బాల నీతి/ఐకమత్యము
క. కలిమియచుట్టలఁజేర్చుం
గలిమియ చెలులనుఘటించుఁ♦గలిమియశౌర్యో
జ్జ్వలుఁడనిపించుం గలిమియ
పలువురు సద్బుద్థియనఁగఁ♦బరగంజేయున్
(భారతము)
ఐకమత్యము
జనులొకపనియందున భిన్నభావములులేక చేరికగా నుండుట యైకమత్యమనబడు.
ఈయైకమత్యము పరస్పరప్రేమ గలిగించుచుండును. ఇదియె దిగంతములఁగీర్తిని వ్యాపింపఁజేయుచున్నది. ఇదిసర్వ త్ర సాధకము. కాన దీనిని దప్పక జనులవలంబించవలయును. కాని యీయైకమత్యమును మంచిపనులయందె యుపయోగిం చుచుండవలెను. అటులఁజేయుటయే శ్రేయస్కరము. ఐకమ త్యములేనివారలు మహాపరాక్రమశాలులైనను గొనరాని వారుకాఁగలరు. మనమైకమత్యముకలిగి యుండనిది యేపని నిచేయజాలము. మనమువిస్తరియందున బువ్వనుంచుకొని మన చేతియైదువ్రేళ్లు నొకచోఁ జేర్చనియెడల మనమాయన్న మును భుజించగలమా? లేము. కాబట్టి ప్రతివిషయమునను నైకమత్యముకావలయును. ఈయైకమత్యమునన్నదమ్ములును, దండ్రికొమరులును నత్తకోడండ్రును, భార్యాభర్తలును, మఱియునింటిలోనివా రందఱును గలిగియుండినయెడల గృహమునఁగలతలులేకగృ హకృత్యములఁ జక్కగానడుపుకొనఁగలరు. వారలకుఁ దమ గృహమె భూతలస్వర్గముగా నొప్పుచుండును. ఈయైకమ త్యముకలిగినవారిని నితరులెంతమాత్రమును భాధింపఁజాలరు. కానఁబ్రతివాఁడు నీయైకమత్యమును గలిగియుండవలెను.
"ఉహ్హు" యనియూఁదినంతమాత్రమున నూరుదాటి పోవునంతబలముగలిగినవారలు కొందఱైక మత్యముతో నుం డినయెడల వారలే జగజెట్టినిఁగూడనోడించి తమకాళ్లనుబట్టు కొనునటులఁ జేయఁగలరు. అల్పములగుకొన్ని గడ్డిపోఁచలుకలి సి బలిష్ఠమగునొకయేనుఁగునుబట్టి కట్టివేయుచున్నవికదా ఈ యైకమత్యముకలిగినవారలు బలములేనివారైనను నొకపని యందొకటె యభిప్రాయముకలిగియుండిన వీరాపనియెంతగొ ప్పదైనను జిటికలోదానినిజేసి కృతార్థులుకాఁగలరు.
ఇట్లైకమత్యముతో నల్పబలులు గొప్పపను లొనరించి కీరితిని గడించినవారు కలరు. వారలలో నొక సమూహమును జూపించుచున్నాను.
తొల్లి వానరు లల్పబలము కలవారైనను జాలమంది యొకటిగాఁజేరి యగాధంబగుసముద్రముపైఁ గట్టవేసి లంక కు మార్గమేర్పరచిరి. అటుతరువాత రామకార్యార్ధమై లంకా పట్టణముఁజేరి మిక్కిలిబలముగలవారును, బగలుచూచినరా తిరి కలలోనగుపడి గుండెలుజల్లుమనిపించెడివికారాకారముక లిగినవారును, మాయాయుద్ధము తెలిసినవారును, నగురాక్ష సులతో యుద్ధమొనరించి వారినందఱినిఁ జెండి చెకపికలాడి రి. అంతట నీవానరు లసాధ్యంబగు నా శ్రీరామకార్యమును నెఱవేర్ఛి కృతార్థతఁగాంచిరి.
కనుగొంటిరా! ఆవానరులు కొంచెపుబలముకలవారై నను వేలకొలఁది యొకటిగాఁ జేరుటవలనఁగదా యగాధం బగునబ్ధికి మహత్తరంబగునొకవంతెనవేసి దానివలన లంకా పట్టణముఁజొచ్చినది. మఱియు నీయైక మత్యము వలననెకదా యావానరులు పటిష్ఠులగు నారక్కసులను గొట్టి కోలాహల ముఁజేసి శ్రీరామకార్యము నెఱవేర్చి కృతార్థతఁగాంచఁగలిగి నది. కాఁబట్టి మనమైకమత్యముకలిగి గొప్పగొప్పపనులఁజేసి గొప్పవారలచేత మెప్పునుబొందుచుందము.
తే. గీ. బలముఁగలవానిఁ బలువురు♦బలవిహీను
లొక్కటైకూడి నిర్జింతు♦రుత్సహించి
మధువుఁగొన నుత్సహించిన♦మనుజుఁ బట్టి
కుట్టి నిర్జించు మధుకర♦కులమునట్లు.
(భారతము.)