అయోధ్యాకాండము - సర్గము 100

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search
వాల్మీకి రామాయణము
రామాయణ కాండములు
1. బాలకాండము
2. అయోధ్యాకాండము
3. అరణ్యకాండము
4. కిష్కింధకాండము
5. సుందరకాండము
6. యుద్ధకాండము
7. ఉత్తరకాండము

జటిలం చీరవసనం ప్రాఝ్ణ్జలిం పతితం భువి |

దదర్ష రామొ దుర్దర్షం యుగాంతె భాస్కరం యథా || 2-100-1

కథం చిదభివిజ్ఝ్ణాయ వివర్ణవదనం కృ్ఇషం |

భ్రాతరం భరతం రామహ్ పరిజగ్రాహ బాహునా || 2-100-2

ఆఘ్రాయ రామహ్ తం మూర్ధ్ని పరిష్వజ్య చ రాఘవహ్ |

అంకె భరతం ఆరొప్య పర్యపృ్ఇగ్చ్ఛత్ సమాహితహ్ || 2-100-3

క్వ ను తె అభూత్ పితా తాత యద్ అరణ్యం త్వం ఆగతహ్ |

న హి త్వం జీవతహ్ తస్య వనం ఆగంతుం అర్హసి || 2-100-4

చిరస్య బత పష్యామి దూరాద్ భరతం ఆగతం |

దుష్ప్రతీకం అరణ్యె అస్మిన్ కిం తాత వనం ఆగతహ్ || 2-100-5

కచ్చిద్ధారయే తాత రాజా యత్త్వమిహాగతహ్ |

కచ్చిన్న దీనహ్ సహసా రాజా లొకాంతరం గతహ్ || 2-100-6

కచ్చిత్సౌమ్య నతె రాజ్యం భ్రశ్ఠం బాలస్య షాష్వతం |

కచ్చిచ్హుష్రూశసె తాత పితరం సత్యవిక్రమం || 2-100-7

కచ్చిద్ దషరథొ రాజా కుషలీ సత్య సంగరహ్ |

రాజ సూయ అష్వ మెధానాం ఆహర్తా ధర్మ నిష్చయహ్ || 2-100-8

స కచ్చిద్ బ్రాహ్మణొ విద్వాన్ ధర్మ నిత్యొ మహా ద్యుతిహ్ |

ఇక్ష్వాకూణాం ఉపాధ్యాయొ యథావత్ తాత పూజ్యతె || 2-100-9

సా తాత కచ్చిచ్ చ కౌసల్యా సుమిత్రా చ ప్రజావతీ |

సుఖినీ కచ్చిద్ ఆర్యా చ దెవీ నందతి కైకయీ || 2-100-10

కచ్చిద్ వినయ సంపన్నహ్ కుల పుత్రొ బహు ష్రుతహ్ |

అనసూయుర్ అనుద్రష్టా సత్కృ్ఇతహ్ తె పురొహితహ్ || 2-100-11

కచ్చిద్ అగ్నిషు తె యుక్తొ విధిజ్ఞొ మతిమాన్ ఋ్ఇజుహ్ |

హుతం చ హొష్యమాణం చ కాలె వెదయతె సదా || 2-100-12

కచ్చిద్దెవాన్ పితృ్ఊన్ భృ్ఇత్వాంగురూన్ పితృ్ఇసమానపి |

వృ్ఇద్ధాంష్చ తాత వైద్యాంష్చ బ్రాహ్మణాంష్చాభిమన్యసె || 2-100-13

ఇషు అస్త్ర వర సంపన్నం అర్థ షాస్త్ర విషారదం |

సుధన్వానం ఉపాధ్యాయం కచ్చిత్ త్వం తాత మన్యసె || 2-100-14

కచ్చిద్ ఆత్మ సమాహ్ షూరాహ్ ష్రుతవంతొ జిత ఇంద్రియాహ్ |

కులీనాహ్ చ ఇంగితజ్ఞాహ్ చ కృ్ఇతాహ్ తె తాత మంత్రిణహ్ || 2-100-15

మంత్రొ విజయ మూలం హి రాజ్ఞాం భవతి రాఘవ |

సుసంవృ్ఇతొ మంత్ర ధరైర్ అమాత్యైహ్ షాస్త్ర కొవిదైహ్ || 2-100-16

కచ్చిన్ నిద్రా వషం న ఎషి కచ్చిత్ కాలె విబుధ్యసె |

కచ్చిన్ చ అపర రాత్రిషు చింతయస్య్ అర్థ నైపుణం || 2-100-17

కచ్చిన్ మంత్రయసె న ఎకహ్ కచ్చిన్ న బహుభిహ్ సహ |

కచ్చిత్ తె మంత్రితొ మంత్రొ రాష్ట్రం న పరిధావతి || 2-100-18

కచ్చిద్ అర్థం వినిష్చిత్య లఘు మూలం మహా ఉదయం |

క్షిప్రం ఆరభసె కర్తుం న దీర్ఘయసి రాఘవ || 2-100-19

కచ్చిత్ తు సుకృ్ఇతాన్య్ ఎవ కృ్ఇత రూపాణి వా పునహ్ |

విదుహ్ తె సర్వ కార్యాణి న కర్తవ్యాని పార్థివాహ్ || 2-100-20

కచ్చిన్ న తర్కైర్ యుక్త్వా వా యె చ అప్య్ అపరికీర్తితాహ్ |

త్వయా వా తవ వా అమాత్యైర్ బుధ్యతె తాత మంత్రితం || 2-100-21

కచ్చిత్ సహస్రాన్ మూర్ఖాణాం ఎకం ఇగ్చ్ఛసి పణ్డితం |

పణ్డితొ హ్య్ అర్థ కృ్ఇగ్చ్ఛ్రెషు కుర్యాన్ నిహ్ష్రెయసం మహత్ || 2-100-22

సహస్రాణ్య్ అపి మూర్ఖాణాం యద్య్ ఉపాస్తె మహీ పతిహ్ |

అథ వా అప్య్ అయుతాన్య్ ఎవ న అస్తి తెషు సహాయతా || 2-100-23

ఎకొ అప్య్ అమాత్యొ మెధావీ షూరొ దక్షొ విచక్షణహ్ |

రాజానం రాజ మాత్రం వా ప్రాపయెన్ మహతీం ష్రియం || 2-100-24

కచ్చిన్ ముఖ్యా మహత్సు ఎవ మధ్యమెషు చ మధ్యమాహ్ |

జఘన్యాహ్ చ జఘన్యెషు భృ్ఇత్యాహ్ కర్మసు యొజితాహ్ || 2-100-25

అమాత్యాన్ ఉపధా అతీతాన్ పితృ్ఇ పైతామహాన్ షుచీన్ |

ష్రెష్ఠాన్ ష్రెష్ఠెషు కచ్చిత్ త్వం నియొజయసి కర్మసు || 2-100-26

కచ్చిన్నొగ్రెణ దణ్డెన భృ్ఇషముద్వెజితప్రజం |

రాజ్యం తవానుజానంతి మంత్రిణహ్ కైకయీసుత || 2-100-27

కచ్చిత్ త్వాం న అవజానంతి యాజకాహ్ పతితం యథా |

ఉగ్ర ప్రతిగ్రహీతారం కామయానం ఇవ స్త్రియహ్ || 2-100-28

ఉపాయ కుషలం వైద్యం భృ్ఇత్య సందూషణె రతం |

షూరం ఐష్వర్య కామం చ యొ న హంతి స వధ్యతె || 2-100-29

కచ్చిద్ద్ హృ్ఇష్టహ్ చ షూరహ్ చ ధృ్ఇతిమాన్ మతిమాన్ షుచిహ్ |

కులీనహ్ చ అనురక్తహ్ చ దక్షహ్ సెనా పతిహ్ కృ్ఇతహ్ || 2-100-30

బలవంతహ్ చ కచ్చిత్ తె ముఖ్యా యుద్ధ విషారదాహ్ |

దృ్ఇష్ట అపదానా విక్రాంతాహ్ త్వయా సత్కృ్ఇత్య మానితాహ్ || 2-100-31

కచిద్ బలస్య భక్తం చ వెతనం చ యథా ఉచితం |

సంప్రాప్త కాలం దాతవ్యం దదాసి న విలంబసె || 2-100-32

కాల అతిక్రమణె హ్య్ ఎవ భక్త వెతనయొర్ భృ్ఇతాహ్ |

భర్తుహ్ కుప్యంతి దుష్యంతి సొ అనర్థహ్ సుమహాన్ స్మృ్ఇతహ్ || 2-100-33

కచ్చిత్ సర్వె అనురక్తాహ్ త్వాం కుల పుత్రాహ్ ప్రధానతహ్ |

కచ్చిత్ ప్రాణామ్హ్ తవ అర్థెషు సంత్యజంతి సమాహితాహ్ || 2-100-34

కచ్చిజ్ జానపదొ విద్వాన్ దక్షిణహ్ ప్రతిభానవాన్ |

యథా ఉక్త వాదీ దూతహ్ తె కృ్ఇతొ భరత పణ్డితహ్ || 2-100-35

కచ్చిద్ అష్టాదషాన్య్ ఎషు స్వ పక్షె దష పంచ చ |

త్రిభిహ్ త్రిభిర్ అవిజ్ఞాతైర్ వెత్సి తీర్థాని చారకైహ్ || 2-100-36

కచ్చిద్ వ్యపాస్తాన్ అహితాన్ ప్రతియాతామ్హ్ చ సర్వదా |

దుర్బలాన్ అనవజ్ఞాయ వర్తసె రిపు సూదన || 2-100-37

కచ్చిన్ న లొకాయతికాన్ బ్రాహ్మణామ్హ్ తాత సెవసె |

అనర్థ కుషలా హ్య్ ఎతె బాలాహ్ పణ్డిత మానినహ్ || 2-100-38

ధర్మ షాస్త్రెషు ముఖ్యెషు విద్యమానెషు దుర్బుధాహ్ |

బుద్ధిమాన్ వీక్షికీం ప్రాప్య నిరర్థం ప్రవదంతి తె || 2-100-39

వీరైర్ అధ్యుషితాం పూర్వం అస్మాకం తాత పూర్వకైహ్ |

సత్య నామాం దృ్ఇఢ ద్వారాం హస్త్య్ అష్వ రథ సంకులాం || 2-100-40

బ్రాహ్మణైహ్ క్షత్రియైర్ వైష్యైహ్ స్వ కర్మ నిరతైహ్ సదా |

జిత ఇంద్రియైర్ మహా ఉత్సాహైర్ వృ్ఇత అమాత్యైహ్ సహస్రషహ్ || 2-100-41

ప్రాసాదైర్ వివిధ ఆకారైర్ వృ్ఇతాం వైద్య జన ఆకులాం |

కచ్చిత్ సముదితాం స్ఫీతాం అయొధ్యాం పరిరక్షసి || 2-100-42

కచ్చిచ్ చైత్య షతైర్ జుష్టహ్ సునివిష్ట జన ఆకులహ్ |

దెవ స్థానైహ్ ప్రపాభిహ్ చ తడాగైహ్ చ ఉపషొభితహ్ || 2-100-43

ప్రహృ్ఇష్ట నర నారీకహ్ సమాజ ఉత్సవ షొభితహ్ |

సుకృ్ఇష్ట సీమా పషుమాన్ హింసాభిర్ అభివర్జితహ్ || 2-100-44

అదెవ మాతృ్ఇకొ రమ్యహ్ ష్వా పదైహ్ పరివర్జితహ్ |

పరిత్యక్తొ భయైహ్ సర్వైహ్ ఖనిభిష్చొపషొభితహ్ 2-100-45

వివర్జితొ నరైహ్ పాపైర్మమ పూర్వైహ్ సురక్శితహ్ |

కచ్చిజ్ జన పదహ్ స్ఫీతహ్ సుఖం వసతి రాఘవ || 2-100-46

కచ్చిత్ తె దయితాహ్ సర్వె కృ్ఇషి గొ రక్ష జీవినహ్ |

వార్తాయాం సమ్ష్రితహ్ తాత లొకొ హి సుఖం ఎధతె || 2-100-47

తెషాం గుప్తి పరీహారైహ్ కచ్చిత్ తె భరణం కృ్ఇతం |

రక్ష్యా హి రాజ్ఞా ధర్మెణ సర్వె విషయ వాసినహ్ || 2-100-48

కచ్చిత్ స్త్రియహ్ సాంత్వయసి కచ్చిత్ తాహ్ చ సురక్షితాహ్ |

కచ్చిన్ న ష్రద్దధాస్య ఆసాం కచ్చిద్ గుహ్యం న భాషసె || 2-100-49

కచ్చిన్నాగవనం గుప్తం కచ్చిత్తె సంతి ధెనుకాహ్ |

కచిన్న గణికాష్వానాం కుఝ్ణ్జరాణాం చ తృ్ఇప్యసి || 2-100-50

కచ్చిద్ దర్షయసె నిత్యం మనుష్యాణాం విభూషితం |

ఉత్థాయ ఉత్థాయ పూర్వ అహ్ణె రాజ పుత్రొ మహా పథె || 2-100-51

కచ్చిన్న సర్వె కర్మాంతాహ్ ప్రత్యక్శాస్తె.అవిషణ్‌కయా |

సర్వె వా పునరుత్సృ్ఇశ్టా మధ్యమె వాత్ర కారణం 2-100-52

కచ్చిత్ సర్వాణి దుర్గాణి ధన ధాన్య ఆయుధ ఉదకైహ్ |

యంత్రైహ్ చ పరిపూర్ణాని తథా షిల్పి ధనుర్ ధరైహ్ || 2-100-53

ఆయహ్ తె విపులహ్ కచ్చిత్ కచ్చిద్ అల్పతరొ వ్యయహ్ |

అపాత్రెషు న తె కచ్చిత్ కొషొ గగ్చ్ఛతి రాఘవ || 2-100-54

దెవతా అర్థె చ పిత్ర్ అర్థె బ్రాహ్మణ అభ్యాగతెషు చ |

యొధెషు మిత్ర వర్గెషు కచ్చిద్ గగ్చ్ఛతి తె వ్యయహ్ || 2-100-55

కచ్చిద్ ఆర్యొ విషుద్ధ ఆత్మా క్షారితహ్ చొర కర్మణా |

అపృ్ఇష్టహ్ షాస్త్ర కుషలైర్ న లొభాద్ బధ్యతె షుచిహ్ || 2-100-56

గృ్ఇహీతహ్ చైవ పృ్ఇష్టహ్ చ కాలె దృ్ఇష్టహ్ సకారణహ్ |

కచ్చిన్ న ముచ్యతె చొరొ ధన లొభాన్ నర ఋ్ఇషభ || 2-100-57

వ్యసనె కచ్చిద్ ఆఢ్యస్య దుగతస్య చ రాఘవ |

అర్థం విరాగాహ్ పష్యంతి తవ అమాత్యా బహు ష్రుతాహ్ || 2-100-58

యాని మిథ్యా అభిషస్తానాం పతంత్య్ అస్రాణి రాఘవ |

తాని పుత్ర పషూన్ ఘ్నంతి ప్రీత్య్ అర్థం అనుషాసతహ్ || 2-100-59

కచ్చిద్ వృ్ఇధామ్హ్ చ బాలామ్హ్ చ వైద్య ముఖ్యామ్హ్ చ రాఘవ |

దానెన మనసా వాచా త్రిభిర్ ఎతైర్ బుభూషసె || 2-100-60

కచ్చిద్ గురూమ్హ్ చ వృ్ఇద్ధామ్హ్ చ తాపసాన్ దెవతా అతిథీన్ |

చైత్యామ్హ్ చ సర్వాన్ సిద్ధ అర్థాన్ బ్రాహ్మణామ్హ్ చ నమస్యసి || 2-100-61

కచ్చిద్ అర్థెన వా ధర్మం ధర్మం ధర్మెణ వా పునహ్ |

ఉభౌ వా ప్రీతి లొభెన కామెన న విబాధసె || 2-100-62

కచ్చిద్ అర్థం చ ధర్మం చ కామం చ జయతాం వర |

విభజ్య కాలె కాలజ్ఞ సర్వాన్ భరత సెవసె || 2-100-63

కచ్చిత్ తె బ్రాహ్మణాహ్ షర్మ సర్వ షాస్త్ర అర్థ కొవిదహ్ |

ఆషంసంతె మహా ప్రాజ్ఞ పౌర జానపదైహ్ సహ || 2-100-64

నాస్తిక్యం అనృ్ఇతం క్రొధం ప్రమాదం దీర్ఘ సూత్రతాం |

అదర్షనం జ్ఞానవతాం ఆలస్యం పంచ వృ్ఇత్తితాం || 2-100-65

ఎక చింతనం అర్థానాం అనర్థజ్ఞైహ్ చ మంత్రణం |

నిష్చితానాం అనారంభం మంత్రస్య అపరిలక్షణం || 2-100-66

మంగలస్య అప్రయొగం చ ప్రత్యుత్థానం చ సర్వషహ్ |

కచ్చిత్ త్వం వర్జయస్య్ ఎతాన్ రాజ దొషామ్హ్ చతుర్ దష || 2-100-67

దషపంచచతుర్వర్గాన్ సప్తవర్గం చ తత్త్వతహ్ |

అశ్టవర్గం త్రివర్గం చ విద్యాస్తిస్రష్చ రాఘవ 2-100-68

ఇందంద్రియాణాం జయం బుద్ధ్యం శాడ్గుణ్యం దైవమానుశం |

కృ్ఇత్యం వింషతివర్గం చ తథా ప్రకృ్ఇతిమణ్డలం || 2-100-69

యాత్రాదణ్డవిధానం చ ద్వియొనీ సంధివిగ్రహౌ |

కచ్చ్హిదెతాన్ మహాప్రాజ్ఝ్ణ యథావదనుమన్యసె 2-100-70

మంత్రిభిస్త్వం యథొద్దిశ్టైష్చతుర్భిస్త్రిభిరెవ వా |

కచ్చిత్సమస్తైర్వ్యస్తైష్చ మంత్రం మంత్రయసె మిథహ్ || 2-100-71

కచ్చిత్తె సఫలా వెదాహ్ కచ్చిత్తె సఫలాహ్ క్రియాహ్ |

కచ్చిత్తె సఫలా దారాహ్ కచ్చిత్తె సఫలం ష్రుతం || 2-100-72

కచ్చిదెశైవ తె బుద్ధిర్యథొక్తా మమ రాఘా |

ఆయుశ్యా చ యషస్యా చ ధర్మకామార్థసంహితా || 2-100-73

యాం వృ్ఇత్తిం వర్తతె రాతొ యాం చనహ్ ప్రపితామహాహ్ |

తాం వృ్ఇత్తిం వర్తసె కచ్చిద్యాచ సత్పథగా షుభా 2-100-74

కచ్చిత్ స్వాదు కృ్ఇతం భొజ్యమెకొ నాష్నాసి రాఘవ |

కచ్చిదాషంసమానెభ్యొ మిత్రెభ్యహ్ సంప్రయచ్చ్హసి 2-100-75

అవాప్య కృ్ఇత్స్నాం వసుధాం యథావ |

దితష్చ్హ్యుతహ్ స్వర్గముపైతి విద్వాన్ || 2-100-76