బాల నీతి/ధైర్యము
ఆ. వె. దంతియడుగులోనఁ♦దక్కినజంతుచ
యంబునడుగులెల్ల♦నడఁగి యుండు
నట్ల ధర్మకోటు♦లన్నియులోనగు
నిద్థగుణ యహింస♦కింతనిజము.
(భారతము.)
ధైర్యము.
థైర్యమనఁగా నాపదలవలన వికారము నొంద కుండ
కార్యోత్సాహముకలిగియుండుట.
ఇది, మనోధైర్యమనియు, దేహబలముకలిగినందు వ లనఁగలుగు ధైర్యమనియు రెండువిధములనుండును. ఈధై ర్యమొకకార్యము సాధించుటయందుఁగాని పౌరుషమునందుఁ గాని యొకబలవంతునియాశ్రయమువలనఁగాని జనించుచుం డును. ఈధైర్యము కలిగినవారిని ధీరులని వచించెదరు. వీరలె కార్యసాధకులు. ఈధీరులు తాముదైవవశమున నొకానొ కప్పుడు పలుకడగండ్లఁజిక్కినను వానినెంతమాత్రము లక్ష్య ముంచక తమపనినే కొనసాగించుకొన యత్నించుచుందురు. కాఁబట్టి ధీరులెప్పుడైన నెన్నిదుఃఖములుకలవారైన నవి యి తరుల కగుపఱచకుండ నుండును. ధీరులు వానలఁదడసినను, నెండలఁ గ్రాగినను సరకుసేయక కార్యముసాధించుచుందురు. ఈధీరులు మెత్తని పరుపులను, కఱకునేలలను, పంచభక్ష్య పరమాన్నంబును, గందమూలఫలాహారంబును, జీనిచీనాంబ రములను, జీర్ణాంబరములను, లాభనష్టములను, గీర్త్యపకీర్తు లను, సుఖదుఃఖములను నుద్యానవనవిహారంబును, దుర్గమ కాననాంతరిపరిభ్రమణంబును, మొదలగువానినన్నిఁటిని స మములుగానెంచి సమయానుకూలముగా నడచుచు నితరుల మనములనొప్పించక కార్యములసాధించుచు లోకమునకు మే లుఁజేయుచుందురు. ధీరులు తాముపూనినపని కెన్నియాతం కములువచ్చినను నవియన్నియు లక్ష్యముచేయక యాకార్య మును నెఱవేర్చుకొనుచుందురు. ధైర్యము కలవాని నెట్టివిపత్తు లైన బాధింపఁ జాలవు. లోకమున ధైర్యములేక పరుగెత్తు చుండుమబ్బులను గాలిపాఱఁద్రోలునుగాని ధైర్యమూని పరు గిడక డీకొనసిద్ధముగానుండు ధరాధరములఁ బాఱఁద్రోలలే దుకదా. కాఁబట్టి ధైర్యవంతుని నెవరును బాధింపఁజాలరు. ధై ర్యమవలంబించనిది యేకార్యమును జేయఁజాలము. చూడుఁడు. ఒకఁడులోకోపకారము సేయనెంచి యొకమహానదినిఁగాంచి దీనియుదకము జనులకందఁ జేయవలయుననుతలంపున దాని కొకదరివేయ నుద్యుక్తుఁడాయెను. కాని యాతఁడు ధైర్యవం తుఁడుకాకపోవుటవలనఁ బ్రతిప్రదేశమునకువచ్చి యెడ్డున నిలువఁబడి యిక్కడ నెంతలోతుకలదోయని భయపడుచుఁ దానూనినపనిఁ గొనసాగించకొనలేకపోయెను. వాఁడే ధీరుఁ డైనయెడల ధైర్యముఁగైకొని యేదియొయొకప్రదేశమున నదిలోనికిదిగి యెంతలోతుకలదో యాసంగతిఁదెలిసి కొని యొడ్దువేసి జనులకుపకారముఁజేయకుండునా? కాఁబట్టి ప్రతి కార్యమునకును ధైర్యముకావలెను. ధీరత్వముకలవాఁడు సంప దలఁబొందినను, డిందినను, గొప్పవారలు దూషించినను, భూ షించినను, గీడులుసంభవించినను, సంభవించకపోయినను, దు దకుఁ దనకుమరణముతటస్థించుసమయమువచ్చినను తబ్బిబ్బు పడక ధైర్యమవలంబించి యాకష్టములదాఁటు నుపాయము ను యోచించు చుండును. జనులు సామాన్యముగా నాధీరునిఁ జూచిన నాతనికేలోటునులేదు. ఇంకను మనము నిర్లక్ష్యము గాఁ జూచినంతమాత్రమున వానిధీరత్వమెచటికేగును? నిప్పు ను దలక్రిందుగానుంచినను దానిసెగలు పైకిఁగదావ్యాపించు ను. ధీరత్వముచేతవచ్చుయోగ్యత యింకొకదానిచేత రాదు. ధీ రులు విఘ్నములకు భీతిజెందక పనిఁ బ్రారంభించి నడుమ విడువకుండ నాపనిని గొనసాఁగించు కొందురు. దాన విశేష కీర్తిఁ జెందఁ గలరు.
అట్లుకీర్తిఁజెందినవారును బూర్వమందునఁగలరు. అం దునఁ గొందఱసంగతిఁ దెలియఁబఱచెద.
మున్ను సురాసురులు ధైర్యమవలంబించి ఘోర గభీ రమగు సముద్ర మధ్యమందు మందర పర్వతమును దఱచిన మొదట నాసంద్రమునఁ బెరుఁగు రత్నములు, మొదలగుమం చివి జనించినవని సంతోషించి తృప్తింజెంది యూరకుండిరా? తదుపరి ప్రాణోపద్రవకరమగు విషముమొదలగు చెడ్డవి పు ట్టినప్పుడు వానికి భయపడి మిన్నకుండిరా? మంచివి పుట్టిన వని భయపడి యూరుకొనలేదు. విషముమున్నగు చెడ్డవిపుట్టి నవని భయపడి యూరుకొనలేదు. ఇఁక వారెప్పు డూరుకొని రన? తాము సాధించఁదలఁచుకొన్న యమృతము పుట్టిన తరు వాతఁ దృప్తిఁజెంది పనిఁజాలించిరి.
కాబఁట్టి యెట్టి కాలమందైనను ధీరులు ఆటంకములకు భయపడక నడుమనడుమ స్వాభావికముగాఁ గలుగు సుఖదుః ఖములఁ బాటింపక తాముపూనుకొనిన కార్యమును సాధించి తీరుదురు. కావున మనము మంచి పనులయందు ధైర్యమూని యవిబాగుగాఁ బ్రయోజన మందువఱకును నడుమఁ గలుగు సుఖదుఃఖముల సరకుసేయక "యెన్నిదినముల కీకార్యము నె ఱవేఱదే" యని విసుఁగుకొని విడువకయుండి యాకార్య ఫల ములనంది సుఖమును బొందుదము.
క. ధృతి యారోగ్యము నొసఁగును
ధృతియుజ్జ్వలలక్ష్మిఁదెచ్చు♦ధృతి కీర్తిసము
న్నతిఁజేయుఁ గాలగత్యవ
గతి గలిగినఁ గలుగు ధృతి వి♦కారవిదూరా!
(భారతము)