస్రగో
పాలమహీపాలుండు పుత్రపురోహితామాత్యబంధుముఖ్యు
లఁ దగినతెఱంగుల నెదుర్కొని తోడ్తేరంబంచి వచ్చినవా
రికి మనోహరస్థలంబులు విడిపట్లు వెట్టించుచు నుచితసంభా
వనలఁ బ్రీతులం జేయుచుండె నంత.

8


క.

వనజోదరుండు పరిణయ
జనితోత్సాహమునఁ బొదలి సర్వము బలభ
ద్రున కెఱుఁగఁజెప్పి యిద్దఱుఁ
జన నుద్యోగంబు సేసి సమ్మదలీలన్.

9


వ.

సహచరగోపాలసుతులకు నెఱింగించి రప్పుడు తత్ప్రారంభ
సంభ్రమంబు దెలిసి వ్రజరాజకుమారికలు మరువేదనం

బొంది యొండొరులఁ బిలుచుచు గృహకృత్యంబులు మఱచి
మూఁకలు మూఁకలై ముచ్చటలకుఁ జొచ్చి తమలోన.

10


చ.

సరసిజనేత్రలార! మనసారసనేత్రుఁడు రాధికాస్వయం
వరవిభవంబుఁ జూడఁ జనువాఁ డయినాఁడఁట వింటిరమ్మ భా
సురతరమూర్తి నవ్విభునిఁ జూచినయప్డు విరాళి పుట్టి య
త్తరుణి వరించు నెల్లవసుధావరకోటిఁ దృణీకరింపుచున్.

11


వ.

అదియునుంగాక.

12


క.

ఇరువుర మనసున నించుక
మెరమెరగల దనఁగ మనము మెయి మెయి వినమే
యరయము గా కిన్నాళున్
వరుఁడును దదయోగవృత్తి వర్తించునటే.

13


ఉ.

ఎక్కడి రాధ గల్గె నిది యేటికిఁ జాటిరి మిన్ను ముట్ట న
ల్దిక్కులను స్వయంవరము దీకొని యిద్దఱయాత్మఁ గూర్మిపెం
పెక్కఁగఁ జేసి తార్చె నది? యెవ్వతొ యీతఁడు పెండ్లి యాడినన్
దక్కక యత్తలోదరికి దాస్యము సేయఁగఁ జేసె దైవమున్.

14


ఆ.

ఇంతనాటనుండి యేము, మగల మాని
నీకు వలచి తిరుగ నీరజాక్ష
నీవు వేఱెయొక్కనెలఁతకు వలచి పో
నగునె యనుచు మనకు నాడరాదె.

15

క.

మనమదనకామధేనువు
వనజాక్షుని నవ్విలాసవతి చేకొనె నే
మనువార మింక నక్కట
మనసిజబాణానలమున మ్రందఁగవలసెన్.

16


వ.

అని మదనపరవశత్వంబున నెద్దియుం దోఁపక యుమ్మలించి,


సీ.

మేను మ్రాన్వడ నొక్కమెలఁత యూరకయుండె
              ఘర్మాంబువులఁ దోఁగెఁ గాంతయొకతె
యశ్రులు దొరఁగించె నలివేణియొక్కతె
              [1]వైవర్ణ్యమును బొందె వనిత యొకతె
చెలియోర్తు తత్కథ నెలుఁగురాల్పడఁ బల్కె
              జలజాక్షి యొక్కతె చంచలించెఁ
గలయికల్ దలచి యొకర్తుక పులకించె
              మూర్ఛాలసత నొక్కముదిత వ్రాలెఁ


తే.

బ్రాణదయితుండు మదనగోపాలవరుఁడు
తమ్ము వంచించి రాధపైఁ దలఁపుఁ జేర్చి
పెండ్లి యాడంగఁ బోయెడు పెంపుసొంపు
మదనతాపము మనములఁ బొదలఁజేయ.

18


వ.

ఇట్లు వగలనొగులు నమ్మగువలఁ దగవులమాటలు సంచారి
కాముఖంబున నూరార్చి తనమోహనాకారంబునకుం దగు
నాకల్పసంకల్పంబున,

19

సీ.

అబ్జరాగకిరీట మౌదల ధరియించి
              శ్రుతులఁ గుండల మంజరులు వహించి
కాదంబసుమములఁ గర్ణపూరము లిడి
              హస్తాబ్జముల వలయములు దొడిగి
వక్షస్స్థలంబున వనజమాల్యములతోఁ
              గౌస్తుభగ్రైవేయకం బమర్చి
కనకాంబరచ్ఛన్నకటిఁ గాంచితల గూర్చి
              యంఘ్రిపల్లవముల నందె లొసఁగి


తే.

నూత్నమృగమదతిలకంబు నుదుటఁ దీర్చి
మేలికుంకుమగంధంబు మేన నలఁది
శంఖచక్రేక్షుచాపకంకజములు దాల్చె
బాహుశాఖల మదనగోపాలవరుఁడు.

20


క.

తనరారెం గుంకుమచం
దనపంకద్రవము చక్రధరునురమున నా
తనిలోని రాధపైఁ గల
యనురాగరసంబు వెలికి నడరెడుభంగిన్.

21


క.

శ్రీకృష్ణుఁడు శంఖరథాం
గాకీర్ణప్రభలు కలయ నలమఁగ నొప్పెన్
రాకాసంధ్యాసమయసు
ధాకరసువిభాసితాంబుదపథంబుక్రియన్.

22

చ.

లలితశిఖీంద్రచంద్రకకలాపసురేంద్రధనుర్లతాసము
జ్జ్వలతయుఁ గాంచనాంశుకలసద్ద్యుతివిద్యుదుదారరేఖయున్
గలిగి వినీలకంధరముకైవడి మాధవుఁ డొప్పెఁ జాతకా
వళులవిధంబున న్గెలన వల్లవబాలకు లుల్లసిల్లఁగన్.

23


గీ.

కామసాహస్రనవ్యశృంగారరేఖ
నెరపి దినరాజశతకోటినిబిడకాంతి
వఱలు కొల్పి వెలింగె శ్రీవల్లభుండు
గురుతరైశ్వర్యములు సమకొల్పినట్లు.

24


వ.

ఇ ట్లలంకారభూషితుండై వాసుదేవుండు చెలువారె నట్లు బల
దేవుండును గైచేసెఁ దదనురూపంబున వల్లవకుమారులును,

25


సీ.

పసిఁడికమ్ములపచ్చకపట్టు[2]దట్టులు వేసి
              శిరముల బర్హమంజరులు చుట్టి
క్రొన్నెలవంకబాగున నామములు దీర్చి
              యక్కున వనమాల లలవరించి
కుండలాదికహేమమండనంబులు దాల్చి
              నారాచపూర్ణతూణములు సొనిపి
శంఖచక్రాంకితచారుభుజదండ
              ముల సజ్యకోదండములు వెలుంగఁ


తే.

గనకలతికలవేణువుల్ కటితలములఁ
గట్టికట్టాయితంబయి కడిమి మిగుల

నరుగుదెంచి సరోజపత్త్రాక్షునకును
దండము ల్వెట్టి నిల్చి రుద్దండలీల.

26


వ.

ఇవ్విధంబునఁ బొడచూపిన సహచరగోపాలతనయసహస్రం
బులం గని మధురమందస్మితచంద్రికలు నిగుడఁ గృపామృత
పయోరాశితరంగంబుల నోలలార్చి పరమహర్షంబునఁ జను
వాఁడై యుచితవాహనంబులు వలయునని యాలోకించి
యాలోకేశ్వరుండు విశ్వకర్మం దలంచినఁ దద్దివ్యచిత్తం బె
ఱింగి యతఁడు తాళగరుడధ్వజశోభితంబులును దివ్యాయు
ధకలితంబులును సూతరథ్యసహితంబులును సురభికుసు
మమాల్యాలంకృతంబులును సూర్యసంకాశంబులు నగు
కాంచనరథంబులు రెం డంతరిక్షంబున రత్నప్రభాజాలంబులు
పర్వం గొనివచ్చి ముందటం బెట్టి తత్ప్రసాదంబు వడసి కృత
కృత్యుండై చనియె నప్పుడు.

27


క.

హలముసలదండమండిత
లలితభుజాదండుఁడై ప్రలంబారిసము
జ్జ్వలతాళాంకస్యందన
మలఘుజవం బొప్ప నెక్కె నతిహర్షమునన్.

28


ఆ.

రాధ నెల్లి గూడి రతిరాజ్యసామ్రాజ్య
యోగపీఠ మిట్ల యుల్లసిల్లి
యెక్కువాఁ డనంగ నెక్కె నిజస్యంద
నంబు లీల నందనందనుండు.

29

క.

వరరత్నశోభితంబగు
నరదంబున నుదయశిఖరి నర్కుఁడువోలెన్
సురుచిరతేజోమహిమా
కరుఁడై హరి నిల్చి పొల్చెఁ గౌతూహలియై.

30


వ.

ఇట్లు రథారూఢుండై.

31


శా.

పూరించెన్ హరి పాంచజన్యము జగత్పూర్ణప్రభాధన్యమున్
ధీరధ్వానకుఠారలూనదనుజస్త్రీస్మార ముద్వన్యమున్
దూరీభూతసురేంద్రముఖ్యసురచేతోజాతదుర్దైన్యమున్
దారాధీశసహస్రమండలమహోద్యత్కాంతిసన్మాన్యమున్.

32


గీ.

శంఖనిస్వన మాలించి సకలజీవి
సముదయంబును నానందజలధిఁ దేలె
మనము లుప్పొంగఁ దద్ధ్వని ననుసరించి
పిల్లఁగ్రోలులు పట్టి రాభీరసుతులు.

33


మ.

కురిసె న్బువ్వులవాన మేఘములు దిక్కు ల్నిండ విన్వీథిని
ర్జరభేరు ల్మొరసెన్ సురాంగనలు లాస్యం బాడి రింద్రాదిది
గ్వరసంకీర్తన లుల్లసిల్లెఁ బొలసెన్ గంధోల్లసత్తద్వనీ
సరసీసారసవర్తమానపృషదశ్వం బాత్మ కింపారఁగన్.

34


క.

అనుకూలశుభముహూర్తం
బని సూతులు వారియాజ్ఞ నశ్వంబులఁ జ
య్యనఁ జననిచ్చిరి బలరా
మునియరదం బగ్రభాగమున నొప్పారన్.

35

వ.

ఇట్లు మనోహరగమనంబుల మనోరథంబులంబోనిరథంబులు
శ్రవణాభిరామంబులై యవక్రధారాసంచారచక్రనేమినిస్వనం
బులు చెలంగ నభోంగణరంగద్ధ్వజపటాంచలజాతమారుత
విరళీకృతవిబుధకామినీవిమానవితానంబు లై చనుచుండ
ముందటఁ బిఱుంద నెలవంక వలవంకల నలంకారవంతులై
గోపకుమారులు నిరర్గళోత్సాహంబున మూఁపులు పెరుఁగ
సింగంపుఁగొదమలకదుపులట్ల కేళిధావనసముల్లంఘనమం
డలప్రచారతిర్యగ్వర్తనభంగీప్రముఖవిహరణంబుల జవలాఘ
వకౌశలవిలాసంబులు చూపుచు మార్గారూఢచూతమాతు
లుంగలవంగనారంగవకుళకురవకలకుచజంబూజంబీరకదంబ
ఖర్జూరనారికేళకేతకీపున్నాగప్రముఖమనోహరతరుఫలకు
సుమకిసలయమంజరీపుంజంబులు తమకు దర్శనంబులు పెట్టు
చుఁ బైరయీఁగలఁ జోఁపుచుఁ దేనెలానుచుఁ బువుగుత్తు
లెగవైచుచుఁ బుప్పొడులు వెదచల్లుచు వనమయూరంబు
లం బట్టుచు రాజమృగంబులఁ దోలుచు నాడుచుఁ బాడుచు
వివిధప్రకారంబులఁ జూడ్కులకు నింపుసొంపారఁ గ్రీడింప
రామకృష్ణులు చనిచని కొండొకదూరంబున మహాజ్యోతి
ర్మయం బగు గోమతీపురంబుఁ గని సంతసించిరి. కృష్ణుండు
రామున కా దిక్కు చూపి యి ట్లనియె.

36


ఉ.

అల్లదే గోమతీనగర మంబరచుంబితసౌధపఙ్క్తి శో
భిల్లెడు నుల్లసిల్లు పుటభేదనలక్ష్మి యమర్త్యకోటి మా

వల్లవరాజకన్యకవివాహము చూడఁగ రమ్మటంచుఁ గే
లల్లన వీచునట్లు పడగాడెడుఁ జూచితె గోపురంబుపైన్.

37


క.

ఈపురియధ్వరశాలల
కేపునఁ జనుదెంచు వజ్రి హితముగ దివికిన్
దాపగము లిడ్డకైవడి
గోపురవలభీచయంబు గొమరారెఁ గదా!

38


గీ.

మడఁక వెట్టి సముజ్జ్వలమణులచేత
వేయుశిరములు వెలుఁగంగ విశ్రమించి
యున్న శేషాహియునుబోలె నొప్పెఁ జూడఁ
గోటకొమ్మలపైఁ బైఁడికుండ లోలి.

39


వ.

అని యతండును దాను నిచ్చమెచ్చుచుఁ బురంబు చేరం
బోయి రవ్వార్త విని హర్షించి సహస్రగోపమహీపాలుండు
హితపురోహితామాత్యబంధుజనులం బిలిపించి.

40


క.

శ్రీకృష్ణుఁడు రామాన్వితుఁ
డై కృపఁ జనుదెంచెనఁట రయంబున నా సు
శోకు నెదుర్కొనఁగాఁ దగు
వే కదలుఁడు పోద మతులవిభవం బెసఁగన్.

41


వ.

అని వారివారికిం దగినవాహనంబు లొసంగి వలయు కాను
కలు సమకట్టి తా నొక్కపసిఁడియరదం బెక్కి.

42


సీ.

గంధేభమణిమయగ్రైవేయఘంటికా
              నినదంబు దిక్కులనిండఁ బర్వ

నటదశ్వనర్తనచటులరావంబులు
              పటహనిర్హ్రాదంబుఁ బరిహసింప
మహనీయబహువిధమంగళతూర్యముల్
              భూనభోంతరముల బోరుకలఁగ
వందిమాగధులకైవారంబు లుప్పొంగ
              భూరిజయస్తోత్రములు చెలంగఁ


తే.

బుణ్యపుణ్యాంగనలు హర్షమున విశేష
వస్తుహస్తాబ్జలై రాఁగ వన్నె మీఱి
వేలకొలఁది రథంబులు వెంటరాఁగఁ
బురము వెడలె మహోత్సాహసరభసముగ.

43


వ.

అయ్యవసరంబునఁ దన్మిత్త్రోసామంతకురంబంబు నానా
సైన్యసమేతంబై కూడుకొనియె నట్లు మహావైభవంబునం
జని యనతిదూరంబున,

44


ఉ.

కాంచె సహస్రగోపకుఁ డఖండపరాక్రమదోర్విలాసులన్
గాంచనపద్మరాగమణికల్పితదివ్యకిరీటభాసులన్
బ్రాంచదనర్ఘనీలకనకాంబరసమ్యగలంకరిష్ణులన్
వంచన దూర సత్పురుషవర్గచరిష్ణుల రామకృష్ణులన్.

45


వ.

అట్లు గాంచి తగుకానుకలు సమర్పించి ప్రాంజలియైన నతని
ననుగ్రహించి త్రిభువనవంద్యులగు నాముకుందబలదేవు
లభివందనంబు లాచరించిరి. తదనంతరంబ మాధవురథంబు
నడుమ నిడుకొని యిరుగెలంకులఁ జంద్రముఖీసహస్రంబులు

ధవళచ్ఛత్రచామరకర్పూరతాళవృంతంబులు ధరించి నడవ శం
ఖవేణువీణామృదంగఢక్కాడమరుడిండిమాదిమంగళతూర్యం
బులు చెలంగ వారనితంబినీనికురంబంబులు డగ్గఱి సరసాలా
పహాసవిన్యాసంబులఁ దత్కుమారీస్నేహభంగు లుగ్గడింప
వినుచు వీడ్కొని వచ్చెనప్పుడు.

46


సీ.

చారుపీతాంబరచ్ఛాయలు తొలకరి
              మెఱుఁగుదీఁగెలగతిఁ దుఱఁగలింపఁ
గమనీయదివ్యవిగ్రహసుషమాంశులు
              నెరసి నీలప్రభల్ నిగలు నిగుడఁ
జూళికామండనసుభగబర్హాంశువు
              లింద్రధనుష్కోటి నీనుచుండఁ
గారుణ్యరసపూర్ణకలితనేత్రప్రభా
              వితతి చూపఱసుధావృష్టిఁ దోఁప


తే.

సకలనక్షత్రమధ్యదేశమునఁ జంద
మామయునుబోలె లోకదృఙ్మధురలీల
రాజగణములలో దివ్యతేజమునను
జక్రధరుఁడు పురప్రవేశంబు సేసె.

47


వ.

ఇట్లు పురప్రవేశంబు చేసి రాజమార్గంబునఁ జనుదేర.

48


ఉ.

మూఁకలుమూఁకలై జనులు మోదరసప్లవమానచిత్తులై
తూకొని యొండొరుం దొలఁగఁద్రోయుచు వేచనుదెంచి చూచి రా
లోకనుతాత్ముఁ బంకరుహలోచను నోలిఁ జకోరజాతి పే
రాఁకటఁ జంద్రబింబముఁ బ్రియంబునఁ గన్గొనుచంద మొందఁగన్.

49

ఉ.

బాలిక యోర్తు చన్నుఁగవఁ బయ్యెదకొం గెడవాయ నుద్ధతిన్
మేలితనుద్యుతుల్ దిశల మించులు వాఱ విలాసమూర్తి గో
పాలకచక్రవర్తిఁ గనఁ బాఱుట యొప్పె మనోజకార్ముక
జ్యాలతికావిముక్తనిశితాశుగకాండము కాండమో యనన్.

50


శా.

కేళాకూళిమగండుఁ దాను సలిలక్రీడారతిం దేలుచున్
ఆలో వెల్వడి యోర్తు కుంకుమరసోద్యన్మూర్తియై గోడ నె
క్కాలావణ్యపయోధిఁ జూచె మరుపాంథాళీతనూరక్తధా
రాలిప్తంబగు నొఱ్ఱఁగోసిన కఠారంబో యనన్ జల్ప్యమై.

51


ఉ.

స్విన్నకపోలపాలికలఁ జిట్టిన కుంకుమపత్త్రవల్లులున్
గ్రొన్నెలవంక నెన్నుదుటఁ గుంతల పంఙ్కుల చిక్కుపాటులున్
గన్నుల కింపొనర్ప నొకకాంత విలాస మొనర్చు రేఖతో
విన్ననువొప్ప వచ్చి యరవిందదళాక్షునిఁ జూచె వేడుకన్.

52


క.

ఎన్నఁడు నొరుఁ జూడని రా
కన్నెలు మణిసౌధజాలకంబులమ్రోలన్
వెన్నునిఁ జూచిరి కాంక్షను
గన్నులపండువుగఁ దానకంబులు గరఁగన్.

53


గీ.

అబలయొక్కతె ప్రోదిరాయంచకాత్మ
గమనలీలావిలాసంబు గఱపికఱపి
యదియు వెనువెంట నరుదేర నరిగి వాసు
దేవు దర్శించె భారతీదేవివోలె.

54

గీ.

అర్ధచంద్రనఖాం(కంబుల)మరునొక్క
చను బయల్పడ నొకయింతి శౌరిఁ జూడ
నప్పయోధరకుంకుమ మమరెఁ జిలుక
పదువు గఱచిన దానిమ్మపండువోలె.

55


చ.

చెలువునిఁ గూడి వచ్చి యొకచెల్వ హరిం గని తద్విలాసమన్
ములికి మనంబు నాటఁ గను మోడ్చుచుఁ బయ్యెద జాఱఁ జన్నుగ్రే
వలు గఱుపాఱ మ్రానువడి వ్రాలె నిజేశ్వరుమీఁద లీలమై
నలువుగఁ గీ లెడల్పఁబడినం బడు జంత్రపుబొమ్మకైవడిన్.

56


క.

[3]జలజాక్షుచక్కదన మను
వలఁ బురవనవీథి నొందివనిత లను మృగీ
కులములతోఁ [4]బఱచుచు నపు
డలరులవిలుకాఁడు వేఁటలాడె నిజేచ్ఛన్.

57


గీ.

మాధవుని దివ్యవిగ్రహమహితనీల
కాంతిపూరంబు దిక్కులఁ గడలుకొనఁగ
మేఘమతి నిచ్చమేడలమీఁదఁ బురులు
విచ్చి ప్రోది నమిళ్లాడె బిచ్చలింప.

58


సీ.

సాంద్రచంద్రాతపచ్ఛాయాకలాపము
              ల్మించి యంబర మాక్రమించినట్లు
లలితరోలంబమాలాపరంపర మద
              కలితభద్రేభంబుఁ గప్పినట్లు

సౌదామనీలతాజాలంబు తొలకరి
              కొదమపయోదంబుఁ బొదివినటు
నిండార విరిసిన పుండరీకశ్రేణి
              యమునాప్రవాహంబు నలమినట్లు


తే.

సకలకాంతాదృగంతవీక్షాసురుచులు
నిజతనూవిభ్రమంబున నిండి పర్వఁ
జాల నొప్పారె మదనగోపాలమూర్తి
సర్వలావణ్యవల్లోకచక్రవర్తి.

59


వ.

ఇట్లు సంభ్రమంబునఁ జనుదెంచి రాగరసాయత్తచిత్తలై
మత్తకాశినులు మాధవుం జూచి తమలోన,

60


సీ.

వీఁ డటే చిటికెనవేలిపై నాలకుఁ
              గొండ యెత్తిన సముద్దండభుజుఁడు
వీఁ డటే వ్రేపల్లె వెన్న దొంగిలి తిన
              మరగి వర్తించెడు మాయలాఁడు
వీఁ డటే కాళియవిపులఫణామండ
              లమున నాడిన కేళిలాసకుండు
వీఁ డటే ఱెక్కలు విఱిచి బకాసురు
              విగతాసుఁ జేసిన వీరమూర్తి


తే.

వీఁ డటే కన్నతల్లికి వెలయజగము
లాననంబునఁ జూపిన యవఘళుండు
వీఁ డటే చౌర్యరతిలీల వ్రేమగువల
వాంఛ లొడఁ గూర్పనేర్చిన వన్నెలాఁడు.

61

సీ.

ఆమ్నాయమాణిక్యహర్మ్యాగ్రమునఁ గ్రీడ
              సలుపు మత్తమయూరచక్రవర్తి
బ్రహ్మతేజోవజ్రపంజరంబున వేడ్కఁ
              బాయకుండెడుకీరనాయకుండు
సనకాదిమునిమనోవనవాటికల లీల
              వర్తించు కోకిలవల్లభుండు
లక్ష్మీమనోజ్ఞలీలాసరోవరమున
              నోలాడు రాజమరాళవిభుఁడు


తే.

పరమచిత్పదమకరందపానకేళిఁ
బ్రీతిఁ బొందెడు మధుకరాగ్రేసరుండు
వీఁడుగోఁ గాంక్ష దీఱంగ నేఁడు మనకుఁ
జూడఁ గలిగెఁ బురాకృతసుకృతమహిమ.

62


సీ.

వెన్నతోఁ బెట్టిన విద్యగా జారతం
              త్రంబులే కఱచెఁ బి న్నంటనుండి
వరవేణునాదంబు వశ్యమంత్రంబుగా
              నెల్లలోకములు మోహింపఁజేసె
మునులు విందులు వెట్టమనినఁ దత్కులవధూ
              టికలచేఁ బ్రేమఁ బెట్టించుకొనియె
వలువలకై వల్లవస్త్రీల సర్వాంగ
              సుషమావిలాసముల్ చూఱలాడె

తే.

నెన్నిమాయలు నేర్చెనే యీవిలాసి
కొమరుఁ బ్రాయంబునందునె రమణులార!
యిట్టివలపులవెల్లి నీయెమ్మెలానిఁ
దగులఁ జేసిన మనరాధఁ బొగడవలదె.

63


గీ.

రాధికాహేమరుచిరపయోధరాగ్ర
మండలంబున నీకల్కి మాధవుండు
చారుమరకతమణివిభూషణము కరణి
నుండుఁ బో యిఁకఁ గన్నుల పండు వగుచు.

64


గీ.

వీని కౌఁగిలి మరగిన మానవతులు
మగలగిగలను దలఁతురే మానసమునఁ
జారుసహకారఫలరసాస్వాద మొందు
చిలుకగమి వేఁపపండు లాసింపఁజనునె.

65


వ.

అని కొనియాడుచు సందడిఁ ద్రోపుత్రో పాడుచుఁ జంద్రో
దయోత్సవంబున శశికాంతశిలారత్నపుత్రికలునుంబోలె మ
దనరసపూరంబులం దోఁగుచుఁ బయ్యెదలు జాఱి కుచకుం
భంబులు బయలువడ నొడళ్లు మఱచి చూచుచుండి రయ్య
వసరంబునఁ బసిండిమేడలనుండి పుణ్యపురంధ్రీరత్నంబులు
ప్రియప్రయత్నంబునఁ గనకమణిపాత్రికలఁ గర్పూరఖండ
సురభికుసుమముక్తాఫలకనకాక్షత లక్షయంబుగా మధుర
మందస్మితచంద్రికాపాంగరోచులఁ దొలంచి మణికంకణఝ
ణఝణత్కారంబు లొలయ బాహుమూలంబుల మెఱుం

గులు గిరికొనఁ గేలుఁదమ్ములు సారించి పారిజాతలతికల కై
వడి మాధవుపైఁ జల్లి రాలోన.

66


గీ.

కొదమసంపెంగపువ్వులగుత్తి పుష్ప
లావి యొక్కతె శ్రీవత్సలాంఛనునకు
దరిసెనం బిచ్చె మత్పయోధరము లింత
లేసి కలవని తెలిపెడు లీల దోఁప.

67


సీ.

పృథునితంబభరంబు పేర్మిఁ దొట్రిలునడ
              కలనందియలు ఘళ్లుఘ ళ్ళనంగ
నంశుకాంచలముహురాకర్షణంబులఁ
              గాంచికామణిఘంటికలు చెలంగఁ
దనుమధ్యలతలు లేఁదళుకులు వెదచల్లు
              చన్నులవ్రేఁగున జలదరింపఁ
గొమరుఁబ్రాయంబుల రమణీయతాశ్రీలు
              మణిభూషణాంశుల మాఁగువఱప


తే.

నరిగి సిగ్గులు చిఱ్ఱుముఱ్ఱాడునోర
చూపుఁగొనలను మమతలఁ జొక్కుదేఱ
బ్రాహ్మణస్త్రీలు రత్ననీరాజనంబు
లాచరించిరి పుండరీకాక్షునకును.

68


వ.

ఇట్లు త్రైలోక్యపూజ్యమూర్తి యగునగ్గోపాలచక్రవర్తి య
య్యైవిధంబులఁ బురజనంబులు సమర్పించు పూజలఁ గైకొను
చు నంతరిక్షంబుననుండి సహస్రాక్షప్రముఖమరుద్గణంబులు

పరమహర్షంబున దుందుభినిస్వనపూర్వకంబుగా జయజయ
స్తోత్రనాదంబులు చెలంగింపఁ ద్రిభువననేత్రపర్వంబగు దివ్య
తేజోవిలాసంబున విజయంచేసి రాజమందిరంబు చేరం జనున
వసరంబునఁ దత్సమీపంబున నన్నియు నాయితంబు సేయిం
చినవాఁడై సహస్రగోపాలుండు సంభ్రమోత్సాహతాత్ప
ర్యంబులు ముప్పిరిగొన నమాత్యసుహృజ్జనసమేతుండై కనక
వేత్రదండంబులఁ గ్రందుకొను ప్రజలసందడి వాయజడియుచుఁ
దోడ్కొనిపోయి నయనాభిరామంబగు నొక్కకేలినగరుఁ
జూప నమ్మొగసాలవాకిటఁ దేరు డిగ్గి పీతాంబరుండు నీలాం
బరసహితుండై యొకగోపకుమారుకైదండఁ గొని కలికియొ
య్యారంబున రాజసంబు చెలువార శంఖచక్రచాపకులిశకల
శాంకుశశుభలక్షణలక్షితంబులును మోక్షలక్ష్మీసీమంతకుం
కుమరజఃపింజరంబులును ఘోషయోషిన్మృదూరుకాండమం
డనంబులును వేదాంతపల్లవసమభ్యర్చితంబులును సర్వకల్యా
ణకారణంబులు నగునడుగుఁదమ్ముల భూమండలంబు పరమ
పవిత్రంబు గావించుచు మాణిక్యకుట్టిమమార్గంబుల నెరపిన
చెంగల్వరేకులు మెట్టుచు నభ్యంతరంబుఁ బ్రవేశించి కతిపయ
కక్ష్యాంతరంబుల నతిక్రమించి వివిధమణిమయంబులగు వింత
వింతపసిండికలువడంబుల యిండ్లు సొత్తెంచి తన్మధ్యప్రదేశం
బునఁ జతుష్షష్టివిద్రుమలతాస్తంభసంభృతంబును జిత్రకుసు
మవితానశోభితంబును ధారాయంత్రపూరితనీహారపయః

పూరపిచ్చిలంబును జతురశీతిబంధబంధురరచితచిత్రయంత్ర
పుత్రీహృదయంగమంబును మణికలాపలలితహాటకకవాటదే
హళీధళధళాయమానమానితద్వారదేశహృద్యంబును బుష్ప
శయ్యాభిరామంబును నగు నొక్కసౌధంబుఁ బ్రవేశించి.

69


ఉ.

అమ్మహనీయసౌధమున నగ్రజగోపకుమారయుక్తుఁడై
యిమ్ముల విశ్రమించి వివిధేష్టకథాసరసప్రసంగవా
క్యమ్ముల నృత్తగీతకలగానములం బ్రియమందుచు న్వినో
దమ్మున నుండె మాధవుఁడు తత్పురవాసుల నేత్రపర్వమై.

70


క.

మక్కువఁ జెలికత్తెలు హరి
చక్కఁదనము చూచి వచ్చి సన్నుతి సేయన్
జొక్క మగురాధహృదయము
చక్కిలిగిలిగింతఁ గొనియె శంబరరిపుచేన్.

71


క.

అంతిపురినుండి రాధా
కాంతార్పితసరసకుసుమగంధవిభూషా
సంతతిఁ గానుకఁ దెచ్చిరి
సంతసమునఁ గలికి బోట్లు జలజాక్షునకున్.

72


వ.

ఆసమయంబున నమ్మహానగరంబున నానామార్గంబుల
శార్ఙ్గధరు నెదుర్కొని సంతోషరసంబున జొత్తిలుచిత్తంబుల
మరలి నిజనివాసంబులకుఁ బోవు విలాసినీమండలంబుల మణి
మయమండనంబు లొండొంటి నొరసి బెరసి మొరయు రవళి

యు లోకలోచనోత్సవంబుగా శృంగాటకప్రదేశంబుల యౌ
వనవిలాససుందరులగు రాజనందను లభ్యాసకౌశలంబున శిక్షి
తనర్తనకళాభినయంబులగు నుత్తమహయంబులఁ జర్చరీ[5]చం
చుపుటాదితాళమానంబుల మ్రోయు పటహమర్దళకాంస్య
నిస్వనంబుల ననుసరించి యాడింపఁ జెలంగు తదీయప్రేంఖ
త్ప్రేంఖికాపుటఘట్టనచటులరావంబులును గండమండలం
బులఁ బైపయిఁ దొరఁగు నవిరళమదక్షీరపూరంబులం
గ్రోలఁ బొదువుమదాళిజాలంబుల నప్పటప్పటికి మదోద్రేక
ఫూత్కారసముత్తవారిశీకరనికరంబులు విదిర్చి పదరుచు
నన్యోన్యదర్శనసముద్భూతరోషభవనంబులు సముద్ధృతశుం
డాదండంబులు నై నడగొండల విడంబించు మదవేదం
డంబులు యంతృశిక్షాకుశలంబులు గాక భీకరఘీంకారవిరా
వంబులును గ్రైవేయఘంటానాదంబులును గర్ణరంధ్రం
బులు వ్రక్కలింప నంకుశఘాతంబులకు శిరోవిధూతు
లొనర్పుచుఁ బరిభ్రమించు నుగ్రత చూచి పాసి తొలఁగుండు
తొలఁగుం డనుచు నొండొరులఁ ద్రోయుచు బెదరిపఱచు
ప్రజాపరంపరల సమ్మర్దఘోషంబును మేరుకైలాసశృంగం
బులభంగి వెలుంగు కనకరజితకదంబంబులు పరస్పరప్రతిఘటి
తంబులై యోసరిపోవునెడల నడవనెడలేక త్రోవలందొట్టి
యిట్టట్టుపడు భటసహస్రంబుల కోలాహలంబులు నుప్పొంగి

నింగి ముట్టి మంథానమహీధరమథనఘూర్ణమానపయోనిధా
నధ్వానంబుఁ దలంపించెఁ దదనంతరంబ.

73


ఉ.

అంబరమాతులుంగలతికాగ్రఫలంబురుకాలకీరరా
జంబు వడంగఁ ద్రోచె ననుచందమునన్ జరమావనీధరా
గ్రంబున భానుమండలము గ్రాలె రథాంగవిటీవిటాంతరం
గంబుల మన్మథానలశిఖానివహంబులు ప్రజ్వరిల్లఁగన్.

74


గీ.

లీలఁ గైసేసికొని ప్రతీచీలతాంగి
దర్శనార్థంబు పాణిపద్మమున నిడ్డ
పంకరుహరాగరత్నదర్పణము జాఱి
పడ్డవిధమున నర్కబింబంబు గ్రుంకె.

75


శా.

ఆరాజీవకులాప్తునిం బనిచి సంధ్యావేశ్య రాగార్హసం
ధ్యారాగాంబర మొప్పఁ గట్టి విలసన్నక్షత్రహారావళుల్
గారామారఁగఁ దాల్చి నూతనతమఃకస్తూరికాపత్త్రవ
ల్లీరమ్యాకృతిఁ జంద్రురా కరయఁబోలెం జొచ్చెఁ బ్రత్యగ్గిశన్.

76


క.

కలువపువుసిరినగళ్లకు
వెలయఁ గలిమిరాచవారు విజయము సేయన్
జలరుహసౌధకవాటం
బులు వడెఁ దేం ట్లిరులు లోన ముప్పిరిగొనఁగన్.

77


సీ.

మల్లికాధమ్మిల్లకమండలంబులు సన
              క్షత్రవియల్లీలఁ గ్రచ్చరింప

మెఱుఁగుఁజెక్కిళ్ళపై మెత్తినసిందూర
              శాదంబు సంజకెంజాయ నొరయ
మించి గుబ్బలమీఁది మృగమదపత్త్రభం
              గశ్రీలు చిన్నిచీఁకట్లు దొరయ
మదలోలదృష్టిసంపదలు నీలోత్పల
              దళవిభ్రమంబుల పొలుపుఁ దెలుప


తే.

నాత్మమూర్తులయందు దినావసాన
సమయలక్ష్మీవిలాసంబు సంఘటిల్ల
వారవనితలు నిజగృహద్వారభూమి
నిలిచి రనురూపనైపథ్యవిలసనముల.

78


గీ.

కూఁతు లనుదీముమెకములఁ గుదురుకొలిపి
చేటికావాగురిక లొడ్డి షిద్గహరిణ
కులము కేళీగృహపుఁబొలములకు లంజ
తల్లులను వేఁటకత్తెలు దార్చి రపుడు.

79


ఉ.

రమ్మని పిల్చు చేటికల రవ్వపుమాటలుఁ దక్కు చెప్పినన్
గ్రమ్మఱు దీనపల్లవుల కాఁకలమాటలు వేఁడినట్ల యి
మ్మిమ్మను నర్థవత్ప్రతతి యెమ్మెలమాటలు నన్పుమిండలన్
సమ్మతి వెట్టుమాటలు నెసంగెఁ గడున్ దదగారభూములన్.

80


సీ.

వేదవేదుల రతివేదాంతికులఁ జేసి
              పట్టాభిషిక్తుల బంట్లఁ జేసి
విశ్రుతజ్ఞానుల వెడఁగులుగాఁ జేసి
              బహుమానపురుషులఁ బలుచచేసి

లజ్జాభిరతులు నిర్లజ్జులఁగాఁ జేసి
              సారధీయుతులఁ జంచలులఁ జేసి
విజితేంద్రియాత్ముల విషయభోగులఁ జేసి
              పరమశాంతులఁ గ్రోధపరులఁ జేసి


తే.

కలికితనముల మధురవాక్యముల సుప్ర
సాదసదపాంగకలనలఁ జవులు మరపి
మీఱి మానధనంబులు చూఱకొనిరి
వాలిబిత్తరి మిండతల్ కేళిమించి.

81


ఉ.

దిక్కుల నన్నిటం బ్రబలి దృష్టికి వెక్కసమై క్రమంబునన్
బెక్కువ నీలి దూదివెద పెట్టినకైవడిఁ దొట్టిదట్టనె
యిక్కలు వస్తుభేదములు నేర్పడనీక తమంబు లోపలన్
బిక్కటిలెన్ లయావసరభీకరభైరవమూర్తిఁ బేర్చుచున్.

82


గీ.

ఖాదిరాంగారఖండంబు గలిసియున్న
యగ్నియాఱిన నల్లబొ గ్గైనయట్ల
యరుణరుచి విచ్చిపోయిన నంధకార
మలినమై కానఁబడె జగన్మండలమును.

83


గీ.

సౌరభాంచితవిచికిలచయమనోజ్ఞ
మైన జవ్వాదిబరణియ ట్లలరెఁ జూడఁ
దారకాకీర్ణనిబిడాంధకారరాశి
మండితం బయి జగదండకమండలంబు.

84

వ.

అమ్మహాంధకారంబున.

85


మ.

పనివెంబళ్ల నొకొర్తొకర్తు చెలులన్ భావోక్తులన్ దార్చుకోన్
జని సంకేతనికేతనస్థలములన్ జారాళితోఁ బాంసులా
జనవర్గంబు లనర్గళోత్సవమనోజక్రీడలన్ దేలె సూ
చినభేద్యాంజనపుంజమంజుల తమశ్శ్రీ నెమ్మదిన్ మెచ్చుచున్.

86


సీ.

అత్తమామలు లేని యలినీలవేణులు
              నుత్సవంబులఁ జూడ నొఱలుసతులు
వృద్ధనాయకలైన విధుమండలాస్యలుఁ
              బుట్టిండ్ల మరగిన పువ్వుబోండ్లు
వరుస లే కెడయైన వనజాయతాక్షులు
              మగఁ డూర లేనిచో మలయుబోట్లు
తామె యిల్దీర్చెడి తనుమధ్యలతికలుఁ
              జెఱఁగు మాసిన సరసీజముఖులుఁ


తే.

బొరుగునఁ దఱచు ముచ్చటఁ బ్రొద్దు జరపు
జవ్వనులుఁ జౌర్యరతతంత్రచతురసతులు
జారు నెలయించి కేళికాసారతీర
శైలవనవాటికలఁ గ్రీడ సల్పి రెలమి.

87


క.

చెలువులయిండ్లకుఁ జనియెను
లలనల మంజీరకలఝళంఝళరవముల్
చెలఁగె నలుగడల విరహులు
చలియింపఁగ మరుని నారిజళుకులువోలెన్.

88

సీ.

నెలఁత వేనలిపిండు నీలిదట్టినచీర
              సుదతి లేనగవులు చొక్కుమందు
ముదితక్రొన్నెలవంక నుదురుకన్నపుకత్తి
              మెలఁతకన్దోయి తుమ్మెదలక్రోవి
[6]కలకంఠకంఠికీ ల్గంటుతాళపుఁగొంకి
              పడఁతుకగోరు బల్పంపుదునుక
జలజాక్షిమణితముల్ శకునంపుఁబలుకులు
              మగువనితంబంబు మఱుఁగుఠావు


తే.

చేసికొని పాంథహృత్కుడ్యసీమలగలఁ
ద్రవ్వి నిద్దంపుసన్మానధనము దిగిచెఁ
గిక్కుమనకుండ నేరికిఁ జిక్కువడక
సూనశరుఁడను జగదేకచోరగురుఁడు.

89


వ.

వెండియుఁ దక్కిన దిక్కుల జనంబులయం దుచితవ్యాపా
రంబులు చెలంగుచుండెఁ దదవసరంబున,

90


చ.

మొనసి [7]మషీరసాభయగుమూర్తిఁ బొరింబొరి జ్యోతిరింగణో
గ్రనయనవిస్ఫులింగనికరంబులు రాలఁ దమోనిశాచరాం
గన యుదయించువేళఁ గసుగందుసుతుని శశి సోకకుండఁ బ్రా
గ్వనితవిభూతి చల్లెఁ దలవాకిట నాఁదెలు పెక్కెఁ మార్పునన్.

91


చ.

జగములు గెల్వవచ్చురతిజానిధనుర్లత కెంపుఁగుచ్చు ప్రా
గ్దిగబల కొప్పుపై నిడిన కెందొగపూ వుదయాచలంబునన్

జిగులుదొలంకు వట్రువపుజేగుఱుఱాయనరాగమంజరుల్
నిగిడెడుమూర్తిఁ బూర్ణరజనీకరబింబము దోఁచె నంతటన్.

92


సీ.

ప్రాచీవధూటి యంబరలక్ష్మి కర్పించు
              సురుచిరధవళచామర మనంగ
హరికిఁ బాన్పైన శేషాహియూర్పునఁ దూలు
              కలశాబ్ది డిండీరఖండ మనఁగ
లీలమై శచీదేవి కేలిదీర్ఘిక నుండి
              చదలేటి కరుగు హంసం బనంగ
వలరాయఁ డలిగి పాంథులమీఁదఁ బఱపిన
              బొండుమల్లియపెట్లు గుం డనంగ


తే.

మలసి మిన్నంది నక్తంసమయదశాస్య
భుజసముద్ధృతకైలాసభూధరమనఁ
జంద్రబింబంబు వెలిఁగె నాశావికీర్ణ
సాంద్రచంద్రాతపశ్రీలు చౌకళింప.

93


ఆ.

రాధ పెండ్లియాడ మాధవునకు ఱేపు
గట్నమిత్తు ననుచు గగనలక్ష్మి
రజతపాత్ర నీలరత్న భూషణ మిడ్డ
కరణి నిందునందుఁ గందుదనరె.

94


క.

జలరుహగర్భుని వాహన
కలహంసము వచ్చి గగన[8]గంగాబిసతం

తులు గఱచి [9]వైవ నయ్యవి
చెలఁగె దిశల ననఁగ నెగడె సితకరకరముల్.

95


చ.

అమృతపయోధిఁ గ్రొన్నురువులై సరసీతతిఁ గైరవంబులై
సమదచకోరచంచుపుటసంధులఁ గందళు లైసుధాంశుకాం
తముల స్రవత్పయఃకణవితానములై మహనీయసౌధభా
గముల నవీనవజ్రఫలకంబులునై నిగిడెన్ శశిప్రభల్.

96


సీ.

తోరమై సారమై తొరఁగు చంద్రికలును
              జలజలనై రాలు చంద్రికలును
వలిగాలితెరలపై వ్రాలు చంద్రికలును
              సడలి తుంపర చిందు చంద్రికలును
వఱలి మీఁగడ గట్టి వడియు చంద్రికలును
              జాఱక తొట్టెడు చంద్రికలును
నురువులు గ్రమ్ముచుఁ బొరలు చంద్రికలును
              జడవట్టి ప్రవహించు చంద్రికలును


ఆ.

దిశల వెల్లి విరిసి దివి ముట్టి కడు నిట్టఁ
ద్రోచి జగము ముంచి తొలఁకి యాడె
మాధురీధురీణ మదనగోపాలలో
చనదయాసుధారసంబు వోలె.

97


సీ.

పాంథులనది మనోభవవహ్ని యెగఁద్రోచి
              విధుకాంతములనీరు వెడలఁజేసి

కాముకులకు సిగ్గులేమి వాటిలఁజేసి
              కుముదంబులకు సిరి కుదురుకొలిపి
జారవర్గముల యాశలు వట్టిగుదియించి
              చాకోరములకోర్కి చాగవిడిచి
వనజంబులకుఁ దలవంపులు గావించి
              యామవతీలక్ష్మి నాదరించి


తే.

కోకమిథునంబులను గలగుండు చేసి
వఱలు నోషధులకు నుత్సవంబు వెనిచి
రాజతేజంబు జగతిఁ బరాక్రమించి
చంద్రికాకీర్తివల్లికల్ జగము నించె.

98


వ.

అప్పుడు.

99


ఉ.

ఈకలఁ ద్రోచి యేచి ప్రియ మెక్కఁగ ఱెక్క విదిర్చి తీర్చి పె
న్మూఁకలు గట్టికొట్టి మునుముట్టి కరంబు రంబు లేర్చుపె
ల్లాఁకటిచిచ్చుపెచ్చు వడి నార్చుచుఁ బేర్చుచుఁ గ్రోలెఁ జంద్రికల్
జోకఁ జకోరవారములు చుబ్బనచూఱల నన్నివంకలన్.

100


చ.

జలజల ఱెక్కలం దొరఁగి జాఱకసంధులఁ జిక్కియున్న వె
న్నెలతళుకుల్ నిజేశుపయి నెమ్మి విదిర్చెఁ జకోరియోర్తు ఱే
పెలమి వివాహకాలమున నీక్రియ రాధిక నందసూనుపైఁ
బొలుపుగ మౌక్తికాక్షతలు వోయుఁజుమీ యని తెల్పుకైవడిన్.

101


సీ.

మొలకవెన్నెలచాలు గలపి నెచ్చెలులకు
              సూడిదగా నిచ్చి యాడు నొకటి

గుజ్జువెన్నెలఁ గ్రొచ్చుకొని తెచ్చి చుట్టాలఁ
              బిలిచి విందులు వెట్టి మలయు నొకటి
తీఁగవెన్నెలతీఁగె దిగిచి వేతునుకలు
              సేసి వల్లభ కిచ్చి చెలఁగు నొకటి
చిగురువెన్నెలఁ ద్రుంచి మగనికుత్తుకఁ బ్రేమఁ
              గూర్కొని కూర్కొని గునియు నొకటి


తే.

లప్పవెన్నెలకుప్ప బాలలకుఁ జూపి
మేఁత పెట్టించి కెలఁకుల మెలఁగు నొకటి
కేలిఁ జంద్రోదయోత్సవశ్రీలఁ బొదవెఁ
గోరికలు మిన్నుముట్టఁ జకోరకములు.

102


వ.

వెండియుఁ దఁడోపతండములై గుంపుగూడి నానాదిక్కులఁ
బెనుపండువుగాఁ గనకకలధౌతచంద్రశాలికాసౌధాగ్ర
ప్రదేశంబుల సముజ్జ్వలవజ్రమాణిక్యమరీచిమాలికాకలాప
దేదీప్యమానగోపానసీవిటంకసంఘంబుల సందుల నానా
స్థలంబులం దొరిఁగి జాఱక పేరియున్న మీఁగడవెన్నెల లెస
రుమసరు గవిసి కన్ను దనియందని యన్నుకొని సోలి వ్రాలున
వియును, సముత్తుంగంబులైన గిరిశృంగంబులనుండి యండం
గొనక యఱ్ఱెత్తి చూచి పూఁచి ఱెక్క స్రుక్కిం[10]చి పాయవ
డక వ్రేఁగునం బెనఁచుకొని పుడమిం బడునవియును; నయ
నాభిరామంబులుగ మనంబు లలర విస్తీర్ణంబులగు తరు

పర్ణాగ్రంబుల నొరఁగి ప్రాలేయకిరణకాంతశిలామయతలంబు
లఁబ్రవహించు నేటివెల్లువలఁ గల్లోలచ్ఛటాసముచ్చలితస్వ
చ్ఛందబిందుసందోహంబులఁ దొప్పఁ దోఁగుచు లీలం దేలి
యాడునవియు, నాతతంబులగు నదీసైకతంబులఁ గురిసి
సురసురం బొరలి పాఱనేరక తొట్టి కరుడు కట్టి తిట్టలు వడి
యున్న వెన్నెలయొడ్ల కొడ్డగిలి నిశితత్రోటి కుద్దాలధార
లం ద్రవ్వి మువ్వంబులగు కరుఁడులు దిగిచి మెరిచి కుదిల్చి
కుట్టూర్పులు గొన మెసంగి విసిగి తనిసి యెడగలుగ విశ్రమిం
చునవియును, సంఫుల్లమల్లికామండపంబులలోనఁ గుసుమ
మంజరీపుంజంబులయెడల జలరాశిఁ బ్రోవులై యున్న
వెన్నెలతళుకులు గులకరించుకొని బొక్కలకొలదిఁ జక్కు
గా నమలి మ్రింగి చెలంగునవియును, నిండుగొలంకు లలంక
రించుకొను చంచరీకమిథునంబులకు లీలామధుపానపాత్రంబు
లైన క్రొవ్విరిచెందొగలలోనం గురిసి నిండి నింపులు వాఱు
చున్న వెన్నెలతేటఁ గ్రోలుచుఁ దదుపరిభాగంబున జవలాఘవంబు
నం బోయి చెరలాడునవియును, సందడికిం గాక మూఁక గెంటి
యొంటిరువై చెలుల నెలయించుకొని పొట్టలు నిండించుకొనుచు
విహరించునవియును, గదుపుకదుపులై నెట్టనంబుగ నొం
డొంటి బిట్టు రెట్టింపుచుఁ గ్రొవ్వులు నివ్వటిల్లఁ గడము
ట్టం బాఱి పెనుఁబల్లంబులఁ బిదపిదనై చిక్కనిపదను
గొనియున్న వెన్నెలఱొంపిం బడి వెడలనేరక భయ

సంభ్రమాకులంబులై యెట్టకేలకు దిట్టతనంబు తెచ్చుకొని
పైఁ గొనసాగివచ్చు తీఁగెవెన్నెలయూడలు గఱచి యూఁతఁ
గొని యెగసి కెలంకులకుం బాఱి నిలిచి యల పార్చుకొను
నవియును, దెరలు తెరలై పయింబడు వెన్నెలఱేకులముసుం
గుపడి బ్రమసి ఱెక్కార్పరాక చీకాకై కఱకుఁదనంబున
నెఱవాఁడియైన ముక్కుల నొక్కి చించి చెండాడి తెఱపిగొ
ని తుఱ్ఱునందూఱి క్రేళ్లుఱికి పాఱునవియును, జోడుజోడై
మించు మించు వెన్నెల తీఁగెపొదరులకుం గదిసి నమలుచుఁ
దమకంబుతత్తఱంబున రెండొక్కొక్కతీఁగె తెగం దిగిచి
కొని తుదమొదళ్లు గఱచి కాలు వదలక యొకటొకటి మచ్చ
రంబునఁ బెచ్చు పెరుఁగుచు [11]దేవులాడ నెడసొచ్చి నడుములు
గండ్రింపుచు గుండ్రింతలు పెట్టునవియును, రసమయంబు లై
మదురుకొనియున్న ముదురువెన్నెలదుంపలు వ్రక్కవ్రక్క
లు చేసి చరణయుగళంబుల నిఱికించుకొని విరళీకృతపక్షచ్ఛే
దంబులై ముదంబునఁ బదనుకొననాన్చి కుఱుచం గేరుచు
మాఱుమలయువాని గగురుపొడిచి తగిలిపొడుచుచుఁ బగఁ
జూపునవియు, నేకాంతప్రదేశంబులఁ బ్రియకాంతలం గూడి
వలరాచకేళిఁ దేలి యలసి వలసినట్టు నెట్టుకొని సముత్కంఠఁ
గంఠపూర్ణంబుగాఁ బండువెన్నెలరసంబుఁ ద్రావి నస రేఁగి
పునస్సురతక్రీడకు నూలుకొని తమిఁ గొనుచు మలయునవి

యును, బ్రణయకలహంబునం బొసిమాసి మేఁత చాలించి
యించువిలుకానివాఁడితూపులవేఁడిమిఁ గ్రాఁగి లొంగి
యున్న ప్రాణేశ్వరీరత్నంబులఁ బ్రయత్నంబున డాయంబో
యి బుజ్జగించి పుక్కిటంబూరించియున్న వెన్నెలనురుగు సం
ప్రీతి వాతెఱఁ గుమ్మరించి తెలచి వేడుకం గూడికొని క్రీడిం
చునవియు, నై చకోరంబులు పెక్కుచందంబుల నింపుసొం
పు సంపాదించె నాసమయంబున,

103


చ.

అలరుచు గోమతీపురమునందు మణిప్రభల న్వెలుంగునాల్
నిలువులమేడ లెక్కి రజనీకరబింబముఖీకదంబముల్
చెలులును దారువల్లభులుఁ జెంగట సంగడి గూడి మౌక్తికో
జ్జ్వలమగుపండువెన్నెలప్రసన్నత సన్నుతి సేయుచుండఁగన్.

104


సీ.

కలధౌతమాణిక్యకనకపాత్రికలందు
              వాసితమధురపుష్పాసవంబు
వోసి కర్పూరంపుఁబొడి మీఁద వెదచల్లి
              తగ నుపదంశసంతతులు గూర్చి
భుగభుగనై కమ్మపొగపుఁదావులు గ్రమ్మ
              నాస్వాదవంతంబులైనమాంస
ఖండముల్ రాసులుగాఁ బోసి గ్రుక్కిళ్లు
              మ్రింగుచు నగవులు దొంగలింప


తే.

మండలాకృతిఁ గూర్చుండి మంచి దనుచు
గ్రుక్కగ్రుక్కకుఁ దల లూఁచుకొనుచు నొకరి

కొకరి కందిచ్చి చూపుచు నుబ్బియుబ్బి
త్రావఁదొడఁగిరి యుల్లాసరసముతోడ.

105


క.

పొంగులు దీర్పక యొక్కకు
రంగేక్షణ తాళమధువు ద్రావఁగ సఖి లీ
లం గదియవచ్చి యూఁదెం
జంగున నది దానివక్త్రజలజము గప్పెన్.

106


ఉ.

వెన్నెల రాతిగిన్నె నొకవెంగలికాంత సురారసంబుఁ దాఁ
జెన్నెసలారఁ బోసి చవిచే నుపదంశము దెచ్చునంతలో
వెన్నెల సోఁకి గిన్నియు స్రవించిన నచ్చటి కల్లు సూచి నా
గిన్నియసందు గూర్చి తొలఁగించితిరే యని దూఱె నింతులన్.

107


క.

తరుణీకరమధుపాత్రాం
తరబింబితచంద్రబింబతతు లలరారెన్
సిరిదొలఁకు నిండుకొలఁకున
విరిసినకుముదప్రసూనవితతులువోలెన్.

108


క.

మదిరాక్షి యొకతె యైక్షవ
మదిరారస మాని యాని మదనాతురయై
కదిసి నిజేశ్వరుకమ్మని
పెదవమృతముఁ గ్రోలి రెట్టిఁ బేర్కొని పొగడెన్.

109


క.

చెలి మద్యము వోసిన నొక
యలికుంతల ద్రావఁబోయి యధరారుణదీ
ప్తుల నెఱ్ఱనైన శోణిత
జలమని మౌగ్ధ్యమునఁ బాఱఁజల్లెఁ గినియుచున్.

110

ఆ.

బాలయొకతె నారికేళమద్యరసంబు
సగము ద్రావి కోర దిగువఁ బెట్టి
చేతు లెత్తి మ్రొక్కి శిర మూఁచి కొనియాడి
చిట్టమిడిచి పలికెఁ జెలులఁ జూచి.

111


ఉ.

ఏల పయఃపయోధి మథియించిరి వెంగలులై శ్రమంబునన్
వేలుపులందు నేమి ప్రభవించె సుధారసమంచు వారుణిం
బోలునె దీనితావి మెయిఁ బొల్చెన యే నమృతంబు మాని లీ
లాలహరీపరంపరఁ జెలంగుచు మద్యమె త్రావుచుండరే.

112


క.

అని పలికి యన్ను గదురఁగఁ
గనుమోడ్చుచు నున్న నొక్కకామిని యల్ల
ల్లనఁ జేరవచ్చి యాసురఁ
గొని త్రావి తొలంగెఁ బ్రియసఖుల్ కనుగీఁటన్.

113


సీ.

లాహిరి యెక్కంగ దేహముల్ పడఁబాఱఁ
              బరఁగ నర్ధోక్తులు పల్కువారు
నావనామృతగంధ మాగుబ్బువలవంగ
              నలిరేఁగి పకపక నవ్వువారు
ధవులకుఁ గర్ణామృతంబుగా వెడయల్క
              నరుదందఁ జిఱుబూతు లాడువారు
పారావతాబలభంగి సి గ్గెఱుఁగక
              కొసరుటెలుంగులఁ గులుకువారు

తే.

పె ల్లదరి పాడువారు కుప్పించువారు
కోరికను మూసి గంతాడువారు నెలమిఁ
దివిరి మొలకోక లూడంగఁ దిగుచువారు
నగుచు మధుపానరతిఁ దేలి రజ్జముఖులు.

114


ఉ.

గుబ్బలు మ్రోయఁ జప్పటులు గొట్టఁగఁ బయ్యెద కొంగు జాఱి చ
న్గుబ్బలనిబ్బరంపుమెఱుఁగుల్ దయివారదలంబుఁ దక్కి వ
ల్చుబ్బన చూఱలాడి కడుఁజొక్కుచు సోలుచు బిత్తరింపుచున్
గుబ్బెతయోర్తుక చ్చెలులకుం బ్రియమారఁగ నాడె వేడుకన్.

115


క.

లుకలుకని పదను గొని యొక
సకియ సఖీజనులు నవ్వ జాఱుడు ద్రొక్కెన్
వికసించి రణితమణి హం
సకవిదళితకామికర్ణసంపుట యగుచున్.

116


చ.

వలపలికేల నామిషము వామకరంబున మద్యపాత్రమున్
వెలుఁగఁగ రక్తనేత్ర యయి వేనలి దూల భయంకరాకృతిన్
గిలకిల నవ్వుచున్ నటనకేళి యొనర్చె మృగాక్షి యోర్తు పాం
థులఁ బొరిగొమ్మటంచు మదనుం డడరించినభూతమో యనన్.

117


ఆ.

తలము దప్ప మధువు ద్రావి మ్రాఁగన్నిడి
చిన్నిచెక్కుదోయిఁ జెమట దొరఁగ
మ్రొగ్గియుండె నొక్కముదిత మదోత్కృష్ట
కామపట్టభద్రగజమువోలె.

118

చ.

కొలఁది యెఱుంగనేర కొకకోమలి మద్యరసంబుఁ గ్రోలి సొ
మ్మలుఁ గొని పడ్డఁ దజ్జఘనమండలి కొంగెడవాసి రత్నమే
ఖల గవగూడి యొప్పె గతకంచుకమై నవపుష్పమాలికా
వలయితమై తనర్చు రతివల్లభు కాంచనపీఠమో యనన్.

119


ఉ.

వెండియుఁ గొందఱందు నరవిందదళాక్షులు నేత్రపర్వమై
నిండినయౌవనామృతము నింపులు వాఱఁగఁ బువ్వుఁబాన్పులన్
మండనదీప్తిఁ జంద్రికలు మల్లడి గొల్పఁ బసిండివీణియల్
కొండొక మీటుచున్ శ్రుతులు గూడక పాడిరి నందసూనునిన్.

120


మ.

సరిగుండక్రియ విస్తరించెఁ గరఁగన్ సౌధాగ్రరత్నావళుల్
తరుణీరత్న మొకర్తు కొక్కతె వసంతశ్రీ పచారించి భా
స్వరగేహాంగణదారుతోరణలతాస్తంభంబులం బల్లవో
త్కరసంశోభులఁ జేసె నుల్లసిలి రాగజ్ఞుల్ ప్రశంసింపఁగన్.

121


క.

కలవాణి యొకతె చెవి కిం
పలరింపుచు మేఘరంజి యని జలదశ్రీ
నెలకొలిపి సౌధవీథుల
[12]నలిఁ దానాడించెఁ బ్రోది నమిలి కొదమలన్.

122


క.

సిరులఁ దొలఁకు పురవీథుల
మరులు గొనుచుఁ జూచు యువసమాజము గోర్కుల్
పరువెక్కఁ గొమరు జవ్వన
గరువంబునఁ జెలఁగె బాలికలగము [13]లచటన్.

123

క.

బుజబుజఱేకులు వాడెడు
గజగమనలు డాయు వాయుగతు లలవడె నం
గజరససాగరలహరీ
వ్రజయాతాయాతలీల వఱలు కొలుపుచున్.

124


సీ.

క్రీడాచలంబులఁ గ్రీడించు గంధర్వ
              కిన్నరసతులసంగీతకళ
హర్మ్యాగ్రతలముల నాసవామృతకేళిఁ
              బరఁగుపూఁబోండ్ల సంభాషణములఁ
బెండ్లికి వచ్చిన పృథివీశ్వరులయిండ్లఁ
              జెలఁగు గర్వాలాపకలకలములఁ
బ్రాతరుత్సవవస్తుజాతగతాగత
              జనముల సంహూతిసంభ్రమముల


తే.

లాసకోత్తమచంద్రశాలల నటించు
నర్తకుల పాదకింకిణీనాదగతులఁ
జైత్యసంవిష్టనాగరసరసవాగ్వి
రచనముల నొప్పె నప్పు డారాజధాని.

125


వ.

ఇట్లు చంద్రోత్సవసమయంబునం బాలకడలికరళులుం బోలె
నానందరసమున నుప్పొంగి చెలంగు నుల్లంబుల నెల్లవారు
బహువిధోచితవనంబులఁ బ్రవర్తించుచుండి రప్పుడు.

126


క.

సురుచిరచంద్రజ్యోత్స్నా
పరిపాకస్విద్యదమృతభానుశిలార

త్నరచితవేది వయస్యా
పరిజనములు గొలువ రాధ పరమప్రీతిన్.

127


వ.

ప్రియవల్లభుని రాకకు నుల్లసిల్లుచుఁ దద్గుణంబు లుగడింపు
చు బోటికత్తెలం జూచి రేయి దడయుటకుఁ బరివేదనం బొంది
యి ట్లనియె.

128


సీ.

ఎప్పుడు వేగునో? యీరాత్రి రాత్రియ
              యహమించి యహము నేపణఁచఁబోలు!
వేగుఁ బోకాయెనాన్ విందుమే యీస్వయం
              వరమహోత్సవకేళి జరుగునొక్కొ?
సౌందర్యనిధియైన చక్రి విూరలు చూపఁ
              గన్నులు వికసింపఁ గందు నట్టె?
యేవిఘ్నమును లేక దైవంబు కృపకల్మి
              నావిభు వరియింప నబ్బునొక్కొ?


తే.

యెట్టకేలకు నిన్నినా ళ్లేగెఁ గాక
నికటమునఁ దెచ్చి ప్రియునుంచి నేఁడు నన్నుఁ
గటకటా! యిటు గూర్పఁడే కమలగర్భుఁ
డెట్టికట్టిఁడి చెప్పరే యింతులార!

129


వ.

అని వితర్కించి.

130


క.

సరగున రే యరుగమిఁ, బ్రియ
పరిణయుకుతుకమున రాధభావము చింతా

పరిమోదంబులఁ బెనఁగొని
యరవిరి నెత్తమ్మిబోఁటిదై చెలువారెన్.

131


వ.

ఇట్లు ప్రియకథాలాపసంస్మరణంబునం బ్రవర్తిల్లుచుఁ దదా
యతచిత్తంబునఁ బారవశ్యంబు నొంది కన్ను మోడ్చునంత.

132


ఉ.

రాజకళావిశేషముఁ దెరల్చి విభావరి నంటుమార్చి పా
థోజనికిం బ్రియం బొసఁగు తొందర వచ్చె నినుండు వచ్చె మీ
ర్వే జరగుండు విచ్చియని వేగరివేగరికాఁడు తారకా
రాజికిఁ జెప్పవచ్చె నన గ్రక్కునఁ జుక్క వెలింగెఁ దూర్పునన్.

133


సీ.

ప్రాఁబువ్వు రాల్చి కోరకరాజి విరియించి
              గొజ్జంగవలపులఁ గూడి కూడి
దళము లల్లార్చి నెత్తావులు వొలయించి
              తమ్మిపూఁదేనెలు ద్రావి త్రావి
యంబుబిందులు చింది యంచలతో సరి
              దూర్ముల నుయ్యాల లూఁగి యూఁగ్రి
సురతభేదము మాన్ని చొక్కులఁ దేల్చి యం
              గనలకు సుఖనిద్రఁ గఱపి కఱపి


తే.

చక్రవాకమనోజాతజాతజాత
వేదుఁ బొదలించి తమి వెంచి వేగుఁ బోకఁ
బోఁకమోకల [14]పూఁబాళ పుక్కిలించి
కలయఁ బొలుపారె నప్పురి గంధవహుఁడు.

సీ.

హరికరగ్రహణలీలాలోలరాధికా
              లలితమనోరాగలక్ష్మితోన
చక్రివియోగసంజనితరాధాసము
              జ్జ్వలగండపాండిమచ్ఛాయతోన
జలజాక్షదర్శనసంభ్రమకలితరా
              ధాసముల్లసితనేత్రములతోన
యచ్యుతాలింగనవ్యగ్రతావిస్ఫుర
              ద్రాధాపయోధరద్వయముతోన


తే.

యరుణరుచి మించె మించెఁ జంద్రాతపంబు
జలరుహంబులు వికసించెఁ జక్రవాక
దంపతు లెలర్చె మన్మథోత్సవము కలిమిఁ
బ్రాతరారంభసమయసంప్రాప్తియందు.

135


క.

వనజాతకర్ణికాకాం
చనపీఠాగ్రమున మధుపజయజయశుభని
స్వనము లెసఁగఁ గొలువుండెన్
వనజాలయసరసులెల్ల వన్నియకెక్కన్.

136


వ.

మఱియు నామోదమేదురమధూళిపూరకుక్షింభరిబంభరప
రంపరాసంభ్రమణవేగవ్యగ్రనఖముఖవిధూతసముద్ధూతసార
సకేసరవిసరధూసరితసారకాసారసముల్లోలకల్లోలవల్లీమతల్లీ
మాలికాడోలికాఖేలనవిలోలంబులై మరాళమిథునంబులు

కోమలమృణాళజాలంబులు ఖండఖండంబులు చేసి మేలిగండ్ర
లప్పళించుచుఁ జిప్పిలు సుధారసంబుఁ గ్రోలి యానందలహ
రిం దేలి మదకలక్రేంక్రియారావంబులు చెలంగఁ దొంగలించి
నెయ్యపుం గూటములకు మలయు [15]చరలాటలును, మనో
హరమాధవీయూథికాముఖనిఖిలలతావితానసమాకీర్ణశాఖా
పూర్ణరసాలపలాశాకారకుటీరక్రోడనీడసుప్తోత్థితవిష్కిరనిక
రవితతకూజితకలకలాకులలలితోద్యానవీథీవిహరమాణసమీ
రణకిశోరసంచారంబులవలనఁ దొడిమికలవలన సడలి పడిప్రో
వులు గట్టియున్న పువ్వుందెట్టెలు వనలక్ష్మీమాధవపర్యం
కశంకాకరంబులై కరంబు సొంపారుటలును, సురతబంధ
బంధురచిత్రపుత్రికాపరభాగభిత్తిభాగరమ్యహర్మ్యస్థలప్రక
ల్పితసుమనస్తల్ఫఖురళీమండలంబుల నకల్పకందర్పకలహక
ళావైదగ్ధ్యంబునం గదిసి నిశాతనఖరాయుధముఖవిదారితత
నువై క్రొన్నెత్తురులు జొత్తిల్లు ముష్టాముష్టిం గచాకచిం బెనం
గి యఱముఱి మల్లసంగ్రామంబునం గ్రాలికాలు పెనఁచికొని
వడి నన్యోన్యదృఢనిగృహీతవేణికాబంధహస్తప్రశస్తత నలసి
యొడళ్లు మఱచియున్న హొంతకారులగు విటవిటుల తర్జ
నంబుల నుపలాలన సేయుచు హస్తస్పర్శనంబుల నల్లనల్లనఁ
బ్రబోధాచరణంబు లొనర్చు చెలుల హితోపచారంబులుం
గలిగి చెలువారుచుఁ బ్రభాతకాలంబు పరిస్ఫుటంబయ్యె న
య్యెడ.

137

క.

తేజోనిధానుఁ డగుగ్రహ
రాజుప్రతాపమున కోడి రా జరిగె; యథా
రాజా తథా ప్రజా యను
నోజను నుడువర్గమెల్ల నూడనిఁ బాడెన్.

138


చ.

నలినహితుండు పద్మిని మనం బలరంగఁ గరంబు సాఁచి మే
లొలయఁగ మొగ్గపోఁకముడి యూడ్చిన మించి తదీయమేఖలో
జ్జ్వలతను మధ్యనీలమణిసద్రుచిరేఖలు పర్వెనో యనన్
లలితగతిన్మధువ్రతకులంబులు దూలెఁ దదంతరంబునన్.

139


సీ.

పాథోధిపై లీలఁ బవళించియున్న వి
              ష్ణునియురస్స్థలము కౌస్తుభ మనంగ
బలదానవారాతి పట్టపేనుఁగుమెడఁ
              గట్టిన బంగారుగంట యనఁగఁ
గుంకుమద్రవమునఁ గుదురుగాఁ దీర్చిన
              దినలక్ష్మిముఖపద్మతిలక మనఁగ
సలిలకేళికిఁ బూను శచిదేవికెంగేలి
              కాంచనకర్దమకబళ మనఁగ


తే.

మండలము తేజరిల్లఁ గన్పండువగుచు
సహజమై తనలోకలోచనత నెగడఁ
ద్రిభువనాగారమాణిక్యదీప మనఁగఁ
బద్మబాంధవుఁ డుదయాద్రిపై వెలింగె.

140

వ.

ఇట్లు సూర్యోదయం బయ్యె నంతకమున్న బలరామకృష్ణులు
వందిమాగధబృందంబుల మధురగానస్తోత్రాలాపంబులఁ బ్ర
బోధితులై తత్కాల్యకరణీయంబులు నిర్వర్తించి స్వయం
వరసమయంబుఁ గోరుచుండి రట యెల్లవారును మేల్కని
యుచితకృత్యంబులు నడపి రా సమయంబున.

141


క.

కలవీణావేణుస్వన
ములు మర్దలపటహనాదములు ఘంటాకా
హళరవములు జయశంఖం
బులఘోషలు రాజగేహమునఁ గడుఁ జెలఁగెన్.

142


వ.

అప్పుడు సహస్రగోపమండలేశ్వరుండు మిత్త్రసామంతపురో
హితామాత్యకుమారసహితుండై పెద్దమొగసాలఁ గొలు
వు సేసి పురంబునం గల చిత్రకారులం బిలిపించి రాజమందిర
పూర్వకఁబుగా రాజధానిం గైసేయుఁడని నియోగించినఁ
దదనుజ్ఞాతులై వారు,

143


క.

పురము విలోకింపఁగ సురు
చిరమణిమార్గంబు గనకచిత్రితఘనగో
పురసాలరత్నసౌధో
త్కరరమ్యము దీనినేల కైసేయంగన్.

144


వ.

అని తదీయసౌభాగ్యంబుఁ గొనియాడుచు నానామార్గంబుల,


సీ.

కస్తూరి నలికి ముక్తాఫలంబుల రంగ
              వల్లికల్ పంకజస్వస్తికాది

రూపంబులను ననురూపంబుగాఁ దీర్చి
              ప్రవికాసిసురభిపుష్పములు నెరపి
బహువిచిత్రితనేత్రపట్టమాంజిష్ఠాది
              పటముల మేల్కట్లు పన్ని యెడల
ఫలరత్నగుచ్ఛపుష్పస్రక్పరంపరల్
              గట్టివాకిళ్ళ బంగారుమెట్లు


తే.

నిక్షుకాండంబులును జేర్చి యిగురుఁ బువ్వు
గొడుగులొనరించి రావి చిగుళ్ళరత్న
దర్పణంబులఁ దోరణక సంభరాజు
లెత్తి కేతనములు నిల్పి క తెల్లదిశల.

146


క.

కలధౌతకనకమణిమయ
ములు బుష్పమయములు నగుచు భూవరయోగ్యం
బులుగాఁ బన్నిరి తమకము
లలవడ నారాజమందిరాంగణభూమిన్.

147


సీ.

ఆదినారాయణుఁ డమృతాబ్ధి మథియించి
              యబ్జవాసినిఁ బెండ్లి యైనకథలు
చంద్రశేఖరుఁడు పుష్పశరాసు గెల్చి హి
              మాచలతనయఁ బెం డ్లైనకథలు
శ్రీరామచంద్రుండు శివధనుర్భంజన
              మడరించి సీతఁ బెం డ్లైనకథలు

నలచక్రవర్తి వేల్పులు సిగ్గువడఁగ భీ
              మాధీశకన్యఁ బెం డ్లైనకథలు


తే.

చిత్తభవకేళిబంధవిచిత్రగతులు
హంసకలరవకీరరథాంగగతులు
వ్రాసి రలవడఁ దత్స్వయంవరమహీస్థ
లాంతికస్వర్ణసౌధకుడ్యముల నెల్ల.

148


వ.

ఇ ట్లలంకారభాసితంబై యాగోమతీనగరంబు బహుళగంధ
బంధురగంధవాహవిహరణమనోహరంబును వివిధవర్ణవిరాజ
మానతేజోమండలాభిరామరత్నసమాకీర్ణంబును వాసనా
వశంవదమదాలిమాలికావ్యాకులితసుమనోమాల్యమరంద
బిందునిష్యందసుందరంబును నై మలయాచలరత్నాకరచై
త్రరథంబుల నపహసించి త్రిలోకలోచనపర్వంబై మదనమ
ల్లలీలాఖురళీమండలం బనఁదగి యొప్పె వెండియు,

149


గీ.

లలితమైన కెందామరకొలను మేలు
కొన్నవిధమునఁ బ్రోలు గన్గొనఁగ నొప్పె
నెల్లవారును దమతమయింటఁ బెండ్లి
యైనచందాన నానంద మంది రపుడు.

150


సీ.

నీలాలప్రోవులో నీలకంఠకలాప
              వల్లరులోవాఁగ వన్నె కెక్కి
తమ్మిపూగుంపులో దర్పణబింబక
              దంబంబులో నాఁగఁ దలఁపు కెక్కి

కవగూడియున్న చక్రంబులో హాటక
              కలశంబులో యనఁ గొలుపు కెక్కి
మరుమర్లుఁ దీఁగెలో మంజుసౌదామనీ
              ఖండంబులో యనఁ గాన్పు కెక్కి


తే.

కబరికాభారముఖకుచాంగములు మేని
తొడవులకుఁ దొడవై సిరి తొంగలింపఁ
గరిణు లనఁదగి మదభరస్ఫురితగతులఁ
బ్రీతి వచ్చిరి పురిఁ గల్గు పేరఁటాండ్రు.

151


సీ.

తాటంకమౌక్తికధాళధళ్యంబులఁ
              దరళకటాక్షసంతతులు నవ్వఁ
గర్ణభూషీకృతకల్హారదీప్తుల
              లలితకుంతలకాంతి లంచ మడుగఁ
గుచకుంభరూషితకుంకుమచ్చాయలు
              కలితాధరశ్రీలఁ గౌఁగిలింపఁ
బసిఁడివ్రాఁతల పచ్చపట్టుచీరల నిగ
              న్నిగలు మైమెఱుఁగుల నీడఁ జూడ


తే.

హస్తలీలారవిందలోలాళితతుల
మ్రోఁత మొలనూళ్లచప్పుళ్ల ముదలకింప
మన్మథునివేఁటప్రోదిన మ ళ్ళనంగ
సానికూఁతులు వచ్చి రుత్సాహలీల.

152

వ.

వెండియు సకలజనంబులు నలంకృతులై నానావిధోపాయ
నంబు లాయితము చేసికొని రాజమందిరంబునకుఁ జనుదేరఁ
దొడంగి రంత నంతిపురంబున,

153


ఆ.

కమలరాగజాలకంబుల పచ్చల
మేడదండఁ బొన్ననీడ వికచ
మాధవీలతాసమాకీర్ణమై యొప్పు
చంద్రకాంతమణులచవికెలోన.

154


క.

మంగళతూర్యధ్వనులు చె
లంగన్ రాధికకు మంగళళస్నానము సే
యం గనకపీఠ మిడిరి పు
రాంగనలు మణీమరీచు లావర్తింపన్.

155


వ.

ఇ ట్లాయితంబు చేసి యమ్మజ్జనశాలకు నమ్మహాదేవిం గై
దండ లిచ్చి తెచ్చి తత్పీఠాగ్రంబునఁ గూర్చుండ నియమించి,

156


గీ.

లలితదూర్వాంకురాక్షతాకలితమైన
గంధతైలంబుఁ గొనివచ్చి కాంతయొకతె
వేణికాబంధ మెడలించి వింతవింత
గతుల నభ్యంగ మొనరించెఁ గలికిగోళ్ళ.

157


క.

వెరవునఁ బ్రత్యంగంబును
బరిపాటిన్ జిగులు నిగుడఁ బరిపరిగతులన్
బరిమర్దింపుచు సీకా
యరసంబున జిడ్డుఁ దిగిచె నతివిమలముగాన్.

158

క.

మలయజము కుంకుమద్రవ
కలితంబుగఁ జేసి యంగకంబులనెల్లన్
గలయఁగఁ బన్నీ రెడనెడఁ
జిలుకుచు నలుఁగిడియె నొక్కచెలి నెయ్యమునన్.

159


క.

హిమవారిపూరమిళితము
కమలజముఖపుష్పగంధకలితమునై హే
మమణికలశపూర్ణంబగు
యమునాతీరమున జలకమార్చిరి కణఁకన్.

160


క.

జలకం బాడిన తుది న
న్నెలఁతుకతనులతికజిగులు నిగనిగనిగుడన్.
జెలువారెన్ బులుగడిగిన
వలరాయని కలికి మెఱుఁగువాలుంబోలెన్.

161


ఉ.

సన్నుతనీలరత్నరుచిసంపదసొంపు హరింపఁజాలు న
క్కన్నియవేణికాభరముఖంబునఁ జిందుపయఃకణావళుల్
కన్నుల కింపొనర్చె నవకంధరఖండమునుండి తొల్కరిన్
గ్రన్ననరాలు నచ్ఛకరకానికరంబులఁ గ్రేణి సేయుచున్.

162


వ.

తదనంతరంబ తడివల్వ యూడ్చి ధౌతమృదులాంబరంబుల
మెత్తమెత్తన మేనితళ్లొత్తి కనకచిత్రితముక్తాఫలాంచలంబుల
పచ్చపట్టుపుట్టంబుఁ గట్టనిచ్చి హరిచందనగోరోచనాగరుప్ర
కల్పితసురభిధూపంబునఁ బెన్నెఱు లార్చి.

163

క.

ఆమీఁద మేదురములగు
చామంతులు చెంగలువలు జాజులును దగన్
సీమంత మలర నొకతె స
తీమణికిం గొప్పు ముడిచె దృఢబంధముగాన్.

164


గీ.

సజ్జకంబైన కమ్మనిజాజిదండ
సుదతి కొప్పునఁ జుట్టినఁ జూడనొప్పెఁ
గామశబరుండు విరహిమృగములఁదార్చి
పట్టఁ [16]జీఁకటిఁ గొనఁబోఁగు వాఱినట్లు.

165


గీ.

తరళలోచన యొకతె గేదంగిఱేకు
రాధికాదేవికబరిభారమున దోఁపె
నది ప్రమోదాబ్దిఁ దేల్చె నేత్రాంబుజముల
జలదఖండంబున హిమాంశుకళికవోలె.

166


క.

దళదరవిందదళద్యుతి
గల రాధికనిడుదవాలుఁగన్నులు నవక
జ్ఞలరేఖలు దీర్చినఁ గల
కల నవ్వదొడఁగె నల్లగలువలచెలువున్.

167


క.

జలజాక్షి యొకతె కరకౌ
శల మొప్పఁగ మణిశలాకఁ జక్కఁగ నునుఁగ్రొం
దళుకొదవఁదోమి రాధా
లలన చరణనఖరశిఖల లత్తుకఁ దీర్చెన్.

168

ఉ.

ఈధవళాక్షిఁ గూడి యెపుడేని వృథాకలహంబుతోడ న
మ్మాధవుఁ డుండ నప్డతని మానమును న్నిరసింప మ్రొక్కినన్
బోధ మొనర్ప గేల్పఱపఁ బూనియు నున్నవి రౌద్రహాస్యముల్
రాధికకాళ్ళగోళ్ళ నగఁ రాజిలె యావకరాగశుభ్రతల్.

169


ఉ.

సంకుమదంబుఁ గుంకుమముఁ జందనమున్ హిమవారిధారలన్
బంకము చేసి వజ్రమణిపాత్రికలం దగనించి తెచ్చి యే
కొంకును లేక రాధకుచకుంభకపోలలలాటసీమలన్
బంకజనేత్ర యొక్కరితె పత్త్రలతల్ విలిఖించె నేర్పునన్.

170


క.

స్మరనగరరాజమార్గముఁ
బరిహాసము సేయు చిన్నిపాపటసిందూ
రరజంబుఁ దీర్చె నొకహిమ
కరమండలవదన రాధికకు బోట్లలరన్.

171


వ.

తదవసరంబునఁ బ్రియవయస్యలు పసిండివ్రాఁతల దంతపుం
బెట్టెలు దెచ్చి ముద్రలు దిగిచి తాళంబు లూడ్చి పైమూఁకుళ్లు
వాయందట్టి ధగద్ధగితశుద్ధసువర్ణమణిమయంబులును వివి
ధవిచిత్రవిరచితంబులు నగు మనోహరమండనంబులు మెఱుఁ
గుతండంబునుంబోలెఁ గన్నులు మిఱుమిట్లుగొన నద్దేవిముం
దటంబెట్టి యలంకరింపందలంచి,

172


చ.

పడఁతుకలపురాధనవభాసురయౌవనవిభ్రమంబు లే
ర్పడ ననిమేషదృష్టులఁ దిరంబుగఁ జూచి శిరంబు లూఁపుచున్

దొడవుల కెల్లనుం దొడవు తొయ్యలిరూపము దీనికెల్ల మై
నిడ నివి వట్టిభారమని నింద దలంచిరి వానివానికిన్.

173


వ.

ఇట్లు కొండొక వితర్కించి సంతసించి శుభకరంబుగాఁ దోడు
గుట యుచితకృత్యంబని మేలేర్చి క్రమంబున విభూషింపఁ
దొడంగి రప్పుడు.

174


క.

సల్లలితకనకకటకము
వల్లవిపాదమునఁ దొడిగె వనిత యొకతె రా
జిల్లె నది కామకల్పక
వల్లి కిడిన యాలవాలవలయమువోలెన్.

175


క.

నవమణికాంచీసూత్రము
యువతినితంబాగ్రసీమ నొప్పారె మనో
భవుసిరియింటికిఁ గట్టిన
నవకళ్యాణార్హతోరణంబునుబోలెన్.

176


ఆ.

కంబుకంఠికంబుకంఠసంవేల్లిత
భర్మసూత్రరత్నపదక మొప్పె
రతిలతాంతశరుల రమ్యలీలాయోగ్య
మయిన తూఁగుటుయ్యలయునుబోలె.

177


చ.

ప్రసవశరున్ జగద్విజయపట్టము గట్టి నవీనమల్లికా
ప్రసవకృతస్రగావృతవిభాసురకాంచనరత్నకుంభముల్
పొసఁగఁగ నిల్పిరన్నక్రియఁ బొల్తుకచన్నులు హారవల్లికా
విసరవిభూషితంబులయి వింతయు వేడ్కయుఁ గొల్పెఁ జూడ్కికిన్.

178

క.

కోమలిధమ్మిల్లము చూ
డామణిఘృణికలితమై విడంబించె రమా
రామావల్లభకౌస్తుభ
దామోజ్జ్వలబాహుమధ్యతలసదృశంబై.

179


వ.

వెండియుఁ గోమలపల్లవాగ్రంబుల మెఱయు తుహినకరకిరణ
కందళులచందంబునఁ జరణాంగుళిపఙ్క్తుల వజ్రఖండకాంతి
తరళితంబులగు పసిండిమట్టియలును, మకరకేతనకరిదంతకాం
డంబులఁ దొడిగిన కంకణంబులకరణిఁ జారుజంఘాగ్రంబులఁ
బుష్యరాగరచితంబులగు పసిఁడిపెండెంబులును; సంపులహ
ల్లకప్రసూనంబులఁ గ్రందుకొన్న రోలంబకదంబంబుల పగిది
మృదులహస్తాబ్జంబుల నింద్రనీలమాణిక్యకలితంబులగు సువ
ర్ణవలయాంగుళీయకంబులును గనకచంపకప్రసవోపరిభాగం
బునఁ దొరఁగు ప్రాలేయతోయకణంబు మురిపెంబున నాసాగ్ర
ప్రదేశంబున నాణిముంగరముత్తెంబును గనకసూత్రబంధంబు
లై వ్రేలు రతీమన్మథుల కేళీచంద్రవలయంబుల పొలుపునఁ
గర్ణపాశంబులఁ బద్మరాగసంకలితంబులగు హాటకతాటంక
చక్రంబులును, రతికామజాయాపతుల క్రీడాసౌధశిఖరంబుల
నెత్తిన హేమకలశంబులరూపున శ్రవణోపరితలంబుల మణి
మయంబులగు బంగారుకుంటెనకుచ్చులును, బ్రేక్షణీయంబు
లయ్యె.

180

గీ.

లలనకర్ణావతంసోత్పలములఁ దగిలి
చూడనొప్పారెఁ దేంట్లు ప్రసూనధన్వి
యలిగి విరహులపైఁ బన్నినట్టి వెట్టు
క్రోవులందిడ్డ నీలంపుగుం డ్లనంగ.

181


గీ.

రాధికాదేవి నవరత్నరచితమైన
నిలువుటద్దము పెట్టిననీడఁ జూచెఁ
దనకుఁ దనరూపు సరిచూపుఁ డనుచుఁ దెలుపు
పగిది నిజమూర్తి ముకురబింబమున వెలుఁగ.

182


వ.

ఇట్లు సర్వాభరణభూషితయై వసంతసమయకుసుమసమా
కీర్ణసుకుమారపారిజాతలతికయుంబోలెఁ జక్షరుత్సవం బైన
యమ్మచ్చెకంటిం జూచి నెచ్చెలులు పిచ్చలించి రప్పుడు
కర్పూరనీరాజనంబులు సమర్పించి పుష్పగుచ్ఛంబులు ఫలం
బులు దర్శనం బిచ్చి పుణ్యపురంధ్రీజనులు గృహదేవతానమ
స్కారసమయం బని యత్తెఱవ కెఱింగించిన.

183


గీ.

వనజరాగాలగొడుగుపావాలగిలుకు
చెలఁగి మరువింటిజళుకులఁ జేయి వీవ
ఘననితంబపయోధరకలశభార
భరము గంభీరగమనసంపదలఁ బ్రోవ.

184


వ.

అరుదెంచి తనకు మాధవుండు మగఁడుగా ననుగ్రహింపుఁ
డీ యని యిలువేల్పులకుఁ బ్రాంజలియై తదీయప్రసాదదివ్య

కుసుమమాల్యంబులు ధరియించి జననికి ముత్తైదువలకుఁ
బ్రణమిల్లి తత్కరార్పితశుభాశీర్వాదకలితంబులగు ముత్తె
పుసేసఁబ్రాలు శిరంబునం దాల్చి యొక్కచంద్రకాంతవేదికఁ
గనకపీఠంబునఁ గూర్చుండి ప్రియవయస్యాసహస్రనేత్రసహ
స్రపత్త్రదళారాధనవిరాజమానలావణ్యలక్ష్మీభవాభిరామ
యగు నక్కోమలి వల్లభాలోకనంబుఁ గోరుచుండె నవ్వేళ
సహస్రగోపనృపవల్లభుండు హజారంబున స్వయంవరసంజ్ఞా
భేరి వేయించిన,

185


గీ.

శ్రావ్యమగు తత్స్వయంవరసమయపిశున
చారుమధురగభీరభేరీరవంబు
చెవులు సోఁకిన నుత్ఫుల్లచిత్తు లగుచు
రాఁ దొడంగిరి నిఖిలభూరమణసుతులు.

186


సీ.

పూర్ణేందుమండలస్ఫూర్తి విడంబించు
              ధవళాతపత్రసంతతులు వెలుఁగఁ
జారుమరాళపరీక్షచ్ఛవిఁ దళుకొత్తు
              ప్రవిమలచామరప్రతతు లడర
నవతటిల్లతికల నవఘళించెడు మేని
              తళుకులమదవతుల్ బలసికొలువఁ
బుష్పితవాసంతభూరుహంబులువోలెఁ
              బసిఁడితొడవుల రూపములు మెఱయఁ

తే.

గలితమృగమదకాశ్మీరకల్పితాంగ
రాగగంధప్రవాహముల్ గ్రమ్ముకొనఁగఁ
జెంగలించి స్వయంవరరంగమునకు
రాజు లేతేర నొప్పె నారాజవీథి.

187


చ.

పొరిఁబొరిరాలు రాజకులభూషణహేమరజోవితానమున్
గరిగమనాసహస్రముల గండతలంబులయందుఁ జిందు చెం
దిరమును దోరణప్రసవనిస్సృతచారుమరందధారలన్
గరఁగి పదప్రఘట్టనలఁ గర్దమమయ్యెఁ బురంబువీథులన్.

188


వ.

ఇట్లు నానావిధవైభవంబులం జనుదెంచి తత్స్వయంవర
రంగమహీమండలంబునఁ గట్టాయితంబులైన పసిండితము
గంబు లెక్కి.

189


సీ.

కురుకులేశ్వరుకెలంకున మాళవేంద్రుండు
              మాళవేంద్రునిదండ మగధవిభుఁడు
మగధసర్వంసహామండలేంద్రునియొద్దఁ
              జోళభూకాంతుండు చోళనృపతి
దాపునఁ బాండ్యక్షమాపతి పాండ్యభూ
              పతిప్రాంతమున సింధుభర్త సింధు
పతిసమీపమ్మునఁ బాంచాలభర్త పాం
              చాలుని కెలనఁ గోసలవిభుందు


తే.

గదిసి కూర్చుండి యైశ్వర్యగర్వశౌర్య
విభవబలముల నొక్కింత వెలితి వడక

శైలతటముల మృగరాజసమితిఁ బోలె
నొప్పి రొప్పులకుప్పలై యొకరికొకరు.

190


వ.

మఱియు నంగవంగకళింగగాంధారసౌవీరశూరసేనకరూశకు
కురకుంతలావంతిలాటచోళమత్స్యమద్రకాంభోజబర్బరవిద
ర్భకోంకణటేంకణత్రిగర్తనేపాళఘూర్జరప్రముఖదేశాధీశ్వరు
లును, సరససల్లాపబహుమానంబులం గలసిమెలసి తగు తె
ఱంగుల సుఖాసీనులై యుండి రందుఁ గొందఱు బిరుదుమ
గలు మగఁటిమి చూపి మేమమేమ కన్యకం బరిగ్రహింతుమని
మాత్సర్యకుటిలబుద్ధియుద్ధసన్నద్ధు లై బలంబులఁ గెలంకుల
ననువు పఱచుకొని హయగజారూఢులై యుండి రటమున్న
యీసర్వంబును జారదృష్టి నెఱింగినవాఁడై కంసుడు రోష
విషాదవిహ్వలహృదయుండై స్వయంవరసమయంబున రా
ధామాధవులం బట్టుకొని మ్రింగిరమ్మని ప్రేరేచి పంచిన
హలగ్రీవుం డనురక్కసుండు నిజమాయాబలంబున నపూర్వ
చిత్రకూపవర్తనంబులఁ బొలుపారు చతురంగబలంబు లనే
కంబులు గల్పించుకొని మనోవేగంబునవచ్చి రాజకూపం
బున నలంకారభాసితుండై వారిలోనం గలసి యొకయెడ
నెడరు వేచియుండె వెండియు.

191


సీ.

బహురత్నకాంతిసంపదపొంపు గాన్పించు
              [17]బర్హదామము మౌళిఁ బ్రజ్వరిల్ల

రాజార్కరుచులఁ దిరస్కరించెడు శంఖ
              చక్రాంశు లాశల సంస్పృశింపఁ
బారిజాతద్రుమప్రసవమాలికపెన్ను
              రంబున మకరందరసముఁ జిలుక
మెఱుఁగుఁదండంబులఁ గిఱికొల్పు పీతాంబ
              రము కటిస్థలమున రంగుమీఱ


తే.

నలికమునఁ గల్కిమృగమదతిలక మమర
గండతలమునఁ గుండలకాంతు లొలయ
జలజనేత్రుండు బలభద్రసహితుఁ డగుచు
వచ్చె గోపాలసుతులు క్రేవల నటింప.

192


క.

మదవతి యొక్కతె కృష్ణున
కెదురుగఁ జనుదెంచి చూచె నిఱిచన్నులు ప
య్యెద జాఱి మీఱఁ జక్రియు
ముదమున నవి పూర్ణకుంభములుగాఁ జూచెన్.

193


ఆ.

పద్మనాభుమీఁదఁ బర్వె వల్లవిచూపు
లెల్ల రాజకోటి నీడ విడిచి
యెలమిఁ దియ్యనీటి కెదు రెక్కుమత్స్యంబు
లుప్పునీరు దొఱఁగు [18]నుపమ పరఁగ.

194


ఉ.

కారుమొయిళ్ల నల్లసిరికాయముఁ దాల్చెనో కాక నవ్యశృం
గారరసంబు చేఁ గరడు కట్టెనొ కాక మనోజమోహగం

భీరతనూవిలాసములఁ బీల్చెనొ నాఁగను మర్లుగొల్పె నం
భోరుహనేత్రుదివ్యతనుభూతివిలోచనవత్పరంపరన్.

195


వ.

అందు.

196


సీ.

ఏల నాయౌవనం బీయౌవనోద్దాము
              నెలయించి కనుమరుల్ కొలుపకున్న
నేల నావిభ్రమం బీవిభ్రమాకారు
              దీకొని వెనువెంటఁ ద్రిప్పకున్న
నేల నాచతురత్వ మీచతురశ్రేష్ఠు
              బహుకేలిగతులలోఁ బఱుపకున్న
నేల నామధురోక్తు లీమధురాలాపు
              చెవులకు నమృతంబుఁ జిలుకకున్న


తే.

గలికితన మేల యీకల్కిఁ గరఁపకున్న
దిట్టతన మేల యీదిట్టఁ దేల్పకున్న
ననుచు విస్రస్తతనువులై యబ్జముఖులు
మాధవునిఁ జూచి వాంఛాబ్ధిమగ్న లైరి.

197


వ.

ఇట్లు జగన్మోహనాకారం బగు చెలువంబున నెల్ల వారియుల్లం
బులుం బల్లవింప నావల్లవవల్లభుండు చనుదెంచి వికచపు
ష్పమంచాగ్రంబున నగ్రజుండును దాను ననర్ఘముక్తాఫల
మాలికాభిరామంబులగు మయూరచ్ఛత్రంబులక్రీనీడ విశ్ర
మించి పరమయోగిని నాకర్షించుమహామంత్రసిద్ధుండునుం
బోలె రాధికరాకఁ గోరుచుండె నప్పుడు.

198

క.

జలజాతహితునిరుచులఁ గ
ళ లడంగిన రాజమండలంబునుబోలెన్
జలజోదరువిభ్రమలీ
లలఁ బొలుపఱి రాజమండలము గడుమాసెన్.

199


శా.

హేలామన్మథు నమ్ముకుందుఁ గని యెంతేఁ గంది తన్మేదినీ
పాలాగ్రేసరు లుస్సురంచు నిజసౌభాగ్యంబు నిందించి లో
లోలజ్జం బెనఁగొంచు రాధపయిఁ గీల్చొన్నట్టి యాశాలతా
జాలచ్ఛేద మొనర్చి రుల్లముల మాత్సర్యంబు సంధిల్లఁగన్.

200


వ.

ఆసమయంబున.


గీ.

బ్రహ్మరుద్రాదివిష్ణులు భారతీశి
వారమాయుక్తులయి పయోవాహవీథి
నోలిఁ గొలువుండి రాలోకనోత్సవమున
నార్యగణభాగవతవర్గ మలరి కొలువ.

201


చ.

హరిదహనాంతకాసురపయఃపతి మారుతయక్షరాణ్మహే
శ్వరులు గజాజసైరిభనృపారిధరైణతురంగనందికే
శ్వరకృతవాహులై కులిశశక్తిగదాకరవాలపాశము
ద్గరపరిఘత్రిశూలములు దాలిచి వచ్చిరి చూడ వేడుకన్.

202


సీ.

శేషాదిఫణులు, వసిష్ఠాదిమునులు, న
              ర్కాదిగ్రహములు, రంభాదిదేవ
మానవతులుఁ, జిత్రసేనాదిగంధర్వ
              నాయకోత్తములును నారదాది

పరమయోగీశ్వరప్రకరంబులును, నరుం
              ధత్యాదిపుణ్యకాంతలును, దివిజ
సరిదాదినదులు, నశ్వయుగాదితారలు
              పారిజాతాదికల్పతరువులును


తే.

నశ్వినీదేవతలును నింద్రాదిదేవ
తలును దర్శింపవచ్చి సంతస మెలర్ప
నిండియుండిరి యాకాశమండలమున
వరణవిభవోచితాలాపవర్ణనముల.

203


వ.

సకలదేవతావ్రాతంబులుం గొలువనొప్పు నాహరిహరబ్ర
హ్మలపేరోలగంబు పేర్కొన నరిది యయ్యె నిట్లు భూనభోం
తరంబుల నేకోత్సవం బై యుండె నప్పు డమ్మహారాజమండల
మధ్యంబునఁ దేజరిల్లు రాజీవలోచనుచెలువంబుఁ జంద్రి
కారసంబుఁ గ్రోలు చకోరంబులునుం బోలె ననిమిషకాంతల
చూపులు చూఱపెట్టుచుండె నయ్యెడ.

204


క.

కలితధ్వజాంశుకంబులు
బలుపై దివినుండి యాతపము దొలఁగింపన్
గలువడముల పూదండల
వలపున వలిగాడ్పు లెల్ల వారిం దనిపెన్.

205


వ.

అంత సహస్రగోపకుండు కన్యారత్నంబును దో డ్తెండని సంగా
తకత్తెలవర్గంబుల నియోగించిన.

206

సీ.

పసిఁడిగేదఁగిఱేకుపలకలు హత్తించి
              యజ్ఞకర్ణికలఁ గోళ్ళనువుపఱచి
పద్మకోరకముల పైఁడిగుబ్బలు నించి
              మొల్లపూమొగ్గల మొగడ లిచ్చి
కురువేళ్ళ గొజ్జంగకుచ్చులు సమకట్టి
              పల్లవంబులవ్రాత పలక దీర్చి
బొండుమల్లియపువ్వుదండలు గీలించి
              తగఁ బగడపుఁదీఁగెదండ నిలిపి


తే.

కమ్మచేమంతిపువ్వుల కడలజాజి
పాన్పు వొందించి చెంగావి పై నమర్చి
పాలకీయొక్క టాయత్తపఱచి తెచ్చి
తరుణిముంగల నిడిరి నెత్తావు లలర.

207


వ.

ఇట్లు ముందటఁ బాలకీ నిల్పి కరంబు మొగిడ్చి.

208


క.

నందజుఁడాదిగఁ గలనృప
నందను లేతెంచినారు నలినాక్షి భవ
త్సౌందర్యవాగురం దగి
లం[19]దఱు వలలోని జలచరావలివోలెన్.

209


వ.

అయిన నందు నీకృపాలక్ష్మికిఁ బాత్రంబగు పవిత్రమూర్తి
మదనగోపాలచక్రవర్తిగాక వేరొకండు గలుగనేర్చునే యని
తన్మనోరథంబు సూచించి దేవీ! నిన్నుం దోడ్తెమ్మని జన

కుని యానతి యయ్యె విజయం చేయుమని విన్నవించిన
నమ్మధురోక్తులకు వికసించి సిగ్గు లగ్గుదేరు మెఱుంగుఁ
జూపులకలికితనంబు నిలుపుకొనుచుఁ జెక్కులఁ జిన్నివెన్నె
లనగవు తొంగలింప సంగడికత్తెలకు భ్రూవల్లీవేల్లవంబున
గమనోన్ముఖత్వం బెఱింగించి మంగళతూర్యంబులు చెలంగఁ
బువ్వుఁబాలకి యెక్కి యక్కన్యకాతిలకంబు లీలారవిందసుం
దరకరారవిందయై కదిసివచ్చె నపుడు.

210


గీ.

విమలకర్పూరతాళవృంతములు ధవళ
చామరంబులు మణిమయఛ్ఛత్రములును
దాల్చి సౌవర్ణకంకణధ్వనులు చెలఁగఁ
గుబ్బెత ల్వచ్చి రిరుగెలంకులను గొల్చి.

211


వ.

ఇవ్విధంబున సఖీమండలపరివృతయై యెడనెడ నమృత
పూర్ణకలశంబులును సాధ్వీజనంబుల నాలోకింపుచుఁ గొన్ని
వాకిళ్ళు గడచి వచ్చి యవ్వల్లవీరత్నంబు వల్లభదర్శనా
సన్నసమయం బగుటం జేసి సంతోషభయలజ్జారసంబులఁ దోఁగి
చిత్తంబు జీరువాఱుచుఁ జన్నుగ్రేవలు గరుపాఱ నేచందం
బునఁ బ్రాణేశ్వరు వరించుదాననొకో యని తత్ప్రకారంబు
లుగ్గడింపుచు.

212


సీ.

వ్రీడ లోఁగక చొక్కు విడిచినందుకు మారుఁ
              జూడుఁడీ నాకనుచూపులార

గడగడ వడఁకి వెన్కకుఁ బోక ధృతిఁ జక్ర
              ధరుఁ జేరుఁడీ నాపదంబులార
జడియక నిగిడి కంజాతనేత్రునిఁ జెట్ట
              వట్టుమీ నాపాణిపల్లవంబ
యడఁకువ మాని పద్మాక్షుచంకిట నిఱి
              కుండుమీ నాకటిమండలంబ


తే.

యతనిచెలువంబు నతనినెయ్యంబు మ్రొక్కు
నతనికేశగ్రహణకేళి నతనిచారు
నిశితనఖరాంకలనలు నేఁడు లంచ
మిత్తు నతనికి దేవినై యేను మీకు.

213


వ.

అనిపలికి తనకు నొయ్యెయ్యనఁ బ్రౌఢవయస్యలు స్వయం
వరసమయోచితకృత్యంబు లుపదేశింప వినుచు హజారం
బు గడచి వచ్చె నప్పుడు.

214


గీ.

జలదమండలి వాసిన చంద్రరేఖ
కరణి గేహంబు వెలువడి కాంతు లొలయఁ
బాలకీయందుఁ దా నొప్పెఁ బద్మగంధి
లోలకల్లోలడోలమరాళివోలె.

215


సీ.

కలకలమనెడు నెచ్చెలుల నెమ్మోములు
              విరిసిన నెత్తమ్మివిరులు గాఁగఁ
దనుఁ జూచి సిగ్గున ముణుఁగు దేవాంగన
              లవిలోచనము లుత్పలములు గాఁగ

మదనాగ్ని దరికొని మండు కాముకులచి
              త్తంబులు సూర్యకాంతములు గాఁగ
జగదేకవంద్యుఁడై నెగడు యశోదాత
              నూజుండు లోకబంధుండు గాఁగ


తే.

స్వపదయావక మాతపచ్ఛాయయెఱుపు
గాఁగ విలసిల్లె సకలలోకప్రియైక
దర్శనోత్సవ మగుట రాధావధూల
లామ మభినవ[20]దినముఖలక్ష్మివోలె.

216


వ.

ఇట్లు చనుదెంచి వాహనంబు డిగ్గి,

217


గీ.

నిఖిలజనముల చూపులు నిండఁ బర్వి
యవయవశ్రీల గిఱికొనియాడుచుండఁ
దేంట్లు వొదివిన లేఁబువ్వుఁదీఁగెవోలె
మానవతి నిల్చె నాస్థానమండపమున.

218


సీ.

కోమలకుంకుమాంకూరంబులని పాద
              సురుచిరాంశులు దెంపఁ జూచువారుఁ
బైపయిఁ దొరఁగెడు పసిఁడిపొళ్లని తను
              ప్రభలకు దోసిళ్లు పట్టువారు
నాణిముత్తెపుఁజేరుకలని దృక్పరంపరల్
              సంస్పృశింపఁగఁ జేయి సాఁచువారు
నెలచందురుం డుదయించె నంచు లలాట
              మునకుఁ గానుక లెత్తి మ్రొక్కువారు

తే.

నైరి యాస్థానమునఁ గల్గు నఖిలజనులు
సకలలోకైకవిజయదీక్షాధురీణుఁ
డైన పుష్పాస్త్రుసమ్మోహనాస్త్ర మనఁగ
నెగడు రాధిక చనుదెంచి నిలుచునపుడు.

219


వ.

ఇట్లు నిలిచి యమ్మహాసభామండపంబున సాక్షాత్కారం
బు వహించిన జగన్మోహనలావణ్యాధిదేవతయునుంబోలె న
పూర్వసందర్శనానందసంధానహేతువై విద్యుద్దండవిలాస
పాండిత్యంబు విడంబించు నిజతనులతావిస్తీర్ణప్రభామండల
ధాళధళ్యంబులం గన్నులు మిఱుమిట్లు గొలుపుచున్న కన్యా
తిలకంబుం జూచి కౌతుకాశ్చర్య మగ్నంబగు మనంబు పరి
పక్వఫలంబునుంబోలె రసమయంబై యుండ వేపమాన
మౌళిమండలు లగుచు భూమండలేశ్వరులు నాసికాగ్రనిహి
తాంగుళీపల్లవులై యిట్లనిరి.

220


ఆ.

తియ్యవిలుతు కామధేనువు మరురాచ
సిరి మనోజువిజయచిహ్న మతను
మంత్రశక్తి కంతుయంత్రాధిదేవత
యిదియ కాక కలదె యింకనొండు.

221


క.

మేలిమియగునవజలద
శ్రీలచెలువు గూడఁదిగిచి చేసెఁ జుమీ యీ
నీలాలకలోలాలక
జాలకమంజరులు ధాత చాతురి మెఱయన్.

222

ఉ.

వెన్నెలపాలవెల్లిఁ బ్రభవించిన మీఁగడనిగ్గుఁ దీసి సం
భిన్నపయోజగర్భమునఁ బెట్టి తదీయవిరోధదోషమున్
గ్రన్నన మాన్చి సంతతవిలాసవికాసము గల్గ బ్రహ్మ యీ
కన్నియమందహాసరసికంబగు మోము సృజించె నేర్పునన్.

223


ఉ.

ప్రాంచదిభేంద్రదంతరుచికరద్యుతిపూరము చిల్కి యుల్లస
త్కాంచనచంపకప్రసవకందుకముల్ సతిచెక్కుదోయిగా
నించి మెఱుంగుఁదీఁగెజిగి నెక్కొనఁ దోమెనొ ధాత లేక యీ
మించు మృదుత్వమున్ నునుపు మేలిమియుం గలుగంగ నేర్చునే.

224


గీ.

మాన[21]వారాకరోన్మాధిమందరంబు
[22]ధైర్యకందళనిశితకుద్దాలధార
[23]మాంద్యకంచుకకర్తరిమహితబోధ
వనజచంద్రిక యీయింతివాలుఁజూపు.

225


ఆ.

లలితనీలమణిశలాకనా రనుపేర
నిలిపెఁ గాక నలువ నిలుపఁడేని
గురునితంబబింబకుచకుంభభరమున
వెలఁది యసదునడుము విఱుగకున్నె.

226


సీ.

కవగూడియుండు జక్కవలసౌభాగ్యంబు
              ఫలపూరఫలముల నిలిచెనేని
ఫలరసంబులు చిల్కు చిలుకపలుకులు ముద్దు
              వీణెయం దావిర్భవించెనేని

యమృతంబు స్రవియించు హిమధామరుచిరాజి
              కలువఱేకులయందుఁ గలిగెనేవి
మొనసినీడలు దోఁచు ముకురబింబము తేట
              వికచాబ్జమున సంభవించెనేని


తే.

పడఁతిబంగారుచన్నుగుబ్బలకుఁ దియ్య
పలుకులకు సత్కటాక్షదృక్పంక్తులకుఁ బ్ర
సన్నముఖమండలమునకు సాటి సేయఁ
జెల్లుఁ బ్రత్యేకసమయుక్తి చెల్ల దెపుడు.

227


ఉ.

లేఁ గురులింద్రనీలరుచికరేఖలు, నవ్యసుధారసంబుపై
మీఁగడలప్ప మోవి, నునుమించులకుప్పలు చన్నుదోయి, మై
తీఁగ మెఱుంగు, చారుకటిదేశము పువ్వులగద్దె, యారుకా
లాగరురేఖ, యింతినిలు వంతయుఁ జక్కెరరాసి యేమనన్.

228


ఆ.

కాంతజఘనసీమఁ గంట బ్రహ్మముఁ గంట
యింతి సంప్రయోగ మింద్రభోగ
మబలమోవిఁ గ్రోలు టమృతంబుఁ గ్రోలుట
నీరజాక్షిచెలిమి నిధులకలిమి.

229


సీ.

ఈయింతిదరహాస మెవ్వనిపైఁ బర్వు
              నఖిలదిక్కులఁ బర్వు నతనికీర్తి
యీరామ యెవ్వని నేలు నాతం డేలుఁ
              ద్రిభువనసామ్రాజ్యదివ్యపదవి
యీబాలజవ్వనం బెవ్వని కబ్బు నా
              తని కబ్బు సర్వనిధానములును

నీకాంత యెవ్వని నేకాంతరతిఁ దన్పు
              నతఁడు చిదానంద మనుభవించు


తే.

నీతలోదరి కరుణకు నెవ్వఁ డర్హుఁ
డతనిమన్ననఁ గోరుదు రమరముఖ్యు
లీచకోరాక్షిపదధూళి యెవనియలిక
మంటు నాతని సోఁక దనంగపీడ.

230


క.

మధురాధరాధరీకృత
మధుధారామిక్ష నీకమలనేత్రఁగళా
నిధికిం బురుషోత్తమునకు
విధాత సృజియించెనొకొ ప్రవీణత వెలయన్.

231


వ.

అని సాత్త్వికభావకలితలలితశృంగారచేష్టాకులమనోహరా
కృతులై యమ్మదవతీరత్నంబు కెలంకుల,

232


క.

పులకలు దోర్దండంబులఁ
దిలకింపఁగ నొక్కవసుమతీవరతనయుం
డలవోక మాదిఫలమన్
ఫలమునఁ జిన్నారినఖరపంక్తులు నిలిపెన్.

233


క.

నూనూఁగుమీసములపైఁ
జేనించి లతాంగిమేనిచెలువంబునఁ జూ
పాను కొలిపి మ్రాన్పడి యొక
భూనాయకుఁ డుండె వ్రాఁతబొమ్మయుఁబోలెన్.

234

క.

నరనాథసూనుఁ డొక్కఁడు
వరమణిమయవలయకలరవంబులు చెలఁగన్
సరసతఁ బూబంతాడెన్
బొరిఁబొరిమై చెమట గందవొడి నిగురుపుచున్.

235


ఉ.

ఇమ్మున మేనిపంక మొకయెత్తునఁ ద్రోయుచు మ్రోలఁ బైపయిన్
ద్రిమ్మరి మిండతుమ్మెదలు తీఁగెలు గట్ట మధూళిపూరముల్
గ్రమ్మెడుపువ్వుఁ గోల నృపకాంతుఁ డొకండు వినోదలీల మైఁ
జిమ్మెఁ గరాంగుళీయకవిచిత్రమణిప్రభ లుల్లసిల్లఁగన్.

236


వ.

వెండియుం బెక్కువికారంబుల విలాసంబులు చూపుచుఁ
బరిభగ్న[24]వ్రీడానురాగఘటితాభోగంబగు మనంబుతో రాగ
రసరంజితంబును లోలదృగ్విన్యాసంబును బహురూపచేష్టా
కలితంబును గృతకరకంకణఘలఘలాత్కారంబును మోహ
యవనికాక్రాంతంబును నై మదనమాయానాటకసద్విధాన
రంగమండలతాండవలోలంబగు నర్తకచక్రం బను భావంబు
దోఁప నప్పు డప్పెనురాచకొలువు చెలువారె నాసభాసౌభా
గ్యంబుఁ గనుంగొని సహస్రగోపాలుండు తనమనంబున.

237


గీ.

దేవతామూర్తు లీనరదేవవరులు
వీరికులరూపవిక్రమవిభవగతులు
తగుతెఱంగులఁ గన్నెచిత్తమున కెక్క
నేర్పరింపంగఁ జాలువా రెవ్వరొక్కొ.

238

వ.

అని సాంశయికభావంబున నున్న యతనితలం పెఱింగి సర్వాం
తర్యామినియుఁ దత్ప్రయోజనసంధానహేతువు నగు బ్రహ్మాణి
సకలవిద్యావైశారద్యంబును నశేషభాషావిశేషనైపుణ్యం
బును సుధాకల్పజల్పపాండిత్యంబును గామకళారహస్యాంత
ర్వాణిత్వంబును జతుర్దశభువనవ్యాపారజ్ఞానకలనయుం గలిగి
భూతభవిష్యద్వర్తమానసమయభంగు లెఱింగినప్రోడయుఁ
గూర్మిచెలికత్తెయు నగు తనకెంగేలిముద్దుఁజిలుకం జూచి
తదభిప్రాయం బెఱింగించి యి ట్లనియె.

239


క.

నా చేయంగల పని యిది
నీచే నొనరింపవలసె నిఖిలహితముగా
వేచని రాధాకన్యకు
వాచాకౌశలము చూపవలయును నీకున్.

240


చ.

పరువడి పేరుపేర్వరుసఁ బార్థివసూనుల నెల్లఁ జూపి త
ద్గరిమలుఁ దత్కులస్థితులుఁ దద్భుజవిక్రమరూపశీలసుం
దరతలుఁ దత్ప్రభావములుఁ దద్విషయంబులు నాది గాఁగ ద
త్పరమతిఁ జెప్పుమీ యబలభావముభంగి యెఱింగి నేర్పునన్.

241


వ.

అని యాన తిచ్చిన జననీ! మహాప్రసాదం బని మ్రొక్కి త
చ్ఛాసనంబు శిరంబునఁ దాల్చి యద్దేవి వీడ్కొని,

242


గీ.

రాధికాకన్యపెండ్లికి రాజులెల్ల
నరుగుదెంచినఁ దాను రా జవుటఁ జేసి
శశి పురారికపర్దదేశముననుండి
వచ్చెనో యన వెలిచిల్క వచ్చె మెఱసి.

243

సీ.

కలికిపాదాంగదఘలఘలాత్కృతికి మి
              న్నేటిహంసములు మాఱెలుఁగు చూప
సురలు పైఁ గురియు పూసోనల నునుగాడ్పు
              సోఁకి ఱెక్కలపొది రేకు లెత్త
లలితప్రడీనలీలావిహారంబు
              లందంద ఖగశ్రేణు లభ్యసింప
స్వచ్ఛమూర్తిచ్ఛాయచంద్రిక సవి యుబ్బి
              వెన్నెలపులుఁగులు మిన్నుముట్ట


తే.

నభ్రఘంటాపథంబున నరుగుదెంచి
యఖిలజనములు నచ్చెరువంది చూడ
నతులశుభమూర్తి యగు నాసహస్రగోపు
కరతలంబున నిలిచె నాకలికిచిలుక.

244


వ.

ఇటు నిలిచి,

245


క.

నీతలఁ పెఱిఁగి సరస్వతి
భూతలవరచంద్ర నన్నుఁ బుత్తేర నతి
ప్రీతిఁ జనుదెంచితిని నీ
కూఁతున కెఱిఁగింతు రాజకులలక్షణముల్.

246


వ.

అదె నభోమండలంబున మహర్షిగంధర్వగరుడకిన్నరయక్షా
ప్సరోగణంబులు నింద్రాదిదిక్పాలురుఁ గొలువ ననుకంపా
సంపన్నులై కొలువు చేసి హరిహరబ్రహ్మలు ప్రియవనితా
సమేతులై నారదవీణానాదంబున నానందింపుచు నీమహో

త్సవంబుఁ జూచుచున్నవారు. నీభాగ్యంబునకుఁ గొలంది
యెన్నంగలదె? మహావీరశైవశ్రేష్ఠుండవు. సత్యసంధులయెడల
వేల్పులు మిత్త్రభావంబున వర్తింతు రనుట నీయందు సుప్ర
సిద్ధం బయ్యె. నన్ను వాణికరపంకజపంజరంబుల విహరించు
దివ్యకీరరాజంబుగా నెఱుఁగుము.

247


క.

అని పలుకఁగ నప్పలుకులు
తనకర్ణపుటముల నమృతధారలగతి ని
ల్చిన వేపమానమణికాం
చనమకుటముతోడ వినయసన్నిహితుండై.

248


వ.

అద్దేవఖగరాజంబుఁ బరమదేవతాబుద్ధి భావించి తనహస్త
తలం బర్హపీఠంబు గావించి యిట్లనియె.

249


సీ.

వేదాంతరాద్ధాంతవిద్యావిశేషంబు
              నీచేఁ బ్రబుద్ధులు నేర్చికొంద్రు
శారదాదేవితో సకలశాస్త్రంబులఁ
              జర్చింపనేర్చిన చతురమతివి
దిక్పాలకాంగనల్ తియ్యన నీకల్కి
              పల్కులు నేర్చి యే ప్రౌఢ లౌట
భవదీయసంతతి ప్రాభవంబునఁ గాదె
              యతిరథుండౌట పుష్పాయుధుండు


తే.

పారిజాతఫలంబులు ప్రతిదినంబు
దివ్యవనలక్ష్ము లర్పింపఁ దృప్తిఁ బొంది

యుపనిషత్పంజరంబున నొప్పుకీర
రాజకులమౌళి ని న్నెట్లు ప్రస్తుతింతు.

250


క.

నినుబోఁటివారిచేతన్
ఘనబహుమానంబు వడయఁగాఁ గంటి జగం
బున వన్నె కెక్కె నాకుల
మును వంశము రాజవర్గములలో నెల్లన్.

251


వ.

అని యనేకవిధంబుల నభినుతించి తదుపదేశంబున గురు
జనానుమతంబునఁ బురోహితాదిభూదేవతాపూజావిధా
నంబు లాచరించి తదాశీర్వాదనాదంబులతోఁ గూఁతుచేతికి
మధూకపుష్పమాలిక యిప్పించి లోకోత్తరచరితుండును
మనోహరాకారుండును నగు పురుషోత్తము వరియించుంగా కని
దీవించినఁ దచ్ఛాసనంబునఁ గన్యారత్నంబునకుఁ బ్రాణసఖి
మైన ముకుందిని యక్కీరరాజంబుఁ దనకరంబున నిడుకొని
యద్దేవితోడఁ గూడి చతురంతయానం బెక్కి రాజసభా
మధ్యంబున నిలిచె నప్పుడు శుకవధూరత్నంబు చతురహరి
దంతకాంతభూకాంతబృందారకనందనులు జూచి యయ్య
బల కి ట్లనియె.

252


మ.

తరళేందీవరనేత్ర చూడు మిదె సప్తద్వీపసర్వంసహా
వరచంద్రావళి నేతదాఢ్యగుణముల్ వర్ణింప వేవేలు వ
త్సరముల్ పట్టును వాణికైన ననినన్ శక్యంబె వాక్రువ్వ నె
వ్వరికిం దూకొని యైన నే నొకగతిన్ వాగ్వైఖరుల్ చూపెదన్.

253

ఆ.

ఇట్టి రాజసూను లెల్ల నీయడుగుఁ గెం
జిగురు లలికవీథిఁ జేర్పఁగోరి
తగిలియున్నవారు తరుణి నీకరుణకుఁ
బాత్రమూర్తి యేనృపతియొ కాని.

254


వ.

అని యుల్లాసవాక్యంబులు నవ్వల్లవియుల్లంబు బల్లవింపఁ
జేయుచు మెల్లన నవ్వాహనం బొక్కమహీవల్లభుం డాయ
సమకట్టి యాదిట్టచిలుక యి ట్లనియె.

255


క.

ఇభగమనాచూడామణి!
విభాకరాన్వయుఁడు లాటవిభుఁ డితని న్నీ
యభినవదృగమృతధారల
నభిషేకము సేయుమా దయారసమతితోన్.

256


శా.

ఏతద్దీవ్యదుదారదోరసిమరాళేంద్రంబు దృప్యద్భుజా
రాతీరాధవకంధరాంబుజలతావ్రాతంబు ఖండించుఁ బ్ర
స్పీతాసృగ్రసధార లొల్క రణరాజీవాకరశ్రేణులన్
బ్రీతి న్వీరరసాంబులోలలహరీప్రేంఖాళులం దేలుచున్.

257


వ.

అని వెండియుఁ దద్గుణంబులు విస్తరింపఁదలంచి యాదంట
పులుఁగు పరమవిద్విలగ్నంబై యల్పవిషయరసంబునకుం
జాగనియోగిహృదయంబునుం బోని యమ్మానిని యుదాసీ
నంపుఁదలంపులం దెలిసి వాహనభారకులకు సన్న సేసి
యచ్చోటు వాసి వేఱొక్కరాకుమారునికడకు వారినిధా
నమధ్యంబున దైవయోగంబునం జేసి నిరర్థకద్వీపంబు చేరిన

నావఁ గర్ణధారుం డితరద్వీపంబునకుంబోలె నయ్యంగనం
గొనివచ్చి యతనిం జూపి యి ట్లనియె.

258


క.

కుంతలభూపతి వీఁ డలి
కుంతల! ప్రమదాహ్వయుండు కుసుమాయుధవి
ద్యాంతర్వాణి నితని నీ
యంతఃకరణమున నిలుపు మాదరలీలన్.

259


చ.

కెరలి యితండు దిగ్విజయకేళి యొనర్చెడువేళలందుఁ ద
త్సరణి మదావ[25]ళావళి మదద్రవపూరపరంపరల్ విని
ర్భరసరిదాకృతిం జని యపాంపతి కిం పొనరించు వైరిభూ
వరతరుణీదృగశ్రుజలవాహిను లొక్కటఁ దమ్మఁ గొల్చిరాన్.

260


క.

దేవులు పెక్కం డ్రీనర
దేవమణికి నైన నీవు దేవి వగుదు తా
రావర్గములో రోహిణి
దావిధునకు నైనయట్లు తామరసాక్షీ.

261


వ.

అని యప్పల్లవాధర యొల్లమి తన్మందహాసలేశంబున నెఱింగి
యింగితవేదియగు నక్కీరంబు తదనంతరరాజమంచమార్గం
బునకు నియోగించిన వేగవశంబునఁ గుటిలగతిం బాఱి గండ
శైలంబు దాఁటి మరలి యథారూపంబునఁ బ్రవహించునదీ
ప్రవాహంబునుం బోలె వాహనంబు చనియె నంత నమ్మహీ
కాంతునిం జూపి యిట్లనియె.

262

ఉ.

వారణభేది యీనృపుఁ డవారణదోరసిధారవైరిరా
డ్వారణకుంభకూటములు వ్రయ్యలు సేసి తదంతరాళము
క్తారుచిరాక్షతాంజలు లుదారతమౌళి నలంకరించి గం
భీరజయేందిరారమణిఁ బెండిలియాడు రణాంగణంబునన్.

263


క.

పోరాటల వేఁటల నీ
ధారణిపతి మత్తకరులఁ దనభుజశక్తిన్
దారించుకతన నితనికి
వారణభేదిత్వ మొనవె వారణయానా.

264


క.

వరియించు మితని నేత
త్కరభిన్నద్విరదదంతదళతాటంక
స్ఫురదంశుజ్యోత్స్నావళిఁ
దిరుగుదు సాక్షాత్తమోధిదేవతవోలెన్.

265


వ.

అని యతనియందు డిందనియందంబుపొం దరసి వసంతసమయ
లక్ష్మీ నిర్మదగజంబుఁ బాపి యెలదేఁటిఁ గుసుమితసహకారం
బునుంబోలెఁ గదియించి యక్కీరంబు కీరవాణి కి ట్లనియె.

266


క.

వారాణసి కధినాథుడు
నారీమణి యితఁడు విశ్వనాథుఁడు సాక్షా
త్కారమునఁ బూజవడయుర
యారతి నీరాజుచేత నార్యయుఁ దానున్.

267


సీ.

చంద్రకేతుఁడు పేరు చంద్రబింబానన
              కైకొమ్ము తత్కరగ్రహణకేళి

నట్లైనఁ దుహినధరాధీశకన్యకుఁ
              బ్రాణవయస్య వై ప్రతిదినంబు
నమరకన్యాసహస్రములు సేవింప భా
              గీరథీవారివిహారకేళి
నానంద మందుచు నానందవననికుం
              జక్రోడములఁ క్రీడ సలుపవచ్చు


తే.

నింక నొక్కటి వినుము మీ కిద్దఱకును
బ్రణయకలహార్తినిమిషంబుఁ బాయరాదు
శివజటాజూటగర్భకశిశిరకరక
రావళులశాసనమున నహర్నిశంబు.

268


గీ.

ఇతఁడు నీవును గూడిన నేమి చెప్ప
వామలోచన! దేవి దేవరయుఁ బోలె
మెఱయుచుందురు జగమెల్ల మెచ్చి పొగడ
నింతకంటెను సౌభాగ్య మెందుఁ గలదు.

269


వ.

అనిపలికి యప్పలుకుఁబొలంతిచిలుక యొడంబడనిచిత్తంబు
గల కలికిజవరాలి నుషఃకాలకలన యిందిర నిందీవరంబుఁ
దొలఁగించి వికచారవిందంబునుంబోలె నారాజు వీడుకొలిపి
మఱియు నొక్కపుడమిఱేనిం జేర్చి యిట్లనియె.

270


క.

భోజవిభుని నితనిం గాం
భోజవిషయభర్తఁ జూడు పొందుగ వికచాం

భోజాక్షి! మదనవిద్యాం
భోజభవుఁడు నీకుఁ బొసఁగుఁ బో పెండ్లాడన్.

271


మ.

అరిభూపత్యవరోధకేళికుధరప్రాంతంబు తద్ధాటి ని
ష్ఠురతుక్ఖారఖురాంకచంద్రకితమై సొంపార సొంపారు ని
ర్థరకాంతాహతవీరదత్తనఖచంద్రశ్రేణి నీరంధ్రభా
స్వరకుంభస్తనమండలంబన మిథస్సాదృశ్యసంపద్గతిన్.

272


ఆ.

వజ్రపదకమున్న వలనుగా దది వీడి
నిండుగౌఁగి లిచ్చి నీవు వీనిఁ
గేలిఁ దనుపు మెచ్చి బాల! నీ మెఱుఁగుగు
బ్బలకుఁ దా మయూరపదక మొసఁగు.

273


వ.

అని పలికి యద్దివ్యకీరరాజంబు రాజవదన మెఱుంగుఁజూపులు
మెచ్చొలయక వచ్చివచ్చుటం జేసి విదళితకుసుమభారంబగు
మహీరుహంబునుం బోలెఁ జెన్నుఁ దఱిఁగియున్న యన్నరేం
ద్రునియాకారరేఖఁ జూచి యచ్చపలలోచన నవ్వలియిలాత
లనాథుసమీపంబునకుం గొనిపోయి యిట్లనియె.

274


క.

గజరాజయాన కను మం
గజసన్నిభమూర్తి నితని [26]గజకేళిరతున్
గజగతి కేలిక పదివే
ల్గజములఁ దా నేలు నొప్పుగ జగన్నుతుఁడై.

275


ఉ.

నారదబర్హితాండవము నాకవధూకులచాతకక్షుధా
పారవిలోపముం గలుగ భద్రగజాంబుదదానవృష్టి భే

రీరవగర్జ నీనఁగ నరిప్రకరోగ్రదావాగ్ని యార్చుఁ దొ
ల్కారునుబోలె వీఁడు కరకంపితఖడ్గతటిద్విలాసియై.

276


చ.

నలినదళాక్షి సింహగిరినాయకుఁ జందనపర్వవేళ నీ
చెలువునిఁ గూడి నీ వెలమి సేవ యొనర్పగఁబోలు రత్నరు
గ్విలసితశృంగకోణముల వీణెలు మీటుచుఁ గిన్నరాంగనల్
కెలయుచుఁ బాడుతన్మధురగీతి వినంగల వింపుసొంపులన్.

277


వ.

అని పలికి యప్పలుకులు కలికిపొలంతి తలంపునం దగిలి నిలు
వక నళినీదళంబునందుఁ జిందు నంబుబిందుబృందంబులచందం
బునంబోలి చెలువు గలుగకయున్న కన్నెఱింగి సన్న చేసికొని
చని యొండుభూమండలేశ్వరు దండనుండి యిట్లనియె.

278


క.

బాలా! యీరాకొమరుఁడు
మాళవభూభర్త రత్నమాలికయను వీ
డేలెడువాఁ డీతని నీ
వేలుకొనుము మదనకేళి కేలిక వగుచున్.

279


మ.

అలఘుప్రాభవుఁ డగ్నిసేనుఁడనువాడౌ వీఁడె నీకుం దగున్
దళదిందీవరనేత్ర యీతఁడు జయస్తంభంబు[27]లన్ దిక్కులన్
నిలువం[28]బెట్టఁ బురందరప్రముఖదిగ్నేత్రాళి యభ్యాసలీ
లలకై దిగ్గజరాజిఁ గట్ట నవి యాలానంబు లయ్యెం జుమీ.

280


క.

పువ్వునకుఁ దావిఁ బోలెన్
జవ్వనమునకు న్విలాససంపద లొదవెన్

మవ్వమగు నితనికలిమికి
నివ్వెలఁది దనర్చునన వహింతువు కీర్తుల్.

281


వ.

అని యాడి యచ్చేడియ కలుషపల్వలోదకంబులు గోరని
చాతకశాబకంబునుంబోలె నతని నాసపడక నిరసించియుంట
యుపలక్షించి యతనిఁ బూర్వపక్షంబు చేసి పాసి చని వేఱ
క్కరాచవానిం జూపి యిట్లనియె.

282


క.

తుహినకరమండలానన
దహళీపురభర్త నీసుదర్శనుఁ గనుదు
స్సహమహితాహితరాడ్దవ
దహనశిఖాఖండవర్షధారాశ్రేణిన్.

283


శా.

చోళక్ష్మాతల మేలు వీఁడు నిఖిలక్షోణీశపూజ్యుండు లీ
లాలక్ష్మీతనయావతారుఁడు భవల్లావణ్యపుష్పాగ్రధా
రాళాభీష్టవయోమరందరసపూరం బానఁగా నేర్చు లో
లాళీంద్రంబును బోలె నంగలతికారవ్యాసక్తిఁ గేళీగతిన్.

284


గీ.

చిత్తగించినమగఁ డని సిగ్గువడక
లెస్సగాఁ జూచి పెండ్లాడు లేమ వీనిఁ
గాంతకుఁ దగిన పురుషుండు గలిగెనేని
సురతసౌఖ్యంబు తంగేటిజున్ను గాదె.

285


వ.

అని ప్రస్తుతింప నతనిసౌభాగ్యంబు మఱచి వికాసలీలావగా
హంబుగా నంతర్హాసంబున నిరాకరించుడుఁ దదంతఃకరణభం
గి యెఱింగి యక్కురంగలోచన నచ్చటు దొలఁగించి చని వే
ఱొక్కయెడ నిల్పి యాకలికిచిలుక యి ట్లనియె.

286

గీ.

చెంతరాజులు తముఁ జూచి సిగ్గువడఁగ
నాశ్వినేయులపగిది సోమార్కు లట్లు
చారుసౌందర్యకాంతి తేజముల నొప్పు
చున్న యీయిద్దఱను జూడు ముత్పలాక్షి.

287


క.

విందానువిందు లీనృప
నందనులు ప్రసిద్ధు లఖిలనరనాథులలో
నం దామరసేక్షణ! నీ
విం దొకని వరింపవమ్మ హితమతితోడన్.

288


స్రగ్దర.

కాశీజిహ్వాకరాళోకత్క[29]ల కపతులదోఃకార్ముకోగ్రాశుగాగ్ని
జ్వాలామాలాకులారివ్రజగజగమనావార్య? సాంరావిణంబా
భీలౌర్వార్చిష్మదుద్యత్పృథుకుటిలశిఖాబృందసంవిగ్నయాదః
పాలాంతర్గ్రాహఢుల్యార్భటి చటులు వడం బర్వు నుగ్రాజిభూమిన్.

289


మత్తకోకిల.

ఏడుదీవుల వీరితేరు లహీనభంగి నిరర్గళ
క్రీడనంబుల సంచరింప నరిక్షితీశులు చూచుచున్
వ్రీడ నుందురుగాని యెవ్వరు విక్రమంబులు చూపర
ల్లాడుచిత్తము ధైర్యసంపద నవ్వలవ్వలఁ ద్రోయఁగాన్.

290


వ.

అని చెప్పిన నప్పడంతుకచూపు పిపాసాతురుం డాజ్యపూరంబు
నుంబోలె నిరపేక్ష నిరీక్షింపనైన నొల్లక వారిచెలువుఁ బరిత్య

జించియున్న యన్నెలఁత నవ్వలఁ గొనిచని యాశుకరాజం
బిట్లనియె.

291


శా.

గంధానేకపరాజయాన! యితనిం గంటే చమూరేణురే
ఖాంధీభూతసమస్తదిగ్రమణశుద్ధాంతాంతరాళున్ జరా
సంధున్ గర్జితనిర్జరేంద్రకరిహస్తస్ఫారగంభీరదోః
స్కంధుం డంతకు నైన వీఁడు గదియంగాఁ జాలుఁబోరాటలన్.

292


చ.

కఱకుఁదనంబునన్ రణముఖంబున నిల్చినవైరిరాజులం
దరమిడి పట్టి తెచ్చి నిజధామమునందు సహస్రసంఖ్యలన్
జెఱనిడి చెప్పఁ జిత్రముగ శీతకరానన! వీఁడు నిచ్చలున్
గొఱియలఁబోలెఁ గట్టి నఱకు న్వడి భైరవపూజ సేయుచున్.

293


ఆ.

గహనమధ్యవీథిఁ గార్చిచ్చుచందాన
నంబురాశి బాడబాగ్ని యట్లు
విమతబలమునడుమ వీఁడు శౌర్యము చూప
సురలకైనఁ దేఱి చూడరాదు.

294


క.

ఈరాజుఁ బెండ్లియాడిన
నోరాజీవాక్షి నీకు నొదవు నశేష
క్ష్మారమణకామినీకర
నీరేరుహదత్తరత్ననీరాజనముల్.

295


క.

అనిపలికిన నప్పలుకులు
విని మే న్గరువాఱ నర్ధవీక్షల నతనిన్
గను ముగ్ధఁ జూచి సాత్త్విక
మునఁ గా దిది చిన్ని భీతి మొనసిన దనుచున్.

296

వ.

తన్మనోభావంబు భావించి యవ్వేల్పుఁజిలుక యాచిలుకల
కొలికి మార్జాలముఖంబున దలఁకు చిలుకనుంబోలె నతని
సమ్ముఖంబునకుఁ దొలంగించి మఱియును బేరుపేర రాజుల
నెల్లం గలయం జూపిన సరసగంధవిహీనంబగు బంధుజీవజా
లంబునుంబోలె రిత్తచూపరితనంబు వడసిన గుణశూన్యులం
గాఁ బరిగణింపుచు దృణీకరించి వచ్చునయ్యాదిగర్భేశ్వరి
మహారాజసప్రకృతి కచ్చెరువందుకు వచ్చి ముందటఁ బురా
కృతపుణ్యఫలవిశేషంబున భాగ్యదేవత పేదకుఁ బెన్నిధిం
జూపినట్లు దయానిధానంబగు మాధవుం జూపి తత్పురోభాగం
బున నిలిపిన బలపరాక్రమసంపన్నులును దిక్పాలకోపమాను
లును రూపవంతులును నవవయోవిలాసులును బిరుదుతులా
కోటికోటిసంఘటితమణికిరీటప్రజ్వలితపాదపదులును మహా
మానధనులును మూర్థాభిషిక్తులును నగునుత్తమక్షత్త్రియ
కుమారులు వల్లవరాజకన్యచేతఁ దిరస్కారంబు వడసి హాస్య
రసస్థానంబై మానంబు లూనంబై పోవ సంతోషరసంబులు
దిగంగాఱి యోటికడవలచాలుపుపోలిక రిత్తవడియును జిత్ర
రూపంబులచందంబునఁ జేష్టలు దక్కియు దారుకృత్రిమా
కారంబులప్రకారంబున మ్రానువడియు నాఱినదీపదండం
బులమాడ్కిఁ దేజంబులు వొలిసియు వాసరావసానసమయ
బిసరుహవిసరంబులజాడ వ్రీడంగ్రాఁగి వాడినమొగంబులు
వ్రాల్చుకొని నిట్టూర్పులు నిగుడ్చుచు దైన్యంబునకుం బా
లుపడి యుండి రాసమయంబున.

297

క.

కోరికలఫలము, వలపుల
యీరిక, వలరాచవాని యేపు, సుఖశ్రీ
సార మిదె చేరెనని యా
నారీమణిఁ జూచెఁ బద్మనయనుఁడు ప్రీతిన్.

298


క.

ఆఁకటిపెచ్చున మలఁగెడు
చాకోరం బమృతకిరణచంద్రికఁ గని యొ
క్కూఁకువఁ గవిసినకరణి సు
ధాకరముఖిఁ బొదివెఁ గలయఁ దద్వీక్షణముల్.

299


క.

జలజదళాక్షునిముచ్చట
తొలుచూపులు వాఱి నిలిచెఁ దొయ్యలి చనుగు
బ్బల సతుల రూపమునకుం
గల శృంగారంబు లవియె కావె తలంపన్.

300


క.

మారుని నగరికిఁ గనక
ద్వారస్తంభంబులయిన తరుణినునుఁదొడల్
చేరుఁ దదంతర్లీలలు
గోరున్ దిగజాఱు నూఁతఁ గొనుమణికాంచిన్.

301


చ.

కడఁక నితంబచక్రమునఁ గ్రాలుచు నెత్తము లెక్కి యెక్కి జా
ర్పడి నతనాభికూపమునఁ బ్రభ్రమణం బొనరించి యొక్కమై
వెడలటనారునం దగిలి వెండ్రుక వట్టియుఁ గొండఁ బ్రాఁకె న
న్నొడువుగ నవ్విలాసిని చనుంగవఁ జెందె మురారిచూ పొగిన్.

302

క.

మచ్చికఁ జొచ్చినచోటులఁ
జొచ్చురహస్యస్థలముల సుడిగొను మలయున్
గ్రచ్చఱ నవయవరుచులకు
నచ్చెరువడు జవ్వనంపు టామనికలమున్.

303


వ.

మఱియును,

304


చ.

మెలఁతుకనాభియన్ కొలన మేలిమిమేఁతలు వట్టి లీలమై
వళులను లేఁగడళ్లఁగయి వ్రాలుచు నల్లనరోమరాజిశై
వలలతఁ దూఱి మోవియెఱ వాంఛవడిం జని వాలుఁగన్మెఱుం
గులవలఁ జిక్కె గోపకులకుంజరు లోలకటాక్షమీనముల్.

305


సీ.

కెందామరలయందు నిందిందిరమువోలెఁ
              జరణయుగంబున సంభ్రమించుఁ
బులినమండలమునఁ గలహంసమునుబోలెఁ
              బిఱుఁదు చక్కటిఁద్రొక్కి బిత్తరించు
నగశృంగములఁ గల్కి నమిలి కొదమవోలె
              గుబ్బచన్నులమీఁద గునిసియాడు
నారఁబండిన పండుఁ గీరరాజమువోలె
              నమృతాధరముఁ బ్రేమ నాక్రమించుఁ


తే.

గురులఁ గబళించుఁ గనుమెఱుంగుల భ్రమించు
నలిక వీథిఁ జరించుఁ జెక్కులకు నొఱగు
గళమునఁ బెనంగుఁ గక్షభాగమున నొలయు
మాధవునిచూపు సతిరూపుమరులఁ జిక్కి.

306

ఆ.

చక్రవర్తి యయ్యె జలజనేత్రునినేత్ర
మతివజఘనచక్ర మాక్రమించి
కొమ్మమోవితేనె గొని సుధాంధ్రశ్శ్రేష్ఠుఁ
డామహత్ముఁ డగుట యరుదె యింక.

307


సీ.

కమలాక్షివికచదృగ్జాలకవిచికిల
              సూనవల్లరులకై సుడిసిసుడిసి
కాంతమనోహరకక్షభాగస్ఫుర
              ద్ద్యుతిలతాకుంజముల్ దూఱితూఱి
మత్తకాశినిసముకద్వృత్తవక్షోజర
              థాంగదంపతుల జట్టాడియాడి
వనితమృదూరుసౌవర్ణరంభాకుంభి
              నీరుహచ్ఛాయల నిలిచినిలిచి


తే.

లేమవళిభంగవదన నాళీకచికుర
మధుపవిలసితయౌవనాంభఃప్రపూర్ణ
విభ్రమాబ్జాకరమున గోవిందువలపుఁ
జూపులోలాడె మదనసంతాప మడఁగ.

308


వ.

ఇట్లు మాధవుండు రాధలావణ్యరాజీవాకరంబున నిజలో
చనపుండరీకంబులు దేలియాడఁ గోర్కులచొక్కునం జిక్కి
నమనంబున నిట్లనియె.

309


సీ.

అమృతాంశుఁ డెంతదానముఁ దా నొనర్చెనో
              పొలఁతి నెమ్మోముతోఁ బోల్పఁబడియె

నళులెట్టి పుణ్యాటకవులనిష్ఠ మెలఁగెనో
              యింతిపెన్నెరులకు నీడువడసెఁ
దమ్ము లెన్నెన్ని తీర్థమ్ములఁ దోఁగెనో
              సతిక్రాలుఁ గన్నుల సాటినొందె
గజము లేక్షేత్రమార్గముల వర్తించెనో
              చెలువనడకు సరి చెప్పనొప్పెఁ


తే.

గాంచనము భూమి నేమి సత్కర్మములకు
వచ్చెనో చామ మైచాయ వన్నె కెక్కెఁ
జిలుక లేసత్యవాక్యముల్ పలికె ననియొ
యబలమధురోక్తులకు సవతయ్యె నిపుడు.

310


క.

కౌఁగిటికి వెక్కసంబై
వీఁగుఁ జనుంగవకు నదురు విధుముఖినడుమే
లాగున నోర్చెనొ వ్రేఁగా
తీఁగెకు [30]నుంగాయ లనుట దృష్టం బయ్యెన్.

311


క.

కఱకంఠుకంటిమంటల
చుఱచుఱ రూపఱిన యాప్రసూనాస్త్రుఁడు గ్ర
మ్మఱఁ బెక్కురూపముల నీ
తెఱవవిలసదమృతపూర్ణదృష్టి జనించెన్.

312


సీ.

కొనవాఁడిగోరు మోపినయంతనే బిట్టు
              వగులవె యీయింతి బిగువుచన్ను

లలమిపైఁ జేవేయునంతనే యెచ్చిఱి
              కరఁగవేఁ యీకాంతకళలపట్లు
చుంబనక్రియకు వా జూపినయంతనే
              తొరఁగదే యమృత మీతరుణిమోవి
ప్రేమఁ గౌఁగిటను జేర్చి నయంతనే యీల
              తాంగి దా మఱవదే యవయవములఁ


తే.

బంచశరకల్పతరుపక్వఫలము దీని
ననుభవింపంగఁ గలదొకో యనుచు శౌరి
చూపుతీపులచిత్తంబు చూఱవిడిచెఁ
గొదమగుబ్బెతఁ గనుగొన్నఁ గోర్కు లరుదె.

313


గీ.

కాముఁ డఱ్ఱాడుచున్నాఁడు కన్నె సుప్ర
సన్నచంచలలోచనాంచలములందు
మించుగుబ్బల నిది గౌఁగిలించెనేని
యవయవంబులు వొదలి ఝల్లనకయున్నె.

314


క.

మదనునకు వెక్కసం బీ
మదవతి మదగర్భరేఖ మహనీయసుఖా
స్పదలీల కదియమూలం
బిది తనమై నెట్టి వాని కిచ్చునొ దయతోన్.

315


వ.

అని పలుకుచున్న నమృతకిరణచంద్రికాంకురనికరంబులు
సోఁకిన తుహీనకరకాంతగ్రావంబునుబోలెఁ దదీయమధుర
దృక్పరంపరాతరంగసమాలింగితంబైన హృదయం బమందా

నందరసస్యందనప్లుతం బగుచుండ మర్త్యామర్త్యకామినీనయ
నోత్సవరూపశీలుండైన మదనగోపాలుండు గండమండలవి
సారిచారుపులకకనకకలికారామణీయకసంపన్నుండును, సం
ప్రాప్తసందష్టృకప్రసన్నుండును సందర్శితముహుర్ముహుర
ప్రతిమవల్లభాభూవల్లికావేల్లనవిభాసికుసుమకార్ముకకఠో
రజ్యాటంకారకాతరీకృతపాంథస్వాంతరతికాంతనిర్వక్రపరా
క్రమవిభవాడంబరప్రచండదోర్దండుండును శిరఃకంపితధళధ
ళాయమానవజ్రమాణిక్యకుండలయుగళమయూఖమండలుం
డును నైయున్న యమ్మోహనమూర్తిం జూచి రాధావరారో
హకు [31]నూహాపోహనివహంబు లసంఖ్యంబు లంకురింప నిలిం
పశుకతిలకం బి ట్లనియె.

316


క.

వారిజలోచన! నందకు
మారు నితని మదనదివ్యమంత్రకళాత్మున్
గోరి దృగుత్పలదళముల
నారాధన మాచరింపుమా తత్పరతన్.

317


క.

నందునకు నయ్యశోదా
సుందరికినిఁ బూర్వజన్మసుకృతఫలం బీ
చందమున నందనుండై
చెందెన్ దబ్భాగ్యమహిమ చెప్పఁగఁ దరమే.

318


గీ.

సకలలోకరాజ్యైకలక్ష్మికి నెలవుగఁ
జేసి వ్రేపల్లె యేలు నీచిన్నెలాఁడు

చామ! యేతన్మహాదివ్యశాసనంబు
కమలగర్భాదులకుఁ బుష్పగర్భంబు.

319


క.

గంభీరదీర్ఘబాహా
కుంభీనసుఁ డితనియన్న కోమలి యతఁడున్
జృంభాంతర్ఘనకీర్తి
స్తంభముక్రియ నున్నవాఁడు దర్శింపు హలిన్.

320


క.

వ్రేల్మిడి నీతఁడు ప్రజ్వలి
తోల్ముకముఖునిం బ్రలంబు నుక్కణఁగించెన్
బల్మేమి యనిన నతనికిఁ
గేల్మొగిచి మృగాక్షి మగుడఁ గృష్ణునిఁ జూచెన్.

321


క.

వల పెక్కడఁ గలిగుండెడుఁ
దలఁపును నక్కడనె యుండుఁ దలఁపుబడినె చూ
పులుగలయఁ బొలయుఁ బై పైఁ
జెలువలకుం బురుషులకు విశృంఖలవృత్తిన్.

322


క.

చూపెఱిఁగి దివ్యకీరము
గోపాలున కింపుసొంపుఁ గొలుపుచు సుమన
శ్చాపసహస్రవిలాసో
ద్దీపితు మాధవునిఁ బ్రస్తుతింపుచుఁ బలికెన్.

323


శా.

ఓలీలావతి చూడు మీవిభు జగజ్జ్యోతిర్మయోద్ధామ తే
జోలక్ష్మీవిభవాభిరామమగు వక్షోవీథిమాణిక్యమున్
నీలేందీవరకోమలాంగరుచియున్ శ్వేతాంబుజస్వచ్ఛదృ
లంబున్ వలపించుచున్నది జగజ్జాలంబుఁ గేలీగతిన్.

324

ఉ.

ఏతదుదారచక్రము సుమీ మృగలోచన! ఖేచరామరా
రాతి ధరోరుమూర్తి శిఖరప్రకరంబుల దుర్నిరీక్ష ని
ర్ఘాతశతాకృతిం జదిపి గహ్వరిభారము మాన్పుచుండు న
త్యాతతలీల శూలిచతురాననముఖ్యులు సన్నుతింపఁగన్.

325


శా.

నందుం డింద్రమఖంబు భక్తిమెయి నానాద్రవ్యసంపత్తిగో
బృందాభీరసమేతుఁడై నడపవారిం చప్డు తద్వైరి తా
మందధ్వానఘనాభ్రవర్షితమహాశ్మశ్రేణులన్ వారి కే
కుందుఁ జెందక యుండ నెత్తె నితఁ డాగోవర్ధనాద్రీంద్రమున్.

326


ఆ.

ఇతనిదివ్యలీల లెలమి నలువమ్రోల
వాణినారదాదివైణికులకు
వీణె యిగురుకొనఁగ వివిధభంగులఁబాడి
నేర్పుఁ జూప విందు నీరజాక్షి.

327


ఉ.

భావ మెలర్ప గోపికలఁ బల్వుర వేణు విచిత్రగీతి బృం
దావనమధ్యవీథులకుఁ దార్చి లతాగృహమంటపంబులన్
గేవల మన్మథుం డితఁడు కేలి యొనర్చు నిరంతరంబు నీ
వీవిభుఁ గూడి యిందఱకు నేలిక వ విహరింపు ముగ్మలీ.

328


క.

కలగొనఁజూచితి రాకొమ
రుల నీ కొనగూడ రెవ్వరును జగమున నీ
తలఁపున కెక్కినవలపుల
కలికిమగఁడు మాధవుండె కాని మృగాక్షీ.

329


వ.

అని పలికిన కీరరాజంబుపలుకు లాకర్ణించి తిలకించి.

330

శా.

సాక్షాన్మన్మథు, మన్మథప్రణయ సమ్యఙ్మందహాసోల్లస
చ్చక్షుఃపద్ము, నిజస్వరూపవిహితస్వాంతుంద్రిలోకాంగనా
వీక్షాంభోజదళార్కునిన్ బ్రియతము న్వీక్షించె వామాక్షి సా
పేక్షస్వైరకటాక్షజాలములఁ బుష్పేషుం బ్రబోధింపుచున్.

331


ఉ.

ప్రేమరసార్ద్రదృష్టియుఁ బరిస్ఫురితస్తనకంటకంబు ల
జ్జామిళితానతాస్యజలజస్మరగర్భితమందహాసరే
ఖామధురత్వమున్ విమలగండతలశ్రమవారిలేశమున్
రామ మురారిఁ గైకొనుతెఱం గెఱిఁగించె నృపాలకోటికిన్.

332


మ.

హృదయాబ్జాతము సంతసింప మరు లెంతేన్ నుబ్బఁగా నంగముల్
వొదలన్ లజ్జ పెనంగఁగన్ బులకముల్ పుంఖానుపుంఖంబు లై
యొదవన్ వంచనలోలదృష్టిఁ జిఱున వ్వొప్పార లీలాగతిన్
సుదతిన్ జూచు మురారిచంద్రముఖి చూచున్ గోపికావల్లభున్.

333


క.

పొలఁతియు విభుఁడును నురవడిఁ
దెలిమొగములఁ జూడఁ జూడ దృష్టులు నడుమన్
గలగొని సమధుపజలరుహ
దళవందనమాలికలవిధంబున నొప్పెన్.

334


వ.

అప్పుడు.

335


మ.

కనుఁదమ్ముల్ వికసింప నంగలతికాకంపంబు గండస్థలీ
స్తనరోమాంచము మేలుకీలు దెలుపన్ ధాత్రీవరుల్ చూడనం
గన మాం రక్షతు తే కటాక్షవిభవః కామాకృతే సంతతం
బనుచున్ బువ్వులదండ వైచెఁ గడఁకన్ బ్రాణేశుకంఠంబునన్.

336

క.

సురసతులు పుష్పవర్షముఁ
గురిసిరి దుందుభులు మ్రోయఁ గొనకొని మింటన్
వరమునిజయజయపుణ్యమ
ధురనాదము లెసఁగ నావధూవరులపయిన్.

337


క.

ఆలోఁ దత్పురపరిసర
కాళిందీసింధువికచకమలపరాగ
శ్రీలంపటవీచిఘటా
వ్యాలోలానిలము దనిపె నామిథునంబున్.

338


సీ.

పెండ్లికూఁతునకును బెండిలికొడుకున
              కనుకూలదాంపత్య మనెడివారు
మేలుగా నెల్లర మేలున కీబాల
              యచ్యుతు వరియించె ననెడువారు
తగుమాటలాడి మాధవునిరాధికఁ గూర్చె
              నమరకీరంబు మే లనెడువారు
రమణికి నిజమనోరథమైన నెయ్యపు
              మగఁ డంచును హరినిఁ బొగడువారు


ఆ.

మధురవాణిసరసమధురభాషణముల
నెరసెఁ గూర్మిలోన నిరువురకును
సఫలమయ్యె నిపుడు సకలంబు నెఱుఁగ న
న్యోన్యయోగసిద్ధి ననెడువారు.

339


ఆ.

అనుచుఁ బురజనంబు లభినుతింపుచు [32]జయ
పెట్టి రొక్కరొకరె ప్రియ మెలర్ప

గరిమ వందికోటి కైవార మొనరించె
నావధూవరులకు భావ మలర.

340


శా.

శ్రీరామారమణీయవక్ష! నవరాజీవాక్ష! లోకైకశి
క్షారక్షాకరణప్రవీణ! మకరాంకబ్రహ్మపారీణ! బృం
దారణ్యస్థలసద్విహార! హితపూజ్యాకార! దృఙ్మోషణా
భీరస్త్రీహృదయాధినాయక! మరుద్బృందేష్టసంధాయకా!

341


క.

అక్షయగోపీతరళక
టాక్షమధువ్రతవికాసి హాసకుసుమగు
చ్ఛాక్షీణ సత్కృపామధు
లక్షితనవకల్పవృక్ష లక్ష్మీవక్షా.

342


మాలిని.

సుజనహృదయవాసా శుద్ధసౌపర్ణవాసా
వ్రజసుతవరమిత్త్రా వైరినీహారమిత్త్రా
కుజనవిషమరూపా క్రోడజుర్దాంతరూపా
త్రిజగదభినుతాత్మా దివ్యతేజోమయాత్మా.

343

గద్య. ఇది శ్రీమన్మదనగోపాలచరణకమలసేవాధురీణ సత్కళా
పారీణ కృష్ణభట్టారకపౌత్ర చింతలపూడి కామయ ప్రభు
సుపుత్ర సుకవివర్య రాధామాధవయెల్లనార్య
ప్రణీతం బైనరాధామాధవం బనుశృం
గారప్రబంధంబునందుఁ
జతుర్థాశ్వాసము.

—————

  1. కర్తవ్య (మూ.)
  2. దట్టీలు (మూ.)
  3. జలజాకుచదనమును (మూ.)
  4. బరచు కయ్యపు దలరుల (మూ.
  5. త్రిపుట (మూ.)
  6. కలకంఠి జడయల్కకసరు (మూ.)
  7. మహీధరా
  8. గంగాబిసవల్లులు; గరచి (మూ.)
  9. వైచుచున్నవొ (మూ.)
  10. చివాయివదలక (మూ.)
  11. వేవులాడ (మూ.)
  12. నవిరెం గాడించు (మూ.)
  13. లగుచున్ (మూ.)
  14. పూజాలు (మూ.)
  15. చలంగాములును (మూ.)
  16. చీఁకటి దనబొంగు వారినట్లు (మూ.)
  17. బహుళదామము (మూ.)
  18. నుపను పరదు (మూ.)
  19. అందల బలువైన (మూ.)
  20. దానప్రతి (మూ.)
  21. వారాకలోన్మాది
  22. దైత్య
  23. మంర్దు (మూ.)
  24. వ్రీడారదాగఘట్టితా (మూ.)
  25. ళావధి (మూ.)
  26. గజకేతురంగళి (మూ.)
  27. లశ్వానలన్
  28. బెట్టివు (మూ.)
  29. ఉత్కలతపతులు (మూ.)
  30. నూగాయ (మూ.)
  31. నీహాపురోహ (మూ.)
  32. జయము వేడి రొకరికొకరు (మూ.)