రంగనాథ రామాయణము/యుద్ధకాండము

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search


శ్రీరస్తు

శ్రీ రంగనాథ రామాయణము

యుద్ధకాండము

శ్రీరామచంద్రుఁ డా శ్రీతహితోదయుఁడు వారిజబాంధవవంశవర్ధనుఁడు
ప్రియములయం దెల్లఁబ్రియ మైనయట్టి - ప్రియవాక్య మంజనా ప్రియసుతుచేత
బ్రియమున వినఁగోరి ప్రియసీత యునికి - ప్రియము రెట్టింపంగఁ బ్రీతితో ననియె.
“హనుమంతుచేసిన యంతకార్యంబు - చనునె సేయంగ నిర్ణరులకునైన ?
సరిది సత్వమున నీహనుమంతుఁ డొండె - కరువలి యొండె నగ్గరుడుండు నొండె
వనధి దాఁటఁగఁ జాలువారలు గాక - మనమునఁ దల పోయ మఱి యెవ్వఁడోపు ?
దేవగంధర్వదైతేయకిన్నరులు - భావించి చొరరాదు పగలును రేయు
రాక్షసానీకవిరాజితబాహు . రక్షితమౌ లంక రమణమైఁ జొచ్చి
ప్రాణంబుతోడనే బ్రతికి క్రమ్లఅను . ఏణాంకధరుడైన నెట్లు రానోపుఁ ?
గడుమోదమున బుద్ధకార్యంబు పతికి - వడిఁ జేయు నెవ్వఁడు వాఁ డుత్తముండు 10

ఏలినపతికార్య మెడ రైన యెడను - వాలూర నటు సేయువాఁడు మధ్యముఁడు,
పలుమాఱు మూల్గుచుఁ దితి పంపుపనికి - దొలఁగఁ బాతెడువాఁడు దుస్సేవకుండు,
ఈమువ్వు రందును నెక్కువ యైన - యామేటివాఁడు నై యఅ యింతలేక
యనురాగమునఁ బెద్ద మైనకార్యంబు - ననుపమంబుగఁ జేసె ననిలనందనుఁడు
కావునఁ బ్రత్యుపకార మీతనికి - నేవిధంబునఁ జేయ నే నేర్చువాఁడ ?
నాలింగనంబె నా యర్థ" మంచతని - నాలింగనము సేసె నప్ప డవ్విభుఁడు
ఈ భంగి మెచ్చిన నినసూతి వినఁగ - నాభవ్యుఁ డనియె నాయాంజనేయునకు
“ననిలతనూజ ! నీ వంబుధిదాఁటి - జనకజఁ గని రాఁగ సంతోష మొద వె;
నిట నాకుఁ బొడమిన యీమదం బెల్ల . నిటమీఁద మటి తుది యెట్టిదో కాని :
యది యెట్టి దంపేని యగ్గలం బైన - యుదధి లంఘింపంగ నో పెడిచెఱవు 20.

కపిసేన కెబృంగిఁ గలుగునో యనుచుఁ . గపినాథ 1 నామది గలఁగంగఁ జొచ్చె."
నని పల్కి యటమీఁద నాస్యంబు వంచి - మనుజేశుఁ డేమియు మఱి పల్క-కున్న
శ్రీరామదేవునిచిత్తంబుకలఁక - యారవిజుఁడు మాన్లు నని విచారించి
"యిది యేమి దేవ 1 నీ వితరులభంగి - మదిలోన శోకంబు మాన వయ్యెదవు ;
దాఁటరా దననేల ? దాఁటెద నద్ధి : - దాఁటి సువేలయు దాఁటి, యాలంక

యు ద్ధ కా 0 డ ము 267

సాధించి రావణుఁ జంపి, లోకముల - బాధ మాన్పెదవు భూ పాలక ! చూడు. ముర్వీశ 1 కపు లెల్ల నుద్యోగయుతులు - దోర్విజయాడ్యులు దుర్జయక్రములు వీరుండ రాఘవోర్వీనాథ 1 నీకు . వారక యిబ్బంగి వగవ నేమిటికి ? నుద్యోగి వగుము సముద్యోగి ŠočŚ - సద్యఃఫలంబులు సకలకార్యములు | ఉత్సాహి యగువాని కులుకుదు రహిత - లుత్సాహరహితున కులుకరు గాని ;" 80 యని యతం డిబ్బంగి నాడువాక్యములు - విని హనుమంతుతో విభుఁ డర్థిఁ దిలికె. *వేఁడెదఁ గా దేని వెడలు నాయంప - వాడిమి నైనను వార్డి నింకింతు బంధింతుఁ గా దేని పవనతసూజ ! - కంధి దాఁటుట కెంత గగనంబు నాకు ? నదియెంత పని ? వినుము నిలతనూజ - పదిశిరంబుల వాని పట్టణంబునకు నెన్నికోటలు ? బల మెంత ? వీక్షింప - నన్నిటగవనులు నవి యొవ్విధములు ? కావలియుండు రాక్షసు లెంద అందు - భావింపఁ దద్గృహ పంక్తు లే తెఱఁగు ? చూచి వచ్చితి గాన చూచిన తెఱఁగు - నీచేత వినియెద నిక్కంబు చెప్ప," -: హనుమంతుఁడు లంకాప్రభావము దేలు పుట :మనిన నంజలి మోడ్చి యాంజనేయుండు - వినయోక్త లెసఁగ నవ్విభున కిట్లనియె ఉడుగని మదధార లొలుకుచు నుండ - కడు గ్రోవ్వి పర్వతాకారంబు లగుచు రౌద్రంబు మేూముల రంజిల్లుచుండు భద్ర దంతావశప్రతతు లగ్గలము 40, పెక్కా-యుధంబులఁ బెఱిగి చూడ్కులకు - నక్క-జంబై ఘోరమై కనుపట్టు గొడుగుల ఁ బడగలఁ గొమరారుచుండు . నడియూల మైన టెక్కె-ంబులు గ్రాల (*): భానుబింబ ప్రభాపటలంబుకరణి - మానై నమణిదీప్తి మహిమ వెలుంగు రథము లెక్కుడు దశరథరాజతనయ ! - రథికసారథిమనోరథములై యుండు ఘనవీరరసవారికరడులో యనఁగఁ - దనరారి యెంతయుఁ దఱుచువన్నియలు మెఱసినచూడ్కులు మిఱుమిట్లు గొనఁగ-వఱలిన హేషారవంబులు చెలఁగ హరి ఘోటకంబుల నైన వేగమున - హరియింప నోపిన హరిశ_క్తి గలిగి హరు లెంతయును మనోహరములై యుండు - హరిహరాదులు మెచ్చునట్టి యగ్గలము పిడుగులతోడఁ బ్రబ్బిన నల్ల మొగులు - అడరి దానవరూప మయ్యెనో ? యనఁగ నేర్చి రౌద్రంబుతో నెనసి యంగంబు - గూర్చిన నల్లని కొండ లో యనఁగఁ 50 గాదేని హరుడు మ్రింగిననాఁటిగరళ - మీదైత్యకోటియై యొసగెనో ? యనఁగ బ్రళయకాలమునాఁటి పావకధూమ . మలవడ రాక్షసు లై రోకో యనఁగఁ గలిగినయట్టి రాక్షసులకు సంఖ్య - గలుగదు ; దేవ : రాఘవధరాధీశ ! దట్టమై యట్టళ్లఁ దనరి చూపట్టు - నిట్టిక కోటయు నిరవై నతాతి : కోటయుఁ బొడవునఁ గొమరొందు నినుప - కోటయు నట యుక్కుకోటయు గంచు కోటయు మఱి వెండికోటయుఁ బసిఁడి - కోటయు నను నేడుకోట లొప్పారుఁ 268 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గాలునివక్షంబు కరణిఁ బొల్పెక్కి - మేలైన తలుపులు మెఱసి యెంతయును ఆక్కోట లన్ని టియందును జూడ - మిక్కిలి దీప్తుల మిక్కు-టం బగుచు నఖిలరత్నముల మే లైనవాకిళ్ళ - నఖిలావనీనాథ ! యరయ నాల్గేసి వరమంత్రవిధుల దివ్యంబు లైనట్టి - శరచాపచయము లసంఖ్యలై యుండు 60 నాకోటచుట్టును నఖిల లోకేశ ! భీకరమకరసంభృతములై పరఁగు నాలుగగడ్డలు నాల్గుదిక్కు-లను - జాలంగఁ బాతాళ సమితి నొప్పారు దేవ 1 యానాలుగు తెరువులయందు - గావలియుండు రాక్షసకోట్లు దఅచు అమిత శిలాబాణయం త జాలములఁ - దమతమయంతనే దాయలఁ జంపు ధాత్రీశ 4 యింటింట దప్పక యగ్ని - హోత్రము లున్నవి యోంకార మెసఁగ" ననవుడు విని యత ఁ డతిచోద్యమంది - మనమునఁ జింతింప మారుతి యనియెు. “సత్యంబు ధర్మంబు శౌచంబు దయయు - నత్యంత శూన్యంబ యసురులయందు" నని పల్కు-టయు సాధ్య మౌ నని లంక - జనపతి ముదమందఁ జతురుఁడై పలికె. “నవి యెల్ల నిట్టిట్టి వని యెన్ననేల . యవనీత లేశ ! మహావైభవమున వారక సేనతో వాహ్యాళి వెడల . నారావణుండు నిత్యము తోడుచూచు 70 వాలినమదమున వడి గయ్యమునకు - గాలు ద్రవ్వచునుండు గమలా_ప్తవంశ : యగ్గలికయు లావు నడర వైరులకు sist లగ్గఁ బట్టఁగరాదు లంక భూనాథ ! జలవనకృత్రిమ స్థల శైలదుర్గ - ములు నాల్గ నుండు సముద్రంబులోన నవి యెల్లకాలంబు నైనను గాల - కదియఁ బోవగ రేవు కానంగరాదు మృత్యుజిహ్వయుఁ బోలె మెఱుఁగులతోడి - యత్యుగ్రహలంబు లనిశంబుఁబట్టి కడునుగ్ర రాక్షసు ల్కా-చియుండుదురు - పడమటివాకిటఁ బదివేలసంఖ్య లక్షదైతేయు లాలంకాపురంబు - దక్షీణద్వార మద్ధతిఁ గాతు రెప్పడు ; నటఁ దూర్పువాకిట నమరారి యుండుఁ - బటుతరచతురంగ బలసమేతముగ నగణితశస్త్రసహాయులై యుండుఁ - దగ నొక్క-లక్ష యుత్తరపువాకిటను చాల రాక్షసులు లక్షయు నిర్వదేను - వేలు తత్పురమధ్యవీథి నుండుదురు 80 ఆలంక మీకృష నర్కకులేశ 1 - యేలీలఁ జొచ్చితి నింతఁ గైకొనక వడిఁ జొచ్చి యట్టళ్ళు వడిఁ గూలదన్ని - యడరి కోటలఁ బ్రాకి యగడిత ల్పూడ్చి యచ్చెరువుగ లంక యంతయుఁ గాల్చి - వచ్చి మీ శ్రీపాద వనజము ల్గంటి నడరి యక్కడికార్య మంతయు వింటిఁ - దడయ నేటికి యబ్ది దాఁటుద మింక దాఁటినయప్పడే దశకంఠులంక - మీటి వై చెదరు ప్రేల్మిడిలోనఁ గప్పలు" అనవుడు రఘురాముఁ డర్క_జుఁజూచి - “యిన సుత ! యాలస్య మేటికి నింక ? వెడలింపు కపి పేన విజయలగ్నమునఁ - గడులెస్స మధ్యాహ్న కాలంబు మనకు వాయస్త్రమును దక్క. నరభోజనునకు - నేయుపాయము గల దెందు దాఁగెడివి? * కావ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము 269 —or అని నీలు దెసఁ జూచి యర్కవంశజుఁడు - విను మన బుద్ధిగా వివరించె నపుడు "కడు నింపుఁ దనమును కడునిర్మలంబు - కడుతీపనీరును గలుగంగఁ జూచి 90. పరిపక్వఫలముల భరితంబులైన - తరువులు నజ్జాడ తఱుచ య్యెనేని నడుపుము మంగలి నడుచొరనీక - వడిఁ బరికింపు మొప్పని లాఁతివారి" -: సుగ్రీవుఁడు కవి సేనల వెడలించుట : -ایسననిన నారాముని నానతినెల్ల - విని నీలుఁ డట్ల కావించె శీఘ్రమున నప్పడు సుగ్రీ వుఁ డక్షి)ల వానరులఁ . దప్పకుండఁగఁ బిల్చి దండెత్తఁ బనిచెఁ - బనిచినఁ దమతము పటురభసమున - ఘన గుహ లందుండి కపి సేన వెడలె. భూరి పదాఘూతములఁ దల్లడిల్లి - పెూరరావంబుల గుహలు ధూర్జిల్లి వీరగర్జనములు వీరహాసములు - వీరనాదంబులు వెస నింగి ముట్టఁ బెల్లనఁ గోపించి పెడబొబ్బ లిడుచుఁ - ద్రుళ్ళుచుఁ దిటుశ_క్తితో దాఁటువారు : కొందఱు పండిన కుజముల మూపు - లర్దిడి నమలుచు నరిగెడివారు : రావణుతోఁ గూడ రాక్షసప్రతతి - నేవిధంబున నైన నేమె చంపుదుము 10 () రామభూపాలక రణమున ననుచు - రాముని ముందఱ రాగిల్లవారు : కెరలి పై కుజు కుచుఁ గేక వైచుచును . వెరవార దోఁకల విసరి యాడుచును జెచ్చెఱ పర్వతశిఖరంబు లెక్కి - ఇచ్చఁ గొందఱు బొబ్బ లిడువారు ; నగుచు. నప్పడు కపివీరు లందఱు చెలఁగి - యప్పరమేశ్వరుఁ డానంద మొంద నారవంబున హై సె నాకాశవీథి - నారవంబున భూమి యటునిటు పడియె నారవంబునఁ బెల్చ నద్దులు వణ c కె - నారవంబున ప్రెగ్గే నాదిగ్గజములు. నారవంబున భార మయ్యె శేషునకు - నారవంబునఁ గూర్త మణఁచె శిరంబు ఇటు సేన నడవంగ నెగసినధూళి - పటలంబు మిన్నంది బహువర్ణములను ఆరవంబున భార మై యిల నెసఁగు - తోరంపునిశ్వాసధూమంబు లనఁగ నప్పడు మంగలి యై నీలుతోడ-నొప్ప సైన్యంబులత్యుగ్రతుండముగ 110 నిరుదిక్కులందును నేపారినడుచు - తరుచరబలము లుద్ధతపక్షములుగ స్ఫురణ మొప్పఁగ మధ్యమున వచ్చువారు - ధరణీతలేశుఁడు తనయాత్తగాఁగఁ గడఁగ సౌంపారి చక్క-ఁగ వెన్కఁ గాచి - వడివచ్చు సైన్యంబు వాలంబుగాఁగ నురగపాశంబుల నొందంగ నున్న . తరణి వంశజు నవస్థలు తొలఁగింప గరుడుండు భూస్థలిఁ గైకొని నడచు - కరణి నొప్పారె మర్కటమహా సేన. సరి ప్రజంఘుండు కేసరి దధిముఖుఁడు - పరువడి సందడి బాయ ప్రేయగను విరళమై శ్రీరాము వెల్లవ నడువ - పరమసంతోషసంభరితాత్తు లగుచు గవయుండు తారుండు గంధమాదనుఁడు - పవమాససూసుఁడు పనసుఁ డంగదుఁడు శేరభుండు నలుఁడును జాంబవంతుండు - హరుఁడును మైందుండు నాదిగాఁగల్గు 270 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వనచరవతులెల్ల వడి నేగదేరఁ - జనుదెంచి రఘుపతి సహ్యపర్వతము 120 గని యందు విడి సె లక్ష్మణసమేతముగ - ఘనతతో నపుడునగ్గలముగా నందుఁ బెంపారు వనములఁ బెన్దటాకముల - నింపారు నీడల నిరవైన యెడల విడుదులు గైకొని వెలయు నబ్బలము - విడిసె సుగ్రీ వుండు విడియంగఁ బనుప మఱునాడు నెప్పటి మాడ్కి లక్ష్మణుఁడు - దొరలు మహీపతి త్రోచి యేగఁగను నురువీరరసమున నుప్పొంగి పొంగి . భరిత స్వనంబునఁ బరి పొంది యొుంది తనుకాంతికరడులఁ దనరారి యారి - ఘనమైన మ్రోత నాకస మంది యంది మునుకొని వనశైలముల నొప్పి యొప్పి – మనువంశచంద్రుచే మది నుబ్బి యుబ్బి యాసముద్రము పెంపు నడఁగింప నడచె - భాసురం బగు కపిబలసముద్రంబు _ర్యాడ్యు లామహీధవు లభ్రమధ్య - సూర్యచంద్రులమాడ్కి శోభిల్లి రంత. నదులలోఁ జొచ్చి వానరసేన నడువ - నెదురు దొట్టుచు నుబ్బి యొసగి యానీరు సహ్యాద్రి మలయాద్రిసంధులనడుమ - సహ్యమై కపిబలసమితి తోఁబొడము చిఱుగాలిచేఁ దరుశిఖరాగ్రసమితి నొఱపైనకొమ్ల లొండాంటితో రాసి యగచరావళిమీఁద నలరులు రాల్చెఁ - దగనట్టిదే కాదె ? తలపోసి చూడ వనలక్ష్మీ శ్రీరామ వల్ల భుఁ జూచి - యెనయఁ బుష్పాంజలు లీ కేల మాను ? నప్పడు కపివీరు లయ్యయియెడల - నొప్పెడుకొలఁకుల నురవడిఁ జొచ్చి యానిక్తలపునీరు లారంగఁ గ్రోలి - యానందమును బొంది యందందఁ గదిసి కమనీయమృదుకరకమలయుగ్లములఁ-గమలము ట్జంతురు కమలంగఁ బట్టి కమలాకరంబులఁ గమలా_ష్టకులుఁడు - కమలారియను బోలికమలముల్ నొంచుఁ గ్రమ మొప్పఁగా దశకంధరువదన - కమలంబు ల ని తెల్పుకరణిఁ జెలంగి S°గలు వెట్టింతము దుష్టారిసతుల - తొగలు జానకి యింక దొలగంగ వైచు 140 తొగలార ! యిఁకమీఁద దొగ యెట్టి దనుచు - దొగలెల్లఁ జిదిమి వైతురు పెచ్చుపెరిగి బిరుదులై యసురుల ప్రేవులు పెరుకు - కరణిఁ బెరుకుదురు ఘనమృణాళములు ఇటు వినోదింపుచు నెల్లవానరులు - తటములమీఁది కుద్ధతశక్తి దాఁటి గిరు లెక్కి పణముల గ్రిక్కిరియంగఁ - బెరల తేనియ లాని ప్రేలరింపచును గడునుత్సహించి యుత్కటబలాధిపులు - నడిచిరి వానరనాయకోత్తములు. - : శ్రీరాములు మహేంద్రాద్రి, జేరుట : س-- ఇనవంశుఁడపుడు మహేంద్రా ద్రియెక్కి - యనతిదూరంబున నంబుధిఁ గనియె. కరిమకరంబులు కరిసమూహములు - తరగలు గుఱ్ఱపుదళములు పెల్ల కమఠకర్కటములు ఘనరథావళులు - సమదజలార్భకసమితి భ&ూళి పౌలుపార ఫణిఫణంబులు కేతనములు - లలిఁ జొరమీనవాలము లడిదములు చలదురుమీనాళిచామర ప్రతతి - పౌలుపొందు మరువు నొప్పఁగ ఛత్రసమితి 150. السصصد కావ్యము యుద్ధ కాం డ ము 27: పెనుపైన ఘోషంబు భేరీరవంబు - వినుతింపఁగా వీరు వీరరసంబు గానున్నఁజేరిన కడిఁదిరావణుని . నేనేల చంపంగ నిత్తు నన్హాడ్కి దనరిన క్రూరసత్త్వస్థితిఁ బేర్చి - తనకెదురై మహోద్ధతి నున్నదానిఁ

  • く窓) పెద్దవెఱగంది గాంభీర్యధనుఁడు - వనధి తీరముఁ జేర వచ్చి రాఘవుఁడు ప్రకటంబుగా సర్వబలము గూడుటకు - నొకమంచిచంద్ర కాంతోపలస్థలిని జలధితీరంబునఁ జరియించుచున్న - బలితంపురావణపాఠీనవరుని ననుపమం బగు తన యంప గాలమునఁ - గొని తివుచుటకునై కూర్చున్నపగిది నాసీనుఁడైయున్న యర్క-కులేశుఁ - డాసన్నుఁ డై యున్న యర్క-జుఁ బిలికె. “వచ్చితి మిమ్లహి వారిధిఁ జేర - నెచ్చొప్ప ఘటియింత మిది దాఁట ? మనకు నాయుపాయము మఱి యాత్త చింతింత - మీయగచరకోటి నెందుఁ బోనీక 160 యిం పై నయెడ విడియింపంగఁ బనుపు - సౌంపారఁగాఁ దోడు చూడంగవలయు." నని రాఘవేశ్వరుఁ డర్క-జుఁ బలుక - నినసుతుండును నీలు నిటు సేయఁ బ నిచె. నీలుండు నప్పడు నిరతంబుగాఁగ - వాలిన సేనల వడి విడియించె వనచరారవము నావలనను గలిగి - వనచరారవము నీవలనను గలిగి యునికి సహింతునే ? యోసముద్రుండ :-యని యప్ప డావార్ధి నదరించుమాడ్కి విడియువానరసేన వెడలెడుమ్రోఁత - నడచు పెల్లెన యాయంబుధి మ్రో (త

నట రెండు వేలంబు లై యాపయోధి - తటవస్ూముల దరుచరు ల్విడియ నప్పడు రాముఁ డేకాంతంబునందు - నొప్పెడులక్ష్మణు నొయ్యనఁ బలికె. "సౌమిత్రి ! వింటె యీజలనిధికైన - నీ మెయి ... ని:్చయింపంగ వచ్చు నివి యింత యిం తని యెన్నంగరాదు - తుద లేదు నామనోదుఃఖవారిధికి 170 నని రామవిభుఁడు శోకాంబుధిలోన - మునుఁగుచుండఁగ మూఁడుమూర్తులుగలిగి యతనితోడిదె లోక మనిన చందమున - నతివేగమున నినుఁ డపరాద్రిఁ గ్రుంకె, నినుఁడు గ్రుంకుటయును నెల్ల లోకములు - పెను పొంద మణిలేని పెట్టియఁబోలె మనసిజానలతీ వ మానసురాముఁ - గనుఁగొని యనువుగాఁ గప్పటకొఱకు చెలివోలు నపర్శ చెంగా విచీర . నెలమి నిచ్చిన క్రియ నెరసంజయొప్పె. నినవంశచంద్రుచే నింద్రారి మోము - ననిశంబు నిటు వాఁడు ననిన చందమునఁ దళమున బిగు వెల్లఁ దప్పి యందంద - లలిఁ దక్కుచును గమలంబులు మొగిడె. చెలువుగా రాముని శీతలక్రియకు . నలిరేఁగి యూశాంగనలు గూడ వై చు లలితతమాలపల్లవరాసులనఁగఁ గలయంగ బలువుచీఁకటు లగ్గలించె. దిననాథకులదేవిఁ దెచ్చి మోదించు - దనుజనాథుని మోముదములు విరియు 180 నని నగియెడిమాడ్కి నప్ప డందంద - తనువొందఁగాఁ గుముదంబులు విరిసె. శ్రీరామదేవుని శితమార్గణముల - నారత్నములు దక్క నంబుధిఁ గ్రంకె. 272 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నీరూపమున నుండు నిఁక ననుమాడ్కి - తారకావళి చేతఁ దనరారె మిన్ను యానిశీధిని రాము నంగతాపమున - కై నిబిడంబుగా నమరించియున్న సారంబు మల్లికా శయ్యన నొప్పెఁ - దారల ప్రతిబింబితం బైనయబ్ది విరహంబుచే రామవిభుఁడును నరిగె - నరిదియే విరహుల మౌట మే మనుచుఁ దెసలకుఁ జెప్పెడి తెఱఁగునఁ బాసి - వెస మఱి మఱి చక్రవాకము లనియె. రాజనై యేను వారాశి యుబ్బింతు - రాజవై నీవు వారాశి యింకింపఁ దలఁచుట పాడియే ధరణీశవర్య 1 - విలసితసత్కళాన్వితుఁ డగు నీవు నటు చేసి తేని దోషాకరత్వంబు - పటువృత్తి నీయందు బ్రిభవించు నంచు 190. దూఱ వచ్చినమాడ్కి ఁ దోచెఁ జందురుఁడు ; - మీఱినకరములు మిన్నుల ముట్టి జనకజకై రామజననాథతిలక ః - ననుఁ దలఁ దాల్చి మన్ననఁ జేసినట్టి హరవిల్లవిఱిచిన యాదోషమునను - విరహి వైతివి సీత వెఱపున ననుచుఁ జందురుఁ డట్టహాసము చేసె ననఁగ - నందందఁ జం ద్రిక లతిశయ మొండె శర నిధి నురువను చందనంబర్థిఁ - గర మొప్ప వీచికాగణములఁ గల్చి కరములు పుచ్చి దిక్కాంతల మేనఁ - బొరిపొరి యారాజు పూసెనో యనఁగఁ దలకొని మఱియును దట్టమై పర్వి - వెలయంగ వెచ్చని వెన్నెల యొప్పె. నప్పడు వేడుక నాచకోరములు . నొప్పచిత్తములఁ బెం పౌలయంగఁ గదిసి పొరిఁ బొరిఁ దమచంచుపుటములు చాచి - నిరతంబుగాఁగ వెన్నెల పుక్కిలించి లలితోడఁ దమ ప్రియులకు నిచ్చి యిచ్చి-యెలమితో నవి యంది యీగ్రోలి గ్రోలి 200, మలసి యాడుచుఁ బలుమఱు సోలి సోలి - పౌలుచు వెన్నెలరసంబులఁ దేలి తేలి గమిఁబాసి యడుగులు గన తారితారి - కొమరారి యింతులఁ గూడియుండుటయు

  • く3(不"3) మదనమార్గణవర్గబిన్న - తనుఁ డైనరాముఁ డాధరణిజఁ దలఁచి యంతకంతకు మదనాగ్నిచేఁ గుంది - యంతరంగంబున నడలుచు నుండె.

అప్పడు లక్ష్మణం డన్న సంతాప - ముప్పొంగుటయుఁ జూచి యొగి మాన్లు ననుచు. "నిదె యద్ధిదాఁటుద ; మిడె దాఁటిపోయి - పదిశిరంబులవాని పటుశ_క్తినాజి భంజించి మిథిలాధిపతికూర్త్మిపుత్రి - గంజాస్య యగుసీతఁ గైకొనె దధిప ! వసుదేశ ! నీవింక వగవ నేమిటికి ? - నసమానవీరుండ వారూఢకృతివి," యనపుడు తమ్లునియనునయంబులకు - జననాథుఁ డెంతయు సంతోషమందె. ఆదట వెన్నెలయందు వానరులు - మోదంబుతోడ నిమ్లనుల నెల్లెడల. 210. నారామదేవుగుణాంకంబు లింపు - లారంగఁ బాడుచు నాడెడువారు, కూడి యాజలనిధికూలంబునందు - వేడుకతో నుబ్బి విహరించువారు, హరియవతారంబు లన్నియుఁ గథల - వెరవుగా నింపుగా వినుచుండువారు, కడఁగి యాయాచంద్రకాంతోపలముల - వడలు సౌంపారఁగాఁ బవళించువారు. కావ్యము యు కా •ం డము : ' 273 3. ఫ్రాద్దు గడపి ప్రియంబును బొదల - రయమున నంతఁ బూర్వమున కింపెసఁగ జలనిధి రాఘవేశ్వరుఁ డేయునపుడు - బలుశిలీముఖములఁ బడుదునో యనుచు కడువేగ తొలఁగి యాకంపంబు నొంది - బడబాగ్ని యుదయాద్రి ద్రాకెనో యనఁగ రామబాణాగ్ని వారాశి దహించు - Sః మిన్నుముట్టి యర్చులు పర్వె ననుచు వెఱచి తొలంగిన విధమునఁ గుంకె - నెఱసినచుక్క లన్నియుఁ దోడుతోడ d నిదియేల దడ సెద ? వీయబ్ది గట్టి - వదలక చంప రావణు రాఘవేంద్ర : 220 యని మనుమనికి ఁ దోడై రేపకడను - జనుదెంచె ననఁగ భాస్క-రుఁ డుదయించెఁ గమలాప్తకులుని రాఘవుని సద్విజయ - కమలయుఁ దద్రాజ్యకమలయుఁ గీ_ర్తి కమలయు నని మేలుకనినచందమునఁ - గమలంబు లెల్ల నొక్కట మేలు కనియె. =; 'రాముఁడు మంత్రులతో నాలోచించుట :- - నప్పడు తగినసంధ్యాదికృత్యములు - నొప్పంగ సలిపి రాయుర్వీశు లంత. నక్కడ రావణుఁ డథిలమంత్రులను - తక్క (గ రావించి తగ వారి కనియె. మంత్రికోవిదులార ! మర్క-టుం డొకఁడు - జంత్రంబుఁ జూపిన చందాన వచ్చి లంకిణి నొంచి యీలంక శోధించి - పంకజానన సీతఁ బరికించి కాంచి నావనంబుఁ బెఱికి నాసుతుఁ జంపి - నావిక్రమము మీఱి నాపురిఁ గాల్చి పెక్కువ నసురులఁ బెక్క-ండ్రఁ జంపి - చిక్కి_యు మనచేతఁ జిక్కకపోయె. నదె తెచ్చె రాముని నా వానరుండు - పదిలుఁడై యంబుధిప్రాంతంబునకును 230 భల్లూకబలములు ప్లవగ సైన్యములు t- వెల్లవలై వచ్చి విడిసిరి వార్ధి స్థిరముగా నీవా_ర్త తెఱఁగెల్లఁ దెలియఁ - జరజను ల్చెప్పిరి సకలంబు నాకు. నినకులుఁ డీయబ్ది యింకించి యైనఁ - దన సేనఁ బంచి యుద్ధతిఁ గట్టియైన దాఁటి వచ్చిన మఱి తప్పఁగార్యంబు : - దాఁటకమున్నెమ్పీర్తద్జ్ఞత మెఱసి యిది కార్య మని చెప్పఁ డిందఱు గూడ - నదియె సేయుదము మే లగు తెఱంగైన" నని యడిగిన రాక్షసాధీపతోడ - ననిరి మంత్రులు కడునల్పజ్ఞ లగుచు. “దివ్యుల కైనను దృష్టింపరాని - దివ్యాప్రములు పెక్కు- దేవర యందుఁ గ్రక్కు-న విషములు గ్రక్క-ంగఁ బట్టి - యుక్కడంగించితి వురగాధిపతిని; రద్దునిసఖుఁ గుబేరుని మదం బణఁచి - భద్రకం బైనపుష్పకముఁ గైకొంటి : మయుని ప్రఖ్యాతుని మర్షించి యతని - ప్రియసుతఁ బెండ్లియుఁ బేర్ధితోనైతి : 240 వంతకు నెక్కుడై యంతకుఁ గిట్టి - యంతకునకు నీవ యంతకుఁ డైతి : వారని బలుడైన వరుణునియాత్త - నీఱు గావించితి నిర్దరారాతి ; చక్రవర్తులరాజ్యచక్రము ల్లిప్పి చక్రము ంటి రాక్షసచక్రవర్తి s శూలాయుధునిఁ గిట్టి శూరత మెఱసి - మూలకుఁ జొనుపవా ముక్కంటి యనక వాసపు నన్నాకవాసులతోడ - వాసి దప్పింప వా వాసికి నెక్కి ? 18 274 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వేఁడికిఁ బలుమాఱు వేఁడిమిఁ జూపి - వేఁడిమిఁ బాపవా వేడికో ననలు ? బలియునిఁ గోడౌధిపతి దైత్యనాథు - నలిగి మర్షింపవా యధిక శౌర్యమున ? నిలిచినచోటను నిలువంగనీక - పలుమాఱుఁ దూలవా పవనునిదూత ? మనుజుఁ డాతఁడు నీవు మనుజాశనుఁడవు - మనుజుండు నీచేత మను పేలకలుగు ! నీశ్వరుఁ గూర్చి మహేశ్వర క్రతువు శాశ్వతకీర్తి మై సలిపె నీసుతుఁడు ; 250 సాంద్రాను మోదియై సఫలత నొంది - యింద్రుని భంజింప నింద్రజిత్త య్యొ ; నాయింద్రుఁ జెఱఁబెట్ట నజుఁడు వేఁడుటయు - నాయజునకు విడ్వ డాయింద్రజిత్తు 3. ఆతఁడు చాలఁడే యాలంబు గెలువ ? - దైతేయకులనాథ ! తగదు చింతింప" ఆని మంత్రులాడుచో నధికదర్పమున - ఘన మైన లావులు గలదైత్యవరులు -: "రాక సాధిస్తులు "రావణునితో ప్రతాపము దెల్పుట :ప్రళయకాలాంతకబలు లైనవారు - సులభశౌర్యుఁడు ప్రహస్తుఁడు నింద్రజిత్తు శతమూ యుఁడును బలశాలి దుర్తుఖుఁడు - అతికాయుఁడును మకరాక్షుండు ఖడ్గ రోముండు వృశ్చికరోముండు సర్ప - రోముండు మఱియు విరూపాక్షకుండు అక్షీణబలుఁడు ధూమ్రామఁ డన్వాఁడు - అక్షతోన్నతుఁడు యూపాక్షుఁ డన్వాఁడు రమణీయబలశాలి రశి కేతుండు - అమితవికమపూర్తుఁ డగ్నివర్తుండు Ꮛó නං لمحا این س-سه వ జ దంషుండును వజ కేతుండుఁ - వ జ దేహుఁడుఁ బలవంతుఁ డె నటి 260 )8 -B - لما الصحا لتستة أسيح సు_ప్తఘ్నుఁడగు మఱి శోణితాక్షుండు - ప్రాప్తశౌర్యుఁడు మహాపార్శ్వుఁ డన్వాఁడు ఒనరకుంభుఁడు నికుంభుఁడు సూర్యనేత్రుఁ-డును నగ్నికోపనుఁడును మహోదరుఁడు దివ్యల గెలిచిన దేవాంతకుండు - నవ్యవిక్రమశాలి యానరాంతకుఁడు కడునుగ్రుఁ డగు మహాకాయుఁ డన్వాఁడు - నడరి విద్యుణ్ణిహ్వ డనువాఁడు మఱియుఁ గంపనుఁడును మహాఘనుఁ డకంపనుఁడు - పెంపారుచున్నయభేద్యవిక్రముఁడు నాదిగాఁ గల్గు మహాదైత్యవరులు - నా దైత్యవల్లభు న గ్రభాగమునఁ గన్నులఁ గోపంబు గడలుకొనంగ - మిన్నులు ముట్టంగ మీఱి పల్కు-చును బ్రళయావసరమహాపవననిర్ధూత - కులపర్వతము లన గుంభిని యదర నొందొరుఁ జూచుచు నుద్దండవృత్తి - నొండొరు మెచ్చక యుగ్రత మెఱసి యూర్పులు నిగుడ నత్యుగ్రత వ్రుగ్గు - సర్పంబులును బోలె సరభసవృత్తి 270 శూలంబు లంకించి సురియలు బిగిచి - వాలము శిపించి వరతను తాణ أساحه సబళంబు ల మరించి చ క ము ల్డిప్పి இ) ప్రబలంబు లగు భిండివాలము ల్డిగిచి పట్టసం బెసఁగించి ప్రాసము ల్టిప్పి - గట్టివిండ్లును గుణకంపము ల్చేసి యుడుగక యెలుగు లొండొంటితో రాయ - మిడుగురు _ంటలు మిక్కుటంబుగను ఒండొరు విపులకేయూరంబు లొరయ – నొండ్"రు మకుటంబు లుగ తరాల الصدأ భాసురమౌక్తిక ప్రకరము ల్చెదర - రాసిన నవ హేమరజములు దొఱుగ కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 275 సందడింపుచు మహాసంరంభ మెసఁగ - బృందారకారితోఁ బేర్చి యిట్లనిరి, *దేవగంధర్వ దైతేయకిన్నరులు - దేవ 1 నికా జూడ భీతిల్లదు రని న, నరు లెంతవారు ? వానరు లెంతవారు ? - సురవైరి ! నినుఁ జూచి స్రుక్క-క నిలువ నేము నాఁ డొకకొంత యేమఱియుండ - నామర్కటాధముఁ డబ్లేగెఁగాక 1 280 యింక మాముందఱ నీలంకఁ జొచ్చి - శంకింప కెవ్వరు చనఁగలవారు ? వానరు లనియెడి వార్త లేకుండఁ - బూని నిర్దించి యిమ్లల మహీధవులఁ జంపి యేతెంతుము చ య్యన మమ్లఁ - బంపు : దానవనాథ : పలుకు లిం కేల ?" యని గర్వదుర్వారు లైపల్కుచున్న - దనుజుల నందఱఁ దప్పక చూచి "యురవడింపకుఁడు యోహో; మాను మానుఁ-డరసి కార్యము చూత మని విభీషణుఁడు చిత్తంబులోనఁ జేర్చిన యింద్రియముల - నొత్తియ డించిన యోగియుఁ బోలె బరఁగ గర్జించు నుత్పాతమేఘముల - నిరుపునఁ బెట్టిన యింద్రునిభంగి నను వోంద నెప్పటియట్ల కూర్చుండఁ - బనిచి కార్యము మట్ట(బలి కెవారలకుఁ, బెను పొందఁగా సామభేదదానములఁ - గొనరాని కార్యంబు గొనకొనె నేని, మఱి గదాదండంబు మాయలఁ బెనచి - నెఱపుట మున్నె దుర్నీతి యేమిటికి ? 290 నెనయంగ శాత్ర వుఁ డేమఱియుండ - మనకిఁక నేమణి మనుటకుఁ దోచు నాతల కొకశత్రుఁ డతనిపై విడియ . నే తెఱంగున నేన నెత్తిపోఁ జనును దానిపై నతనికి దైవశ_క్తియును - హీనమై యున్న నీ యింతయుఁ దగును యెన్నఁడు నేమఱఁ డెదు రెందులేదు - మున్నె దైవంబు రాముఁడు గాఁడెమఱియు హరవిల్లు విఱిచినయట్టిసాహసుఁడు - పరమవివేకి దోర్బలజయాధికుఁడు మీచేత సాధ్యుఁడే మిహిర కులేశుఁ - డేచి మీరతనిపై నెన్ని యాడినను గడలేనియీ వార్ధి. కాలువ కరణి - వడి దాఁటి రాఁడే యూ వాయునందనుఁడు వచ్చి యీలంకలో వలసినమాడ్కి- - నచ్చెరువంది మీ రందఱుఁ జూడ నేమేమి చేసెనో యెఱుఁగరా మీరు ? - రాముని వింటిశూరత్వంబు చూప నతఁ డొక్క-వానరుఁ డా యెన్ని చూడ ? - నతనికి నెక్కుడై నట్టి వానరులు 300 నావానరుల కెక్కు డైనవానరులు - భావింపఁగా లెక్క పరఁగంగ రాదు మీరు రాఘవుని నెమైయి నోర్చువారు - వారనికోవంబు వలన నేపారి యెదిరిని దన్నును నెఱుఁగక పలుకు - టిది వివేకమె దాన వేశ్వరులార ! రామలలో నభిరామ యాసీత - రాముని దేవి నరణ్యమధ్యమున భయమున రామునిఁ బలుమాఱుఁ జీర - రయమునఁ దెచ్చె నీరాక్షసేశ్వరుఁడు :మదిలోనఁ దల పోయ మన కీ డెకాక . యితనికిఁ జేసిన యెగ్గేమి ? యతఁడు ఖరదూషణాదుల కడిఖండములు గ - ధరణిపై గూల్చెఁ గదా యని మీరు తలఁచెద రతనిపై దైత్యుల పోక - తలఁపుచు వారిపై దాడి పోఁదగునె ? 276 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద తమనేరములవారు ధరణిపై గూలి - యమరలోకము కేగి రది చెప్పనేల ? మేటివానరు లిట మీఱక మున్నె - కోటలు వారిచేఁ గూలకమున్నె, 3.19. సౌమిత్రి బాణవర్షము రాకమున్నె - రామునికోపాగ్ని రాఁజకమున్నె, ہخ యాయగ్నిచే లంక యడఁగకమున్నె - యీ యసురావళి యీల్గకమున్నె, సీత ఁ బుచ్చుఁడు వేగ శ్రీరాముకడకు - సీతఁ దెచ్చినకీడు చేఁ జేతఁ గుడుపు ధర్షాత్తుఁ డౌ రామ ధరణీశ్వరుండు - ధర్షంబువలననే తగ నుండు జయము," అని పెక్కు భంగుల నావిభీషణుఁడు - దనుజవీరులఁ బల్కి దశకంఠుఁ జూచి “తలపోయ సుఖమును ధర్మంబుఁ జెఱుప - వలతియై పరఁగుదుర్వ్యసనంబు విడువు సుఖము కీర్తిని జేయు సురుచిరధర్త - మఖిలనీతిజ్ఞఁడ వగచుఁ గైకొనుము చలము మానుము సుప్రసన్నుండ వగుము - కుల మెల్ల రక్షించుకొనఁ జూచి తేని జనకజ విడువు మా జననాథుతోడ - మన కేల వైరంబు ? మది మది నుండి" యని విన్నవించిన నతనివాక్యములు - విన బుద్ధిపట్టక వెసఁ గొల్వు విడిచి 320. -: విభీషణుఁడు రావణుని యొద్దకుఁ బోవుట :రావణుఁ డంతఃపురంబున కరిగె - నావిభీషణుఁ డంత నామఱునాఁడు ప్రథమసంధ్యావిధు ల్పరిపాటి దీర్చి - రథ మెక్కి నల్గడ రాక్షసుల్ గొలువ రమణీయచిత్ర తోరణ రాజవీథి . కమనీయశిల్పము ల్లనుఁగొంచు వచ్చి పటు హేషితంబులు పటుబృంహితములు - పటహశంథాదుల బహు నినాదములు సేవాగతాంగనా శింజితంబులును - సావాసు లడరించుచండహుంకృతులు సూతమాగధవందిశుభకీ_ర్తనములు - నాతతభట సంకులాలాపములును మాతంగనిశ్వాసమారుతోద్ధూత - కేతనాంశుకపటాత్కృతు లోలిఁ బెరయ బధిరదిగ్భాగమై బహుశోర్డ్మిజలధి - విధమున హై యంగ విశ్వాస మొదవ రాక్షసవీరుల రక్షచే నమరి - నక్షత పరివృత నవసౌధ మనఁగఁ దెఱపిలే కిభములు తేరులు హరులు - గిరికొన్న నగరివాకిట దేరు డిగ్గి 339 ఆజ్యపాత్రాదుల నర్చితు లగుచుఁ - బూజ్యగుణంబుల భూసురోత్తములు పుణ్యాహవాచనపూర్వకంబైన - పుణ్యశాంతులు సేయఁ బోరిఁ గన్టౌనుచు మనసింపనాస్థాన మంటపంబునకుఁ - జనుదెంచి యన్నకు సద్భక్తి ప్రెక్కీయలమి నాతఁడుచూప నర్ష పీఠమున - నెలమితోఁ గూర్చుండి యేకాంత మెఱిఁగి. మంత్రుల సన్నిధి మహనీయమంత్ర - తంత్రజ్ఞఁ డనియె నాదశకంఠుతోడ “ఆవధరింపుము దేవ : యసురాధినాథ 1 - యవనిజఁ దెచ్చిన యంతనుండియును దుర్నిమిత్తంబులు తోఁచుచున్నవియు - నిర్ణయింపఁగ రాదు నిక్కు-వం బరయ హోమగుండంబుల నున్న శ్రేతాగ్ను - లేమియు వెలుఁగ వీయీదివసముల నాగుండములఁ జొచ్చి యలమిఁ జుట్టియును.సాగిలఁ బడియుండు సర్పము ల్పెక్కు కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము" 277 నుడుగని మదముల నొలయుతమైదలు - కడునొప్ప నమ్లదకరు లెల్ల నిపుడు వీ40 కడు మేను డిల్ల మైకంబులతోడ - మెడ లెత్తుకొని స్రుక్కి మెదల కున్నవియు నున్నతస్థితిగల ను త్తమాశ్వములఁ - గన్నులనీళ్ళను గాఱుచున్నవియుఁ గవణంబు నీరును గడ్డియు నుడిగి - జవసత్త్వములు దూల సడలి యున్నవియు వానితో (కలయందు వడి నగ్నిశిఖలు - మానుగా నలుగుల మంటలు వెడలు నరదాలపై నగ్ను లటరాలుచుండుఁ - బొరిపొరి యుల్కము ల్భవిఁ బడఁదొణఁగె జడిగొని వీరమ_స్త్రముల వాయసము - లడరుచుఁ బురములో నాడంగఁదొణఁగె ఖ్యాతిగా శిఖలతో ఁ గడఁగికూపముల - భాతిగా మండూకపతు లుద్భవించె దేవగేహముల భూదేవగేహముల - భావింప శిథిలాధిపఱ్ఱ్కలు పుట్టె ఇంద్రధనుస్సులు నిట రాత్రులందుఁ - జంద్రధారికి నైన జయము లేదంష్ట్ర పూని చూడఁగ శభంబులు గావు మనకు - వీని విచారించి విగ్రహం బుడుగు 350 మటుఁగాన నిన్నిటి కసురాధినాథ - శరమేల విను మొక్క శాంతి చెప్పెదను. శ్రీరామునకు నిమ్లు సీతఁ గొంపాయి . నేరమిఁ బట్టఁ డా నృపకుంజరుండు ఎందు నీతిజ్ఞుల కిది లెస్సకార్య - మిందఱు నెఱుఁగరా యిది బుద్ధి యనుట దనుజేశ ! నీచిత్తధర్మంబు నూఁది - విను మని చెప్పంగ వెఱతురు గాక నాకుఁ బోరాదు దానవనాథ 1 గాన - నీకుఁ జెప్పితి నిట్లు నీతిమార్గంబు" అని బుద్ధి చెప్పిన నవ్విభీషణుని - వినుతవాక్యంబులు వీనులఁ జొరక *నెవ్వరిదిక్కున నేభయం బెఱుఁగ - నెవ్విధంబున సీత నీను రామునకు దుర్జయుం డగు నాకు దురములో నెదిరి - నిర్ణరు ల్లోడైన నిలుచునే యనుచుఁ గోపంబు దీపింపఁ గొలువెల్ల విరిసి . వేపోయె దానవవిభుఁడు లోపలికి. మఱునాఁడు లేచి క్రమ్లఅ రావణుండు - మఱువక సంధ్యాసమాధులు దీర్చి " 860 యనుజునివచనంబు లాత్త జింతించి - తన ప్రధానులు తాను దల పోయఁ దలఁచి భానుమండలసమ ప్రభగలయట్టి - మా నైనదివ్యవిమానంబు నెక్కి కమనీయబహురత్నకలితంబు లగుచుఁ - గొమరారఁగాఁ బై డికుంభముల్ మెఱయ వెన్నెలచూ లన విరచించినట్టి యున్నతఛత్రంబు లొప్పారుచుండఁ గంకణరుణరుణత్కారము లైఱయ - నంకించి చామర లతివలు వీవ బెక్కు-తూర్యంబులు పెల్లుగా మ్రోయఁ to బెక్క-ండ్రు సుభటులు పెంపారి కొల్వ "వందిమాగధులు కైవారంబు సేయ - సందడి జడియ నైశ్వర్యంబు మిగులఁ జనుదెంచి బహుమంత్రిసహితంబుగాఁగ . మనుజాశనుఁడు సభామంటపంబునకు నర్కవంశుని శరాహతిఁ దెగి పిదప - నర్క-బింబముఁ జొత్తు నని తెల్పకరణిఁ జొచ్చి సింహాసనస్థుండునై పిలువఁ - బుచ్చె నాయకుల నప్పడు పడవాళ్ల, , 87ዑ వారును దమరథావళులపై నెక్కి - వారణంబుల నెక్కి, వాజుల నెక్కి, 278 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద చారుచామీకరచ్ఛత్తంబు లొప్ప . వారక భీషణాకారంబు లొప్ప తమతమ తూర్యనాదములతో వచ్చి - క్రమమున మంటపాంగణములయందు దమవాహములు డిగ్గి తన రుసింహములు - కొమరారగా గిరిగుహ ఁ జొచ్చు కరణి నామంటపముఁ జొచ్చి యాదానవేంద్రు - చే మన్ననలు గాంచి చిత్తంబు లలర నుచితాసనంబుల నుండి పడాలు - రుచితంబు లెఱిఁగింప ను త్తమం బనుచు “దేవ ! నేఁడెంతయు దెలిసియున్నాడు . దేవరతముఁ డుద్దీపితది (డు ఘనుఁడగు నాకుంభకర్ణుండు" నాగ - విని "పిల్వఁ" డనవుడు వేగ వారేగి “దేవారి సభకు నేతెంచి కొల్వుండి - దేవ 1 నిన్చిలువఁ బుత్తెంచె" నావుడును. - కొడుకులు కుంభనికుంభులు గొలువఁ - గడువేగమున గుంభకర్ణుఁ డే తెంచి. 880 మణిమయంబై దివ్యమహిమలు గలిగి - గణికాసమూహంబు గాననాదముల నెంతయు నింపార నెసఁగిన మంట _ పాంతరంబునను సింహాసనస్థలిని _o నున్న యన్నకు మ్రొక్కి యొగిఁ గొల్వఁ జొచ్చి-యున్నతాసనమున నున్నయావేళ నన్నతోడనె వచ్చి యావిభీషణుడు - క్రన్ననఁ గూర్చుండెఁ గనక పీఠమున నప్ప డారావణుం డమరవల్లభుని - యొు ప్పెల్లఁ గైకొని యుండి ప్రహ స్తుఁ గనుఁగొని పలికె "లంకాపురంబునకుఁ - బనుగొనఁ బెట్టుము బలువైనకాపు మతి నేమఱకు, మెల్ల మార్గంబులందు பர బ్రతిదివసంబులోపలను వేల్పులను" నని దానవాధీశుఁ డాకుంభకర్ణుఁ - గనుఁ గొని పల్కె- నుత్కంఠ దీపింవ -: "రావణుఁడు కుంభ కర్ణునితో "రాముని రాక యెఱింగించుట :“విను కుంభకర్ణ ! నీవిననిది యొకటి . జనపదంబున కేగి చయ్యన నేను రామునిదేవి ధరాసుత సీతc . గామించి తెచ్చితిఁ గంజదళాక్షి - 390, మఱి మొన్న నొకహనుమంతుఁ డకా-కోఁతి - పఱతెంచి సీతకుఁ బరిణామ మొసగి దేవి. నీపతి రామదేవుండు వచ్చు - నావిని మదిలోన ను మోదమున నున్నది యాసీత యుద్ధండవృత్తి - నన్నరుండును నబ్ది కవ్వల విడిసె వనములోఁ గల వనచరావలిని . బెనుమూఁకగాఁ గూడఁ బెట్టు కేతెంచె సురనాథసురలను స్త్రక్కించినాఁడ - హరుఁ డున్న కైలాస మగలించినాడ, శంభుచేఁ జం దహాసముఁ గొన్నవాఁడ - నంభోజభివువరం బడిగికొన్నాఁడ, దానిపై నీలాప తవిలి యున్నాఁడ - మానవుండే నన్ను మర్షించువాఁడు రాముఁ డెన్నఁడు గెల్చు రణభూమి నన్నుఁ ?.గోమలి నెన్నఁడు గొనిపోవు నతఁడు? ఆవపుడు గోపించి యాకుంభకర్ణుఁ - డనియె రావణుతోడ నందఱు వినఁగ రాము వంచించి యారామునిదేవి. నేమఱి యుండంగ నెత్తి యుద్వృత్తిఁ 400 డెత్తురే ? యిటు లేల తెచ్చితి ? కడఁగి - చిత్తంబులో నీతి చింతింపవై తి. ధర్మమార్గము. నీవుదల పోయ వైతి - వర్తిలి కులమెల్ల నడఁగఁ జేసితివి ; కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 279 సీతఁ దెచ్చినయఫ్లై చెడియొ నీలంక-నే తెఅంగున నైన నిదియ నిశ్చయము ఎ ఫ్లైన నేమి ? యా యినకు లేశ్వరుని - నెట్టన శరములు నెఱి గాడకుండ బ్రక్ వచ్చితి నీదుభాగ్యంబుకతన . నిది మేలు కీ డని యెన్నంగనేల పోవచ్చునా యింకఁ బూనుదు గాక . రావణ ! యింత కార్యము చక్క-ఁ బెట్ట నామీఁదఁ బడియె వానరుల రాఘవుల - నేమియుఁ దలఁపక యింక సుఖింపు" మని పల్కుచుండ మహాపార్శ్వుఁడనియె - “ఘనభుజ యెల్ల లోకములకు నీవ పతి వఁట ? యాసీత బలుపునఁ బట్టి - రతి సల్పనేరవా ! రాక్షసాధీశ " యనవుడు జిత్తంబునందు మోదించి - దనుజాధినాథుఁ డాతని జూచి పలికె. 410 *:్చను మహాపార్శ్వ ! యే వేధకొల్వునకుఁ జనుచోటఁ ఋంజికస్థల యను నాతి వలా పూడిపడఁ బట్టి వడఁ గుదియించి - బలిమి భోగించితి పై బడి తొల్లి : యా మేర లెల్లను నబ్దజుం డెఱిఁగి - నామీఁదఁ గోపించి నయ మింతలేక “యోరి ! రాక్షస ! కడు నుచితంబు దప్ప - నారీజనము లేడ ? నయ మింత లేక బలిమి నెవ్వతె నైనఁ బట్టి భోగింపఁ - దలఁతు వెప్పడు నీదు తల లప్ప డవిసి వారక యిల నూఱు వ్రయ్యలైరాలు - పోరోరి" యనుచు శపునిఁ జేసి విడిచె. నది కారణంబుగా నంగనాజనుల - హృదయంబె కదియక యేనెందుఁ గదియ నా లావు గొనక వానరులతోఁ గూడి - యీలంకపై రాముఁ డిట వచ్చు టెల్ల విద్రించుసింహంబు నిరి మేలుకొల్పు భద్ర దంతావళ ప్రతతివిధంబు" i అని పల్కు-టయు నవ్వి యవ్విభీషణుఁడు-దనుజనాథునితోడఁ దగవిన్నవించె. 420 “మొనయునిట్టూర్పులె మ్రో ఁగుట గాఁగ - ఘన మైనచింతయె గరళంబు గాఁగఁ గోపంబు చలమును గోఅలుగా (గ - నేపరి యుండు పే యెరగొంట కాఁగ నమరంగఁ జెక్కున హత్తిన చేయి - కమనీయతరఫణాకారంబుగా ఁగ విజనఖంబులు మణినికరంబు గాఁగ - భుజయుగమధ్యంబు భోగంబు గాఁగ దారుణంబైన సీతాకాలసర్ప - మేరూపమున నైన నేల పోనిచ్చు నపకీర్తి యఁట పాప మఁట సుఖంబునకు-విపరీత మఁట యిట్టివిత మేల యుడుగు?" మని యన్నతోఁ బిల్కి యంకటఁ బోక - సునిశితమతిఁ బ్రహ స్తునిఁ జూచి పలికె, “నెఱి పిడుగులఁ బోలు నృపుని బాణములు - గఱు లానినీదువక్ష ము గాడునాఁడు ఎఱిఁగెదు గా కేల ? యి ట్టట్టుపడెదు - కఱకు లాడెడుమాడ్కి గాదు మీఁదటను 4 ఈ కుంభకర్ణుండు నీనికుంభుండు - నీకుంభుఁడును మణి నీమహోదరుఁడు 480 సీమహాపార్శ్వుండు నీయింద్రజిత్తు - రాముని గెల్చువారా రణంబునను ఏపు చూపక యప్ప డెందుఁ బోయెదరు - ప్రాపులై మీరడ్డపడెదరు గాక ! కడఁగి యింద్రుఁడు వచ్చి కాచిన నైనఁ - గడునడ్డపడి సుర ల్లాచిననైన, కాలాగ్ని రుద్ధుండు గాచిననైనఁ - గాలమృత్యుపు వచ్చి కాచిననైన 280 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద రావణుఁ జంప కా రామభూపాలుc 4' డేవిధంబుననైన నేల పోనిచ్చు? దనుజేపపై విల్లు ధరియించునపుడు . మనచేతఁ బోవునే మనుకులేశ్వరుఁడు ? పిడికిట నడఁగు నే పేర్చుకాలాగ్ని ? - పుడిసిట నడఁగునే పొంగారుజలధి ? పట్టంగ నలవియే పాతాళతలము ? . గట్టింప నలవియే గగనభాగంబు ? తైంపరగ వచ్చునే దిగ్వితానంబు ? - త్రుంపంగ వచ్చునే ధూర్జటి వాలు నఱచేత నడఁచిన నడగునే సూర్యుఁ - డెఱుఁగని మీతోడ నిట్లాడనేల ? 440 కడుమూర్ఖు నాకారి కామాతురుండు - మడియఁడె మీయట్టి మంత్రులు గలుగ ? నా బుద్ధి వినునె యీనాకేశవైరి - మీబుద్ధిఁ జెడుగాక మిక్కిలి క్రొవ్వి" యని మొగమోడక యాడఁ బ్రహస్తుఁ - డనువాఁడు గైకొన కావిభీషణుని "నురగులతోఁ బోరి యోడ మెన్నఁడును - సురలతోఁ బోరాడి స్రుక్క మెన్నఁడును యక్షులతో గిట్టి యలయ మెన్నఁడును - రాక్షసావళిచేతఁ గాగ మెన్నఁడును నరుఁ డైన యారామనరనాయకునకు - దురములో నే మోడుదు మె విభీషణ (డ ? యేచందమున వారి నెఱుఁగుదో కాని - నీచేత వింటిమి నేఁ డింత వింత ద్రజిత్తు విభీషణునికి తనలా వెఱింగించుట : – దనుజులలా వంత తక్కువే" 5ను నినc - జనియె నాగ్రహ మెత్తి జంభారిజిత్తు తోరమె పేర్చిన దుర దగంథి . యారామతము శరాగ్నిచేఁ గాలఁ 3- المسب نص- صحسال గారణం బటమీఁదఁ గలుగుటఁజేసి - యే రూపమున నీతి నిచ్చలో నిడక 450 విను విభీషణ నీవు వెఱచెదుగాక - మనయందు రాక్షస మహిమ లూహింప హీనుఁడైనను నోపు నింతటిపనికి - మానక రామలక్ష్మణుల మర్షింప మూఁడు లోకములు నిమ్లల నేలువాని - వాఁడి వజ్రముగల వాసవుఁ బట్టి చెఱఁబెట్టనా నాని సితకరిఁబట్టి - విఱువనా కొమ్లులు వింతయే నీకు ననలు గాటించి యయ్యంతకు నొంచి - దనుజు లారించి యా తఱి వాని నొడిచి గాలిఁ దూలించి యక్షపునీ మర్షించి - శూలి నోడించి నిష్టురత వాటించి యేచిన నాచేత సీనరు ల్చావ - రా చెప్పె దుబ్బి వారలఁ బెద్దచేసి, కలఁతు నా సప్తసాగరములు సౌచ్చి . మలపుదు నా మేరుమందరంబులను దాఁటుదు నా ధరాతల మెల్లఁ గడవ '. మీటువు నా నేల మింటితోనంటి వంతునా జగములు వనచరకోటి - ముంతునా బెగడొంద మున్నీటిలోనఁ 460 బుడమి మోచిన నాగపుంగవుఁ బట్టి - పిడుతునా విష మెల్లఁ బిచ్చిలి వోవ నొక్కట దండంబు లొడిసి రాఁ దిగిచి . దిక్క-రీంద్రుల నీడ్చి తెత్తనా పూని ? భూమితో వివృ్పడు భుజశక్తి మెఱసి - ప్రామదనా చంద్ర భానుబింబముల వనచరకోటుల వైతనా పట్టి - దినకరబింబింబు దిక్కులు గడవ నాలంబులో వానరాలి రక్తములు - గ్రోలింతనా భూతకోటులచేతఁ —: go కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 281 గప్పదునా యంపగములచే మిన్ను - నిప్పడన్ని యుదిక్కు- లిన్నియుఁ గూడఁ గడునొగ ల్కలములఁ గబళించి తిప్పి - యడఁతునా నేలక్రో నర్కు-నిరథము పెడచేత లోచేతఁబృథివియు మిన్ను- నడఁతునా పొడిపొడి యై రాలిపోవ దనుజాధినాథుని తమ్లుఁడ వగుట . నిన్ను నొండనక మన్నించితిఁ 77°5. యొరుఁడైన సై (తునే ? యూరకయుండు - వెరవిడి మాటలు వే యాడనేల ?” 470 ననవుడుఁ గోపించి యావిభీషణుఁడు . గనుగొని పలికె నుద్దాఢవాక్యముల "నెవ్వనిగా ఁ జూచి తినకులేశ్వరునిఁ గ్రోవ్వులు పలికె దీకొలువులోపలను గణుతింప నింద్రుండు గాఁడు నీకోడ - రణభీషణుండగు రాముండుగాని గణుతింప ననలుండు గాఁడు నీకోడ - రణభీకరుండగు రాముండుగాని గణుతింపఁ గాలుండు గాఁడు నీకోడ - రణమహోగ్రుండగు రాముండు గాని గణుతింప నిరృతి గాఁడు నీకోడ - రణవిశారదుఁడగు రాముండు గాని గణుతింప వరుణుండు గాఁడు నీకోడ - రణజయోన్నతుఁడగు రాముండు గాని గణుతింప ననిలుండు గాఁడు నీకోడ - రణనిపుణుండగు రాముండు గాని గణుతింప ధనదుండు గాఁడు నీకోడ - రణకౌశలుండగు రాముండు గాని గణుతింపఁ బశుపతి గాఁడు నీకోడ - రణవిచక్షణుఁడగు రాముండు గాని 480. 2ూరి కోర్చినరీతి వచ్చునే యోర్వ - నారామవిభునకు నాలంబులోనఁ దలము కప్పినయట్టి తలఁపులు దలఁచి - తలక్రిందు వడియెదు తద్దయుఁ గ్రోవ్వి కులనాపకుండవు కొడుకవా నీవు ? - వలయురావణు పగవాఁడవుగాక ! పావకనిభరామబాణఘట్టనకు - రావణుండే యోర్చు రణములో నిలిచి యీరావణుఁడు తనహితులతో (గూడ - నారామభూపాలునడుగుల కెరఁగి మణులతో వారణమణులతోఁ దురగ - మణులతో మానినీమణినిచ్చు బొప్ప" ననవుడు రావణుం డావిభీషణుని - దనరోషదృష్టలఁ దప్పక చూచి పగవానితో నైనఁ బాయక కూడి - మిగిలిన యేపుతో మెలఁగంగ వచ్చుఁ బటువిషం బొలికెడుపాముతోనైనఁ - జటులనిర్భరవృత్తిఁ జరియింపవచ్చుఁ దనవానివలె నుండి దాయలఁ గూడి - మనువానితోఁ గూడి మనరాదు కాక 490. వారక నీ వట్టివాఁడవు గాన - వైరుల నాయొద్ద వర్ణించె దుబ్బి ; తమ్లుఁడ వని చంపఁ దగదుకా కీవు . తముఁడవా పగదాయువు కాక” యనవుడు బ్రహ్రశాపాతిశయంబు గొనకొనుట యెఱింగి కుంభకర్ణుండు తమునిమాటలు తగ వనలేక - యెమ్లులాడెడి నన్న నెట్టనరాక * యరవముతోడ నన్నకు ప్రెక్కి - దిగ్గున గుహకు నిద్రింపఁగఁ జనియెఁ జనినపిమ్ల్మట విభీషణుఁడు రావణుని - కనియెఁ జిత్తంబున నల్లుక రెట్టింప నన్నవు గాన నీ యాపద కులికి - యిన్నియుఁ జెప్పితి హితవని నీకుఁ = 282 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బొసఁగదు బహుముఖంబులు గాన నీకు - నసురేశ ! చెప్పిన యాప్పలబుద్ధి హితవు చెప్పెడి మంత్రు లెందును గలరు - హిత గని వినురాజు లెందు గల్గుదురు తగు నాకుఁ జెప్పట తగు నీకు వినుట - తగ సీత నిచ్చుట తగు నీతి నీకు 500 బల మెంత గలిగినఁ బరికించి చూడ - నల వెంత గలిగిన నది యేమి సేయుఁ ? బురుషుని వెరవునఁ బోనీక పేర్చి . పరికింప దైవంబు పతికూల మైన దైవంబనానొండు దైవంబు గలదె - దైవంబు దశరథతనయుండు గా క్ర" యని విభీషణుఁ డాడ నారావణుండు - వినుబొమల్ ముడివడ వికృతాస్యుఁ డగుచు మిన్నందఁ గోపించి మీసంబులదర - గన్నులమంటలు గ్రమ్ల నిట్లనియె. “నెన్నెదు రాముని నిటు దైవ మనుచు - నన్నరుఁడే దైవ మయ్యెడు నేని వెడగయి తండ్రిచే వెడలంగ నోటు - వడి యడవుల నేల పడి వ్రుగ్గి స్రుక్కివిను మాకు నలమును వేరు వెల్లంకి - ది నియెడివానినే దేవర యండు నను దాఁకవలదె క్రన్నన నెదిరించి - తనదేవిఁ గొనిరాఁగ దైవంబ యేని నలసి తమ్లుఁడు దాను నడవులలోనఁ - బలవించి పలవించి పలుమాఱుఁ దిరిగి 510 వచ్చి సుగ్రీవుఁడ న్వానరుమఱుఁగు - చొచ్చుట దైవంబు చొప్పలే తలఁపఁ బలమఱు నేటి కా పందమానవునిఁ - జెలఁగి నాతో సరి చేసి చెప్పెదవు" అనిన రావణుతోడ ననియెఁ గ్రమ్లఅను - దనలోన నవ్వుచుఁ దగవిభీషణుఁడు. “ఎసఁగి దివ్యులఁ బెంప ఋషుల రక్షింప - నసురుల శిక్షీంప నవనిఁ బాలింప నాదినారాయణుం డర్కవంశమున - నా దశరథునకు నమర జస్టించె వనజాసనాదులు వర్ణింపలేక సనకాదులు ను గూడి చర్చింపలేక * ఆమహామహిమ నీకలవియే తెలియ ? - రాముఁడు మర్యండె ? రాక్షసాధీశ ! కాన రామునిఁ గని కంజాస్య నిమ్లు - దానవేః్వర మనఁ దలఁచెద వేని ? యలుగక యర్థకామంబులవలనఁ - беос పగ్గలంబైన దక్మ మెక్కడిది ? _ నీ వొల్ల వెన్నఁడు నీతిమార్గంబు - నీవారు నొల్లరు నీకంటె మున్న 520, కానఁ గార్యాకార్యగతి యిట్టి దనిన - దాన వేశ్వర ! నీకు ధర్మంబు గలదె ? వాతూలసుతుచేత వనము చెడ్డట్లు - సీతచే లంకయుఁ జెడఁగల దింక వచ్చెద రగచరు ల్వారిధి దాఁటి - వచ్చి యీ రాక్షిసవనితల నెల్ల మోడ్చినకరముల ముం వల ల్వట్టి - యీ డ్చెద రటువలె నీడ్వకమున్నె యొప్పింపు మా సీత నుర్వీశ్వరునకుఁ இ. దప్పక చెప్పితి దానవాధీశ ! మండెడి నగ్నులమాడ్కి. రాఘవుని - దండిబాణంబు లుద్దండత వచ్చి సీతొమ్లు కొనికాఁడ నేర్తనె చూడ ? - నీరాజ్యగతి చూడ నేర్తుఁ గా కేను ప్రళయావిలము ఘనపర్వతశిఖర - ములు ద్రోచుపగిది రాముఁడు భండనమున పీతల లందంద నేలపై ఁ గూల్ప - నేర్చును వీక్షింప. నిర్దరారాతి" కావ్యము యు కా ం డ ము 28; యనుడు విభీషణు నదరంటఁ జూచి - మునుకొని పది మొగంబులు జేగురింపఁ 580 -: "రావణుఁడు విభీషణుని దన్నుట :గటములుప్పొంగ నొక్కట నూర్పు లెసఁగఁ.బటు ధూమములతోడి పావకుండనఁగఁ బదహతి మేదినీభాగంబు వగుల - నదలుపబెట్టున నాకస మగల నద్దిరా ! యిత నికోపావేశ మనఁగ . గద్దియమీఁద డిగ్గన డిగ్గనురికి యడిదంబు జళిపించి యటు వేయఁ బూని - యుడిగి విభీషణు ను గ్రత దన్నెఁ, దన్నిన వజ్రంబుతాఁకునఁ గూలు - నున్నతగిరి వోలె నుర్విపై బిడియెఁ, బడిన వెండియు వ్రేయఁ బాఱఁ బ్రహస్తుఁ - డెడ చొచ్చి వల దని యెడలించె వారి కొలు వెల్ల నాతని కోపంబుఁ జూచి - తలకొని యెంత వింతలు పు ననఁగ ననలార్చనక్షుల నడర దైతేయుఁ - డనియె నిర్దయత ప్రహస్తునిఁ జూచి, “వీనిదురుక్తులు వింటె ప్రహస్త : - వీని నమైడిది యొవ్విధి నమ్లుఁడనుచు : వెడలంగఁ దోయుము వేగంబె వీని . నెడ చేసి మొగమోడి తేని నాయాన ' 540 యనినఁ బ్రహస్తుండు నవ్విభీషణుని - గనుగొని పలికె నా గ్రహవృత్తిదోప “వల దిట నీ వుండవలసినయెడకు . వెలువడి యరుగు మివ్వీటికిఁ బాసి" యనిన విభీషణుం డతికోపుఁ డగుచు - ననలుండు నలుఁడును హరుఁడు సంపాతి: యనువారితోఁ గూడి యసురేంద్రతోడ - ననియె నుద్ఛటగదాహస్తుడై నిలిచి "మదనాతురుండవు మఱిపాపములకుఁ - గుదురైనవాఁడవు క్రూరకర్తుడవు మున్నె కదా నిన్ను మూర్ఖునిఁ బాయ . నున్నాఁడ, నిది క్రొత్తయును గాదు నాకు. నా_ర్తరక్షకునిఁ గృపాంబుధి దివ్య - మూ_ర్తి జగద్దితంబుగఁ బుట్టినట్టి సత్యసంధుని రామజనపాలచంద్రు - నిత్యయశోనిధి నిర్తలాత్తకుని శర ణనిపోయెద శరణన నతఁడు - కరుణతోఁ బ్రోచు నెక్కాలంబునందు F. వేను పోయిన నైన నిటమీఁద నెఱిఁగి - మానైన నీతితో మను దానవేంద్ర 1 .50 యట్టును గాదేని యొగచరు ల్లంక - జుట్టినయపడైనఁ జొనుపు నాబుద్ధి : యట్టును గాదేని యర్క వంశజుఁడు - దట్టించునపుడైనఁ దలఁపు నా బుద్ధి; నొం డేని రఘురామునుగ్రబాణములు దండించునపుడైనఁ దలఁపు నా బుద్ధి" నని పల్కి యన్నకు నవనతుం డగుచుఁ - దనతల్లి నగరి కుద్ధతగతిఁ బోయి. చెలఁగిన సింహంబుచేఁ బడితప్సి . మలుగనివగతోడి మదకరివోలె భీకరారావసంప్పీతుఁడై వచ్చి - చేకొని పిడుగడఁచిన యద్రివోలె జని యఁటఁ గైలాస సదృశమైనట్టి - ఘనతరంబగు విశ్వకర్తచేనైన గృహమున నుపవాసకృశమైన మేన - మహితశుక్లాంబరమానిత యగుచు వెన్నెలరసమున విదళించి తివిచి - మిన్నేటినురువున మెఱుఁ గిడ్డకరణి నరసి నటొమలును నరసినశిరము - గర మొప్పఁ బెద్దయు గౌరవం బొప్పఁ 569, 284 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బిన్నుగా ముదుకకుప్పసములు దొడిగి - చెన్నారఁ బ్రిద్దలు చేతులఁ బట్టి ముదిసినవిప నిమ్లుల నెందజేని - వదలక చేరి సావాసులై కొలువఁ గరుణా ప్రవాహంబుగా వచో భంగి . సరళత్వమూర్తులచందంబుగాఁగఁ బొలుపారు శమదమంబులు తటంబులుగ - గలసరులెల్లఁ జొక్క పునుర్వుగాఁగ వెలసిన తన యొద్దివేద ఘోషములు - సలలితం బగుచున్న జల ఘోషములుగ వినుత బహుద్విజవితతులుఁ జెలఁగఁ . గనుపట్టు జాహ్నవి గంగ నా నొప్పి బహుపురాణంబులు బహు వేదములును - బహుశాస్త్రములు పెక్కు- బ్రహరాక్షసులు బహభంగిఁ జదువంగ బహుభక్తి వినుచు - బహుళ నిర్మలశుభప్రభఁ దే జరిల్ల నుండియు రావణు నొప్పమిఁ దలఁచి - కొండంతవగపు చేకొనియున్న తల్లిఁ -: తల్లి యొద్దకు విభీషణుఁడు వచ్చుట :గాంచి దండము పెట్టి కన్నులనీరు - నించి దుఃఖితుఁ డైన నివ్వెఱగంది 570 కైకేసి నందనుఁ గరముల నెత్తి - కై కొని యక్కునఁ గదియంగఁ జేర్చి "లోపలియిండ్ల నాలోకింపరాని . యాపద ల్పుప్టెనో యటుకాక మఱియు బ్రాహ్మణవధయుఁ జొప్పడియెనో కాక . బ్రహ్లా కోపించెనో ? పరికించి చూడ హరియల్లెనో ? హరుఁ డల్లెనో ? రాముఁ - డరుదారఁ గ్రోధసమగ్రుఁ డైనాఁడొ ? యిది యేమి నా పుత్ర ! యింతశోకింప 1 - నిది యేమి తెఱఁగు నా కింతయుఁ దెల్పు : మడిగెద నదివిన్న యంతకు నాకు - నొడలిలోఁ బ్రాణంబు లుండవయ్యోడిని " అని పల్కు-తల్లికి నావిభీషణుడు - మునుకొని కరములు మొగిచి యిట్లనియె. “నవధారు ! దేవి ! నీయగ్రనందనుఁడు - రవికులాధీశ్వరరాకకు నేఁడు మంత్రులు దానును మంత్రకూటమున - మంత్ర మిట్టిది యని మదిఁ జర్చ సేయ, విన్ని విచారంబు లేల ? రామునకు - నెన్నిభంగుల సీత నిచ్చుట లెస్స ; 580 యీకున్న రాఘవుం డీయబ్ది గట్టి - యీకులం బడపక నేలపోనిచ్చు 2 ب-ما నని యొ_త్తి చెప్పిన నాపం_క్తికంఠుఁ - డనలుండు మండిన యాకృతి మండి తన్నె గద్దియతోడ ధరఁబడ నన్నుఁ - దన్ని యంతటఁ టోక తాలిమి దక్కియడిదంబు జళిపించి యటు వ్రేయఁ బూనఁ - జెడక నే బ్రతికి వచ్చితి నొకభంగిఁ బోయెద నారామభూపాలుఁ గానఁ - బోయి యాతని కృపఁ బొంది యుండెదను ఈవీట నాకింక నెవ్వరుఁ గలరు - భావింపఁగా నా_ప్తబంధువు లొరులు ? ఆనవుండు నతిభీత 존 మూర్చనొంది - ఘనమైనదైర్యంబుకతమునఁ దెలిసి కైకేసి నందనుఁ గనుఁగొని పలికె - “నీకథ మున్ను నే నెఱిఁగినదాన, నది యెఱింగించెద నమరులు మునులు - త్రిదశేంద్రుఁడును బ్రహ్లాదేవుఁడు గూడి యమృతాబ్దికడ కేగి యచ్యుతుఁ గాంచి - తమపడునిడుములు తా మెఱింగింప 590 “నీరసంబున మిమ్ల నేచుచునున్న క్రూరుల రావణకుంభకర్ణులను هم కావ్యము యుద్ధ కా 0 డ ము 285. జంపుటకై యుర్వి జనియించువాఁడ - సాంపార వర్తించు సూర్యవంశమున" నని దేవుఁ డాడిన నా వార్త నాకు - వినుపించె మాతండ్రి విశదంబుగా ఁగ విని యేను వెఱచి మద్విభన కిట్లంటి - "నెనయంగ నీకులం బెవ్వఁడు నిలుపు నీపుత్రకులలోన నిక్కంబు చెప్పమ . ఆపుణ్యుఁ డెవ్వఁడో ? యనఘ ! నా" కనిన సత్యంబు ధర్తంబు శౌచంబు గలిగి . నిత్యయశోనిధి నీకడగొట్ట కొడుకు రామునికృపఁ గోరి యీలంక - కడునొప్పఁ బాలింపఁగలవాఁడు మీఁద, నని చెప్పి తపమున కరిగె మీతండ్రి - యోునర నమ్టేరునగోపాంత్యమునకు గాన నాతడు హరి కంజా ప్తకులుఁడు . మానిని యాసీత మహనీయలక్ష్మి, విశ్రవసునిమాట వేతొక్క టగునె - విశ్రుతకీర్తి యేవిధములనైనఁ 600 జనుము రామునిఁ గని శర ణని ప్రెక్కి--మనుము రాక్షసకోటిమనుట చింతింపు ఆయువును శ్రీయు నగుగాక ! నీకు - నాయన్న 1 పౌమ్ల శ్రీనరనాథుకడకు" నని యక్షతలు పెట్టి యర్తిలి బేర్తి - తనయుని దీవించి తగ వీడుకొలుప నతఁడును తల్లికి నవనతుం డగుచు . మతిలోనఁ బొంగుచు మంత్రులు దాను రావణుతనువునఁ బ్రాణంబు లై_దు - నీవిధంబునఁ బోవు నిఁక ననుమాడ్కి. వేగంబె యాకాశవీధికి నెగయ - నాగుణాఢ్యునిఁ జూచి యాలంకవారు తమతమవీథుల దమదులోగిళ్ల - గుమరులుగాఁ గూడుకొని పల్కి రప్పడు “ధర్మంబు దిగనాడి తగఁ దమ్లుఁ డనక - పేర్తివో దిల్కి విభీషణు విడిచె. నీ తెఱంగున నిపు డీరావణుండు - నీతియు ధర్మంబు నేర్పుఁ గోల్పోయెఁ జెడియెఁ గా కీలంక చెప్ప నే ? " లనుచు - నుడుగనివగలతో నుండెడు వారు, 616 “ఈలంక యూతఁడె యేలుఁ బొమ్ల నుచుఁ-బోలించి తమమనంబుల నెంచువారు “గోరి యీత (డు రాముఁ గూడుఁ గాకేమి - యీరావణుఁడు. ಪ್ರಿಪೆ" యను వారు, *నరనాథుఁ డీతని నమ్లనే యచటి . కరిగిన "నను వార లనుచు నుండఁగను ங்_ -; విభీషణ శరణాగతి. : అంత విభీషణుఁ డాకాశవీథి - సంతసంబున మంత్రిజనులతో 75 K窓の వచ్చుటఁ గనుఁగొని వనచరు లెళ్లి - నచ్చెరువడి చూచి రటు తలలెత్తి యెత్తిన రాముచే నింద్రారి యింక - నెత్తఁడు దలలు పేడెత్తు దత్కులము ఎత్తినభయమువో నిట సురలార ; - యెత్తుఁ డాత్త్మలతల లెత్తుఁ డనాడ్కి- BJ నప్పడు సు గ్రీవు డగచరాధిపులఁ - దప్పక వీక్షించి తగ వారి కనియె. “వనచరులార యీవచ్చురాక్షసునిఁ - గనుఁగొనుం డదె ! వాఁ డఖండవిక్రముఁడు ఘనమైన పర్వతాకారంబు వాఁడు - ధనురాదిశస్త్రముల్ దాల్చినవాఁడు 620మిక్కిలి పొడవున మెఱసినవాఁడు - ప్రక్క-క యిటకు వచ్చుచునున్నవాఁడు" . ననవుడు గడఁగి యయ్యగచరాధిపులు - ఘనపర్వతములు వృక్షములు చేఁబట్టి 286 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

  • మముఁ బంపు సు గీవ ! మముఁ బంపు దేవ-సమరంబులో దైత్యుఁ జంపెద" మనఁగ నావిభీషణుఁ డనె “నగచరులార 1 - మీవాఁడ నిటు సంభ్రమింపంగవలదు రావణుతమ్లుఁడ రాక్షసేశ్వరుఁడ - భావింప నేను నిష్పాపమానసుఁడ శర ణని యారామ జనపాలుఁ గాన - నరుగుదెంచినవాఁడ నట లంకనుండి రావణుతో నేను రామభూపాలు - దేవి నిమ్లని పెక్క తెఱఁగుల నంటి :ననవుడు నామాట కతఁడు కోపించి - తనసభలోపలఁ దన్నె నన్నిట్టు

తన్ని యంతట (టోక తనవీటిలోన . నున్నఁ జంపుదునని యోటిల కాడె నేనును వెలువడి యీరామచంద్రుఁ - గానంగ వచ్చితిఁ గానఁ జింతింపఁ 630 గపటుండఁ గాను నిష్కపటమానసుఁడ - గపులార ! నాయెడఁ గపటంబు లేదు సభయుండ నగు నాకు సంపీ తివెలయ - నభయ మిప్పించుఁడీ యవనీళుచేత" ననవుడు సుగ్రీప డారాముకడకుఁ - జని విన్నపముచేసె సవినయుం డగుచు *రావణుతో నల్లి రాయిడి పుట్టి - దేవ వీఁడొక్కఁ డే తెంచియున్నాఁడు మొత్తంబుతో నభంబున నున్నవాఁడు - చిత్తంబు మీదెసఁ జేర్చినవాఁడు అమరారితముఁడ ననుచున్నవాఁడు - విమలవాక్యంబుల వెలసినవాఁడు ఆదిత్యకులనాథ ! యభయ మి మనుచు - మోచవాక్యంబుల మొనసినవాఁడు మీకృపకలిమి యెమ్బైయి నున్నయదియొ - నాకుఁ జూడఁగ వీని నమ్లంగరాదు నరనాథ ! కపటంబునకుఁ బుట్టినిల్లు - లరయ రాక్షసులుగా కన్యులు గలరె ? దనుజాధినాథుని తమ్లుఁ డేమిటికిఁ - జనుదెంచు ? నీనీచుఁ జంపంగవలయు." 640 ననవుడు నంతట నాంజనేయుండు - వినయసంభరితుఁడై విభున కిట్లనియె. -: "రామునకు విభీషణునియోగ్యత నాంజనేయుం డెఱింగించుట := "దనుజాధినాథుఁ డుద్దండకోపమునఁ - దను సభలోపలఁ దన్నె నన్హాట లఖిలంబు నెఱుఁగంగ నాడె నీయసుర - నిఖిలేశ ! యీమాట నిజము గానోప్ప నుడుగక మనలకై యుచిత మాడుటయు - వెడలఁ ద్రోచిన వాని విడిచి వచ్చుటయు గలుగనోపును గాని కపటంబు గాదు - వలవదు శంకింప వసుధేశ ! యితనిఁ గపటమూ నసు లెట్టి. క్రమమున నున్చ 6 - గపట మింతటిలోనఁ గానంగవచ్చు. నితనిమాటలలోన నేమాట యైనఁ - గృతకమై తో (పదు కీ డనరాదు మనుజేశ ! ధనుజుల మర్మజ్ఞఁ డితఁడు - మనదెస నుండుట మానైననీతి నను రావణుఁడు పట్టి నాఁడు బంధించి - యెనలేని బాధల నేచుటఁ జూచి యితఁడు నాకై పెక్కు-హితవులు పల్కె - నితనిచిత్తస్థితి నెఱుఁగుదుఁ గొంత" యని నమాటలు దనయాత్తకు నెక్కి - వనజా ప్తసుతుఁ జూచి వసుధేళుఁ డనియె. *నర్కజ ! దీన మే లౌటఁ గీడేటఁ . దర్కి-ంచ నేటికి ధర్మంబుత్రోవ శర ణవివచ్చిన శత్రుపు-నైనఁ - బరికింపఁగా రాచపాడి రక్షింప కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 287 నొకక పోతము డేగ యుద్ధతి తఅుమ - వికల భావంబున వేగంబె వచ్చి శిబిమాటు సౌచ్చెఁ జొచ్చిన డేగ యడుగ . శిబి తనువిచ్చి చెచ్చెర గువ్వఁగా చె. నపకీ_ఁ బొందక నార్తుఁ జేకొన్న - కృపనశ్వమేధసత్కియఫలం బిచ్చు నీవిభీషణుఁ డేల యేచినయట్టి - రావణుండైన గర్వము దక్కి వచ్చి శరణన్నఁ గాతు నేచందంబునైన . మరియూద లిట్టివి మూకులంబునకు నభయ మిచ్చితి వేగ నర్కజ ! పోయి - సభయుని నవ్విభీషణుఁ దోడితెమ్లు" అనవుడు సుగ్రీవుఁ డారామకృపకుఁ గను వ్రాల్చి యటు శిరః కంపంబుఁ ਛੰ੩ 660 “పరికింప నీవేళఁ బగవానితముఁ - డరయంగ శరణన్న నలరి రక్షింప సీకె కా కెందు నే నృపులకుఁ జెల్ల o కాకుత్స్థతిలక నిక్క-ము ధాత్రిలోను" నని పల్కి సుగ్రీపుఁ డాకాశమునకుఁ - దన సేనతో సముద్ధత గతి నెగసి *చేకొని యభయంబు శ్రీరాముఁ డిచ్చె - నీకు విభీషణ ! నిక్కంబు నమ్లు ర"మ్లని కపిరాజు రాక్షసరాజు - నిమ్లులఁ గౌగిట నెనయంగఁ జేర్చి తోడ్కొని వచ్చి సంతోషంబుఁ గృపయు - వేడ్కయు నొసఁగ నవ్విభుఁ గానుపించె నిండ నానందించి నృపుఁ జూచి యపుడు - దండప్రణామము ల్లగఁ జేసి పలికె. —: విభీషణుఁడు శ్రీరామచం ద్రు నుతించుట :“నిత్యసత్య త్రాణ ! నిత్యకల్యాణ 1 - నిత్యజగత్రాణ i నిత్యగీర్వాణ 3. జగదన్వయాకార ! జగదేకవీర 1 . జగదుదయాకార ! జగదల్టిపూర సర్వసంగాతీత ! సర్వానుభూత 1 - సర్వజగత్పూత ! సర్వసమేత ! 670 గురు లఘు క్రమరూప గురుబోధదీప 1 - గురుమధురాలాప 1 గురు చారు చాప ! పద సన్నిభ నేత ! బహుజీవసూత 1 - పదాకలితగా త ! పరమపవిత 1 لسح 'مہ' .5— أسس لا البا جسمے కవిమనస్సం వేద్య ! కరుణానవద్య - వివిధశాస్త్రాపాద్య ! వేదాంతవేద్య ! పరమాత్తుఁడవు నీవ, పరమంబు నీవ - పరమ విద్యయు నీవ, పరికింప నెందు భువనక_ర్తవు నీవ భువనంబు నీవ - భువనహ_ర్తవు నీవ, భువనైకవీర ! యాగభోక్తయు నీవ, యాగంబు నీవ - యాగఫలప్రదుఁ డరయంగ నీవ, చంద్రార్కు-లను నీవ, జలధులు నీవ - యింద్రాదులను నీవ, యిలయును నీవ, శబ్దార్ధములు నీవ, శబ్దముల్ నీవ - శబ్దముల్ భేదించు శ్రవణముల్ నీవ, మూఁడుమూర్తులు నీవ, మూఁడుమూర్తులకుఁ బోడిమి నవ్వలిపొడవును నీవ, క్షరమును నీవ, యక్షరమును నీవ - క్షరసాక్షి వీవ, యక్షరసాక్షి వీవఁ, 680 ద్రిభువనవందిత 1 దేవాదిదేవ . . యభయ మీదేవ ! నా కథిలాధినాథ 1 జయజయశతకోటి జలజాప్తతేజ 1 - జయజయ సంసారసర్పసుపర్ణ 1 లలితాగమసోత 1 లక్షీ కళ త 1 . విలసదయాపాత ! విబుధారిజె త ليبيا سسسسته الصحة ධ الساسا ناسد ایہا 3گا۔ దినకరశశినే త ! దివ్యచారిత్ర 1 - యనుపమశుభగా త ! యఖిలె కసూత ارسبا ، حسنگ ایستا لیسها اسحا 288 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద تعطیه వేయునోరుల భోగివిభుఁ డైన నుతులు - సేయంగ నో పనే శ్రీరామ ! నిన్ను ః నప్పద్మసంభవుం డైన నీమహిమ - యొప్పెల్ల నుతియింప నోపునే తెలియ ? నే నిన్ను నుతియింప నెంతటివాఁడ - దానవుండను వృథా తరళచిత్తుఁడను ; భూనాథ ! నీ వాదిపురుషోత్తముఁడవు - కాన నిన్నితరులు గానఁగ లేరు నరనాథ ! యార్డుని నన్ను రక్షింపు - పరమదుర్జన దైత్యపతి ద్రుంచి వై వు : మఖిలశరణ్యుండ వైన నీమఱుఁగు - సుఖ మని యే వచ్చి చొచ్చితిఁ బ్రీతి * 690; —: శ్రీరామచంద్రుఁడు విభీషణు ననుగ్రహించుట : ననవుడు నతని కృపాంబుధిలోన - మనుజేశ్వరుండు క్రమ్లల నోలలార్చి “నమ్లు విభీషణ 1 నాకేశవైరి తమ్లుఁడవా ? నాకుఁ దమ్లుఁడ వింతె s మఱువకు మింక ; లక్ష్మణుకంటె నిన్ను - నఱలేనివానిఁగా నాత్త గైకొంటి 9% నని భయం బుడిపి దయార్ద్రవాక్యముల - జననాయకుఁడు విభీషణు నాదరించి నెయ్యంబుతోడ నానృపుఁ డప్ప డతని - చె య్యూదుకొని వార్ధి జేరంగఁ బోయి మాకు నిక్కము చెప్పమా విభీషణుఁడ - నాకారిశ_క్తియు నమ్రినబలము" ననిన విభీషణుం డారామచంద్రుఁ - గనుగొని మ్రొక్కి నిక్క-ము విన్నవించెఁ. విభీషణుఁడు "రామునకు లంకో త్పత్తిని : سے "రావణుని బలం బెఱింగించుట: “దోయజదళనేత్ర : తొల్లి నారదుఁడు - వాయువుకడ నాగవరులావుఁ టౌగడి ఫణిరాజు ముందఱఁ బవమానులావు ( - బణుతించి వారికిఁ బగ సేయుటయును రాసి లావులకు వారలు మత్సరించి - భాసుర హేమాద్రి ఫణిరాజుఁ జుట్టి 700, పట్టంగ దానిఁ గంపము నొంద వీతు - నెట్టన నే నని నియమించె గాలి తనసత్త్వ మంతయుఁ దగఁ బూని శేషుఁ - డనిమిషగిరిఁ జుట్టి యసదృశలీల వేయుఫణంబుల వేశిఖరముల - నాయత భుజశ_క్తి నంటంగఁ బొదివి చలమునఁ బట్టిన సప్తవాయువులు - వెలయంగఁ బవనుండు వీవఁగఁ దొడఁగె. శేషుని భేదింపఁ జేకూఱకున్న - భీషణగతి వీచెఁ బేర్చి వాయువులు ఆగాలి నచలంబు లన్నియు విఱిగె - నాగాలి భువనంబు లన్నియు వణఁకె నాగాలిఁ జలియించె నర్కు-నిరథము - నాగాలి భూతంబు లన్నియు నఱచెఁ గదీసిన లోకసంకట మెల్లఁజూచి - యిది మహాపద వచ్చె నిత్తఱి ననుచు నల్టిమై ద్రిపదు లచటికి వచ్చి - ప్రార్థించి పవను మాన్పఁగలేక పోయి పరమస్పాత్త్వికుఁ డైన ఫణిరాజుఁ గదిసి - "యురగేంద్ర ! నీవైన నోర్వంగవలయు మీమచ్చరంబుల మిహిరుండు గూలె - మీమచ్చరంబుల మేదిని గ్రుంగె, మీమచ్చరంబుల మితిమీ తె సబ్ది - మామాట లాలించి మమ్లు మన్నించి కావ్యము المسـ యు ద్ద కా 0 డ ము 289 గాలిని గెలిపించి కరుణ వాటించి - కేళి మై మమ్లు రక్షింప వే' యనిన సురలప్రార్థనకు శేషుడు శాంతి బౌంది - కరువలికిని వీవఁగా నను విచ్చి యించుక యొకఫణం బెత్తినఁ జొచ్చి - మించినబలిమి సమీరుండు ద్రోయఁ జెలు వేది యందొక్క శిఖరంబు విఱిగి . తలకొన్నగాలిచే దవ్వగాఁ దూల గురుతరగతి నద్రికూటంబు గాఁగ - ధరణీశ ! యజ్ఞమధ్యంబునఁ బడియె, దేవ ! యాసింహళద్వీపంబునందు o దేవేంద్రుపనుపున దేవతాశిల్సి కరకౌశలమున లంకాపురం బనెడు . పురము నిర్తించెఁ దత్పురవరంబునకుఁ గోట లే డొప్ప ; నక్కోటగోడకును - వాట మై నాల్దేసి వాకిళ్ళుగలవు ; 720 తఆు చైనయట్టి కొత్తడములతోడ to నిఱవైన ముందఱి యిట్టికకోట * పడమటిద్వార మేర్పడఁ గాచి యుందు - రెడపక రాక్షసు లెను బదికోట్ల ; దానవు లు త్తరద్వారంబు గాచి - యేనూట డెబ్బది యేడుకోట్లుండుఁ s దూర్పువాకిలియందు దొలఁగ కేప్రోద్దు - దర్పించి యుందురు తగ నూఱుకోట్లు : దక్షిణద్వార మద్ధతిఁ గాచియుందు . రక్షీణదానవు లఅువదికోట్లు ; ఆరయ నా లోపలి యాలు కోటలను - నరనాథ ! యిరవదినాల్గు వాకిళ్ల ; వరుస నీచెప్పిన వడువున నెపుడు - దరి గాచియుందుదు ధరణీతలేశ తిరు మగుచున్నట్టి దిడ్డివాకిళ్ళ -- నురుసత్త్వ లుండుదు రొక్కొక్క కోటి s పురమధ్యవీథి నెప్పడుఁ గాచియుందు - రఅు వదిలక్షలు నార్నూరుకోట్లు s కుంభకర్ణునిని ద్రగుహఁ గాచియుండు - జృంభణ మొప్ప వసిం చాఱుకోట్లు : 780 మొనసి యారావణు మొగసాలఁ గాచి . కొనియుందు రోకలక్షకోటిరాక్షసులు ; ఒనర నావాకిట నుండురాక్షసులు - వినవయ్య ! యిఱువదివేలకోబ్లెలమిఁ ; జెలువంబుగా నింద్రజిత్తవాకిటను - బలవంతు లుందురు పదివేలకోట్లు s ఘనులైన యాయతికాయాదివీర - దనుజులవాకిళ్ళఁ దరల కుండుదురు; ఎన్నికతో మఱి యి నకులాధీశ ! యెన్నరా దాసేన యెంతయు ఘనము వాసవాంతకులావు వర్ణింపఁదరమె ? - యివాసునఁ గైలాస మెత్తినవాఁడు, వనజజుం డతనికి వర మిచ్చినాఁడు - దనుజులచేత గంధర్వులచేత నమరులచేత నయ్యక్షులచేత - సమరంబులోపలఁ జావు లేకుండ సమరంబు లేల ? యేచందంబులందు - సమయింపరాదు రాక్షసలోకనాథు : నతఁడు మీచేతన యనిఁ జచ్చుఁ గాని - కీ తినాథ ! యితరులచే నసాధ్యుండు ; 74) కుంభకర్ణుండు చేకొనఁడు చీరికిని . జంభారినైనను సమరంబులోన నెత్తినమదమున నెఱుఁగఁడే భయము ; - చిత్తంబులో నింద్రజి త్తనువాఁడు హరునకుఁ బ్రియముగా యాగంబుఁజేసి - వరశ_క్తిఁబడసెను వజ్రకవచము నరుదుగా మాయావియై ವಿಲ್ಲ వట్టి . యరుల నాకాశంబునందుండి గెలుచు 19 290 శ్రీ ర 0 గనా థ రా మా య ణ ము ద్విపద శత్సర్త్వోధనుడు ప్రహస్తుఁ డన్వాడు - చతురుండు రావణసైన్యపాలకుఁడు ఖండేందుధరుచెలికాని సామంతు - భండనంబున మాణిభద్రుని నోర్చె ; దనుజవీరులు మహోదరమహాపార్శ్వు - లను వారు నతికాయుఁ డనువాఁడు దేవ : బలిమి గైకొనిన దిక్పాలుర నై న - గెలుతురు రణమున గిట్టిన యపుడె : యనిమిషకంటకు లైనబిల్లిదులు . దనుజేశునకు లక్షతనయులు దేవ ! 呜 జ్ఞాతులతో బంధుసమితి లెక్కింప - ధాతకు నైనను దరముగా దధిప ! 750 పేరయఁ గుబేరాదు లరిగాపు లన్న - విరచింపవచ్చునె ? విభవంబు కొలఁది నెత్తుట మెదడున నెట్టనఁ దనిసి - మత్తులై సంగరోన్మత్తులై చాల నద టెక్కినట్టిమహాదైత్యవరులు - పదివేలకోటులు బలియు లుండుదురు ; వారిలా పునఁజేసి వసుమతీనాథ 1 - యారావణుఁడు గెల్చె నఖిలదిక్కులను" 响 అనవుడు రాఘవుం డతనితో ననియె - “విను విభీషణ ! మున్ను విన్నాఁడ నేను : మీయన్నయెంతయు మిక్కి-లిబంటు - పాయక యాతని బలము నట్టిదయ వాఁ డెంతవాఁడైన వచ్చి నాయెదుర - వాఁడిమి వాటింప వాఁ డెంత వాఁడు హరిహరబ్రహ్లాదు లాదిగా ఁగల్గు - సుర లడ్డగించినఁ జూర్ణంబుచేసి, వానిఁ జంపుదు ని న్న వశ్యంబు లంకc - బూని యేలింతు నిమ్లుల దానవేశ" యనిన విభీషణుం డారాముఁ జూచి-వినయంబుతో మ్రొక్కి విభున కిట్లనియె. 760 *నీరావణుం డెంత ? యీలంక యెంత ? . శ్రీరామ ! నీబాణశిఖి పర్వునపుడు లంకకోటలు ద్రోసి లగ్గలు పట్టి - కిన్క-తో నసురుల గిట్టినయపుడు నాలావు చూడుము నరనాథచంద్ర 1 కాలాగ్నిరుద్రునిగతిఁ బేర్చువాఁడ," ననవుడుఁ బతి వాని నాలింగనంబు - ఘనముగాఁజేసి లక్ష్మణునకు ననియె. “నీసముద్రమునీట నినజుండు నీవు - భూసురాశీర్వాదపుణ్యనాదముల -: శ్రీరాముఁడు విభీషణునకు లంకాభి పేకము సేయుట : صس-- గట్టుము ずが లంకారాజ్యమునకుఁ - బట్టంబు వానికిఁ బ్రతి విభీషణుని " ఆని యానతిచ్చిన నతఁడును నతని - వననిధిజలములు వనచరు ಶ್ವೇ నభిషేక మొనరించి యసురుల కెల్లఁ - బ్రిభుఁడవ గమ్లని పట్టంబుగట్టి తలపోయ నాచంద్రతారార్క-ముగను - సలలితంబుగ రామచంద్రునికీర్తి యెంతకాలము గల్గు నిల విభీషణుఁడ 1-యంతకాలంబురాజ్యము సేయు" మనుచు 770 సోర్చె వానరకోటి హర్షించి యంతఁ - బేర్చి రాఘవుఁడు విభీషణుఁ జూచి “యీయబ్ది దాఁటంగ నేయుపాయంబు - సేయుద" మనవుడుఁ జేతులు మొగిచి "యీవార్ధిఁ గట్టకయింద్రాదులకును - దేవ ! యెమ్మైయి దాఁటఁ దీరదు కాన నిది గటుటకు నైన నినకులాధీశ ! - పదిలంబుగా వార్థిఁ బ్రార్ధింపవలయు." సని పల్కుచుండంగ నట దశగ్రీవు - ననుమతి శార్డూలుఁ డనుదూత వచ్చి, కావ్యము యు ద్ధ కో 0 డ ము S AAAAAS AAAA S 291. కపిసేనకొలఁదియుఁ గపులమాటలను - గపులతో నాడు రాఘవునిమాటలను 翡 అరసి క్రమ్లఅఁ జని యసురేశుఁ గాంచి - కరములు మొగిచి నిక్క-ము విన్నవించె. r= *నుత్తుంగయశులును నుత్తుంగభుజులు - నుత్తుంగసత్త్వులు నుత్తుంగమతులు * నగరామలక్ష్మణు లలవమై విడిసి - రగచరసేనతో నల్టితీరమున * - * గణుతింప నగు నుడుగణముల నైన - గణుతింపఁ దగు వృష్టికణముల నైన 780 గణుతింప నగు నబ్దికరడుల నైన - గణుతింపఁగా రాదు కపిసేనసంఖ్య నుచిత మీ వేళ సామోపాయమునకుఁ - బచరింపఁ బంపు నేగ్పరు లైనవారి" ననవుడు శార్డూలుఁ డనువానిమాట - విని శకునకు దైత్యవిభుఁ డర్థిఁ బిలికెఁ *జని నీవు వానర సైన్యంబుఁ జొచ్చి - యిన సూనుతో ( బ్రియం బేర్పడఁ బలికి వగలేమిఁ దెలిపి యాభానునందనుని - మగుడించి రమ్లు సమతి లెమ్లు పొమ్లు," అనవుడు నతఁ డేగి యర్క-జుఁ గాంచి - యనియె రావణుచెప్పినంతయుఁ దెలియ “వైరంబు సేయ రావణుతోడ నీకుఁ - గారణం బేమి ? యర్కజ ! నాకుఁ జెప్పము వాలి మీయన్నన వలవదు వినుడు - వాలికి నీకును వైరంబు గలదు j వాలి యాదాన వేశ్వరు పగవాడు . చాల రావణుతోడి సంధి నీకొప్ప. రావణుం డీరామురామ దెచ్చుటకు . నీ విటు రాఁదగునే ? కపిరాజ ! 790 యని గుబేరుని గెల్చి యతనిపుష్పకము - గొనినరావణు నెఱుఁగుట లెస్సగా డె , ఆఫ్టేల హరునితో నయ్యద్రి యెత్తి - నట్టి రావణుఁ డల్పుఁడా కపిరాజ దేవేంద్రుఁ డాదిగా దివి జల ನೆಲ್ಲ - నావిధంబున గెల్వఁడా ? వానరేంద్ర ! కొలఁది మీఱిన హోమగుండంబులందుఁ - దలలు ఖండించి యుద్ధతగతి వ్రేల్చి జలరుహసంభవుఁ జాల మెప్పించి - వెలయంగఁ డ్రైలోక్యవిజయంబు గొనఁడె ? హీనమానవతోడ నేటిసఖ్యంబు ? దానవేశ్వరు తోడఁ దగఁ జేయు సం" యనవుడుఁ గోపించి యగచరు లెల్ల - వినువీథి కెగయుచు వెస వాని బట్టి బెడిదంబుగాఁ బెక్కుపిడికిళ్ళ బొడిచి - కడుమీఱి మసగి రెక్కలు డ్రైవ్వ గొట్టి ముక్కు-ను జెవులును మొగిఁ గోసివైచి - యొక్కటఁ గడఁగిన నుదర్ రాపవు “దూత నేటికి నింత దొసఁగులఁ బెట్ట - బ్రాతిగా వీని నేవక పోవనిండు." go అనవుడు రాఘవునాజ్ఞకు నులికి - వనచరు లందఱు వాని విడ్చుటయు వినువీథి కెగసి యావినువీథినుండి - యినసూతితో శుకుం డేర్పడఁ బలికె. “రావణుతోఁ గపిరాజ ! యేమందు" . నావుడుఁ దారాధినాథుండు గినిసి

  • శ్రా నెంచ ద్రోహి యీధరణీశ్వరునకుఁ - గాన నాద్రోహిని గని సై (ప ననుము సౌరిది నేలోకంబుఁ జొచ్చిన నైనఁ - బొరిగొందుఁ గాని యేఁ దోవ సమస్క్ల పటుకార్డు కంబె యూపంబుగా నిలిపి - చటులా ప్రములు వరిస్తరణము ల్సేసి పరగ గెంధూళ్ళను బ్రభలుగాఁ జేసి - తరుచరస్తుక్సువతతులు చేపట్టి 292. శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

సమరభూవేదికాస్థలమున నిలిచి - యమరుల కెల్లఁ బ్రియం బెక్కుచుండ గర మొప్ప వీరాంకములఁ బెల్లబ్బి - తొరఁగుచు నున్న నెత్తురు నెయ్యి S*సి మహితగుణధ్వనుల్ మంత్రము ల్లాగ - బహురాక్షస శ్రేణి పళుకోటి గాఁగఁ 810 దనరిన విరహనాదంబుల పేర్తి - యనిమిషావలికి నాహ్వానంబు గాఁగఁ విడువని గ్రా హeళ వితతుల హై(త - కడు నింపుగా సామగానంబు గాఁగ ఘన మైన రామలక్ష్మణులకోపంబు - మునుకొని నాకోపమును మండుచుండ ననుపమాగ్నిత్రయంబై యుండ నందుఁ - దనదు ప్రాణముల నత్తఱి నాహుతులుగ రణమునఁ దనవీరరస మడంచుటయు - బ్రణుతింపఁగా సోమపానంబు గాఁగఁ బ్రికటరాక్షసవీరపశుపలలముల * . . సకలభూత వ్రాత సంతృప్తు で53c冷。 విడువక సంగ్రామ విపులయజ్ఞంబు - గడునొప్పఁ జేయు రాఘవసోమయాజి యటుగాక మున్నె సీతాంగనఁ దెచ్చి - యిట యిచ్చి బ్రదుకుట యిది బుద్ధి యనుము" ఆని పేర్చి సుగ్రీవుఁ డాడువాక్యములు - విని శుకచారుండు వేగంబె పోయి عمية యంత నోవృత్తాంత మారావణునకు - మంతనంబునఁ జెప్పె మఱి రాముఁ డిచట820 వనధితీరంబున వనదర్భశయ్య - యొనరించి తాత్పర్య మొప్పారుచుండ నమృతపయోధిలో నహిశయ్యమీఁద - నమలచిత్తంబుననానందమంది మున్నున్న తనయాదిమూర్తిచందమున - నన్నర నాయకుం డతికౌతుకమున నవరత్న కటకమండనమండితంబు - వివిధోర్తి కామణి విపులరావంబు నుర్వీతనూజా మృదూపధానంబు - గర్వితాహితభిదా కాలదండంబు ఘోర ప్రతాప కుంకుమచర్చితంబు - సారంగమదలేప సంవాసితంబు —: శ్రీరాములు దర్భశయనము సేయుట :నిరతమహాదాననిపుణతానకము - ధరణీభరణధుర్యతా సమం బగుచుఁ జాలుపొందు దక్షిణభుజశాఖదాన - తలగడగాఁ జేసి ధరణీశ్వరుండు ఏవిధంబున నైన నిటు దాఁటి పోవఁ - ద్రోవ నా కిమ్లని తోయధి ననుచు రామభూవరుఁడు వారక నుపవాసి - యై మూఁడుదివసంబు లటు శయనించి 830, తెలిడెందమున జలదేవత నిలిపి - పలుమఱు నిష్టతో బ్రార్థనఁ జేసె, “కడ గానరాని నీకడిఁదిచిత్తంబుఁ - బడయుటకై యేను బడియున్నవాఁడ నీ కేను మాన్యుండ నీరధివేగ - నాకిమ్లు త్రోవ యానాకారిఁ జంప" నని వేడుకొనుటయు నారామునెదుర - దనరారి యంతకంతకుఁ బొంగి పొంగి తోరంపుఁ దెరలఁ జేతులు విచ్చి విచ్చి - బోరన నురువు తెల్పాన నవ్వి నవ్వి ఘనమీనరుచినాలుకలు గ్రోసి క్రోసి చను మ్రోఁత నట్టహాసము ಪೆಸಿ ಪೆಸಿ తుది నిరుదిక్కులతోఁ జెప్పిచెప్పి - కదిసినసుళ్ల వక్రతఁ జూపి చూపి -نی యుదధి యారాముని నొక్కింత గొనఁడ - యది యట్టిదయె కాదె యారసి చూడ కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 293 _ జడుఁ డైనవాఁడు దుర్జనుఁ డైనవాఁడు - కడు గ్రూరజీవసంగతి నుండువాఁడు మలుగక తనలోన మండెడువాఁడు . కులగోత్రమైనఁ జేకొని మ్రింగువాఁడు 840 నెదు రెంత వేఁడిన నెఱుఁగునే పెద్ద - వదరుచు నంతంత వడి నుబ్బుఁగాక ! కదియంగ వచ్చుచోఁ గడిఁదిచిత్తంబు - చెదరంగ విషముపైఁ జిలికించుఁ గాక ! నడనీక తనప్రార్ధనంబు గైకొనక - జడధి వొంగినఁ జూచి జానకీవిభుఁడు నిడుదకన్నుల క్రేవ నిప్పలు రాల - ముడివడి బొమలు గ్రమ్లుచుఁ గోప మెసఁగ జలధిదిక్కును మఱి సౌమిత్రిదిక్కు ( - బలుమాఱుఁ జూచుచుఁ బలి కె భూవిభుఁడు. “వీనిగర్వము గంటివే ? లక్ష్మణుండ ! - నే నెంత వేఁడిన నింతఁ గైకొనక పౌడచూపకున్నాఁడు పొడచూపకున్నఁ - బొడ వడఁగింపక పోనేల యిత్తు ? నెడపక క్రోలియు నింకింపలేని - బడబానలంబె నా బాణానలంబు ఆటు చూచుఁ గాక ! నాయస్త్రంబు కొలఁది - పటుతరమకర సర్పములు మీనములు గండకంబులు కూర్తకర్కటంబులును - మండూకముల నీరుమానిసుల్ పశువు 850 లురవడి నొండ్" Oటి నొర యంగఁ గ్రా ట్రి . కెరలెడి తిమితిమింగిలతద్దిలములు దండిరాక్షసులును దఱుచు నెగళ్లు - కొండలు మునదూరుకొని రూపుమాపి పరఁగుచునున్న నా బాణాగ్నిశిఖల - నెరసిన తనలోని యెమ్లలో యనఁగ జలములఁ గప్పి యాజలచరకోటి - మెలఁగుట మాన్పించి మీఁదఁ దేలించి చిప్పలు గుల్లలు చిక్క-ంగఁ దన్నఁ - నిప్పడ ధూళిగా నింకించువాఁడ సిరితండ్రి యని పెద్దఁ జేసితిఁ గాని - హరిమామ యనుచుఁ బాలార్చితిఁ గాని యిందుకుఁ దను వేఁడ నేటికి నాకుఁ - బొం దెఱుంగక తేర్చి పొంగెడుజలధి న న్నశక్తునిగా మనంబునం దలచి - యిన్ని చందంబుల నేఁచె సౌమిత్రి ! 飞哉 విల్లా నములుఁ దెగి పొంగియున్న - యీ వార్ధి నాచేత నింకుటఁ జూడు వనధిలో జగములు వడిఁ జూఱఁ బుత్త" - ననుచు రాఘవుఁడు వి ల్లందుమాత్రమున బలభేది వణఁ కె, దిగ్భాగంబు వగిలె - జలధులు గలఁగె, నాశాకరు లడఁగె, ధారణి గ్రుంగె, భూధరములు గూలె - నీరజాసనుఁడును నివ్వెఱగందె, చుక్క-లు డుల్లె, శేషుండు భీతిల్లె - దిక్కులు డ్రైళ్లె, నడ్డివి యొడ్డగిల్లె, నినకులాధీశ్వరుం డేపు దీపించి - వినుతులు శోభిల్ల విల్లెక్కుపెట్టి సమవర్తి సంవర్తసమయదండంబు - సమ మైనవాని నుజ్జ్వల మైనవానిఁ బ్రళయకాలానల ప్రభ నొప్పవాని - విలయోగ్రచండాంశవిధ మైనవాని సాయకంబులు పెక్కు సంధించి పేర్చి - తోయధి లోపలఁ దొడరి యేయుటయుఁ :కడఁకఁ బొంగితి నన్ను గరుణింపు మనుచుఁ . జెడక వారిధి యోరసిల్లెడుమాడ్కిఁ గడు హైసి పర్వతాకారంబు లగుచు - గడువేఁగఁ దరఁగ లాకస మప్పళించె బలితంపురామభూపాలుని బాణ - ములు పెక్కునాఁట సముద్రునినోట 876 294 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా. మా య ణ ము ద్విపడ క్రమైడులాలలకైవడి నురుపు - లమ్లహావీచులయందుఁ బెల్లెసఁగి సౌరిది నేలోకంబుఁ జొత్త سنة يتةكة - ధరియింప రాక యెంతయు దల్లడిల్లె జలనిధి యుదక మాస్వాదింప వచ్చి - మలుగక రామాస్త్ర మహిమకు నులికి మొగుళులు మగిడి వెమ్లుచుఁ బోవు భంగి - బొగ లెడ ద్రవ్వక పొరిపొరి నెగసె. నొఱయుచు రాక్షసు లొఱలుటఁ జూపు - తెఱఁగున నొఱలె నెంతే జంతుసమితి మనుకులవల్లభ మార్గణవహ్ని - తునుకసాచ్చిన సముదునిచిత్తవృత్తి ఘవతరం బగు నహంకారాదు లెల్లఁ - బెలు పేది నిలువక పెడఁబాయుకరణి దైతేయులెల్లఁ బాతాళంబు విడిచి - భీతిల్లి పాణిరి పెక్కుదిక్కులకు దనచేతి నింకక తనరినవార్ధి - ననయంబు నింకింతు నని వచ్చుచున్న యినకుల బాణాగ్ని కెదురుగా వచ్చి - యనువుగా నాలింగనము చేసె ననఁగ 880 నుడుగ కంతయు వడి నొడఁగూడి లోని - బడబాగ్ని వారిధిపై మండఁ జొచ్చె. నవ్పడు లక్ష్మణుం డంతకుభంగి - నుప్పొంగి రౌద్రసంయుక్త డై యున్న యన్న చందముఁ జూచి యళుకుచు వచ్చి - మున్నీటి కెడసాచ్చి మోడ్పుఁగేలమర “మానవేశ్వర ! యిది మథనంబు సేయ - రాని కాలనివీరరసవార్ధి గాదు మానవేశ్వర ! యిది మథనంబు సేయ . రాని రుదునిరోషరసవార్ధి గాదు ఈనీరు నిబ్బంగి నెఅయింపఁ దొడఁగె - మాన కిప్పడు నీదుమార్గణవహ్ని వెలికి నేతెంచి దిగ్వతతితోఁ గూడఁ . గలయ లోకం బెల్లఁ గాల్చునో తగదు. సర్వజగద్ధితచరితంబుఁ బూని - యుర్వీళ ! యీకోప మపసంహరింపు నీకోపమునకు నీ నీరధి యెంత ? .. తే కార్తకం బింకఁ దెగగొన కధిప " M యవి విల్ల వట్టిన నతఁ డీక కోప - మినుమడింపఁగఁ గను లెఱుపును బొంది 890) యందికం బేల ? నాయంబకంబులనె - యంబుధి నింకింతు ననినచందమునఁ గ్రూరదృష్టులఁ గనుగొని యాడుగఱచి - "యోరిసముద్రుండ యోడవునాకు : సీనీరు నింకించి నీయందుఁగలుగు - వాని నన్నింటిని వడి నీఱుఁజేసి భర్జింతు నీవింక బంటవై నిలువ - దుర్జనత్వమునను దొడరి నాయెదుట —:శ్రీరాములు సముద్రునిపై బ్రహ్లాత్రమేయుట – యిదె తొడిగెద బాణ మే నారి"ననుచు - నదలించి యపుడు బ్రహ్లాస్త్రంబు దొడుగ ద్రిప్తయు నింద్రుండు భ్రమఁ గానరైరి - బ్రహ్లాండ మెల్లను బగిలిన ట్లయ్యె, భువనంబులెల్లను బొగిలిన ట్లయ్యె - భువనత్రయములోని భూతంబు లఱచెఁ, గలయంగ దిశలఁ జీఁక ట్లగ్గలించె - వెలుఁగవు రవిచంద్రవిపులబింబములు ఆశనులు వడియె మహానీల మడ రె - నశరీరి యొఱలె మధ్యాగ్నులు నెగసె నుడుగక యొక్ల హైత్ర యూరక ప్రై సె - జడధి యప్పడు గ్రాహసమితియు దానుఁ శ్రీజ్ల గెల్ల నెక్కడ బ్లోయెనో, యనఁగఁ -దుంగ ఫేనము లెpదుఁ దూలెనోయనఁగఁ కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 295 كانت تگ బటు ఘోష మెమైయిఁ బాసెనో యనగ.జటులో గవిష మెందు సమ సెనో యనఁగఁ బెంపెల్ల నెక్క-డఁ ಪಾವ್ యునఁగ - సొంపెల్ల నెక్క-డఁ జొచ్చెనో dŚo:Sc říc భంగంబు లేకయుఁ బరకించి చూడ - భంగంబునకుఁ దాన ప ట్టనం దిరఁగి స_త్త్వంబు చెడియు నాశ్చర్యంబు గాఁగ - సత్త్వసమగ్రుఁడై చలనంబు నొంది భ్రమణంబు లేకయు భ్రమణంబు నొంది - యమిత వేగంబున నధికత దక్కియారాముచేతి బ్రిపప్రంబు దనకు - బీరంబు చెడి వచ్చి బిందువై యుండే. వరమునఁ బెరుఁగు రావణుమస్తకములు - కర మరుదార నొక్కటఁ ద్రుంచుకొఱకుఁ గడఁగి రాఘవుఁ డంపగమి నా ఁడినేయఁ - బడబాగ్ని నిడి నీటఁ బద నిడుకరణిఁ జింతింప దేవ ! నా జీవనం బెంత - యింతియ కా కని యిబ్బంగి మఱియు 910 నాసముద్రుం డిప్ప డఖిలంబు చూడ - భాసురరత్న ప్రభాయు క్తుఁ డగుచుఁ బ్రజ్వరిల్లెడు పెను పడగలతోడ - నుజ్వలదహికోటి యొక్కటఁ గొలువ గంగాదినదు లెల్లఁ గడకతో నడువ - మంగళబహుపుష్పమాలిక లెఱయ దలకొని జలచరతతు లోలి నడువ - జలనిధి సను దెంచి సాష్ట్రాంగ మెఱఁగి కరపద్మములు మోడ్చి కడుసంభ్రమమున { . నరవరాగ్రణికి సన్నుతి విన్నవించె. “నేను మీయలుకి కు నెంతటి వాఁడ ? . భూనాథ ! నీవాదిపురుషోత్తముఁడవు వాయుభూజలనఫోవహ్ను లాదిగను . నీయాజ్ఞలోనివి నిక్కువం బరయ నీయందు నున్నవానికి లెక్కలేవు - నీయధీనంబులు నిఖిలలోకములు తప్ప సేసితి నని దండింపవలదు - చెప్ప మేపనియైనఁ జేసెదఁ గాని," - - - యని విన్నపము సేయ నంత నారాముఁ . గనుగొని యప్పడు గంగాదినదులు 92 ధర శిరములు హైవ దండము ల్వెట్టి - కరములు ఫాలభాగంబునఁ జేర్చి “శరణార్థలము రామ ! జగదభిరామ 1 - కరుణింపవే మమ్లు కిరుణాసముద్ర ! యభయంబు వేడెద మయ్య ! యిందఱము - నభినవంబుగను నీ యల్టీకు గా చి శుభతరమంగళసూత్రము ల్ని లుపు - త్రిభువనాధీశ్వర ! దీనమందార ! యపరాధిఁ గాచుట యదియె నీగుణము - కృపఁ జూచి రక్షించు గీర్వాణవంద్య! సీమహిమల నెంచ నేరవు ప్రతులు - నే మెంతవారమె ? యిట మిమ్లఁ బొగడ దేవతామయుడవు దేవదేవుఁడవు - కావను బ్రోవను గుర్తవు నీవ ; భూమీశ ! లోకేశ ! భూరి ప్రకాశ 1 - భూమి జాహృదయేశ ! పుణ్యస్వరూప " యని యిట్లు నదు లెల్ల సభిన. తుల్ సేయ - విని యప్ప డారామవిభుఁడు వారలను మన్నించి భయమెల్ల మానుఁ డటన్న - నన్నరనాథున కబ్ది యిట్లనియె. . 980, *సరసిజోదర 1 మా"నిజననుతచరణ 1 - శరణాగతా_ర్తరక్షక ! దివ్యమూ_ర్తి ! తరుచర సేన యుద్ధతి నేగునపుడు - కరిమకరాదులఁ గదలంగ నీను ఉప్పౌంగి కయ్యల కొత్తి బెల్విరిసి - తప్పింప నమ్లారుతముఁ జూ చి" మ్రోయఁ 296 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గడలేక మిగుల నగాధ మైయుండు - సుడి వొడమింప నాసౌంపు వాటింప నలరి సేతువుఁ గట్టి యైనను నడుపు - మలఘువిక్రమ ! యూర కై నను నడుపు" మనిన రాఘవుఁ డమోఘాస్ర మట్టిశు - పనుపున మరుభూమిపై బ్రయోగింప విలసిల్ల నయ్యంప వేడిమిచేత . సొలవ కందులనీరు శోషింపఁ జేసి యామరుభూమి కుదాత్తుడై సర్వ - కామసమగ్రంబుగా వరం బిచ్చె, సది మరుదేశ్ మై యంత నుండియును - వదలక యమ్లాడ్కి- వ_ర్తించుచుండె మగడంగఁ జనుదెంచె మనుజేశుశరము - తగ నట్టి పూర్వవిధంబున నుండె. 940 నప్ప డంభోనిధి యనియె రామునకు - నుప్పొంగునయమున నొప్ప వాక్యముల “మీతండ్రి ! దశరథమేదినీశ్వరుఁడు - దైతేయదేవయుద్ధమునఁ బెంపొంది నన్నయోధ్యకుఁ గొని నరనాథ ! పోయి - మన్నించి యప్పడు మగుడ వీడ్కొలిపి పుత్తేర వచ్చితి భూత లాధీశ ! . యి తైఅంగున మీకు నేఁ దక్కినాఁడ, దొరకొని కట్టు సేకువ రాఘవేంద్ర 1 . తరుచర సేన నుద్ధతి నడపింపు." مسستے : శ్రీరాములు సుగ్రీవునితో సేతువు గట్ట నాజ్ఞాపించుట و طسد మనవుడు రఘురాముఁ డర్క-జుఁ జూచి - పనుపు సేతువు గట్ట (బ్లవగపుంగవుల రయమున నప్పడు రవినందనుండు - ప్రియమునఁ బం చె వారిధిఁ గట్టుఁడనుచుఁ జని రంగదుండును జాంబవంతుండు - ఘనులైన యనిలజ గజగవాక్షులును పనసుండు నలుఁడును పావక నేత్రుఁ - డును గంధమాదనుండును గవయుండు కరమొప్ప నీలుఁడు ఘనుఁడు తారుండు - శరభుండు ఋషభుండు శతబలి బలుఁడు హరిరోమ వక్షుండు నట సుషేణుండు - పౌరిదిఁ గేసరి యును జ్యోతిర్త్ముఖుండు దధిముఖుండును వేగదర్శియు మఱియు - నధికులు కపి సైనికాధిప లెల్ల మ్రాకులు గొండలు మల్లటి గొనఁగ - వీఁకతోఁ గొనివచ్చి విషధిలో వైవ నొకటియు నీటిపై నుండక మునుఁగ - వికలురై కపులెల్ల వెఱగంది వచ్చి, పతికిఁజెప్పటయు భూపతి యాత్త్మలోన - నతివిస్తృయం బంది యబ్ది కిట్లనియె. “నిది యేమి ? కపివరు లిబ్బంగిఁ దెచ్చి - వదలక తరులు పర్వతములు వైవ నొకటియు నీటిపై నునికి లే " దనిన - సకలాధిపతికి నాజలధి యిట్లనియెఁ “బరమేశ ; విమము లోపలి కవి వోవఁ - బొరిపొరి జలచరంబులు మింగె నవియు నమరంగ శతయోజనాయుతం బగుచు - దిమి యనుమత్స $ంబు దిరుగునాలోన మింగునామీను దిమింగిలంబోటి - మింగు నా మత్స $ంబు మిగులఁ దద్దిలము 960 ఇటువలె నొండొంటి నెఱ గొనుచుండుఁ - జటులసత్వంబు లసంఖ్యముల్, దేవ 静静 యన విని “యట్టి మహాంబుధి గట్ట - నను వేది? చెప్పవే యద్దీశ" యనుడు *వినకులాధీశ్వర ! యూనలుఁ బినుపు - ఘనుఁడైన యీ విశ్వకర్త్మనందనుఁడు భానుకులేశ ; యుపాయజ్ఞఁ డితఁడు - దా నంతయును దమతండ్రిచే నేర్చె. కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము g 297 వడి వానిచేఁ దప్ప వనవిధిఁ దిట్టు - వడ దది యెట్లన్న • వసుదేశ 1 వినుము శిశువేళ వింధ్యాద్రిచేరువ నడవి - బళుకణ్వుఁ డనుముని పజ్ఞ నాడుచును మునియనుష్టాన మిమ్లులఁ జేయఁబోవ - మునివేల్పులను బట్టి మోరతోపనను వనధిలోపలఁ బాఱవై చె నీనలుఁడు . చను దెంచి యముని చయ్యన నెఱఁగి చాలంగఁ గోపించి శపు ఁ గావింప - బాలుండు తగఁ డని పరఁగఁ జింతించి తనసొమ్లు పోకుండఁ దాఁ దెచ్చుటకును - ననువుఁ జింతించి యాయర్భకుఁ జూచి తనతపోమహిమ నత్తాపసోత్తముఁడు - ఘనతరం బగు నొక్క కట్టడ సేసె. నీయబ్దిలోపల నేతృణంబైనఁ . బాయక వీఁ డేమి పట్టి వైచినను అవి దేలుగా కని యవ్వరం బియ్య . నవి యంతలోఁ దేల నతఁడు గైకొవియె. నదిగాక దేలెడు నతనిచే గిరులు - వదలక నేఁ గట్టువడి యెద నిపుడు ధరణీశ యీ వారిఁ దగఁ గట్టు నంత - కురుభ_క్తిమైఁ గొల్చి యుండెద నలుని రప్పింపు" మనవుడు రఘకులోత్తముఁడు-రప్పించి యత్యాదరంబునఁ జూచి *యోవనచరరాయ ! యో మహావీర 1 . నీవిక్రమం ಪೆಲ್ಲ నీధి సెప్పెఁ గాన నీ విప్ప డబ్ది గడఁకతోడుతను - బూనిక గపులచేఁ బొంకంబు మీఱఁ దరుగిరు లందఱు తార తెచ్చెదరు - వెరవో"ప్ప నసదృశవిద్య యేర్పడఁగఁ గట్టు మంభోరాశిఁ గడఁకతో నీవు . నెట్టన నీలావు నేర్పున మెఱసి" 980 యనవుడు గరయుగం బర్ధితో మొగిచి - వినయంబుతో రామవిభునకు ననియె, నుర్విపై నేనిట నుదయమొందుటకు - నుర్వీశః కలిగె బ్రయోజనం బిపుడు దేవ ! యీజలధి బంధించెదఁ బన పు - మావెర వెల్లను మాతండ్రిచేత ధారణీతలనాథ ! తగనేర్చినాఁడ . నారయ దేవరయానతిఁజేసి నా నేర్పు మీయొద్ద నరనాథ ! చెప్పఁ - గా నేల ? యిపుడు సాగరము బంధించి, చెచ్చెర దేవరచిత్తంబువడసి - మెచ్చించువాఁడ నమిక(దింపు" మనుడు నలినా ప్తకులమణి నలునిఁ బంపుటయు - నలునితో గూడ వానరసేన లెల్ల నేలయు నింగియు నిఖిలదిక్కులును - వాలినయూర్పుల వ్రయ్యఁజేయుచును ఆయత శైలవృక్షావళి వైచి - తోయధిఁ గట్ట నుద్యోగించి రపడు రామచంద్రుండను రాజు గణేశు . దామదిలోపలఁ దలఁచి మ్రొక్కు-చును 990 ఆరయోజనం బైన యద్రి సుగ్రీవుఁ - డురవడిఁ గొనివచ్చి యుర్వర వగులఁ గలయంగ దేవతాగణములు వొగడ - నలవునఁ దొలితొలి నలుచేతి కిచ్చి దొరకొని నలుఁడును దోయధియందు . వెరవార నిలిపె నవ్విపలనైలంబు తనిచేయు సేతుబంధమునకు రాము - ననుపమకీర్తికి నావిభీషణుని వినుతపట్టమునకు విశదప్రభాతి . దనరారు శాసన స్తంభంబు మాడ్కినంత వానరవీరు లాశావితాన - మంతయుఁ దారయై యద్రులుఁ దరులు 298 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నవలీలఁ బెఱుకుచు నవి దెచ్చి నలున - కవసరోచితముగా నంది యిచ్చుచును ఒకకొండపైనుండి యొకకొండపైకిఁ . బ్రకటజవంబు బొప్పంగ దాఁటుచును గెరలుచు నొక కొన్ని గిరు లెత్తి కొన్ని - గిరులఁ గ్రిందలఁ బెల్లగిల్ల వైచుచును గొండలు తల నెత్తి గునిసియాడుచును - దెం డని కొందరఁ దిట్టనవ్వుచును 1000 గొండపై గొండ, యాకొండపై ఁ గొండ - నొంటొండ డొల్లక యుండఁబేర్చుచును నిమ్లుల గిరు లంది యిరుచేతులందు - నిమ్ల పండులమాడ్కి నెగరవైచుచును నొకడుకొండల మోచి యురవడినడువ - నొక డది పడఁద్రోచి యుబ్బి యార్చుచును దాఁటి యాకొండ లుద్దండతఁ బట్టి - మీటుదునా నీవు మెచ్చంగ ననుచు సీతరు లీగిరు లింత వేగిరమొ - త్రోతునా నలునియొద్దకుఁ బాలు నిపుడు అని బాస లిచ్చుచు నగ్గించుకొనుచు - వనచరు లిబ్బంగి వడిఁ దెచ్చి తెచ్చి తరువులు నగములు తగ నిచ్చుచుండ - దొరకొని నలుఁడు సేతువు గట్టదొడఁగె. ముందటిచందాన మును (గక యుండె - నం దొక్కటైన నయ్యంబుధిలోన నట్టిచందంబున నాక పికోటి to గను గటకలూ కష్టజీవనము గలిగె నా కని మది గల గెడుమాడ్కిఁ - గల య నంభోరాశి గలఁగె నెంతయును నలుఁడు ని మైయి( బదునాల్గుయోజనము . లలవడఁ దొలినాఁడే యబ్ది బంధించె నంత సూర్యుఁడు గ్రంక నా సేతువునకు - నెంతయు బలుకాపు లిడి వలీముఖులు. వచ్చి వేలముల నివాసస్థలములఁ - జొచ్చి యెంతేనియు సొంపుతో నుండఁ —-: చంద్రోదయ వర్ణనము :— గృతకృత్యుఁ డగు రాము కీర్తిపుష్పములు - చతురత మై వెదచల్లినయట్లు కరమొప్పఁ జుక్క-లు గాన్పించెనంతఁ . జిరకాలములసీమ శిశువులమామ పౌలుపొందుకలువల పోరానివిందు - కలసిన జక్కవకవఁ బాపుమంచు పాలవెల్లిని ద్రచ్చి పడసిన వెన్న - శూలి యూదలపూవు చుక్కలనవ్వ నెరిచకోరములకు నెలనెలపంట - యురు వేది విరహుల నుడికించుమంట గగనంబుతొడవు దొంగల గుండెదిగులు . నొగి నల్టిఁ బొంకించు నూరటపట్టి హరిహర బ్రహల యానందదృష్టి - సరసిజరిపుఁడైన చంద్రుఁడు వొడిచె. 1020 నినుపారి కలశాంబునిధి వెల్లివిరిసె - ననఁగ వెన్నెల పర్వె నట నిద్రలేక “యెన్నం డౌ కో సేతు వేము గట్టేదము ?-ఎన్నం డొకో లంక యేము సూచెదము ? ఎన్నం డొకో దానవేంద్రుండుఁ గూలు ? - నెన్నం డొకో సీత యీరాముఁ గూడు ? నెప్పడు వేగునో యీ రేయి యింక ? - నప్పడు వచ్చితి మాత్త్మలో సౌలసి ; యేల వచ్చితిమి రే యెల్ల నందుండి - యోలి సేతువుఁ గట్టుచుండక మనము " ఆనుచు నవ్వానరు లందఱు నట్లు - మనమునఁ జింతించి మక్కు-వల్ దక్కియా రేయి గడపి సంధ్యాదులు దీర్చి - చారుతరంబుగా , సకలవానరులు. కావ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము" 299 నొండొరుఁ జీరుచు నుత్సాహ మొప్ప . నౌండొరుఁ గడువంగ నురవడితోడ బృథివీధరంబులు పృథివీజములును † : బృథులసత్వంబునఁ బెఱికి యేతెంచి .. యంబుధిలో వైవ నపుడు సుగ్రీవుఁ - డంబరవీథికి నరిగి వేగమున 1030, 7るびはS°び(7やC బట్టి వింధ్యాద్రిశిఖర - మరయోజనము నిడు వై నది విఱిచి. యాసుషేణునిచేతి కందిచ్చుటయును . నాసుషేణుం డిచ్చె నానలుచేతఁ దారాతనూజుండు దర్జరశైల - మారూఢగతిఁ దెచ్చి యబ్దిలోవైచె మలయాద్రిశృంగంబు మ్రాకులతోడ - నలునకు నీలుఁ డున్నత గతి నిచ్చె ద్వివిదుండు మైం మండు దెచ్చి యావార్డి - గవగూడి వైచిరి గ్రావంబు లెత్తి గజుఁడు గవాక్షుండు గంధమాదనుఁడు - భుజబలాఢ్యుఁడు శరభుండును గవయుE డిలఁ జలియింప మహేందాద్రిశిఖర - ములు దెచ్చి వై చిరి మున్నీటిలోన నవి యెల్ల మునుఁగక యావేళనలుఁడు - తవిలి యంబుధిఁ గట్టఁ దరచరు లిట్లు ప్రకటించి తెచ్చు పర్వతములు దరులు - నొక కేల నంది పయోనిధియందు నునుపంగఁ గనుగొని యుగ్రకోపమున - గనలుచుఁ బలిమిమైఁ గరువలిసుతుడు చయ్యన నేడుయోజనముల కొండ - నయ్యెడఁ గొని తేర నది రాముఁ డెఱిఁగి యనయంబు నిరుగేల నంద ననుజ్ఞ - యొనరింప నట్లని యొనరించె నలుఁడు. అప్పడు కపిసేన యార్పుల మ్రోఁత - యుప్పొంగి వారాశి యుబ్బెడుమ్రోఁత, తరుగి రు లొండి”ంటిఁ దా(కుడు హైత - తరుచరు లొండొరు ల్లగఁ బిల్చవైూఁత. కుదిసి భూతంబులు ఘోషించు మ్రోఁత - వదలి దిగ్గజములు వాపోవు మ్రోఁత, కడునగ్గలంబుగా గగనంబు ముట్టఁ - నుడుగక పెల్లెన యురవు చింతింప బృందారకాసురబృందంబు లెత్తి - మందరగిరి க3 మథియించునాఁటి యమృతాబ్దిహైఁతయో యనఁగనా హైత - కమలభవాండదిక్తటమును నిండె నంతట మధ్యాహ్న మైనవానరులు - శాంతిఁ బుచ్చుటకు వృక్షంబులు ੇ8 పలు తెఱంగుల మంచి ఫలములు నమలి - నెలవులఁ జల్లని నీ ళ్ళొప్పఁదావి 1050, నీడల నొక్కింత నిలిచి క్రమ్లఅను - వేడుక రెట్టింప వేలంబు మిగల నాకొండ లెత్తితే నరుగుండు కొంద - జీ కొండలను వేగ నెత్తి తెం డనుచు పెక్కైనతరువులు పెక్కైనగిరులు - పెక్కు-మొత్తంబులై పెక్కు-నఁ దెచ్చి యూరక నలునకు నొప్పించువారు - వారిధిలోపల వై చెడువారు ; నట నెదురేగి పెల్లందుకొన్వారు - విటఁ దెచ్చి చేరువ నిడియెడివారు నలుఁ డందుకొనఁగ వానరు లంది యొసఁగ - బలు తరుగిరులు నిబ్బంగి మర్నాఁడు ఆసేతు విరువదియాఱుయోజనము - లీసున బంధింప నినుఁ డస్త్రమించె. నప్పడు సుగ్రీవుఁ డాదిగాఁ గపులు - చెప్పి రప్పను లెల్ల శ్రీరాముతోడఁ జెప్పి వేలమునకుఁ జెచ్చెర నేగి - యొప్పెడుసుఖనిద్ర నుండి యారాత్రి 300 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గడపటయును రేపకడ వలీముఖులు - వడి నందఱును గూడి వారిధిఁ గట్ట 1060 నే మేమె తెచ్చెద మెల్ల భూజముల - నే మేమె తెచ్చెద మెల్ల కొండలను నని పాలటి తరువులు నద్రులు దెచ్చి -- వనధిలోపలఁ బడవై చెడివారు కొంద అంతయుఁ గనుఁగొనుచుండువారు - కొందఱు నీడలఁ గూర్చుండువారు కొందఱు సేతువు గొలపెట్టువారు - కొందఱు నిద్రలఁ గూర్కెడువారు కొందఱు తెలిసీరు గ్రోలెడివారు - నందఱు నీ క్రియ నలసు లైయుండ :నప్పడు రవి చంద్రుఁడై తను వొసఁగె - నప్ప డింద్రుఁడు నించె నమృతంపువాన యప్పడు చల్లఁగా ననిలుండు వీచె - నప్పడు సౌరభం బానంద మొసఁగెఁ దరుచరు లంత నుత్సాహులై శైల - తరువు లంబుధి మహోద్ధతిఁ దెచ్చి వైవ నారభసంబున కతిభీతి నొంది - వారిధిలోన జీవంబు లన్నియును Tదెరలుచు నొరలుచు దిరుఁగఁ బాఱుచును - నెఱియుచు నటఁ దల లెత్తి చూచుచును ముందటిపగిది నమోఘ బాణంబు - వ్రుందింప వచ్చునో ము మైల్ల ననుచు దలఁచి యంతటిలోనఁ దగిలిన భీతి - దెలిసి సేతువుగట్టు తెఱఁగు నా నెఱిఁగి మఱి సంతసంబులు మదిలోనఁ గలిగి - వఱలు నిజేచ్ఛల వ_ంచుచుండెఁ బంధురంబుగఁ గపిపతులు నా ఁ డబ్దిఁ - బంధించి రెలమి నేఁబదియోజనములు రవి గ్రుంకె నంత మర్కటనాథు లెల్ల - నవిరళలీల సంధ్యలు వార్చి రంతఁ బంతంబు మెఱయంగఁ బదియోజనంబు - లింతియ గట్టుట యెల్లి యీజలధి" నని మాటలాడుచు నరిగి వేలముల - ననుపమ లీల నిద్రానంద మొుంది యుదయావసరమున నుర్వీశుఁ జేరి - ముదమునఁ గపిరాజముఖ్యులు ప్రెక్కిపని విన్నపము చేసి పరవసం బొప్పఁ - జని తరువులు మహాశైలంబు లెత్తి యనుపమలీలమై నలిశీప్రవృత్తి - గొనివచ్చి నలునకుఁ గొమ్లని యొసగ 1080 -: శ్రీరాములు ఉడుతభ_క్తిని జూచి సంతోషించుట : حساس నప్పడు శ్రీరాముఁ డాసేతు వెల్లఁ - దప్పక గనుగొనుతాత్పర్య మొప్ప వనధీశ్వరుండును వనచరాధిపుఁడు - దనుజ నాయకుఁడును దనుఁజేరి కొల్వ సౌమిత్రికరముపై సౌభాగ్యలీల - వామహస్తముఁ జేర్చి వడిఁ గట్ట మీఁద సన్నపుదరహాసచంద్రికల్ వొలయ - నన్నరనాయకుం డటఁ జూచు వేళ దరుచరేశ్వరు లెల్లఁ దరువులు గిరులు - బిరుదులై వడిఁ బేర్చి పెకలించి తెచ్చి నలుచేతి కొసఁగ నానలుఁ డవి పుచ్చి - తలకొని కట్ట నాతటి యొక్కయుడుత గొబ్బున పేతువు గొనసాగవలయు - నిబ్బలియులకుఁ దో డేనె గా వింతు ననుచు శ్రీరాముని యడుగుఁదామరలు - మనమునఁ జేర్చి యమ్లను జేళునెదుర నచ్చప్ప భక్తితో నల వార్ధి మునిఁగి - వచ్చి తా నిసుకలో వడిఁ బొరలాడి శడయక చనుదెంచి తన మేనియిసుక - వడిఁ గట్టపై రాల్చి వనధిలో మునిఁగి కావ్యము యు ద్ధ కా 6 డ ము 30i. తేలి గట్టున కేగి తిరుగంగఁ బొరలి - వాలినభక్తితో వచ్చి విదుల్చె. నివ్విధంబున నుండ నినకులాధిపుఁడు . దవ్వులఁ బొడఁగాంచి తమ్లునిఁ జూచి *పొందుగా లక్ష్మణ 1 పొర్లదే చూడు . ముందఱ నొకతరుమూషకం బెలమి నామీఁద భక్తి యున్నత గతిఁ బూని - తా మేను జలములఁ దడిపి గట్టునకుఁ జని వేగ నిసుకపైఁ జల్లాడి తిరుగఁ . జనుదెంచి కొండలసందున రాల్చి కర మొప్పచున్నది కపికులాధీశు . లురుశ_క్తిఁ దరగిరు లొగిఁ దెచ్చుచోటఁ దా నెంతయని మది దలపక ప్రేమ - బూని సహాయమై పొదలుచున్నదియు కనుగొంటివే" యనఁ “గమలాప్తవంశ : . కనుగొంటి భవదంఘిక మలయుగ్రమును నెవ్వఁడు మది నిల్పి యెసఁగఁ దృణంబు - నవ్వేల్పు గిరిఁ బోలు ననినఁ గాకున్నె ? కావునభక్తియ కారణం బనఘ ' - యనవుడు ముదమంది నలినాష్టసుతునిఁ 1100 గనుఁ గొని “మఱి బానిఁ గనుగొను వేడ్క--బెనగొనుచున్నది ప్రేమ నిచ్చటికిఁ దె"మ్లన్న వేగంబె దెచ్చి సుగ్రీవుఁ - డమ్లహాత్తునిచేతి కంది యిచ్చుటయు బలుదెఱంగులఁ జాలఁ బ్రస్తుతిఁ జేసి . కలితదక్షిణకరాగ్రమున దువ్వటయు నల యుడుతకు వెన్క నమరెఁ ద్రిరేఖ - చులకనై చూడ్కుల సుఖకరంబుగను. నెంతయు సంతోష మినుమడింపంగ - నంత లక్ష్మణుఁడును నబ్దినాయకుఁడు దనుజేశ్వరుండును దరుచరాధిపులు - ననయంబు సంతోష మతిశయింపంగ నందందఁ గైకొని యలరచు నుండఁ - జందనమందారచంపక క్రమక పున్నాగసహకారభూరుహ ప్రతతు o లున్నచో విడిపించె నుర్వీశుఁ డంత హనుమదంగదనీలహరిరోమకుముద - పనసాదివానర ప్రముఖులు గూడి -: శ్రీరామాదులు సేతువునుజూచి సంతసించుట :కనుగొన నాశ్చర్యకర మైనయట్టి - ఘనతరంబైన యాకట్టపై నిలిచి 11105 "బాపరే ! యెంత నేర్పరియొకో : నలుఁడు - రూపింపఁ బెద్దయు రూఢికి నెక్కి యరుగు దీర్చినమాడ్కి నలవడఁ దీర్చె - దొరకొని సేతువు దుదిదాఁక" ననుచుఁ దనబాహుబలమునఁ దనవిద్యకలిమి - ఘనమైన సేతువు గట్టె నీనలుఁడు. అది శతయోజనం బై నట్టినిడుపు - పదియోజనంబుల పరపును గలిగి వెలసిన మలయసు వేలాచలముల - నొలసి యెంతయుఁ జూడ నొప్ప వహించి మెలఁగి యాడెడు గండుమీల మైరుచులు - వెలిగెడుచుక్కల విధమున నుండ నిరుదెస నల్లనై యేపారు నబ్ది - కర మొప్పచున్న యాకాశంబు గాఁగఁ గలయంగ దీపించె ఘన సేతు వపుడు - వెలసిన నక్షత్రవీథి చందమునఁ దనునట్టుగాంచిన తన పేర్త్మిఁ జూచి - తనరార మన్నింపఁ దగు నని రామ విభుఁ డాసముద్రుని వేడుకతోడ - నభయపట్టము గట్టె నన మించి మఱియు 1120: నప్పడు దేవత లామింటనుండి - యహ్పెరుషముఁ గన్నులారంగఁ జూచి. 62 శ్రీ ర ం గ, నా థ రా మా య ణ ము ద్వీపడ

  • నిక్కంబు నిట్టిద నీచు మృదూ_క్తి - జక్క- నేలగు ? దండసాధ్యుండు 7やざ యటు వేడుకొనుటయు నబ్ది గైకొనమి - నిటు సేయ నేరఁడే-యి నకులేశ్వరుఁడ ? చేకొని యెవ్వఁ డీ సేతువుఁ జూచుఁ - జేకొని యెవ్వఁ డీ సేతువుఁ దలఁచు నతనికి విజయంబు నతులకీర్తియును - వితతపుణ్యంబులు వే వేగఁ గలుగు నెంతకాలం బేని నీ సేతు వుండు - నెంతకాలం బేని నీయబ్ది యుండు నెంతకాలము రాఘవేశ్వరుకీ_ - యంతంత కెక్కుచు నానంద మొసఁగు" నని మదిలోపల హర్షించుకొనుచుఁ - దనువునఁ బులకలు తఅుచుగా నెగయఁ బువ్వలవానలు పౌరిఁ బొరిఁ గురిసి - రవ్వేశ దేవతూర్యంబులు హైయ సప్పడు రఘురాముఁ డానంద మొంది - యొప్ప సేతువుఁ జూచి యొనర నిట్లనియె. *నెలమితో నీ పేతు వెల్లకాలంబు - నలుపేర సేతువు నా నొప్పఁ గాత " ఆనుటయు రఘురామునానతి నలునిఁ - గనుగొని పొగడిరి కపివీరు లెల్ల మదముతో నపుడు సముద్రుండు రాము - సదనంబునకు సైన్యసహితంబుగాఁగఁ బొలుపారఁ దోడ్కొని పోయి దివ్యాస్త్ర . ములును దివ్యాంబరములు భూషణములు నొకవజ్రకవచంబు నురుభక్తి నిచ్చి - యకలంకచిత్తుఁడై యూరాముఁ జూచి *రామభూపాలక ! రాజపుత్రులకు - నీముని వేషంబు లేల యుద్ధములఁ ? జారువస్రములు భూషణములు నిపుడు - మీరు ధరింపుఁ డిమైయి నుచితంబు" అనవుడు దివ్యాంబరాభరణంబు - లను పమగంధమాల్యాదులు దాల్చి చారు తేజముల భాస్వరమూర్తు లగుచు - నారవిచంద్రులో యన వెలుంగుచును వననిధి యపుడు దీవనలతో ననుప - ననిలజనీలుర యంసంబు లెక్కి 1140 సకలదేవతలును సమతిసేయ - సకలలోకంబులు జయపెట్టుచుండ సకలతరంగిణీశ్వరు వీడుకొలిపి . సకలేశ్వరుం డనుజన్లుండుఁ దాను రమణీయ మైనట్టి రాక్షసలక్ష్మి - సీమంతవీధిపై జెలగెడుమాడ్కి మునుకొని లంకాభిముఖుఁడు ရွှံS నడిచె - మనమైన సేతుమార్గంబున వేడ్క-ఁ దగ విభీషణుఁడు గదాహస్తుఁ డగుచు - మొగిఁ గపి సేనకు ముందఱ నడిచెఁ దనమంత్రులును దాను దర్పంబు మెఱసి - వినుత విక్రముఁడు సువేలాద్రి నుండె మిగుల మొత్తంబులై మిన్నంది యంది - నగచర సేనలు నడువంగఁ జొచ్చె వడిగొని సేతు క్రేవల వచ్చువారు - విడువక త్రోవల వెస వచ్చువారు వేడుకతో వినువీథిఁ జన్వారు - నాడ కాడకు గుమలై యేగువారు దోయధిలోన సీదుచు వచ్చువారుఁ - బాయలుగాఁ గూడ పఱుగిడువారు 1150 నప్పడు సేనల యార్పుల హైఁత - యుప్పొంగి వారాశి యురు ఘోష మడఁచె డివియుఁ బ్లాతాళంబు దిక్కులు భువియు - నవిరళగతిచేత నల్లలనాడఁ గడునొప్ప సేతువుఁ గడచి యిబ్బంగి - విడిపె రాఘవుఁడు సువేలా ద్రియందుఁ కావ్యము యు ద్ద కా 0 డము • 303

- శ్రీరామ లు సువేలాద్రి చేరుట :- . . దడయక వనచరదళము లేతెంచు . కడుసంభ్రమముఁ జూచి ఘనధనుర్ధోష మడరింప బ్రహ్లాండ మవిసిన ట్లయ్యె . నుడు వీథి జుక్కలు నురలె హైయుచును బెడిదంబుగా భూమి బెగడొంది యడరె - నుడుకారి వైదేహి యుల్లంబు చెలఁగె ఖండపరశు శిరఃకంపంబుఁ జేసె - దండి రాక్షసు లెల్లఁ దల్లడపడిరి చారులచే రామజననాథు రాక . యారావణుఁడు విని యఖిల రాక్షసుల బిలిపించి నవరత్నపీఠంబునందుఁ - గొలువుండె నసురులు గొలువఁ బెక్క-ండ్రు అంత నావృత్తాంత మంతయు నెఱిఁగి - చింతించి కైకేశి చిడిముడితోడ 1160 వంత గుందుచు మాల్యవంతునిఁ బిలిచి-యెంతయు ఁ బొగలుచు ననియె నాతనికి “అలఘువిక్రమశీలు డారామవిభుఁడు - చలమున వానర సైన్యంబుతోడ విడిసెను వేలాద్రి విను మింక లంక - చెడును దప్పదు బ్రహ్మశివులు గాచినను బదుఁ డింక మనము నప్పట్ల్కికంఠునికి - విదితంబుగా సీత విడు మని బుద్ధి చెప్పివుత్తము నీతి శీఘ్రంది యిపుడు - చెప్పిన మనబుద్ధి చెవియాని వినునె ? యైనను తలిదండ్రు 3. నట్టివారు - తనయుండు ధర్మంబు దప్పి నడిచినను దగ బుద్ధి సెప్పట తగవు ధర్మంబు - లగు నంచుఁ జెప్పదు ననఘాత్త ! బుధులు విను మున్నె నాకు నావిశ్రవసుండు . వినిపించె నంతయు విశదంబుగాఁగ" ననుచు దేవరహస్య మతనికిఁ జెప్ప - విని మాల్యవంతుండు వెఱగంది కూఁతుఁ గనుగొని "యది యట్ల కా కేలపోవు ?-మనబుద్ది వినఁ డని మానంగరాదు 1170 ఆమ్ల ! నీవును నేను నద్దశాస్యునకు | నిమ్లహామంత్రంబు లిన్నియుఁ దెలియఁ జెప్పదు మనము మీస్థితిగతు లెల్ల - నిప్పడె గదలద మిది వేళ గాన వలనొప్ప నావి శ్రవసునియా పలుకు - దలగ బ్రిపదులు దప్పింపలేరు ; చెప్పము నీవు నేర్చిననీతు లెల్ల - నొప్పగ" ననవుడు నువిద యాక్షణ మె పసిఁడిపల్లకిమీఁదఁ బరఁగఁ గూర్చుండి - యసముతో నచ్చరయతివలు మోయ ధవళాంబరంబులు తగునట్లు గట్టి - ధవళచామరములు ధవళమాల్యములు ధవళగంధంబులు ధవళాక్షతములు - ధవళభూషణములు తలకొని ప్రేమ నవిరళంబుగఁ దాల్చి యతి వైభవమునఁ - దవిలి దివ్యాంగనాతతి వెంట నడువ సుతభృత్యహితబంధుసోదరుల్ నడువ - వ్రతధర్మగుణచారువర్తనుల్ నడువ ప్రతిపాఠతంత్రులు సూనృతోన్నతుణ - వ్రతధర్మగుణచారువ శ్రమ నడువc 1180 గిన్నర గంధర్వగీర్వాణసిద్ధ - పన్నగాసురయక్ష భామలు నడువ వంకృతి యను మాల్యవంతునివనిత - సంకృతి యను మాలి సతి కే మానినియైన సుమాలియింతియును - దానవాంగనలు గొందఱు ముగ్గురుతలులా ముందఱ వెనుక - డగ్గరి నడువంగ ధవళచామర మతియు | నడువ l 304 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గరుడగంధర్వాదికాంతలు వీవ . నరుగుచో నాట్యంబు లచ్చరల్ పేయ బంధురంబుగ మిత్రగ్రాత లైనట్టి - బంధుజనంబులు బలిమితో నడువ యూపాక్షుఁ డతికాయుఁ డొగి విరూపాక్షుఁ - డేప్పన ముందఱ నేచి తో నడువ ముదుకకుప్పసములు ముదముతోఁ దొడిగి - ముదిసినరాక్షసముగ్ధలు నడువ సందడి జడియంగ సాహో యటంచు - ముందఱ ఫణిహార ముఖ్యులు నడువ గురుతర బహు వేద ఘోషంబు తోడ - సరి లేని యా బ్రహ్లాసభతోడఁ 冷るé) 1190. చంద్ర దీధితులతో శారదాదేవి . యింద్రుమందిరమున కేతెంచుకరణి మందారచంద్రికా మల్లికా శ్వేత - కందలహిమశైల కర్పూరహార చందనగో క్షీర శరదిందురుచుల - నందమై విలసిల్లు నభినవస్ఫురణ మందాకినీదేవి మఱి దివినుండి - బృందారకులు దాను పృథివి కేతెంచి విలసిల్లవిధమున వీక్షింప నొప్పెఁ - గలితనవీనమై కైకేశికొలువు వరరత్నమణిగణవలయంబు లెలమిఁ - గర మొప్ప ముత్యాలకంఠహారములు వెఱవొప్పఁ దన మేన విలసిల్ల నమరి - మెఱుపులఁ దగుశుభ్ర మేఘమో యనఁగ దీపించు దేదీప్యతేజంబు గాగ - నేపారి యంతయు నిభములు నడువఁ బబలనీలాంబుదపటలంబుభంగి - నిబిడ మై రాక్షసనిచయంబు నడువ థీసింధుఘోటకరాజిపైన్యములు - పృథివి బీటలు వాఱఁ బెల్లగా నడువ 1200; వనజోదరునిపుత్రి వాహినుల్ గొలువ - నెనయంగ నజసభ కేతెంచె ననఁగ నమృతవారిధి వొంగి యఖిలదిక్కు-లకు - విమలమై యటు వెల్లివిరి సెనో యనఁగ వరిది నక్షత్రంబు లన్నియు వచ్చి - గురిగాఁగ నొకచోటఁ గూడెనో యనఁగ నుదధిముత్యము లెల్ల నొక్కటై వచ్చి - పొదిగొని లంకలోఁ బొడ మెనో యనఁగ దిగ్గని వెన్నల దీవియో యనగ - నిగ్లెనగొడుగుల నిచయంబు మెఱయ విబ్బింగి నప్ప డయ్యింద్రారిసభకు - భవస్పురణమై దిరగ నేతేర విభవకు భాచార వినుతులు చెలఁగ - శుభలీలఁ గైకేశిఁ జూచి రావణుఁడు మదముతో గద్దియ మొగి డిగ్గి వచ్చి - ముదితకు నందంద మ్రొక్కి కై దండ ప్రమదంబుతో నిచ్చి పల్లకి డించి - యమరారిఁ గొనివచ్చి యాస్థానమునకు దనభ ద పీఠంబు దరియఁగ నొక్క - కనకాసనం బిడి ತ್ತತೆಃ యందుఁ 1220 గూర్చడఁ దల్లులఁ గూర్తి సోదరులఁ . గూర్చినభక్తితో గూర్చుండుఁ డనఁగ నంతరాంతరముల నందఱు నంత - నంతంతఁ గూర్చుండి రర్ష పీఠముల నంత నాకైకేసి యనుమతిఁ జేసి - చింతామణీ భద్రసింహాసనమున దానవేంద్రుండును దత్పకారమున - నూనిన సంతోష మొప్పఁ గూర్చుండి యచలితమతిమంతు నమ్లాల్యవంతు . నుచితాసనంబున నుండంగఁ బనిచి. యావేళ రావణుం డమరవల్లభువి - భావంబు గైకొని భాసిల్లచుండె కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 305 నలయు మ్రోఁతయు లేని యంబుధికరణి - యల బలం బుడి గె నాయసురేపకొలుపు ఆలోన నమరారి హస్త్ర శ్రోగిచి - కైలాసనిభకేశి కైకేశి కనియె, “జనయిత్రి యిబ్బంగి జననులతోడ - నెనయంగ నాసభ కెన్నఁడు రావు చాలంగ నా మది సంతోషమయ్యె - నేల విచ్చేసితి ? వెలటిఁగింపు' మునిన 1220. నప్పడు కైకసి యమ్లాల్యవంతుఁ - దప్పక కనుగొని తగునీతి మెఱసి ప్రాభవస్ఫురణాడ్యుఁ ది_్క-కంధరుని . శోభనగుణశీలఁ జూచి యిట్లనియేఁ. - . ಕೆಫಿ "రావణునకు హీనా తము సెప్పట :* దెలియంగ మీతండి దివ్యరహస్య - మెలమిఁ జెప్పినవార్త లెఱిఁగింత వినుము. సురలు బ్రహ్లాదులు హేరిది మై మునులు ( - దరగనిభీతిచే దనుజారిఁ జేరి తమతమయిడుమలఁ దమపాటు లెల్ల - దానవాంతకు తోడఁ దా మొప్పఁ జెప్పి రావణకుంభకర్ణాదిరా క్షసుల . నేవగ నైనను నేపడఁగించి కావవే దీనులఁ గరుణచే ననుచుఁ . గమలజాసనుఁ డాదిగా సుర లెల్ల నభయదానము వేఁడ నతికృపాంభోధి . యభయంబు లిచ్చె నయ్యమరుల నెల్ల నినకులంబున జనియించి రాక్షసుల - ననిలోనఁ దుని మెద నవలీల ననుచు వరమిచ్చి సకలదేవతల వీక్షించి – తరుచరులై మీరు ధరణి జన్మించి 1230 యనిలోన నాకుఁ దో డగుఁ డని పలికె.నని చెప్పె మీతండ్రి యారీతి నిప్ప డమరులు వానరులై పుట్టి రెలమి - నమరకంటక నిన్ను నణఁప శ్రీహరియు వనజ సంభవుఁ డిచ్చువరముఁ బాలించి - యినకులంబునఁ బుట్టె నిందఱుఁ బొగడఁ జెనటి తాటకిఁ జంపెఁ జిన్న నాఁ డేఁచి - మునియాగరక్షణంబును జేసి కాచె, పదధూళిచే తాయి పడఁతిఁ గావించె - వదలక జనక భూవరు వీటిలోన నరు దరు దని జనంబభినుతిసేయ-హరవిల్లా మో పెట్టి యవలీల విఱచి జనక భూపతితనూజను బెండ్లియాడి - మొనచిన పరశురాముని భంగపఱచి తమతండ్రి పనుపునఁ దపసియై మునుల - కమిత సత్త్వంబున నభయంబు లిచ్చె ఘను విరాధుఁ గబంధుఁ గడువిక్రమమున - దునుమాడి విడువఁడే దోషాచరేంద్ర o వెఱపు చెప్పట కాదు వేయు భంగులను - వెఱవ కుండి తి వేని వేతేల నీదు 1240 చెలియలి ముక్కును జెవులును బట్టి - బలిమిఁ గోసిననాఁడె పగ గెల్వరాదె? ఘనఖరదూషణు ఖండించుమూట - విని యూరకుండుట వెఱచుట గాదె ? మారీచు నొకకోల మడియించునాఁడు . నూరకె యొకవంక నొరిగితి వీవు రాముని ముందఱ రమణిఁ దేలేక - యేమఱు పాటున నెలనాఁగఁ గొంచు వెనువెన్కఁ జూచుచు వెలవెల నగుచు - నెన లేని భీతిచే నెలమిఁ బాఱుచును వచ్చితి గాక భూవరుల జయించి - వచ్చితివా ? యోడి వచ్చితిగాక ! సచ్చరిత్రను రామచంద్రునిదేవి - వ్రుచ్చిలి తెచ్చుట మొగతనం బగునె 20 306 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వాలంబునను జుట్టి వారిధి ముంచు - వాలిఁ ద్రుంచుట నిన్ను వంచుట కాదె ? యిన్ని యెన్నఁగ నేల ? యినకులేశ్వరుఁడు - మున్నీరు నొకకోల మొనకుఁ దే లేదె ? నేఁ డోడితే రామ నృపశేఖరునకు ? - నాఁ డోడితివి గాదె ? నాకేశవైరి ? 1250 మాటిమాటికి బేల మనుజు లటంచు - నేఁటికి నాడెద వెంతయు నేచి ? ఘనతపోమహిమచేఁ గరుణించి నీకు - వనజభవుఁడు మెచ్చి వర మిచ్చువేళ నరుల నెన్నక యున్న నాఁటిత ప్పెల్లఁ - దరమిడి నేఁ డిదే తలకూడె నీకు ; గెలు పేది యిఁక నీకు గీర్వాణ వైరి - చలమునఁ గుల ಮೆಲ್ಲ సమయింతు గాక ! యేటి కిన్నియు నెంచ నిపు డొక్క కోతి - దాఁటి సముద్రం బుదగ్రుడై పేర్చి లంక లోపలఁ జొచ్చి లంక శోధించి . లంకిణిఁ బరిమార్చి లలి శంకలేక జానకిఁ బొడఁగాంచి జననాథు సేమ - మూనినభ_క్తితో నొనరంగఁ జెప్పి మరలి పోవుచు నీదు మధువనం బెల్లఁ - బెరికి కావలికాండ్రఁ బెక్క-ండ్రఁ జంపి యక్షకుమారుతో నసురాధిపతుల - నక్షణంబున నెంద తైనను త్రుంచి బలిమి నట్లన యుండి పచరించి మఱియు - బలమరి లంకను భస్త్మంబుఁ ਝੰ੩ 1260 యావిమానములేక యసురేశ ! దివికి ( - బోవఁగా సురవరుల్ పౌరి( బొరి నగరె ? యింత సేసియు మఱి యిటఁ బట్టువడెనె ? - యెంతయు నెదురులే కేర్చి పెల్లార్చి సీ వును నీవారు నెరిచెడి చూడఁ . బోవఁడె యల వాయుపుత్తుండు తొ_ల్ల ? గురుసత్వమున నిన్ను గొనిపోయి రామ -ధరణీశు ముందటఁ దటుకునఁ బెట్టి తెచ్చితిఁ బొమ్లన్న దేవేంద్ర వైరి - యచ్చట నీసత్త్వ మది యేమి సేయు? నటుగాక యీలంక నగలించి పట్టి - తటుకున ధరణిపై దాఁటించె నేనిఁ ? జిందరవందరై చెదరి పల్వగల - నందఱు ద్రుంగరె ? యమరు లుప్పొంగ నతనికి నోడితి వసురాధినాథ 1 - యతనియేలిక గెల్వ నలవియే నీకు ? వనచరు లని కదా వ్రాలుచున్నావు - వనచరులను గెల్వ వశమె ము న్వినుము వనచరుచేఁ జేటు వచ్చుఁ బొ మ్లనుచు - గొనకొని నందిదాఁ గోపించి నీకుఁ 1270 బాయ కిచ్చిన శాపఫల మెల్ల నీవ - వాయుపుత్రునిచేత వాలిచేఁ గనవె ? పాలాక్షవాసవ బ్రహ్లాది దివిజు . లీలీల దైత్యారి యిష్టంబు నొంది నీలంకయును నిన్ను నిఖిల రాక్షసుల - గూలఁ ద్రోయుటకునై ఘోరరూపముల భూలోకమున వచ్చి పుట్టిరి కాక - యీలాగు వనచరు లెందైనఁ గలరె ? యలఘుబలుండవై యఖిలలోకములఁ - జలము పెంపున గెల్చి చనుదెంచునపుడు కిన్నర గంధర్వ కింపురుషాది - పన్నగగుహ్యక పక్షీంద్ర యక్ష సురవరమునివర సుదతుల నెల్ల - బిరబిరఁ జెఱలను బెట్టెడువేళ బరమపతివ్రత ల్వడవడ వణఁకి - పరకాంత నెపమున భస్తమై నీవు కులముతో బలముతోఁ గూలిపొ మ్లనుచు - నలిగి శాపం బిచ్చి రది తలకూడె ; 307 వాలికి నెక్కు డవ్వాలినందనుఁడు - వాలికి నెక్కు డవ్వాయుపుత్రుండు 1280 వారు వికారణములో వధియింప లేరె ? - వారికి నెక్కు డవ్వాలితముఁడును సమరంబునను బలసహితంబు గా(గ . సౌమిత్రి నినుఁ బట్టి సమయింప లేఁడె ? మఱి యొక్కటియు విను మనుజాశనేంద్ర - యరయంగ నీవింక నెఱుఁగవు గాని, రామలక్ష్మణులేల రవి సూనుఁ డేల . కోమలి యాసీత కోపానలంబె యరుదుగా బ్రహ్రరుద్రాదిదేవతలు - వరదలై యిచ్చిన వరములతోడ హరుఁ డొసంగిన చంద్రహాసంబుతోడ - నరయు మూడరకోటియాయువుతోడఁ గైలాస మెత్తిన ఘనశ_క్తితోడఁ - జలనంబు లేనట్టి సంపదతోడఁ దక్క-నిభుజబల దర్పంబుతోడ - దిక్కులు గెలిచిన తేజంబు తోడ రాక్షసకులముతో రావణ నిన్ను - సీక్షణంబునఁ బట్టి యెరియింప ささ ? ధర్మపతివ్రతఁ దగ దన కీవు - కర్తపాశంబునఁ గైకొని తెచ్చి 1290 యeటిములకి చెఱపట్టి యాపుణ్యవతిని - మొటిఁగిన సంకటమునఁ బుట్టువహ్ని నిన్ను నీకులమును నీవారి నెల్ల - నెన్నిభంగులఁ గాల్ప కేల పోనిచ్చు 2 నసురేశ యిది యెట్టి దనినను వినుము - విడువక నీవు దిగ్విజయంబు చేసి యకలంక గతి పూని యమరుల గెల్చి - సకలలోకంబులఁ జరియించు నపుడు ప్రథమయుగంబున బ్రహర్షి వరుఁడు - ప్రథితో రుసుజ్ఞానపరమార్ధవిదుఁడు పరమస్పాత్త్వికగుణాస్పదకుశధ్వజుని.వరపత్రి యగు వేదవతియును దలఁపఁ బరమపతివ్రత పాపాత్ర ! నీదు - వరగర్వ మంతయు వముగా ਭੰ8 సుతులతో సతులతో సోదర ప్రభృతి . హితులతో భృత్యసంహతులతోఁ గూడ నమితవిక్ర έως డైన నత నిచే నిన్ను - సమరంబులోపలఁ జంపింతు ననుచు నరిమురిఁ గోపించి యాధర్ష్మ శీల - మరగుచు శపియించె మఱచితే తొల్లి ? 1800 యాసతి యీసీత యైన శ్రీదేవి - భూసుత యై పుట్టె భువనరక్షకుఁడు ఆదినారాయణుం డంబుజోదరుఁడు - వేదవేద్యుఁడు రామవిభుఁ డైనవాఁడు -: కైకేశి రావణునకు రాముని మహిమ చెప్పట :-అసురుల మర్షింప నమరులఁగావ - వసుమతి రక్షీంప వచ్చె విష్ణుండు ఎఱుఁగ నీవును నేను నెంతటివార ? - మెఱుఁగరు బ్రహ్లారుద్రాదిదేవతలు (?) పుట్టించుఁ బోషించుఁ బొలియించుఁ బిదప - నెట్టను గాక తా నేకమై యుండు నతఁ డందఱికి మేటి యాతనితోడఁ - బ్రతిపోల్పఁ దలచినఁ బాపంబు గాదె ; エび33 లోకములెల్లఁ జెడినపిమ్లటను - వదలక యుండెడువాఁడు వో యతఁడు శర ణన్న వేగనా సామజవరునిఁ - గరుణ లీలామతిఁ గా చె నీఘనుఁడు; మధుకైటభాదుల మహి రాక్షసులను - నధిక తేజస్ఫూ_ర్తి నణఁచె నీఘనుఁడు సౌచ్చి సోమకుఁ జంపి ప్రతు లర్ధితోడఁ-దెచ్చి బ్రహ్లాకు నిచ్చి దీపించె నతఁడు 1810 కావ్యము యు ద్ద కాం డ ము μυ"Ση 308 శ్రీ ర 0 గ నా థ రామా య ణ ము ద్విపద అమృతాబ్దిదాఁ దచ్చి యమృతంబు వడసి - యమరులకును నిచ్చె నరయ నీఘనుఁడు భాసురంబుగ దైత్యుఁ బట్టి శిక్షించి - భూసతి నెత్తిన పుణ్యుఁ డీఘనుఁడు కడఁగి, బాలుని గావఁ గంబానఁ బొడమి - తొడరి హిరణ్యాక్షుఁ దుని మె నీఘనుఁడు ధరణి మూడడుగులఁ దా నర్థి వేడి - పెరిగి యాబలిఁ జెరపెప్టె నీఘనుఁడు రాజసంబున భృగురాముఁడై పుట్టి - రాజులఁ ద్రుంచిన రణ దకుఁ డిత డు తప్పక చెప్పితి దనుజలో కేశ 1 - యిప్పడు దేవతాహితము చింతించి రాముడై జనియించె రవివంశమునను - దామసగుణ మేఁచి దనుజేశ ! నీవు . . . ఏమి పాపమొ కాని, యెఱుక చొప్పడదు - కామాంధునకు ధర్మగతు లేల కలుగు ? గొడుకుచే నైనను గూఁతుచే నైన - నడరి కీ_యకాని యపకీర్తి గాని వచ్చు గోత్రమునకు వడి బెద్దలకును - జెచ్చెఱ నని జను ల్చెప్పెడి దెల్ల 1820: నరయ నిందలు రెండు నసురేశ ! చూడ - మఱి యెవ్వరికి వచ్చె మనకుఁ గాకిపుడు ? అది యెట్టి దంపేని నంతయు వినుము - మదిఁ గొంత దలఁపక మనహర్పణఖయు ఆయన పరమాత్తుఁ డనక కామించి - పోయి ముక్కును చెవు ల్పోకార్చుకొనియెఁ బరసతి యన కాసపడి పట్టి తెచ్చి - కరకరిఁ గుల మెల్లఁ గాల్చెద వీవు, ... } ఇంతకం పెను నింద యిఁక నెందుఁ గలదు ?-పంక్తికంధర ! యిట్టి పాపంబు లేల ? బలసి రక్షో రాజ్య ప్రముఖు లందఱును - నెలమి విష్ణునితోడ నెదిరించె కాదె చక్రంబు ఘాతకు సైరింపలేక - శుక్ర శిష్యులు భువిఁ జొచ్చిరి వెఱచి శంక లేటికి నీవు జన్మించు వెనుక - గ్రంకిన రాక్షసకుల మెల్ల నెగడె ; \,. నని మనంబునఁ గొర్త యలరచుండంగ - దనుజేశ ! తలపలు దలకూడ దయ్యెఁ; —: కైకేశి రావణునికి జలప్రళయము దెల్పుట :జేకొని లోకముల్ చెడినపిమ్లటను - యేకమై యుదకంబు లేపారుచుండ 1330 మక్కువ నాజలమధ్యంబులోన - నొక్కఁడై తనకు ఁదో డెవ్వరు లేక o బాలుఁడై యట వటపత్రము మీఁద - లోలత ఁ దేలాడు లోకరక్షకుఁడు కమనీయ మగు సృష్టి కార్యంబునందు - విమలచిత్తంబున వెస నున్న నంతc గమలోదరునినాభికమలంబు పుట్టెఁ - గమలంబులోఁ ಬುಲ್ಡು గమలసంభవుఁడు కమలాసనుడు సృష్టికార్యంబుకొఱకు - నమరనవ బహ్ర లను వారిఁబడసె. - వరపుణ్యు లై నట్టి వారిలోపలను - బరమాత్తు డయ్యె నా పౌలస్ల్యవరుఁడు గమలాప్తనిభునకు ఘనయశోనిధికి - విమలాత్తుఁడై పట్టె విశ్రవసుండు నరుదార జన్మించి తతనికి నీవు - పరికింప నాలవ బ్రహ్లావు గా వె ? బ్రహ్లాసంతతి యేడ ? పరదార లేడ ? . ఇమ్లహాపాతక మిటు సేయు పేడ ? చేకొని లోకము ల్చెఱిచెద వీవు . లోకరక్షణగుణ లోలురు వారు. ధరఘాతకుఁడవై తనరుదు వీవు - నిర్మలధరైకనిపుణులు వారు, سده 1340. కౌవ్యము యుద్ధ కాం డ ము 809 మీఱి తాపసు లను మ్రింగెద వీవు - వారు తాపసులను వడి ద్రోతు రెపుడు, చేరి పరస్త్రీలఁ జెఱుతువు నీవు - పరదారరక్షకు ల్పరికింప వారు g వేదబాహ్యుండవై విహరింతు వీవు - వేదార్థసత్కర్త విహితులు వారు ధర్త మొక్కడ నుండుఁ దగిలి దైవంబు - నిర్మలస్థితితోడ నిలుచు నక్కడను, ఎక్కడ దైవంబు లింపారుచుండు - నక్కడ విజయంబు లమరుచు నుండు, వర మిచ్చి చెఱచిన వనజజు తోడ - నురగకంకణుతోడ నురగులతోడ సురసిద్ధఖేచరు ల్సుముఖులై వచ్చి - యరిమురి నీకుఁగా నడ్డంబు నిలిచి కాచిన నైనమ గాకుత్స్థవంపఁ - డేచిన నినుఁ జంప కేల పోనిచ్చు ? నొప్ప దొప్పదు చల మొప్పదు విడువు - తప్పక చెప్పితి దనుజలోకేశ ! 1350 వాలినవరగర్వవహ్నిలోపలను - నేల కాలెదు వడి యెంతయు నేచి ? బద్ధవైరము మాని పరికించి నాదు - బుద్ధి నిర్మలమగు బుద్ధిలోఁ గొనుము తల్లిదండ్రులబుద్ధి దల మోచుధర్త - వల్లభునకుఁ గీడు వచ్చునే తలఁపఁ ? దల్లి చెప్పినమాట తగ దన కీవు - ప్రల్లదంబుల మాని పరికించి వినుము అక్షరం డమృతుండు నఖిల రూపుండు - పక్షీంద్రవాహుడు పరమపావనుఁడు పెూక్ష మియ్యఁగఁ జాలు మోహనమూ_ర్తి - రక్షకుం డురుకీ_ర్తి రణకర్కపండు ఆదినారాయణుం డమరులఁ ట్రోవ - మోదంబుతో మునిముఖ్యులఁ గావ భూదేవిభారంబుఁ బుచ్చి పోవై వ - నాదశరథుని కట్లమరి జన్మించె. నేరాజు జలధుల నింకింపఁ జాలు - నేరాజు హరవిల్ల నెలమి మోపెట్టి తృణలీల విఱిచెను దివిజు లుప్పొంగ - గుణరత్నఘనఖని కోదండగురుఁడు 1360 మనుకులాధీశుండు మాధవుం డరయ - నినవంశుదేవి యా" నిందిరాదేవి జగతీతనూజాత జగదేకమాత - నిగమసన్నుతపూత నిగమవిఖ్యాత యమితగుణోపేత యైన యాసీత - బ్రమదంబుతో నీతి పాటించి బుద్ధి సకలభూషణమణి సహితంబు గాఁగ - సకలేశు డగు రామచంద్రుఁ బ్రార్థించి యిప్పడె కొనిపోయి యెలమి రామునకు - నొప్పించి నీప్రాణ మొగిఁ గాచుకొనుము తా నొరువరములు దప్పించుఁ గాని - తా నిచ్చువరములు దప్పింపలేఁడు, గురుధర్త పోషణగుణు విభీషణుని - హరిభక్తితో షణు ననఘపోషణుని సమరవిభీషణు సత్యతో షణునిఁ - గ్రమ మొప్పఁ గనుటయుఁ గడు లెస్స నీకు ; సతిమృదుభాషణు నావిభీషణుని - నతివేగ ప్రార్ధించి యతని రావించి -oపరఁగ లంకారాజ్య పట్టంబు గట్టి . శర ణని ప్రెక్కు-మా జననాయకునకు 1870 శర ణన్న నెటువంటి చందంబునందు - గరుణతోఁ గాచు నాకరిఁ గాచురీతి" నని పెక్కుభంగుల నధ్యాత్త విద్య - ఘనమతి యైనట్టి కైకేశి తనకు నిర్తలతరపుణ్య నీతిమార్గంబు ధర్మతత్పరబుద్ధి దగిలి చెప్పినను 310 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

  • = è , o...ʻl o...

దలల కెను బెద్ద తల మైనయట్టి . తలతోడఁ గూడ నాతల లెల్ల వంచి దండప్రణామంబుఁ దగ నాచరించి - నిండిన భక్తితో నిలిచి. రావణుఁడు ఆసనత్పుతునిచే నట మున్ను విన్న - భాసురం బైనట్టి పరతత్త్వ మెల్లఁ దనకు సిద్ధించుటఁ దనలోనఁ దెలిసి - మనమున నెంతయు మగ్నుఁడైయపడు తలకొన్న వేడ్కతోఁ దల లెల్ల నె త్తి . తలఁపక యప్పడు తల్లితో ననియె. (مہم ډكـسـ (صدم “నెఱుఁగుదు మున్ను నెఱిఁగినయట్టి - మొఱఁగులు గలవె యిహమూఁడు లోకములe దరమిడి యాపరత_త్త్వంబు తెఱఁగు - లెఱిఁగి యెఱుంగవు హృదయంబు చెదరి 1880 తల్లి ! నీవెఱిఁగిన ధర్మశాస్రంబు to లెల్ల నిష్ఫలములై యిప్పడు ওঁ*সে ে; దలి దండులు పల్కు- తప్ప లెనై ్నున - నుల్ల ంబులో నాఁటి యుండవు గాని רי) اسست أسسا לאיא యామహాత్తు (డు విష్ణుఁ డైనరామునకు . నీ మేనితోఁ బోయి యే మొక్కఁజాల كمسحلا - سنگ (S-ع جیسے హేయపదార్థమై యెసఁగు చున్నట్టి - కాయంబు పెంచుట కష్టంబు గాదె నరులు వానరులు నెన్నఁగ నెంత వారు ? - సురలకన్నను వారు శూరులే తలఁప ? గెలుతు నవశ్యంబు గెలుపులేకున్న . నిల రాము శరముల నీల్గుచుఁ শৈs 2, హీనమానవునకు నే మొక్కఁజాల - మాను మిమ్లాట ముమ్లాట్ కోయమ్లు ! نحساحه .s— 3- كساس حلا చాలు నీబుద్ధులు చాలు నీమమత - చాలించ వైతేని జనని విచ్చేయు ; గొనకొని నీ పిన్న కొడుకుతోఁ గూడి . యెనలేనిసంపద నేలు మీలంక ; ఈ లోకసంపద లిన్ని నీకృపను . నాలోలమతి నేను ననుభవించితిని 1390. బిలిమిని గలిమిని భయ మింతలేక . బలిసి లం కేలితిఁ బదిలక్షలేఁడు లెలమి నాకును నెదు రెవ్వరు లేక . విలసిల్లు ప్రాభవవిభవంబు మెఱసి విచ్చేయు నగరికి వేగంబ" యనిన . నచ్చుగా రావణుం డాడుమాటలకుఁ గైకేశి మదిలోనఁ గడుచోద్యమంది - యాకొడుకును జూచి యనియెఁ గ్రమ్లఅను. *వరతపోనిధి విశ్రవసుఁ డానతిచ్చు - పరతత్త్వ మదియేల పడిపోవు" ననుచు వనిత యప్పడు మాల్యవంతునిఁజూచి - “మన మెంత చెప్పిన మానునే యితఁడు" ఆన్ల విని యిట నె నమ్రాల్యవంతుఁ - “డెనయంగ నీవిప్ప డేల చెప్పెదవు ? to) نبـسد జడునకు నార్యులు చాటువాక్యములు - కడుఁ బ్రీతిఁ జెప్పిన గా దని వినఁడు గానఁ గానఁడు వీఁడు కార్యంబు తెఱఁగు - మానుము నీవింక మానిని 1 లెమ్లు" ఆనవుడుఁ ಗ್ರತೆ? యట్లకా కనుచుఁ - “నెనయంగఁ జెడుక్రోవ యేటికిఁ దప్ప ? 1400 నేతెఱంగునఁ బోవ దిది దైవకృత్య - మోతండ్రి మననీతి యుచితమే" యనుచు డాతయుఁ దానును దల కెడువగల . భ్రాతలు దల్లలు బాంధవుల్ గలఁగఁ జని యప్ప డాసభాసదనంబుఁ బాసి - తననగరికిఁ బోయి. ధర్మక్రమంబుఁ దనవిత్యకర్తంబు దప్పక యపుడు - మనమున దెలిసి సమ్లదమున నుండె. వట దశగ్రీవుండు వధికదర్పమునఁ - బటుతరనిస్సాణభాంకృతుల్ చెలఁగఁ కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 311 జేయించి రాక్షస సేన వారించి . యాయోధనోద్యుక్లు లై యేపమీకి యున్నమంత్రులఁ జూచి యుగ్రుఁడై 393८ - గన్నులఁ గోపంబు కడలుకొనంగ “శ్రీరాముఁ డిప్ప డీ పేతువుఁ గట్టి 量 వీరుఁడై వచ్చి సువేలాద్రి విడిసెఁ. బటుగతి నా మీఁదఁ దిగవాఁడు రాఁగ - నిట నిద్రవోవుట యే నేర్పు మీకు ? మి మేమి చేయుదు మిము మంత్రు లనుచు - నమైనవీజిడి నను నండ్రు గాక 1 1410 కాదు పో మీ రు పేకెపరులైన - నాదెస కీడొందునా యివ్విధమున ? సామభేదంబులఁ జక్క-ఁ గాకున్న - రామునితో ఁ బేర్చి రణము సేసెదను" అని రావణుం డాడ నఖిలరాక్షసులు - దనకిన సిగ్గులఁ దల లెత్తలేక యూరకుండిరి ; యూరకుండ నే లనుచు ? - ధీరుఁడై యావేళ దివిజారిమైన రావణుతో డ దర్పంబునఁ దనమ - చేవదోఁపఁగ నింద్రజిత్తండు పలికె. “దేవ : రావణ : సర్వ దేవసంఘముల - నావిధంబున గెల్చు నంతటి నీకు నిల యేలఁగా లేని యీరామలక్ష్మ . ణులచేత నేకీడు నూర్కొను నింక వలదు చింతింప నే వ్రాలినవాఁడ - నలవు చలంబు దైర్యముఁ గలవాఁడ నాగపాశంబుల నాకేవి గట్టి - యాగతి నేపనా ? యసురాధినాథ ! కాలకేయాది రాక్షసవీరవరులఁ - దోలనా ? దానవోద్దరసంగరముల, 1420, మనుజులఁ గృతులఁ దామసుల దుర్బలుల - దనుజేశ ! దశరథతనయుల నాకుఁ జంపుట పెద్దయే సమరcబులోనఁ ? - జం పెద నీమది సందేహపడకు ;" _: "రావణున కతికాయుఁడు నీతి సెప్పట : మన విని యతికాయుఁడనువాఁడు పలికె - దనుజేశ్వరునికోడఁ దద్జ్జలు మెచ్చ “విను దానవేశ్వర 1 విశదనీతిజ్ఞ - డను పెంపుతోడ నీ యఖిలంబు నెఱుఁగఁ బరులపౌమ్లుల కాసపడక వర్తించు - నరనాథుఁ డిల యెల్లనాఁడును నేలు ; నిది నీతి గతి యని యిచ్చఁ జింతింప - కెదు రెందు లేదని యేల చూచెదవు ? ఇనకులోత్తముఁడు నీ కె గ్లేమి చేసె ? . దనుజేశ ! నీకు నాతని దేవి యేల ః నీదైనలంకయు నిన్నును జెఱుప - నీదుష్టరాక్షసు లెత్తుకొన్నారు ; గావున సీత రాఘవ నకు నిచ్చి - యావిభీషణునకు నట లంక యిచ్చి యూనినభక్తితో సూరకయుండి - మానితంబుగ బుద్ధిమంతుండవగుము" 1480 అని పెక్కు భంగుల నతికాయుఁ డపుడు - తనతోడఁ బలుకంగ దనుజేశ్వరుండు శుకసారణులఁ జూచి కూరుఁడై పలికె - *నొక వూ నవం డబ్ది నుఱక బంధించె, ఘనుఁ డిట్టివాఁ డెందుఁ గలఁ డదిచిత్ర . మనయంబు రాముఁ డీ యబ్దిని దాఁTE ననుచున్నవారు మీ రాసేనఁ జొచ్చి - ఘనమతులై యెల్ల క్రమము వీక్షించి రం" డని పనిచిన రయమున వారు - దండి వానర వేషధారులై వచ్చి (312 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద -طفحے ۔ _: శుక సారణులు శ్రీరాముని కపిసేనఁజూచుట :వనములయం దుపవనములయందు - ననుపమలీల మహాద్రులయందు వరసేతు వందు నవ్వార్ధికవ్వలను - గురుగుహాంతరములఁ గొమరైన యెడలఁ గలయంగ విడిసిన కపిసేనఁ జూచి . తల యూచి వెఱగంది తలఁకి యాచరులు మేనులు గరపార మెల్లనఁ జొచ్చి - వానరసేనలో వచ్చుటఁ జూచి యెఱిఁగి విభీషణుం డేచి పట్టించి . యురక వాండ్రను రామునొద్దకుఁ దెచ్చి 1440 “మనుజేశ ! రావణమంత్రులు వీరు - వనచర వేషులై వచ్చినవారు శుకసారణులు వీరు సొచ్చి యివ్వీట . సకలంబుఁ గనుగొని చనఁగలవారు" అనవుడు వారలు నతిభీతినొంది . మునుకొని చేతులు మోడ్చి మైక్కుచును “దేవ 1 రావణుఁడు పుత్తెంచిన చరుల - మీవిభీషణుమాట లిన్నియు నిజము ఏచి యారావణుం డెలమి మీ సేనఁ - జూచి ర మ్ల నవుడుఁ జూడ వచ్చితిమి" అనుటయు నవ్వుచు ననియె రాఘవుడు - "వినుఁడు రావణుమంత్రివిభు లౌటఁజేసి మిమ్లుఁ జంపుట దగు మిముఁ జంపఁగాని to . మిమ్ల6 జంపఁగ వచ్చు మే లేమి నాకు ? నది చెప్ప నేల వీ డంతయుఁ జూడు ( . డది చూడు మిది చూడ మనక మీరిప్ప డిట తెఱగొనక వీ డంతయుఁ జూడుఁ - డటఁ బోయి వెసఁ జెప్పఁ డారావణునకు ; నేలావు నమి నీ విటసీతఁ దెచ్చి - తాలావుఁ జూపర మ్లనుఁ డాజిలోన 1450 ನಲ್ಲಿ యూలంకయు నెల్ల రాక్షసుల ద్రుళ్లేడి నిన్నును దునుమాడు ననుడు చనుఁ" డని రావణుచారులఁబ నిచె - జననాథుఁ డా రామచంద్రుండు ప్రీతి వారు విభీషణువలన నవ్వీట - వారక సకలంబు వడిఁ జూచి పోయి రావణుఁ గాంచి యారావణుతోడ . “దేవ 1 నీ పంచిన తెఱఁగునఁ బోయి కపిసేన యంతయు ఁ గనుఁగొనుచుండ - నెపమాత్రమున మమ్లు నీతమ్లుఁ డెట్రీcగి పట్టించి కట్టించి భానుకులేశు - కట్టెదిరికిఁ దెచ్చె గలుషంబుతోడఁ జంపింపఁ దలఁచిన సదయుండు గాన - జంపింపఁడయ్యె నిజ్వెక వల్లభుఁడు నీలంకయును నిన్ను నిఖిల రాక్షసుల . నాలంబులోపల నడఁగించుటకును రామభూపాలు శౌర్యముఁ జెప్ప నేల . సౌమిత్రి యొక్కఁడే చాలు లం కేంద్ర ! సురవైరి సేతువుఁ జూచితి మెందు . నెరసి వానరసేన నిండి యున్నయది 1460 ఆది శతయోజనం బై నట్టి నిడుపు - పదియోజనంబుల పరప్పను గలిగి కపిసేన నెంతయు గణుతింపరాదు - కపు లాడకాడకు ఘనగిరులందు విడిసిన సేనయు విడియు సేనయును - విడిదలపట్లకు వెదకు సేనయును నుదధీకి నవ్వల నుంచు సేనయును - వదలక మఱియును వచ్చు సేనయును నైయుండుటకు మాకు నాత్త్మలో వెఱఁగు - పాయనీవెఱపును బ్రిభవించె దేవ యొక్కొక్కచోటన యున్న యాసేన - లెక్కించి బ్రహ్లాయు లిఖియుంపలేఁడు కావ్యము యు ద్ద కా ం డ ము 313 عم కాన నారామునిఁ గని సీత నిచ్చి - దానవనాథ మోదంబుననుండు" మనవుడు రావణుం డామూట లెల్ల - విన నింపుగాక గ్రోవ్వినరోష మెత్తి “దేవగంధర్వు లెత్తిన నైన సీత - నేవిడుతునె యేల యీ పందతనము ? మిముఁ గోతులు పట్టి మెదిచిన మీరు - దిమ్మర వోవుచుఁ బలు తెంచినారు 1470 వలవ దోడకుఁడు దుర్వారులై మిమ్లు - దలఁచి కోఁతులు రారు దాడిమై వెనుక" ఫెనని ధీరుఁడై పల్కి- యారాప్ణుండె - చని తనతో శుకసారణు ల్నడువ మిక్కిలిపొడ పైన మేడపై నెక్కి - యక్కపిబలముల నంతయుఁ జూచి యచ్చెరువంది తా ననియె వారలకు - "నీచందముననున్న యీ సేన లోన నెవ్వఁడు ముంగల నేపారి నడుచు ? - నెవ్వఁ డెవ్వఁడు వెన్క నేమఱకుండు ? నెవ్వఁడు శూరుఁ ? డిం దెవ్వఁడు వలఁతి ? - యెవ్వనిమాట లయ్యినసూతి సేయు ? నెవ్వనితో రాముఁ డిష్టంబు పలుకు ? - నెవ్వనిచే సేన యే పారియుండు ? నెవ్వరు రేపగ లీ సేనఁగాతు ? . రెవ్వరు సామంతు లీ సేనలోన ? నెవ్వఁడు సుగ్రీవు ? డెవ్వఁడు రాము - డెవ్వఁడు ? లక్ష్మణుం ? డేరూపువాఁడు ? చూపుఁ డేర్పడ మీరు చూచితి రేని - కోపింప నేవారి గుణములు విన్న" 1480 ననవుడు సారణుఁ డారావణునకు - వినుపింపఁ దొణఁగెఁ బ్రవీణత మెఱసి “దేవ పుల్టిందా నదీ తీరవర్తి - పావక సుతుఁ డైన ప్రదిలుఁ డీధాత్రి, వీఁడే యీలంకెల్ల వెసఁ బెల్లగిల్లఁ . బోడిమి నార్పులు బొబ్బలు చెలఁగఁ —: రావణునకు శుక సారణులు కపి పుంగవులఁ దెలు పుట :గురుతర కపినాయకులు లక్షగొలువ - దరుచర సేనముందఱ నున్నవాఁడు ; ఆలఘసత్వుఁడు నీలుఁ డనువాఁడు దేవ-జలజా_ష్టసు తునకు సైన్యపాలకుఁడు 3. క్ష్చీకతో దిక్కులు వెసఁ బెల్లగిల్ల - దోఁకఁ దాటించుచు దుర్ఘమవృత్తి వెఱగందఁ జేయుచు వేయుపద్దములు - మఱి నూఱు సంఖ్యలు మర్క-టోత్తములు బలవంతు లగువారు బలసి తన్లోలువ - గొలు వున్నవాఁ డొక్క కొండయుఁ క్రౌలె వాలినందనుఁ డల్ల వాఁడె యంగదుఁడు . వాలికంటెను బలవంతుఁడు వీఁడు అడరంగ నాచందనాద్రివల్లభుడు - కడుబ్రసిద్ధుఁడు విశ్వకర్మనందనుఁడు 1490 విను ప్లవంగంబులు వేయుఁ గోటులను . నెను బదిలక్షలు నేపారి కొలువ ఘన మైన సేతువుఁ గడఁకతో గట్టి - వనచర సేన నవ్వలికి దాఁటించి వ్రాలిననలుఁడు పో వాఁడు దైత్యేంద్ర - వాలినందనున కవ్వలనున్నవాఁడు తరుచర యూథముల్ తనుఁ బెక్కు గొలువ - సురలోకకంటక సుతరుఁ డన్వాఁడు తన సేనతో(గూడ తా నొక్కరుండు - మనలంక సాధింప మండుచున్నాఁడు రజనీచరాధీశ ! రమణీయకాంతి . రజతా ලීc బోలుచు రవిపత్రునెదుర బలముల నన్నింటిఁ బరిపాటిఁ దీర్చు - ක්පc ෂි యా శ్వేతుఁ డన్వానరుఁ జూడు 314 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గురుబలాఢ్యులు వేయుకోటులు గొలువ - వఱలు నాతఁడు వేగవంతుఁ డన్వాఁడు చూడుము మనదిక్కుఁ జూచుచున్నాఁడు - చూడుము లంకేంద్ర సుగ్రీవసఖుని దగ వింధ్య శైలసుదర్శనముఖ్య - నగముల కెల్లను నాథుండు వా (డు .1500, కొమరారు సింగపుఁగొదమయుఁ బోలె - నమరినవాఁడు లంకాధీశ ! వినుము గాంభీర్యవారిధి కపిలవర్ణండు - రంభుండు ఘన కేసరంబులవాఁడు బలువిడి నూట ముప్పదిలక్ష లెలమి - గొలువ నున్నాఁ డిదిగో చూడు ! దేవ 1 కుముదుఁ డన్వాఁడు సంకోచనాచలము - నమరంగఁ బాలించు నమరారి యతఁడు పదికోట్లయగచరపతు లోలిఁ గొలువ - మదమున మలయు నామర్క టుఁ జూడు రమ్యశైలమునకు రాజైనవాఁడు - రమ్యోరు విప్రతోరస్థ్సలుం డతఁడు నలువదిలక్షలు నాలుగు వేలు - గొలువంగ లంకపై గోపంబుమీఱఁ గుదియక యిరుఁగెలంకులఁ జూపవాఁడు - త్రిదశారి 1 యదె చూచితే ! శరభుండు బలసి తన్నెప్ప డేఁబదికోట్ల కపులు - గొలువ నున్నాఁ డ దే గురుసత్త్వధనుఁడు పారియాత్రాచలపతి ఘోరసమర - ధీరుండు పనసుండు దేవేంద్ర వైరి 1 1510) ඥාව් నొప్ప డెబ్బది లక్షలకపులు - గొలువ నున్నాఁ డ దె ! గురుబ లోన్నతుఁడు ; సింధురగతిఁ జాయ చె న్నగ్గలించి యందమాక్రోధనుం డనువాఁడు దేవ ! యేనె చాలదు లంక నిలఁ గూలఁద్రోయఁ - గా నని పూని యిక్కడఁ జూచువాఁడు బలవంతు లగు కపు ల్బలసి త న్నెపుడు - లలినొప్ప డెబ్బదిలక్షలు గొలువ గవయు డున్నాఁ డదే కనుగొనుదేవ - వివిధ ప్రతాపసంవృతుఁ డై నవాఁడు కామరూపులు వీరు ఘన ఘోరసత్త్వ, లీ మెయి ననిలోన నెక్కుడౌ వారు తలపోయఁగా దేవ ! దైత్యులకైనఁ - గలఁగనివారు మంగలివారు వీరు నడుమ నెప్పడును సేనాసమేతముగ - నడతెంచువారి దానవనాథ 1 వినుము ఉరభుజ ల్వివిధవర్జోజ్జ Sలు లద్రి - చరులు నానాసహస్రంబులు గొలువ నీతోడ నెక్కటి నెఱిఁ బోరఁ దివురు - నాతండు హరుఁడను నగచరోత్తముఁడు. నలు పెంతయును మీఱ నానావిధముల - నెలుఁగులసంఖ్యలు నేపారి కొలువ నతినీలమేఘమధ్యస్టుఁ డై పొలాచు - శతమఖుఁ బోలి యుజ్జ్వలుఁ డైనవాఁడు నర్మదాతీరంబునను బుజ్నగముఁ - ಪೆತ್ತಿತ್ಸೆತಜು పృథుబాహుబలుఁడు 3°Cで3 ధూమ్రుఁడు జాంబవంతుతమ్లండు - వాఁడిమిఁ దినయట్టివా: తిస్గాలువ సీల శైలంబుల నెలవెల్లదార - యై లీల నొప్పిన యాకృతు ల్లలిగి యుల్లసిల్లుచు నున్నయొక కోటిసంఖ్య - భల్లూకములు గొల్వ బలసియున్నాఁడు ತ°ಲ್ಲಿ దేవాసురోద్ధరయుద్ధ కేళి - నెల్లవరంబుల నింద్రుచేఁ బడసి వ్రాలినయాజాంబవంతుఁడు వాఁడె - దూలఁ డెన్నఁడు రణధూమలోచనుడు ఉక్క-లాం డిదె పీనియు భయపార్శ్వముల.నొక్కొక్క యోజనం బొడలిలోఁ బొడవు కావ్యము యు ద్ధ కా ౦ డ ము 315

గలపద్ద సంఖ్యల కపిసేనగొలువ - సలలితుం డగువాఁడు సన్నాథుఁ డతఁడు 1680 నాకారిబిరుదు వానరపితామహుఁడు . నా కేకుతోఁ బోరి యని గెల్చినాఁడు దహనునివలన గంధర్వకన్యకకు . మహనీయమైన జన్మంబు దా నొంది పరపైన యాద్రోణపక్వతంబేలు - దిరముగా జాంబూనదీతీరవర్తి వేయుకోటులు కపు ల్వేడ్కఁ దన్లోలువ . నీయగచరుఁ జూడు మేచినవాఁడు నీలునితముఁడు నిర్జర వైరి - చాలువాఁ డింద్ర సుజాలుఁ డన్వాఁడు కుపితమర్కటు లాఱుకోటులు గొలువఁ - గపివీరుఁ డాతఁడు గ్రధనుఁ డన్వాఁడు, కరము సంప్రీతి గంగాతీరమునను . జరియించువాఁడు శాశ్వతబాహుబ (డు చిరతరలీలమై శిశిరాద్రి వేడ్క - నిరవోంద నెప్పడు నేలెడువాఁడు పదికోట్లనగచరు ల్బలసి త స్గాలువ - నదె చూడు మాగజుం డనువాఁడు దేవ కోటికోటుల వేయు కొమరుగా జముని . పాటిగో లాంగూల బలములు గొలువ 1540 నదెగవాక్షండను నతఁ డాలమునకుఁ - ద్రి దశారి యాడులు దీటుచున్నాడు ధవళవర్జాంగు లుద్దండవి క్రములు - రవిసన్ని భులు రణరంగభీషణ లు వివిధరూపంబుల విఖ్యాతులైన - ప్లవగసామజములు బలిసి తంగొవ నున్న కేసరి జూడు మొప్పారు కాంచ - నోన్నత శిఖరికి నొడయండువాఁడు బహువర్ణులై పటుభాషణధ్వనులు - మహి గదలఁగ దంతమండలి వెలుఁగ సింగంపుఁ గొదవుల చె న్నగ్గలించి - పింగళాక్షంబుల ... బెద్దయు మెఱసి వేయుకోటులకపు ల్వేడ్కతోఁ గొలువ( . బాయక రాము కృపారసంబంది తనప్రాణముల రామధరణీశ్వరునకు - ననయంబు నీఁగోరు సతులవిక్రముఁడు. అమరారి వాఁడె యత్యాయతబలుఁడు.సమరకర్కశుడై న శతబలిఁజూడు వీఁడె సుషేణుండు వేకోట్ల కప్పలా - వాఁడి మిఁ దన్నుఁ గొల్వఁగ నున్నవాఁడు 1556) పదికోట్లయగచరపతు లోలిగొలువ - నొద వునాత నిఁ జూడు ముల్కా-ముఖుండు ఇటఁ జూడు మా వీఁడె ఋషభుఁ డన్వాఁడు - భటముఖ్యు లత నికి( బదికోటు లధిప వనచరశతకోటి వలనొప్పలుగొవ - దనరునాత నిఁ జూడు దానవాధీశ ! కనకాద్రి దైర్యుఁ డ ఖండవి క ముఁడు - ఘన భుజస్కంధుఁడు గంధమాదనుఁడు మొనక వేకోట్లగా మయ్యేడుమొనలు - తనరఁ గల్గినవాఁడు దధిముఖుఁ డతఁడు విను మిరువదియొక్క వేయు శంఖంబు - లును మఱి రెండు వేల్నూఱు బృంచములు గల యల్ల మొన దివాకరసూనుమూల - బల మా వలీముఖ ప్ర ముఖులఁ జూపు మొులయఁ గిష్కింధలో నుండెడు వారు . లలి దేవగంధర్వులకుఁ బుట్టినారు కామరూపముల సంగరకౌతుకముల - భీమవిక్రమములఁ బెంపారువారు అనికి సన్నద్ధులై యార్చుచున్నారు - కనుగొను వారి రాక్షసలోకనాథ 1560, అమృతంబు బ్రహ్లాచే నమరంగఁ బడసి - రమ యలక o"టెను నధికులు వీరు. 316 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

 వినుతింప మైండి ద్వివిదులను వారు _ విను దేవ ! యే కాంగవీరులు వీరు పదికోట్లప్లవగులు బలసి కొల్వంగ - నదధితీరంబున నున్నారు దేవ !
వీరులు సుముఖుండు విముఖుండు ననఁగ - ఘోరవిక్రముల గన్టౌనుము లం కేశ ! మృత్యువుకొడుకులు మిగిలిన చేవ - మృత్యువుకంటెను మీఱినవారు
మిగిలిన తెగువతో మితి మేర లేని - యగచరుల్ తను భృత్యులై కొలువంగ
నున్నవాఁ డదె చూడు ముదధి లంఘించి - నిన్ను నీ బలమును నీ వారిఁ గొనక చనుదెంచి వనములో జానకిఁ గాంచి - వన మెల్లఁ బెఱికి నీవరసుతుఁ జంపి
శలంక భస్తముఁ జేసి లంకిణి నొంచి . జంకెతోఁ గ్రమ్లరఁ జన్నవాఁ డతఁడు ఆవాయుసూనుండు హనుమంతుఁ డగుట - నీవును నెఱుఁగుదు నిర్ణరారాతి 1570
విను చిత మొక్కటి వీఁడు బాల్యమున - నినమండలం బుదయింపంగఁ జూచి
పెరిగిన యాకటి పెల్లన దానిఁ . బరికించి ఫలబుద్ధి బట్టంగఁని దివిరి
వేగంబుతో మూఁడు వేల యోజనము - లాగగనంబున కపుడు బిట్టెగసి
యంతటనుండి పూర్వాదిపై బడియె - నెంతయు రయమున నీవానరుండు
హనుపు భగ్నంబయ్యె నర్తనుండియును - హనుమంతుఁ డనునామ మయ్యె నీతనికి
వీర లందఱును బృథ్వీధరం బెల్ల - వార యొక్కింత వడిగెల్చువారు
ఇట్టికపీందులనేకులు దేవ - యె ట్టని సంఖ్యగా నెన్నంగ వచ్చు"
నని సారణుఁడు పల్క- నసురేంద్రుతోడ . . సునిశితమతియైన శకుఁ డర్థిఁ బలి కెc

-
శుకుఁడు శ్రీరాముల తేజోవిశేషముల దెల్చుట :


"వారల కెల్ల జీవన మైనయట్టి - యారాముఁ జెప్పెద నసురేశ వినుము
నయరీతి హరినీల రత్న ప భాతి - మెయిచాయనెంతయు మెఱసినవాఁడు 1580 కమలంబులను బోలు కన్నుల వాఁడు - విమల నీతిస్థితి వెలసినవాఁడు
 ఆజానుబాహుండు నఖిలేశ్వరుండు - రాజ తేజోనిధి రఘుకులోత్తముఁడు
సత్యంబు లోపల సార మౌవాఁడు . నిత్యధర్మంబున నెగడినవాఁడు
శస్త్రాస్త్రవిద్యావిశారదుం డభిల - శాస్రజ్ఞఁడురు కీ_ర్తి సంపద వాఁడు
తపనునినైనను దమతాతయనక - తపియింపఁజేయు ప్రతాపంబువాఁడు
చక్కాడునభ మైన శరజాలములను - వ్రక్కలుగాఁ జేయు వసుమతినైన
నలిగిన నాతని యలుక వైరులకుఁ-దలఁపంగ మృత్యువు దశకంఠ ! వినుము
తెగువ నీ వాసీతఁ దెచ్చితి గాన - జగతీళుఁ డిబ్బింగిఁ జనుదెంచె ననికి
వరకరణాగత వజ్రపంజరుఁడు - బిరుదుల కెల్లను బిరుదైనవాఁడు
శరణన్నఁ గాచు నేచందంబునందు - దొరకొన్న యలుకకుఁ దుది లేనివాఁడు 1590 మిక్కిలి యైన నీమీఁది కోపమున . నక్క-న్నులం దెజ్ఞ యమరిన వాఁడు మూఁడులోకముల నిమ్లుల నేలు వాఁడు - వాఁడె పో రాముండు వనజాప్తకులుఁడు

కావ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము 317

 వారక శుద్ధసువర్ణవర్ణాంగుఁ - డారామువలపట నట నున్నవాఁడు
చలమున నీరేడు జగముల నైన . నలుకతో నిర్లించు నతిశ_క్తివాఁడు
 ఆరామునకుఁ బ్రాణ మైనట్టివాఁడు - ఆరామతక్షఁ దదగ్రవిక్రముడు
భావింప మస్జేర్చి పట్టినవాఁడు - దేవ ! యాలక్ష్మణదేవునిఁ జూడు
మలుకమై నిన్ను నుగాజిలోఁ గలఁచి - చల మొప్ప లంక నిశ్శంక నేబుటకుఁ
బట్టంబు రామభూపాలునిచేతఁ గట్టించికొని ప్రీతిఁ గ్రెలుచున్నాఁడు
ఆవిభీషణుఁ జూడు మసురాధినాథ - భూవరు వెనుక నేపన నున్నవాఁడు
ఆరామతమ్ముని యావిభీషణుని - చేరువ నవ్వలఁ జేరియున్నాఁడు 1600. మహనీయకరధ్వర్త మార్గంబువాఁడు - మహితనీతిస్థితి మరిగినవారు
మానఘనాధీన మతి నొప్పవాఁడు. పూని కిష్కింధ నెప్పడు నేలువాఁడు చిరకపిరాజ్యాభిషేచన హేతు . కర హేమమాలికాకలితవక్షండు
గురుభుజం డంతక ఘోరవిక్రముఁడు - సురవైరి ! చూచితే సుగ్రీవుఁ డతడు
వీనికిఁ గల సేన వివరింతు వినుము - దానవనాథ : చిత్తంబున నిలిపి
సంఖ్య వేకోటులై చను నూఱు వేల - సంఖ్యలు మఱి మహాసంఖ్య నాఁబరఁగు
నవి లక్ష గూడిన నగు బృంద సంఖ్య - యవి లక్షగూడిన నగుఁ దిద్మసంఖ్య
యవి లక్షగూడి మహాపద్ద మయ్యె - నవి లక్షగూడిన నగు ఖర్వగణన
యవి లక్షగూడిన నగు మహా ఖర్వ - మవి లక్ష గూడిన నగు సముదంబు
అవి లక్షగూడ మహాసముద్రంబు - నవిలక్షతో మహదాఖ్యమై పరఁగ 1616
నవి కోటి పో వాలియనుజుని బలము - వివరించి చూడుము విశదంబు గాగ
నిది తుద మొద లని యెన్నంగ దీని - చదురుతనంబున సంఖ్య దేరాదు
కావున రాముతోఁ గదిసి పోరాడ - రావణ ! రాదు దుర్వారమా బలము"
అని శుకుం డెఱిఁగింప నారావణుండు - ఘనమైన కపిసేనఁ గలయంగఁ జూచి
తనలోన బడబాగ్ని దరికొనుచుండ - దనరారు వార్ధిచందంబున నపుడు
వెఱచియుఁ దనలోని వెఱ పడఁగించి - వెఱవనిగతిఁ గోపవివశుఁడై పలికె
"మంత్రి యేలికచిత్తమార్గంబు దప్పి - మంత్రంబుఁ జెప్పనే మన సెల్ల విఱుగ ?
నేతెఱం గెఱుఁగక యెదిరి నాయెదుర - నీ తెఱంగునఁ దిల్కు టిది మీకుఁ దగునె యనవుడుఁ దలలెత్త కచ్చోటు వాసి - చని రప్ప డా శుకసారణు లంతఁ
జనిన పిమ్మట నా ప్త సచివులు దాను - దనుజాధినాథుఁ డెంతయును జింతించి 1620. వారి వీడ్కొల్పి దుర్వారుఁడై వైర - మార విద్యుజ్లిహ్వుఁ డనువానిఁ బిలిచి
“రాముని ధనువు శిరంబును బోలె . నీమాయ నతివేగ నిర్తింపు" మనిన
నతఁ డది నిర్తించి యర్థిఁ దెచ్చుటయు - నతనికి మెచ్చు ప్రియంబున నొసగి
సురుచిరంబైన యశోకవనమున - కరిగి యాదశకంఠుఁ డవనిజఁ గనియెఁ.

318 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

వెల్లగునీవగఁ బెట్ట నేమిటికిఁ . దల్లి నన్నన వసుంధరదూరుకరణి
దల వంచుకొని విన్నదనమునఁ దూలి - సౌలవక ధాత్రిఁ జూచుచు నున్నదాని
నొడలఁ జిత్తములఁ బెం పొదవు దావాగ్ని - యుడికి పొంగుచు వెలి కురుకుచునున్న రాక్షసుపై రోషరసధార లనఁగ - నక్షీణబాష్పధారావళి దాని
పత్తి యీదురవస్థ బొందితే యనుచు - ధాత్రి దానును బరితాపంబు నొంది
యాలింగనము సేసినట్టిచందమున - ధూలి గప్పిన మేనితో నున్నదాని 1630 రావణ ! నిన్ను నీరాక్షసకోటి - నేవిధంబునఁ ద్రుంప క్రేనేల పోదు ?
నవి వానిక్రూరధర్షాదిదైవంబు - గొనకొన్నకైవడిఁ గూర్చున్నదాని
నమరాయలను నీరసావనీ జములఁ - దమకించి తా విటతాటంబు సేయు
నని దరికొను విలయానిలుపగిదిఁ - దనరు నిట్టూర్పులఁ దఱు చైనదానిఁ
_: సీతకు శాంబరీవూయ చేగి ల్పితం బైన శ్రీరాములశిరోధనువులనుజూపి

వెఱపించుట


గని చెడఁ దలఁచిన కష్టదానవుఁడు - తనదిక్కు-( జూడని ధరణిజ కనియెు.
వెరవు చాలని యవివేకి దానవుల - ఖరదూషణాదుల ఖండించె ననుచు
జనకనందన : రాము శౌర్యంబు నమి - నను గణుతింప వెన్నఁడుఁ జిత్తమునను నసమునఁ గపులతో నంబుధి దాఁటి - యసముఁడై యాసు వేలాద్రిపై నుండి
యలసి నిద్రింపఁగ నగచరసేన - నలమి యీరాత్రి ప్రహస్తుఁ డన్వాడు
నాకూర్చుబంటు చూర్ణంబుగా జేసి - కాకుత్స్థునురుకార్డు కంబును దలయు 1640
గొని వచ్చె రాముని కూర్తితముఁడును - వసచరాధిపుఁడును వగచుచునుండఁ దప్పించుకొని పాతెc దావిభీషణుఁడు - చుప్పనాతిని ముక్కు- సురియచే గోయు నాపాపమునఁ బాణె నపుడు నీమఱఁది - వాపోవుచును జాంబవంతుఁడు పఱచె
నూరక యంగదుం డూడంగఁ బాణె - దారితప్పనఁ బోయెఁ దారుండు భీతి
సీలుండు శరభుండు నిలిచి పోరాడి - వ్రాలిరి మేనులు వ్రయ్యలై జగతిఁ
బోక నిల్చి సమీరపుత్రుండు వడి యె - మోకాళ్ల విఱిగి రాముని బాయలేక
నెత్తఱు గ్రక్కుచు నేగె సుషేణుఁ - డుత్తలంబున ధూమ్రాఁ డుదధిలోఁ బడి మె జెయ్య్పెత్తి మైుక్కఁ గూల్చిరి దధిముఖుని - మాయచే గేసరి మయి దాచిపోయె
కుముదుండు తలఁ దెగఁగొట్టినఁ బడియె - సమసె మైందుఁడు వీగిచని యెను నలుఁడు పనసుఁ డెకింగి దబ్బర వచ్చెననుచుఁ - బనసచెట్టును టోలి బ్రమసి తావిలిచె 1650 నాలంబులోపల నఖిలవీరులును - గూలుటయును జూచి కూడిన భీతి
జివ్వఁజాలించి వచ్చినకపు లెల్ల - నవ్వంగఁ బరుగెత్తె నలినా ప్తసుతుఁడు
"సేతువుఁ జూడ వచ్చినకపు లెల్ల . భీతిచే నిల్లాండ్ర బిడ్డలఁ దలఁచి
ముగిసె కార్యం బని మొదలిటెంకులకుఁ - దగఁ గొట్టఁ బాఱిరి దైత్యులు దరుమ

కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 319

గానం గజాస్య రాఘవునాస విడిచి - నానారులకు ನೆಲ್ಲ నాథవై యుండు నాయింట దాసీజనము లైదు వేలు - పాయక మణిమయాభరణము ల్లాల్చి
యచ్చరు ల న్నవా రతివ ! నీ సేవ - కిచ్చెద నీమన సిమ్లు నాకిపుడు,
విరిదోఁటలోఁ గల్పవృక్షంబు లైదు - తరుణి ! నీముడిపువ్వు దండల కిత్తు
నమరభూధర రోహణాచలమణులు - రమణి ! నీకి త్తు న కా- రతులఁ దేలింపు
నామీఁదఁ గామ ధేన్వాది ధేనువుల-భామిని 1 నీయింటి పాడి కే నిత్తుఁ 1664)
గొమ్లు ముప్పది రెండుకోట్లచేరువలు - నెమి నందొక్కొక్క-నికి వేయి వేయి
(?) దానవబలపద్ద మా ప్తంబునాకు . దీన బోఁ గెలిచితి దేవతాధిపుల
నాబలం బెల్ల నీయడుగులు గొలిచి.యోబాల ! యిటమీఁద నుప్పొంగఁ గూర్తు"
ననుచు విద్యుణ్ణి హ్వుఁ డనువానిఁ బిలిచి - వనజాకీ ముందఱ వై వఁ బంచుటయు “దనుమధ్య ! యిదె రాముతలయును విల్ల" - నని యటువైచి వాఁ డరిగె నవ్వుచును దలకొని రామభూధవుఁ డిప్ప డసుర - తల లెల్ల ద్రుంచు నుద్ధతి రణస్థలిని
దలఁకకు నీపతి తలయు నింపారు - నిలధర్తగుణముతో నిక ననుమాడ్కి-
దరలా కీ యాత్రల తప్పక చూచి - కర మొప్పరాని కన్నులు మోము
దలకట్టుమాళి రత్న ప్రభావళియు - బలు వరుసయ గర్ణ భాతియు మొూవి
తలపోసి రాముని తలయకాఁ దలఁచి-బలుమూర్చఁ బాల్పడి వడియె నాధరణి 1670
యిది బొంకు నీపతి కేమియుఁ గాదు - సుదతి నీ కీమాయ చూడఁగా దినుచుఁ దనయురస్థ్సలికి నత్తన్వంగిఁ ది విచి - కొనియెనో కాక యీ కుంభిని యనఁగఁ
బడి యంతఁ దనలోనఁ బడఁతుక దెలిసి - యడ రెడుశోకాగ్ని నలయుచుఁ బలి కెఁ, *గ&ుక&ూe కైకేయి కలహంబుఁ బన్ని - యిటు క్రుంగఁజేసితె యిక్ష్యాకు కులము : నీరాఘవేశ్వరుం డెగ్గేమి సేసె ? - నూరక యడవుల నుండంగఁ బనుప
వనధి బంధించితి వచ్చి నీవింకఁ - గొనిపోయె దనియెడి కోర్కి దీపింపఁ
బెద్ద నమితిఁగదా పృథ్వీశ ! నిన్ను - నిద్దెస నా దైవ మిటు సేయు టెఱుఁగఁ ?
నాకును నీకుఁ బ్రాణం బొక్క టగుట - గాకుత్స్థ ! యిటు బొంకుగాఁ జేయఁ దగునె ? పతికంటె ముందఅఁ బ్రాణముల్ విడుట - కతివగా నైతినే ? నర్కకులేశ
యెఱుఁగుదు గాకేమి యడరి నీకడకు - నరనాథ ! పుత్తెంతు నాదుప్రాణముల 1680 వసుధ నాతల్లి నా వరుఁడవు నీవు - వసుధ కౌగిట జేర్ప వావియే నీకు ?
జనకుచే న న్నగ్నిసాకీ ఁ జేపట్టి - కొనివచ్చి యిటు సేయఁ గూడునే నీకు ?
నెట్టోకో రామ నీ విట నూరకున్నఁ - గట్టడిప్రాణముల్ గ్రాగవయ్యెడిని ;
గ్రాఁగని యప్ప డే కారణం బీవు - గ్రాగుట నిక్క-ంబు గాకుండు" ననుచు
నీవిధంబున సీత యేడ్చుచు నుండ - దౌవారికులు వచ్చి దనుజేశుఁ గాంచి
“దేవ 1 కార్యంబు లెం తేని బుట్టుటయు - నీవరమంత్రులు నిన్సభాస్థలికి

320 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

 నరుగుదెమ్మని ప్రహస్తాదులు వచ్చి - తరమిడి యున్నారు దారపట్టమున"
నని విన్నప్చిన నావణుండు - చని యె శీఘ్రంబున సభకు నత్తఱి ని,
దనుజుండు చనఁగ నాతలయును విల్లా - విన విస్త్మయంబుగా వెస మా యమయ్యె నారావణునిలక్ష్మి యంత లోపలనె - బోరన మాయమై పోవు నన్నట్టు 1690; ఇదెరాఘవుఁడు వచ్చె నె_త్తిపై ననుచుఁ - ద్రిదశారి యెంతయు ధీరుడై కడగి
వేగులు వారిచే విన్న వార్తలకు - వేగ నిస్సాణంబు ప్రేయంగఁ బనిచి
తనసేనఁ గూర్పఁ బ్రధానులఁ బనిచె - జనకనందన నంత సరమ వీక్షించి

  • యేల మాయమ్ల నీవిటు ప్రలాపింపఁ ? - బోల దీవార్తలు బొంకు గానోపు

వనిత ! నీముందఱ వైచినశిరము - దనుజుని మాయగాఁ దలపోయ వలదె ?
వనజాక్షి యసుర దుర్వాక్యంబు లెల్ల -విని యేను బోయితి వెనుకనే యరయ
నావార్త విను రాముఁ డని కెత్తే ననుచు - దేవారి యెంతయు దిరుగంగఁబడియె,
నదె విను నిస్సాణహనన ఘోషంబు - లదె విను మా రాక్షసావళియు గ్ర
రథముల హైఁతయు రథికసారథుల - పృథులభాషణములు పెల్లగా మ్రో సె.
నటుఁ గాన రామున కాపద లేదు - కుటిలకుంతల ! నీవు గుందంగ వలదు " 1700
అని చెప్ప నాలంక యగలనార్చుచును - వనచర సేనలు వచ్చుటఁ జూచి “యంతరంగమున బిట్టదరి రావణుఁ డు - చింతించి మంత్రులఁ జెచ్చెరఁ బిలిచి
యదె రాఘవుఁడు వచ్చె ననికి మీ రిపుడు - విదితవిక్రమశక్తి వేగంబు పోయి
మనుజుల నిద్దఱ మడియించి రండు - వనచర సేనల వధియించుఁ డోలి
నరుగుఁడు లెం" డన్న నారావణునకు-వరనీతిమతి మాల్యవంతుఁ డిట్లనియె.

మాల్యవంతుఁడు "రావణునితో నీతి సెప్పట


నుచితకాలంబున నొ ప్పగుసంధి - యుచితకాలంబున నొప్ప వైరంబు
గాన నయోచిత కొర్యంబు సేయు - వానికి రాజ్యంబు వర్తించుచుండు
నధముతో విగ్రహ మధికుతో సంధి-బుధులమతంబునఁ బోనిచ్చు బొప్ప
వలవదు మనకంటె వనజా_ప్తకులుఁడు - బలవంతుఁ డగువాఁడు బలవై రివైరి
దైవకార్యంబుగా ధరఁ బుట్టినాఁడు - దైవబలంబు నాత నియందె కలదు 1710
ఆరయ ధర్మాత్తుఁ డది చెప్ప నేల ? - వారక ఋషుల దీవనలు గన్నాఁడు
సురల బాధించి భూసురల మర్షించి యురుపాపబుద్ధివై యుండుదు వీవె
గెలుప ధర్మముదెసఁ గీల్కొనుఁ గాని - యిల నధర్మముదెస నేల వర్తించు ? నక్కమలజుచేత నటు నాఁడు వరము-తక్కినవారిచేతను జావకుండఁ
బడసితి గాని యిబ్బంగి నీమీఁద - నడతెంచునరుల వానరులను గెలువఁ
బడయవు నీ వెన్ని భంగుల నైనఁ - జెడుట తథ్యము వీరిచేతను నీవు ;
దాని కింతటికిఁ బ్రత్యక్షంబుఁ జూడు - మానైనవిపులహోమముల ధూమములు

కావ్యము యు ద్ద కా ౦ డ ము 321

జడిసె రాక్షసుల తేజంబులు మాసె - నుడుగక మనవీట నొప్పము ల్వుు నటుగాన నాదినారాయణుం డతఁడు - ఇటు సేయుటకుఁ బు నిద్ధరమీఁద రామునితోడ విగ్రహ మొప్పదుడుగు - రాముని బాణపరంపర ల్బెట్టు 1720 వలదు రామునిఁ గని వనిత నొప్పించి - కుల ಮಿಲ್ಲ రక్ష్నించు కౌనుము లం కేంద్ర t" యనవుడు దశకంఠుఁ డమ్లాల్యవంతుఁ . గనుఁ గొని రోషసంకలితుఁడై పలికె. “మిగులఁ దేజంబున మేటినై యొుందు . నెగడిన నాయొద్ద నీ పగవానిఁ జెప్పెదు : నిన్నేమి సేయుదు నింక - నెప్పడు మాన వయ్యెదు పందతనము : సీత నేమిటి కిత్తు సీతనిచ్చుటకు - భీతి నాకేమిటఁ బేర్చె నింతటనె ?" యని మీఱి పలికిన నమ్గాల్యవంతుఁ - డనియె నామాట నీ వాతఁ గైకొనక యారామచంద్రుని నాలంులోన . శూరత గెలువంగఁ జూతమ יהS ! యెందుఁ బోయెద మని హెచ్చి కంటకము - లందందఁ బలుకుచు నలకమైఁ బోయెఁ. బోయినపిమ్లట బుద్ధిలోఁ దలఁచి - యాయసురేశ్వరుం డప్పడు గడఁగి యలఘు బలాఢ్యుఁ బ్రహ స్తునిం బనిచె . దొలితొలి బలుకాపు తూర్పువాకిటికి 1730 దక్షిణంబున మహోదర మహాపార్శ్వు - లక్షీణబలయుతులై యుండఁ బనిచె. వారక పడమటి వాకిట నుండ - చూరత నటఁ దించె సుతు నింద్రజిత్తు దనమూ ఆు గా ఁగ ను త్తరపువాకిటికి - జని యుండుఁ డని పంచె సారణశకుల నందఱికిని ముఖ్యుఁ డై పురమధ్య - మం దుండఁగా విరూపాక్ష నిఁ బ నిచె నీ విధంబున లంక ತಲ್ಲ! గా పిడుచుఁ - రావణుం డంతఃపురంబున కరిగె, —:శ్రీరాముఁడు లంకాపుర వైభవముఁ జూచుట:నంత నక్కడ రాముఁ డనుజు నర్క-జుని - నంతకన్నను హితుం డగు విభీషణుని వాలిత నూజుని వాయునందను ని - వాలిన యాజాంబవంతు సుషేణు నాలోన రప్పించి యందఱితోడ - నాలోచనంబునకై కూర్చి పలికి *నవగుణంబున కెల్ల నాలయం బైన - దివిజారి లంక యే తెఱ గొకో యింకఁ జూతమా యేర్పడఁ జూడుఁడా యొకని-చేతఁ దత్కు-ల మెల్లఁ జెడుట సిద్ధంబు"1740 నని పల్కి యారాముఁ డనుజుండుఁ దాను - నినసుతుఁ డాదిగా నెల్లవానరులుఁ గొలువంగ వచ్చి యొక్కుడు వేడ్కతోడ - నలరుచు నాసు వేలాచలం బెక్కి గుణములు గలవాఁడు గోత్రంబునందుఁ బ్రణుతికి నెక్కు-నిబ్బంగి سن شبكةكة c గనియె రాఘవుఁడు లంకాపురం బపుడు - దనచేతఁ గడక సాధ్యం బగుదాని నని లజుఁ బట్టిన యంత నుండియును - దనరార లోపల దరికొన్న చిచ్చు నాఁడు నేఁడును మండు నామణి ప్రభల - బోఁడిమి గలుగు గోపురములదానిఁ గడు నొప్ప నారామ ఘాతకుఁ జొనుప - మిడికెడు రావణమృగముఁ బోనీక విలయకాలండను వేఁటకాఁ డర్థి - వెలివారు వారిన విధమునఁ జూడఁ 21 322 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద దనరారు పెద్దకొత్తడములతోడ - గనుగొన నొప్ప ప్రాకారంబుదాని రావణు ( బొరిగొన రామ రమ్లనుచుఁ - జేవీచుపడగలఁ జెలు వైనదానిఁ 1750 మహనీయతోరణ మంగళసూత్ర - మహిమతో నంబరమణి సంగమమునఁ దళతళ వెలుఁగు నద్దంబుల నొప్పి - చెలువారఁగా దట్టు చేతులు గలిగి పగలును రేయును బాయక కూడి - మగలచే నొప్ప కొమ్లలు గలదాని నెసఁగ నారాము కట్టెదిరికిఁ గాలుఁ - డసురేశుఁ డనులులాయముఁ బట్టి తేర నొరప్పగా ద్రవ్విన యోదంబు లనఁగ - నెరసినపరిఘల నెలకొన్నదాని కైలాస మమరారి క్రమ్లఅఁ బెఱికి - మేలైన పేర్తి నిర్తించినమాడ్కిదనరారి యల మిన్ను దాఁకి తెల్పనను - గనుపట్టు మేడలు గలిగినదాని ఘనలక్షి నెదురుకోఁ గడఁగె రామునకు - నని చెప్పనట్టి తూర్యధ్వనిదాని జిలుకలపలుకుల చెలువు వహించి . యళులనాదంబుల నానందమంది కలకంఠరవములఁ గడుఁ బ్రీతిఁ జేసి - పలికెడుశా రికా స్పారత మెఱసి 1760 పల్లవఘనచయ పల్లవం బగుచుఁ - బల్లవంబుల రాగభరితంబు లగుచుఁ గడివో నిపూవుల గంధంబువలన - నెడపక నందంద నింపులు చూపఁ జెప్పఁ బెక్కగుచు నేచినయట్టితరుల - నొప్పెడివనముల నొప్పారుదానిఁ గమలకెందును మనఃకమలంబు లైన - కమలాకరంబులఁ గర మొప్పదాని నటు చోద్యపడి చూచు నారాఘవునకు - బటుతరోద్యత్పభాభాతి తా నొసగి యాకాశమణి గ్రంకె నపరాబ్దిలోనఁ - గాకుత్స్థమణి నమస్కారంబు సేయ నారాముఁడును సువేలాద్రియం దుండి - యారాత్రి గడతేర్చి యంత వ్రేగుటయు గప్పలు వినోదంబుఁగాఁ బెల్లరేగి - విపినంబులం దెల్ల వెసఁ జొచ్చి చొచ్చి యందలిశరభసింహాదులనెల్ల - నందందఁ దోలుచు నార్చుచుఁ దిరుగ నట్టికోలాహలం బంతయు లంక - ముట్టి రాక్షసుల నెమ్లులు పగిలింప 1770 నది విని రావణుం డది యేమి రవము ? - పొదుఁ డని వచ్చి గోపుర మెక్కి చూచె నప్పడు గోపురం బతనితోఁ గూడ - నొప్పెఁ జూపరులకు నుజ్జ్వలం బగుచుఁ ధవళాతపత్రము ల్గఱుచుగా బట్టి - ధవళచామరములు తఱుచుగా వీవఁ కొరిపొరి సురదంతి పోటుల నమరు - నురమునఁ బతకంబు లొనరుచుఁ గాల వాయతరత్నసింహాసనాసీనుఁ - 3. యెంతయును బొలుపారె నెయ్యెడను مساب పరాచలము మీఁది యర్కు-నితోడి - యుపమకు మాత్రుఁడై యుజ్జ్వలుం డగుచు హువిధ రాక్షసపరివృతుం డగుచు - మహితాయుధప్రభామండలంబులను మెఱుపులు గల నీలమేఘంబు వోలెఁ - దఱచుగా మెఱసి మదంబులు గురియ సఁగంగ నాదానవేశ్వరుం డప్ప - డసమానుఁడైయుండె నాగోపురమున మహనీయరావణ మహిమచేఁజేసి - మహితవిద్యుత్పభామండలం బైన 1780 కొవ్యము యు ద్ద కాం డ ము 323 గోపురం మపుడు దృగ్గోచరం బైన - భూపాలతిలకుఁ డద్బుతమంది పలికె. *రా విభీషణ ! గోపురంబున వచ్చి - యీ విధంబున నున్నయితఁ డెవ్వఁ డొక్కొ ? ప్రళయకాలమునాటి భాను బింబముల - వెలుఁగులపొది పోలె వెలుఁగుచున్నాడు" ఆనుడు విభీషణుం డారాముతోడ - ననియె “నయ్యసుర మాయన్న రావణుఁడు సురనాథు సురలను సుక్కించువాఁడు - సురకామినులఁ జెరఁ జొనిపినవాఁడు ముల్లోకముల దనమూర్తిచే హల్ల కల్లోలమై పడఁ గావించినా (డు" అనవుడు సుగ్రీవుఁ డారాముతో డ - ననియె “మీ యెదుట నీయసుర గర్వించి —: సుగ్రీవుడు రావణునితో మల్ల యుద్ధము చేయుట : వైభవమిటు చూపువాఁడె శ్రీరామ ! - యీభంగినుండ నే నె ట్లోర్త" ననుచుఁ గుటిలవర్తనుఁడును గ్రూరుండు నగుచు - నటు తల లెత్తిన యసురారిమీఁద నకుటిలశౌర్యసంపన్నుఁడై యపుడు - ప్రకటదివ్యాంగసువర్జుఁడై పేర్చి 1790 మ_స్తక కోటీర మహితశృంగముల - విస్తరోరస్థ్సల విపులసానువుల గురుకొని వాఁ డొక్క కొండయై యున్న - బిరబిరఁ బడవచ్చుపిడుగుచందమున వెస నగ్గలముగ సువేలాద్రినుండి - యసురేశ్వరునిమీఁది కర్క జుం డెగసి దేవారిరావణుఁ దృణముగాఁ జూచి - “రావణ ! విను మేను రామునిబంట మాకు నీవైభవమా చూపె"దనుచు - వీకతో మకుటముల్ వెస డొల్ల వ్రేసె వ్రేసిన నుఱుములై వెలుఁగుచు రాల - భాసురకోటీర పంక్తి యొప్పారెఁ గాలరుద్రుఁడు మిన్ను గదగొని వేయ - రాలు తారాగ్రహరాజిచందమునఁ జాల గోపించి దశగ్రీవుఁ డంత - వాలితమునిఁ బట్టి వడిఁ బడవైచె. నంతటిలోన నయ్యర్కతనూజుఁ - డెంతయు రయమున నేచి పెల్లెగసి యసురచేతులలోన నడగంగఁ బట్టి - దెసలు గంపింపంగ ధృతి దూలవై చెఁ 1800 గటములు నుదురులు కంధరంబులును - విట తాటములు సేసి వీపెల్లఁ జీరి కడకాళ్ల దొడలతోఁ గదియంగఁ బట్టి - వడిగోపురంబులో వైచి నొప్పించె. నిటు పోరుచో వార లిద్ధఅు దప్పి - పటుగతి నేలపై బడగవచ్చియును నా నేల మోపక యతి లాఘవమునఁ - బూనిక నెఱపి గోపురము మీఁదటను బెన(గిరి పెనఁగుచో బృథులస_త్త్వముల-గొనిన విన్నాణ మొక్కుడుగఁ ద్రోయుచును డాసి మోకాళ్లు ఘట్టనలు సేయుచును - బాసి క్రమ్లఅ ముష్టిబలము జూపుచును బదముల గుండెలు పగులఁ దన్నుచును - గదిసి మోచేతు లంగముల మొత్తుచును గరవలయంబులఁ గడఁగి యూదలలు - పౌరిపొరి నెత్తురుల్ పొడమ వేయుచును దడఁబడఁ బెక్కు-విధంబులఁ బెనఁగి - కడఁగి యప్పటితానకములు గ్రే కొనుచు నుబ్బునూర్పులతోడ నొక కొంతసేపు _ ఉబ్బరింపక పట్టి యూర కుండుచును 1810 నిమ్లెయిఁ బోరుచో నిద్దటి మేనఁ - గ్రమైఁ బెల్లెగయు రక్తప్రపూరములు కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 325 దనతోడఁ గూడిరా దక్షిణద్వార - మన వాలి యవ్వాలిపుతుండు విడిసెc. బసతో సుషేణుని బవననందనుఁడు - వెసఁ గూర్చుకొని బాహువిక్రమం బొప్ప వాఁడె పో యిలంక వడి( గాల్చినట్టి - వాఁ డనఁ బడమటివాకిట విడి సె. మేటిగాఁ బెద్దనమైన ముప్పదాఱు - కోటులకపినాయకులు తన్నుఁ గొలువ విసువక వీరుఁడై విశదంబుగాఁగ - వెస రాము పడమట విడిసె నర్కజుఁడు పస గలభల్లూకబలములు గొలువ - నసమానబలయుతుం డై మహాబలాఁడు అంబుధు లేడొక్క పైనచందమున - జాంబవంతుఁడు రాము సన్నిధి విడిసె మనుజేశుఁ డపుడు లక్ష్మణవిభీషణులఁ - గనుఁగొని పల్కె- నుత్కంఠదీపింప 1850 “వనచరావలుల నవారితబలులఁ - బనుపుఁడు మ8యును బైదళంబుగను నెక్కడ నేమియు నేమఱకుండ - నొక్కొక్క-పద్ద మొక్కొక్క-వాకిటను" ననవుడు నలుఁడును హరుఁడు సంపాతి - యను వారు “మనము శస్త్రాప్రసంతతుల మిగిలి రాక్షసకోటిమీఁదఁ బెల్లగను - దగిలి యిక్కడనె యుద్ధంబు సేయుదము" అని పల్క రాముఁ డయ్యగచరాధిపులఁ - గనుఁగొని యపడొక్క కట్టడ సేసి “క్రందైన సందడి కియ్యంబునందు - నిందు నందును మన మెఱుఁగంగవలయు కపి రూపములే కాని కామరూపములు - కపట రూపంబులు గాకుండుఁ' డనుచు నిటు రామునా నతి నెల్లవానరుల - నటు లంకచుట్టు నత్యంత వేగమున నిశ్చలచిత్తులై నెలకొని పూర్వ - పశ్చిమో_త్తర యామ్యభాగము ల్నిండి పదియోజనంబుల పరపున విడిసి - పదిలులై యుండి రప్రతిమవిక్రమణ 1860 వికృతవాలంబులు వికృతాననములు - వికృతదంప్రంబులు వికృతనఖాళి యమరంగఁ దరుశైల హస్తులై పేర్చి - సమరంబు సేయంగ సన్నద్ధు లైన వారియదల్పులు వారియార్పులును - వారిహుంకారరవంబులు చెలఁగ భీమమై లంకలోఁ బేర్చి యాదైత్య - భామినీజనుల గర్భంబులు గలఁగె. నట్టికోలాహలం బంతయు ఁ జూచి - నెట్టన రాక్షసనికరంబు బెదరె, కమలా_ప్తకులుఁ డపు కల్యాణరాముఁ - డమితసత్త్వెన్నతుం డతిదయూ శాలి "రావణునొద్దికి రాయ్చారంు . పోవను నెవ్వని బుత్తెంత" మనుచుఁ గపికులోత్తముఁ డైన కంజా_ప్తసుతునిఁ - గపిరాజుఁ బంపుట కార్యంబుగాదు బల్లిదం డగు జాంబవంతుఁ బంపుటకు - నెల్లవిధంబుల నెఱుఁగఁడు వాఁడు పరమవిక్రమశాలిఁ బవమానసుతుని - మరలను బంపుట మర్యాద గాదు 1870 భుజవిక్రమంబున భూరివేగమున - భుజగవైరికి సరిపోలానంగదుని నంపుట మే" లని యతి వేడ్క-నెంచి - సంపద వెలయంగ సర్వజ్ఞఁ డైన మనుజేశుఁ డంతట మంత్రులతోడి - యనుమతి గైకొని యంగదు బిల్చి *యరిగి రావణుతోడ నజునిచేఁ గన్న - వరగర్వమున మువివరుల దేవతల 326 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నడఁచి బాధించిన యటుగాదు నేఁడు - విడిసె నీపై రామవిభుఁ డని పల్కుమేలావు నమి నీ వెలనాఁగఁ దెచ్చి - తాలావు చూప రమ్లను మాజిలోన సందీప్తరామాస్త్రచయఘట్టనలకుఁ - బందవై యెందునుఁ బాఱకు మనుము ఆ టు చాల వైతేని నవనిజcదెచ్చి - యిట నిచ్చి బ్రతుకుట యిది బుద్ధి యనుము పరఁగ లంకారాజ్యపట్టంబునకును - గరుణ విభీషణుఁ గట్టినాఁ డనుము చం పెడు రాఘవేశ్వరుఁ డి దె నిన్నుఁ - జంపక మున్నె నీసకలబాంధవులఁ 1880, జూడుము లంకయుఁ జూడు మేర్పడఁగఁ - జూడుము నీకూర్చుసుందరీజనుల నీవు నీబంధువుల్ నిరవశేషముగఁ - జావంగఁగలవారు చచ్చిన మీఁదఁ గార్యంబు నిష్ఫలకార్యంబు నునుట - కార్యంబు విను దశకంఠ నీవింక ననుము పొ"మ్లని రాముఁ డానతిచ్చుటయు-మనమున హర్షించి మర్క-టో_త్తముఁడు. వినయంబుతో రామవిభునకు మ్రొక్కి - యనురాగమున నేగె నమ్లహాబలుఁడు -; అంగద రాయ బారము :_ ఘనతరపర్వతాకారంబు తోడ - ననిమిషు ల్పొగడంగ నారింకఁ జొచ్చెఁ గడుదుష్టరాక్షసగహనముల్ గాల్ప . నడ రెడు విలయకాలాగ్నియుఁ బోలె నెగసి యూక సమున నింద్రారిఁ జంపఁ - దగిలినమృత్యుదూతయుఁ బోలె నపుడు దశరథాత్తజునాజ్ఞ దల మెూచికొనుచు - దశకంఠుముందఱఁ దడయక నిలువఁ గనుఁగొని యపుడు రాక్షసకోటి యెల్ల - “నినజండు క్రమ్లఅనే తెంచె" ననుచు 1890 నాయోధనోద్యక్తులై సంభ్రమింప - నాయసురుల నెల్ల హస్తముల్ సాచి వలవ దోహో ! యని వారణ సేసి . పలికె నంగదునితో పంక్తికంధరుఁడు. “క్రొవ్వి వానరుఁడ ! యీ కొలువులోపలికి - నెవ్వగ నొందక నేఁడు వచ్చితివి. ఎవరు నికాదించినా ? రెవ్వండ వీవు ? - ఎవ్వనితనయుండ ? వేమి నీ పేరు ? నివ్వటిల్లెడు లంక నీవిటు చొచ్చి - యెవ్వరిపనిఁ బూని యేగు దెంచితివి ? ననచర ! చెప్పరా వచ్చిన కార్య" - ముని రావణుం డిట్టు లదలించి పలుక విని క్రోధవివశుడై వికృతాస్యు డగుచు - వనచరపతి యంత వాని కిట్లనియే. “నీవెవ్వఁ డనిపల్క నెఱుగవే నన్ను - రావణ ! యేను నారామునిబంట రాముఁ డెవ్వఁడు పరాక్రమమునఁ బరశు - రాముని గెలిచిన రణవిచక్షణుఁడు అతఁ డెవ్వఁ డుద్ధతం డైకా_ర్తవీర్యు-నతివీరుఁ ద్రుంచిన యతులవిక్రముఁడు : 1900, అతఁ డెవ్వఁ డెఱుగవా యాజిలో నిన్ను - జితుఁ జేసికొని పోయి చెఅనిడ్డవాఁడు : ఎవ్వనితనయుఁడో యెఱుఁగవా నన్ను - నివ్వటిల్లఁగఁ బట్టి నినుఁ దోఁకఁగట్టి మొఱపెట్ట వార్ధుల మంచి ముం చీడ్చి - కరుణించి విడువఁడే ఘనుఁడైనవాలి ; యావాలి మఱచితే ? యకట ! యంతటనె - యేవాలిసుతుఁ డౌట యెఱుఁగవా యోరి యంగదుం డనువాఁడ నాహవవార్ధి - నంగద నిను ముంత నాతండ్రివోలె కావ్యము యు ద్ద కా ౦ డ ము 327 మా తండ్రి యెఱుఁగక మఱి నిన్నుఁ దిట్టి - యాతతంబుగ నీట నటముంచెఁ గాక !" యనవుడుఁ గోపించి యసురేశుఁ డనియె - “వనచరాధమ ! నీవు వచ్చినదూత చెనకి నిన్నిటశిక్ష సేయరా దనుచు . ఘనముగా బెడిదంపుఁ గాఱు లాడెదవు వలనుగా నిట మున్ను వచ్చినదూత - యలరుచు హనుమంతుఁ డనువాఁడ ననుచు వలనొప్ప నిట వచ్చి వైదేహితోడఁ - గలవి లేనివి కొన్ని కాఱులు వల్కి- 1910 యీచతురోకు లనేకంబు లాడి . మాచేత దండన మఱి పొంది పోయె. నోరి 1 యావానరుఁ డున్నాఁడొ ? లేఁడొ . వెరవార (గా నాకు వివరించి చెప్ప." మనవుండు నంగదుం డసుర కిట్లనియె - “ఘనులు రాముని సేనఁ గపులెల్లఁ గినిసి బలితహంకారోగ్రపటుశక్తి మెఱసి - చెలఁగి యూహనుమంతు చెంపలు గొట్టి యని రావణునితోడ నరమాటలాడి - పనివడి లంకకుఁ బని పూని పోయి యడరి యింద్రారిచే నాలంబులోన - వడిఁ బట్టువడి చిక్కి- వనచర నీవు తోఁకఁ గాల్పించుక తొలఁగివచ్చితివి.వీఁకతో రాముని వీటిలోపలను సరి కపికులములో సడి తెచ్చి తనుచు - వెరవిడి తోలిన వీటికిం బాసి యటఁ బంపకడ కేగె నా వానరుండు - ఇట రాము సేనలో నిద్దటి మమ్లు నినజుండు వానరహీనులఁ జేసి - పసివడి యిటువంటి పనులు సేయించు" 1920 నని యంగదుఁడు వల్క నసురేశుఁ డంత-మనమున బెగడొంది మగ్నుఁడై యుండె మలయుచు జలము క్రమఱ నూలుకొలిపి . యలఘుఁడై యంగదుం డప్పడు పలికె. నేర రావణ ! రాము నెఱుఁగుదుగాక ! - యీరీతి గర్వింప నేటికి నీకు లోకవిక్రముఁడు త్రి లోకభీకరుడు - లోకశరణ్యుండు లోకైకనుతుడు లోకరక్షకుఁడును లోకశిక్షకుఁడు - ప్రాకటచంద్ర మో భానువీక్షణుఁడు వేదాంతవేద్యండు వేచగోచరుఁడు . నాదినారాయణుం డతి సత్యవాది యసదృశుం డారాముఁ డభిరాముఁ డనఘుc - డసహాయళూరుఁడు నతులవిక్రముఁడు ఆద్యంతరహితుండు నాచారపరుఁడు - నాద్యుండు పరుఁడును నగుదివ్యమూ_ర్తి దశరథరామభూతలనాయకుండు - విశదోరుసత్కీ_ర్తి విదిత శూరుండు అడరి సీచెలియ లత్యాస_క్తి డాయ - నడఁచిన నాటార్పణఖముక్కు సెవులు 1980 వడిఁ బట్టి కోసిన వరఖడ్గధార - వడియు నెత్తురుఁ దుడువఁగఁ గోసి వేసి ఖరదూషణాంగరక్తంబులఁ గడిగి - కర మొప్పఁ జేసిన కాకుత్స్థతిలకు నెఱుఁగవా ? రాముని నేటికిఁ బ్రేలె.దెఱిఁగెదు కా కేమి ? యెందుఁ బోయెదవు ? మూఁడు లోకంబులు ముట్టి గర్వమున - మూడించు నిన్ను న మనుజవల్లభుఁడు దుని మెడిను గ్రత దొలగక నిలిచి - యని సేయు బంటవై యంతియ చాలు లంక నీవింక నేలఁగ లేవు వినుము - లంకకుఁ బతి సుమ్లు లలి విభీషణుఁడు తడయక నీమీఁద దయగల్గి యిపుడు - కడువేగమున నిట్టి క్రమమున మంచి 328 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బుద్ధి నీకును జెప్పఁ బుతైంచె నన్ను ; - వద్దురా ! రాక్షస ! వైదేహి నిమ్లు మది మది నుండి రామాధిపతోడఁ - గదిసి కయ్యమునకుఁ గాలు ద్రవ్వకుము రాక్షసాధమ ! యోరి ! రాముని దేవి . నీక్షితి మొఱగి నీ విట్లు తేఁదగునె ? 1940 లోకపావనసీత లోకైక మాత్ర . నీకుఁ దేఁదగ దోరి ! నీచ రాక్షసుఁడ నినుఁ జెప్ప దోషంబు నినుఁ జూడరాదు - ఘనతర మగు పాపకర్తుండ వీవు, లోకంబులకుఁ దల్లి లోలాక్షి సీత . నీకుఁ దల్లియకాదె ? నిర్భాగ్య దనుజ ! యవివేకమునఁ జేసి యపకీ_ర్తి పడితి - వివికీర్తులా నీకు ? నెఱుఁగ లేవై తి వెడపక రఘురాముఁ డెగ్లేమి సేసె ? - గడుగర్వి యన మీఁదఁ గానంగలేక యిహపర దూరుఁడ వీ వేపుమీఱి - విహితమార్గం బింత వివరింప వైతి ; వుడుగక రామాగ్ని యొడిగట్టుకొంటి - పుడమిలో భస్తమై పోయెడి కొఱకు నీపాలివిధి పట్టి నీ మెడ ( గట్టి - యీ పాలుచేసె నిన్నీ రస మె_త్తి నీవేమి సేయుదు ; ನಿವ್ಸ್ (తఫలము - గావించి యజు ( డిట్లు కట్టడసేసి కడఁగి రాఘవు నం ప కార్చిచ్చులోనఁ - బడి శలభంబవై ವ್ರತ వెల్లి : 1950 ఖెనాల నొప్పినయట్టి సౌఖ్య త లంక - యేలుభాగ్యంబులే దేముందు నిన్నుఁ ? జెడకుము శర ణని చేరు మారాముఁ - బుడమిలో నీప్రాణములు గా చికొనుము నీపుత్తమిత్రాదినిఖిలరాక్షసులు - నేపరి రాముచే నీల్గకమున్నె, కార్యంబు మునుపడఁ గైకొని బ్రతుకు - కార్య మొల్లక పోరు గావించి తేని ? చుట్టాల నింతుల సుతుల సోదరుల _ నిట్టె యందఅఁ జూడు మిఁకఁ జూడలేవు ; ఎలమి నీ మోహంపుటింతుల నెల్లఁ - గలయ భోగింపుము కాంక్షలు దీర, వెలయంగ నీరాజ్య విభవంబు లెల్లఁ - బలుదెఱంగుల నేఁడె పాటించి చూడు హరిహరబ్రహ్లాదు లడ్డగించినను - దురము లోపల నిన్నుఁ ద్రుంచురాఘవుఁడు ఇన్నియు నేటి కా యినకులేశ్వరుని.కున్నతమతి సీత నొప్పించి బతుకు మిటు రామునానతి యెఱుఁగఁ జెప్పితిని - గుటిల రాక్షస 1 యేమి గోబ్బన జెప్ప; - : రావణుఁ డంగదునితో*ఁ దన పరాక్రమము సెప్పట :మన రోషచిత్తుఁడై యద్దశాననుఁడు - ననియె నంగదుతోడ నప్పడు కినిసి రాముఁ జెప్పెదు పరాక్రమశాలి నన్ను - రాముఁ డెఱుంగడా రణవిజయుఁడుగ దివిజేంద్రుఁ డాదిగా దేవసంఘముల - బవరంబులోపలఁ - బఱపినవాఁడ హరుఁ డున్న కైలాస మగలించినాఁడ - నెరియంగఁ గాలుని నెదిరించినాఁడ వరుసతో జగములు వర్ణింప నలరి - సరవి లోకములెల్ల సాధించినాడ వనజాసనునిచేత వరముఁ గొన్నాఁడ - మొనసి దివ్యాయుధంబులు గలవాఁడ విట్టి పిమ్ల్మటను నే నీరామమఱుఁగుఁ - బట్టిన దేవతల్ పకపక నగరె ? యనుజుడు నాతోడ నలి గటుపోయి - జననాథుమఱుఁగు వంచనఁ జొచ్చెఁగాక ! కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము #29 ఏనును జొచ్చిన హీనత గాదె - వానరాధమ ! నాకు వసుమతిలోన మగపాడి దిగనాడి మానంబు నిడిచి . పగవానిఁ గలయుట పంత మే నాకు 1970 పగవాఁడు దండెత్తి పై వచ్చినంత - మగటిమి చెడి సంధి మఱి సేయునపుడె జగతి రాజులు నన్ను సరకు సేయుదురె ? - తగదురా ! సంధి యిత్తఱి వానరుండ !" యనిన దశాస్యుని కనియె నంగదుడు - "మనపరాక్రము తోడి కయ్యంబు వలదు దానవ ! రఘురాముతర మెఱుంగకయ . పూని యున్నాఁడ విప్పడు కావరమున సురల గెల్చినమాడ్కి కూరు రాఘవుని - దురములో నెదిరించి తొడరుట యెట్లు ? బల మేది రఘురామపార్టీవు నెదిరి - బలుముష్టి విల్లెట్లు పట్టంగవచ్చు ? నొరుల గెల్చిన మాడ్కినోర్చి రాఘవుని - శరవృష్టి ముందఱఁ జరి యించు టెట్లు ? కణ క తో నీవెత్తగా ਠੰ ੨੦ విల్లఁ-దృణలీల విఱువఁడే త్రి జగంబు లైబ్రు ( గ ? వెఱ వేది రఘురామువిక్రమస్ఫురణ - మెఱుఁగని యవివేకి వేమందు నిన్ను ? జనకనందన నిచ్చి శరణన్న లెస్స" - యని యంగదుఁడు వల్క నసురేశుఁ డనియో, *నోరి ! వానరుఁడ ! నీవోడక యిపుడు - సారెకు రఘురాముకొర్య మెన్నెదవు ఆరామవిక్రమ మూ రాముకడిమి . యారాము భుజశక్తి యది యెంత పెద్ద * చలమునఁదాటక ఁ జంపెనం పే ని - తలపోయన్నాడుది దాని టెక్కెంత జనకుని విలు విర్చి జనక ఆ నూజ - ఘనతఁ జేగొన్నట్టి ఘనుఁ డంటి వేని ? నావిల్ల నేటిదే యది చెప్పనేల ? - కావున నది వీరకత్తమే ? మకియు జమదగ్ని రాముని సమరమధ్యమునఁ - గ్రమమున గెలిచిన ఘనుఁ డంటివేని ? యని బ్రాహ్మణుని గెల్చు టది బంటుతనమె ? - వినఁ టోల దీపెూట విక్రమస్ఫురణ నలపున ఖరదూషణాదిరా క్షసుల ఁ - జలమున నొక్కఁడే చం పె నింపేని ? నలర వారలు వృద్ధు లది చెప్ప నేల ? - తలపోసి యెంచిన ధరణీశ్వరుండు తెగువ మారీచు మర్షించె నంపేని - మృగమాత్ర మగువాని మేర యే దొడ్డ ? 1990 ఎసఁగ వాలినిఁ గూల నేసె నంపేని - వసుధలోపలఁ గోఁతి వా డెంత దొడ్డ? జవసత్త్వమున వార్ధి శరముఖంబునకుఁ - గవగోని తెచ్చిన ఘనుఁ డంటివేని ? నావీర వరునకు నారాఘవునకు - నావార్ధి జలమాత్ర మది యేమి బలిమి ? ఇవి బంటుతనములే ? యీ రాఘవునకు - నివియెల్ల గెలుప్పలే యిల రాజులకును ? బూని నాముందఱఁ బొడవులు చేసి - వానర ! రఘురాము వర్ణించె దీవృ" అని దశాస్యుఁడు వల్క ననియె నంగదుఁడు.“అనుపమోన్నత గుణోద్యమునిరాఘవుని సకలలోకారాధ్యు జగదభిరాము . సకలజగద్ధితచరితు శ్రీరాము నకలంకవిక్రము నతివీరవర్య . నకట ! దూషింపంగ నర్ఘ మే నీకుఁ ? జెలఁగు నీరఘురామశార్యంబునకును - ఖలులగు క్ర వ్యాదగణములే సాక్షి : గొనకొని వాలిని గోఁ తంటి వందు-కనెద నిన్ల్మంచిన యంబుధుల్ సాక్షి ; 2000 330 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ఆలఘువిక్రమశాలి యైనరాఘవునిఁ - బేల (గి దూషించిన జననాథు పెంపు తప్పెనో నీకేమి ధన్యత వొడమె ? - నిప్పడు రఘురాము నిట్లు దూషింప నీరాజసంబును నీదు భోగంబు . దూరమౌ ; నాయువు దొలఁగును సిరియు ( ; దనర శ్రీరామ నిఁ దలఁచినంతటనె - ఘనమైనపాపంబు గ్రక్కునఁ బాయు రాముపాదముసోఁక డా యింతి యయ్యె ; - రామరా మని బోయ రాశికి నెక్కె ; రామనామ స్తుతి రావణ ! నీకు - నేమి పాపముననో యెరుక చొప్పడదు ? అట్టి శ్రీరాముని యసురేశ ! నీవు - నెట్టన దూషింప నీ కేదిగతియొ ?" అని యంగదుఁడు వల్క- నసురేశుఁ డనియొ . “వనచర రఘురామవసుధేశుశ_క్తి యెఱుఁగుదు చెప్పఁగా నేల ? యాస్వామి - పరమైన తారకబ్రహ్లా 0 బనంగ ; నాడవలయు మాట లాడితి కాక 1 . పోడిమి రాముతోఁ బురుణింపఁగలనె ? 2010 చలపట్టి రాముతో సమరంబు సేయఁ - గలుగునో ? యనికోరి క్రాలుచున్నాడ : విందు నందును మెచ్చ నినవంశుతోడఁ - జెంది కయ్యము సేయ శివుఁ డెఱింగెడి ని: అతనితోఁ బోరాడి యతనిచేఁ జచ్చి - ప్రతిలేనివైకుంఠపదవిఁ గైకొందు ; నీలోకసౌఖ్యంబు లింతియ చాలా - నేల చెప్పంగ ? నే నెఱుఁగు దన్నియును బలవంతుఁ డగు రామప్రాభవోన్నతులు - దెలియ చిత్తంబులోఁ దివురుచున్నాఁడ" నని చెప్పి దశకంఠుఁ డనియెఁ గ్రమ్లఅను - దనవివేకము చెడి తామసుం డగుచు “ధరణీతలం బెల్లఁ దమ్లునిచేతఁ - బరగంగఁ గోల్పోయి పడఁతియుఁ దాను ననుజుండు గూడంగ నడవులఁ బడుచుఁ - దనసతి నొకనిచేఁ దాఁ గోలు పోయి వచ్చి సుగ్రీవాది వానరవరులఁ - జొచ్చియు నటమీఁద కూరతఁ జూపఁ జనుదెంచెరాముఁడు సంగరస్థలిని - నను దాఁక నేర్చునే నరనాయకుండు ? 2020 ఆటుగాన రఘురాముఁ డాలంబులోనఁ - బటుతరశార్యసంపన్నుండు గాఁడు మనుజులు కోఁతులు మగఁటిమిచేత - దనయొద్ద జెప్పకు తరుచరాధముఁడ ! వనచరాధమ ! యోరి 1 వాలికి నీవు _ తనయుండవై తేని 2 దశరథాత్తజుని గొలిచితి బంటవై కొల యీగవైతి - చలమున నీతండ్రి జంపినాఁ డత (డు ; ఆట్టి రామునిఁ గొల్చి తధమవానరుఁడ ! . పుట్టి తింద్రజాగర్భమున వృథా నీవు : చంపిన పగవానిఁ జంపక రాము - పంపు సేయుచు ನಿಲ್ಲು బంటవై ööሾ\ యెలమిఁ గొల్చెద నన్న నీరాజె కాని . తలపోయ రాజులు ధరణిపై లేరె ? గొనకొని పగవానిఁ గొలిచినవాని - నినుఁ గాని యెవ్వరి నెఱుఁగ మెన్నఁడును సీమగఁటిమికిని నీదు పెంపునకు - సీమవా రెల్లరు సీయని నగరె కొడు కై నపిమ్లటఁ గలవైర మెల్ల - వడితోడ నీగని వాఁ డెట్టికొడుకు ? 2080 ఈగతి బంధువై హీనమానవునిఁ - జేరి కొల్చుట యెట్లు చేవయు లేక ? నీను వాలికొడు కన్న నెటు నమ్మవచ్చు ? . వనచర 1 యెవ్వరివాఁడవో ? కాక ! కావ్యము యు ద్ద కా ం డ ము 331 విను బుద్ధి సెప్పెద వివరంబు గాఁగ - మనుజులఁ గొలుతురే ? మనుజులు నాకుఁ బగవారు ; నీకునుఁ బగవారుగాక ! - నొగి దౌత్య మిటు సేయుచుండుట దక్కి నన్నుఁ గొల్చిన నిన్ను నంగద యిపుడు - వనచరులకు నెల్ల వరప్రభుగాఁగ ఘనభూషణంబులు ఘనవాహనముల - మనఁ జేతు నిప్పడు మహిమీఁద" ననిన దనుజాధిపతిఁ జూచి తారాసుతుండు - ఘనకోపమునఁ జాల గరిమ నిట్లనియె. “నగణితోన్నతశక్తుఁ డైనరాఘవుడు - తగ నాడు తలి దండ్రి దాత దైవంబు ఏమి గర్వము నీకు ? నెఱుక చొప్పడదు - భూమీశుతో రిపు ల్పురణింపఁ గలరె ? యరయ లేక విచేకు లారామవిభుని . నరుఁ డంచు నెంతురు నక్తంచరేంద్ర 1204C యతఁడు మానవమాత్రుఁడా యసురేశ 1 - యతఁడు లోకారాధ్యుఁ డతఁ డ ప్రమేయం డతఁడు శ్రీవిష్ణుండు నతఁ డాదిమూ_ర్తి - యితనికి సరిపోల్ప నెవ్వరు గలరు ? సనకాదులును గూడి చర్చింపలేరు - చన జాసనాదులు వర్ణింపలేరు దానవాంతకుఁడు నైదశరథేంద్రునకుఁ - బూని జన్మించిన భూపాలుఁ డితఁడు నితనికోపాగ్నికి నెవ్వఁడు నిల్చా ? - నితనితో డీకొని యెవ్వఁడు పోరు ? నితనిదాణాహతి కెవ్వఁడు నోర్చు ? - నితని నెన్న వశంబె యింద్రాదులకును ? నీ చెఱుంగవు రాము నిపుణవిక్రమము - కావరంబున నేల కాఱు లాడెదవు ? వరరాము నెఱిఁగెదు దురములో నెల్లి - కర మర్ధి దురమునఁ గదలక నిలుము. కర్తపంకమొ తెల్లఁ గడతేర్చి వాలి - నిర్త్మలాత్తకుఁ డయ్యె నృపుచేతఁ జచ్చి పదపడి వైకుంఠపదముఁ గైకొనియె - నిది కీడుగా మమ్లు నెన్న నేమిటికి 7 2050 నితనిఁ గొల్చిన నాకు నిహపరోన్నతులు . నతులితంబుగఁ గల్గు నమరులు పొగడ నీమదంబును లావు నీరాజనంబు - రామచంద్రుని ఘోరరణరంగమందు బోయెడు నెబ్బంగిఁ బొలు పేది నీవు - వేయుఁ జెప్పఁగ నేల ? విధి నిన్నుఁ జుట్టి కొనిపోవుచున్నది కుటిలరాక్షసుఁడ 1 - మునుపటివరగర్వములు చెల్ల వింక ; నిన్నియు నేటి కాయినకులేశ్వరున - కున్నతమతి సీత నొప్పించి బ్రతుకు Tరావణుఁడు తన భటులతో నంగదునిబట్టి కట్టం డని నియమించుట తొడరినబలవంతుతో సంధి యగుట - పుడమి రాజుల కెల్ల బుద్ధియె సుమ్లు ;" అనవుడుఁ గోపించి యారావణుండు - ఘనబాహుబలుని నంగదుఁ బిట్టి కట్టఁ బనిచినఁ గొందఱు బలితం పుట సుర - లనయంబు నుద్ధతు 82 CS) పట్టుటయును సౌలవక తనశక్తిచూపెడికొఱకుఁ . దొలఁగ నొల్లక యంగదుఁడు పట్టువడియె. నటు పట్టువడి యతఁ డాకాశవీథిఁ - బటుశ_క్తి నెగసి యుద్భటవృత్తి మెఱసి 2060 విద్రిచినఁ బదివేలవీరులు ధాత్రి - యద్రువంగ నుగ్గునూనై త్రైళ్ళి రంత నలిగి యంతటఁ బోక యంగదుం డసుర - కొలువున్నయ ప్లేడఁ గూలఁ దన్నుటయు నది వజ్ర హతిఁ దుహినావ నీధరము - తుది గూలుపగిది దుత్తునియల్పై కూలె. 332 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వెండియు నంగదు విడువక పట్టఁ - బొం డని దైత్యులఁ బుచ్చె రావణుఁడు పుచ్చిన వారును బొదివి యంగదుని - నచ్చెరువయి యుండ నాకాశమునను బరశుపట్టసభిండివాలశూలములఁ . గరవాలతో మరగదల నొప్పింపఁ బిడికిళ్ళతోడనే ప్రేవులు వెడల . బెడిదcబు గా నొంచి పృథివిపై ఁ గూల్చి యరుగుచునున్న యాయంగదుఁ జూచి - ఖరసూతి సుకరుండు కార్త్మకం బెత్తి *నిలు నిలు మంగద ! నీవెందుఁ బోవఁ - గలవాఁడ" వని పేర్చి కాండంబు లై దు నుదురు గాడగ నేసి నొప్పించి మఱియుఁ - బదితీవ్రశరముల బాహువు లేయ 2070 నలుకతోఁ బిడికిట నంగదుం డతని - తల పెక్కు వ్రయ్యలై ధరఁ గూలఁ బొడిచె. దానికి దైత్యులు తల్లడమంద i. దానవేశ్వరుఁడు చింతామగ్నుఁడయ్యెఁ దారాతనూజ్కు డత్తఱి నేగుదెంచి - యారామచంద్రునియడుగుల కెరగి *యోజగదారాధ్య ! యోరామచంద్ర 1 . భూజననుత ! రామభూపాలతిలక ! దేవ ! మీయానతి ధృతితోడ నేను - రావణునొద్దికి రయమునఁ బోయి చెప్పఁగాఁ గల వెల్లఁ జెప్పితి దేవ - చెప్పినమాటలు చెవిఁ బెట్టఁడయ్యెఁ గట్టిగాఁ జావుకుఁ గడు తెంపుచేసి - యుట్టిగట్టుక నూఁగుచున్నాఁడు దేవ యినకులనాథ ! నీ వీదశగ్రీవు . ననిలోన మడియింపు మఖిలలో కేశ 1” యనుచు నావృత్తాంత మంతయుఁ దెలియ - వినుపించె నంతయు విశదంబుగాగ జననాయకుండును సంతసం బందె - ఘనతరంబైన యంగదస్పత్త్వమునకు 2080 నట రావణునితోడ నసురు లందఱును - బటుతరవాక్కులై పలికి రెంతయును “ఇది యేమి దేవ ! నీవిట్లూరకునికి ? - యదె ! కపిసేనతో నారాఘవుండు విడిసినాఁ డీలంక వేడించి యింకఁ - గడిమి నెన్నఁడు చూపఁ గలవాఁడ వీవు ? మముఁ బంపు రామలక్ష్మణుల వానరుల - సమరంబులో గెల్చి చను దెంతు" మనుచు - : Tరావణుఁడు యద్ధసన్నద్ధుఁడై యు_త్తర గోపురమునకు వచ్చుట :వీనుల కరుదుగా విని దశాననుఁడు - భానుజాదులకును భయము పుట్టంగఁ దనవైభవము రామ ధరణీశునకును - ఘనముగాఁ జూ పెదఁగా 1 కంచుఁదలఁచి సాంద్ర ప్రతావని స్తంద్రుఁడై తొల్లి - యింద్రనాగేంద్రధనేంద్రుల 7km&)5) కప్పముల్ గైకొన్న ఘనవస్తువితతిఁ - దెప్పించి మే లేర్చి దీధితు ల్నిగుడఁ జీనాంబరంబులు చెలువారఁ గట్టి - నానాదిశల వాసనలు వెదచల్ల మృగమదశ్రీగంధమిళితమనోజ్ఞ - మగుదివ్యచందన మర్ధితో నలది 2090 సరసమంజుళపారిజాత పసూన - విరచితమూలికావితతులు ముడిచి పంకజరాగాది బహురత్నకలిత కంకణముద్రికాంగదభుజాభరణ మనతరగ్పైవేయ ఘంటికానేక - వినుతహారంబులు విపులంబులైన పదకంబులాదిగా బహుభూషణములు - పదకళుద్ధిగ వన్నె పచరింపఁ దాల్చి కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 333. కుండలంబుల మెండుకొనుమణి ప్రభలు . గండ మండలములఁ గడలుకొనంగఁ జండాంశుమండలోజ్జ్వలములై దిక్కు - లొండొండ వెలిఁగించు నురుకిరీటములు దశశిరంబుల మించు దహనుఁడో యనఁగ - దశశిరంబుల లీల ధరియించి మించి సురవరానలయమాసురనాథవరణ - మరుదర్థనాయక స్తరసంహరులను గండడంచి జయించి కైకొన్న బిరుదు . గండపెండంబు డా కాల ధరించి శరశరాసనపట్ల సపాసచ క . పరశు తోమర, భిండివాల త్రికూల 2100. المـدا أسيا نت కరవాలపాశ ముద్గరచంద్రహాస - పరిఘాదులగు వరప్రహరణ శ్రేణు లిరువదికరముల నేపారఁ బట్టి - పరిచారు లొగివెంట బలిసి యే తేర గొబ్బున ను_త్తర గోపురంబునకు - గబ్బు నుబ్బును గ్రాల ఇడ్లకూలాది హస్తులై యెడగల్గి యాప్తరాక్షసులు - విస్తరంబుగఁ బరివేష్టించి కొలువ స్ఫురిత భూషణవ ప్రభూషితులగుచు - నిరువంక మంత్రు లనేకులు గొలువఁ దుద లేని రత్నపం క్తులు దాపినట్టి - పెదపెద్దపసిఁడికుప్పెలు మీఁద నొప్ప ప్రవిమలం బగు నెనుబదివేలసంఖ్య ధవళాతపత్రముల్ దనుజులు పట్ట నల శేషఫణములో యన నన్నివేల - సలలితవ్యజనముల్ సకియలు పూనఁ దళుకువెన్నెలలచందమున నా సంఖ్య - గలచామరంబులు కాంత లిర్వంకఁ గంకణరుణరుణత్కారము లైఱయ - నంకించి చామర లందంద వీవ 2110}, మరల గెల్చిన జయస్ఫురణ లెల్లెడల - బిరుదు లెత్తుచు వందిబృందంబు వొగడ మంద్రమధ్యమ తాళమానభేదముల జంద్రాస్య లెఱుఁగ మెచ్చఁగఁ బాడ వినుచు సన్నుతమాణిక్య జాల ప్రభాస - మున్నతసింహాసనోపరిస్టలిని అపరాచలము మీఁది యర్కునితోడి - యుపమకుఁ బాత్రుఁడై యొగి రావణుండు వలనైన తనవైభవంబెల్ల మెఱసి - కొలువుండె ను_త్తరగోపురంబందు నాగొడుగులనీడ యాదిత్యుఁ గప్ప - వేగంబె చీఁకటి విలసిల్లుటయును. నావేళ మాయామృగాజినంబునను . దేవేంద్రమణికాంతి దీపించుమేని వామభాగము మోపి వామభుజాగ్ర . సీమ ( గహిల మూర్జితముగా జేర్చి యుగ్రాంశుబింబసమజ్జ్వలం డయిన - సుగ్రీపుతొడలపై సొంపు సౌందర్య నంపద లొలుక రాజసముగా నొరగి - పెంపొరుమహిమచేఁ బ్రియభక్తుఁడైన 2120 పవనజుతొడలపై బాదపద్దములు - సవరణఁ జాప నిశ్చలభ_క్తి నతఁడు మృదురీతి నొ_త్త నర్తిలి నంగదుండు - కదిసి దక్షిణభుజాగ్రం బిరు కేల నంది యంగుళము లొయ్యనఁ దిట్టుచుండ Fo వందిబృందముల వైఖరి నిలిచి నలనీలభల్లూకనాయక ప్రముఖు - లలరుచు సకలలోకారాధ్యచరణ జానకిహృదయాంబుజాత షట్చరణ 1 - దీనార్తిహరణ ? కీర్తితకృపాభరణ : హరనుతనామ ! సూర్యకలాప్టిసోమ ? - యరిభీమ ! రఘురామ ! యని సన్నుతింపఁ で。34 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గందని పూర్ణ రా కాచంద్రుఁబోలు | మందస్తితాననమండలంబునను నవిరళకరుణామృతాపూర్ణ మగుచు . ధవళారవిందసౌందర్యంబుఁ దెగడు తెలికన్నుఁగవకాంతి దెస లెల్ల నిండ - లలితానవలోకవిలాసచంద్రికలు వెదచల్లఁ గాఁ గరద్వితయసన్నిహిత - వదనుండు రాక్షసవరమర్త విదుఁడు 21:30 నగు విభీషణుతోడ నతిరహస్యంబు - లగు మాట లాడుచు నప్పటప్పటికి రమణీయలీల శ్రీరాఘవేశ్వరుఁడు - అమర దక్షిణముఖుఁడై యున్నవాఁడు గావున గోపురాగ్రమునఁ గొల్వున్న - రావణుఁ బొడగాంచి రఘురాముఁ డనియె. “నో విభీషణ ! చూడు మున్నతంబైన Io యావిశాలప్పగోపురాగ్రంబునందు భోగియై యెంతయుఁ బొగడొందువాఁడు - బాగొప్ప వానికిఁ బట్టినయట్టి శరద భ్రవిభ్రమచ్చత్రసంఘములఁ - బరగెడు నీడ భూభాగంబుఁ గప్పె నారూఢ వైభవాయతవృత్తితోడ - నీరీతి నున్నవాఁ డితఁ డెవ్వఁ" డనిన నారాముఁ జూచి యి ట్లని విన్నవించె - నారావణునితముఁ డగువిభీషణుఁడు * దేవ 1 రాఘవ ! వీఁడు దేవారియైన - రావణుఁ డమరవిద్రావణుం డథిల దివిజులచేఁ గొన్న దివ్యభూషణము - లవిరళంబుగఁ బూని యాపు లై నట్టి 2140 దనుజపుఖ్యులు గొల్వఁ దనకు నిండారఁ - బనుపడఁగా నెను బదివేలసంఖ్య గలగొడుగులు పట్ట ఘనచామరంబు - లలవు మై వీవంగ నాలవట్టములు పూనంగఁ దనదు పెంపును రాజసమును - దా నిట్టి దనుచు మోదమున మీ యెదుటఁ జూపంగఁ దలఁచి భాసుర వైభనమున - గోపురోపరిసీమ ఁ గొలు వైనవాఁడు" నావిని నవ్వి మానవకులేశ్వరుఁడు దేవారిగర్వంబుఁ దీర్పంగఁ దలఁచి - : శ్రీరాములు "రావణుని ఛత్ర చామరంబులు బాణములతో దెగనేయుట :_ వెనుకొని లక్షణ ! విల్లఁ దెమ్లనుచుఁ - దనకుఁ బివ్రుటనున్న తమ్లునిచేతి ధనువు డాచేత నెంతయు వేడ్కనంది . కొని దక్షిణాంప్రియంగుష్టాన నింటి కొన నంబుఁ బూని గ్రక్కు-న నెక్కు- పెట్టి H_ కన దర్ధచంద్ర మార్గణ మరివోసి ధీలక్షితోల్లాసి తెగనిండదీసి - యాలీల నొఱగిన యట్లనే యుండి యలచామరవ్యజనాతపత్రాఘ - ములమీఁద ੇ నద్భుతవృత్తి మెఱయ 2150 శర మొక్కటియుఁ బదిశరములై నూఱు - శరములై పదివేలశరములై మఱియు లక్షయై కోటియై లక్షిరిచి చూడ - నాక్షణంబున సంఖ్య లన్నియుఁ గడచి తాలవృంతంబులు దాల్చు చేడియల - మేలిచామరములు మెఱయించుసతుల సంగీతములు సేయు సరసిజముఖులఁ - బొంగుచుఁ గై వారములు సేయు టోంట ధవళాతపత్ర ముల్ ధరియించు దైత్య - నివహంబులను గొల్చి నిల్చినభటులఁ çvy గరములు ద్రుంచక గళములు 3 ంచ - కురములు నాటక యురుకిరీటములు కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 335 భర డొల్లజేయక తలలు ఖండింప - కరు దరు దిది యని యమరు లుప్పొంగ నాలవట్టంబులు నాతపత్రములు . చాలళోభిల్ల వింజామరంబులును కత్రించికొనిపోయెఁ గంఠమాత్రములఁ . జిత్రమై తనరిన సితచామరములు నాలవట్టములు సితాతపత్రములు - దేలుచు రుల్లని దివినిండ నెగసి 2 160 కొలువులోఁ గొన్ని దిక్కులయందు గొన్ని - కొలువు లోపలి దైత్యకోటిపైఁగొన్ని లంకలోఁ గొన్నియాలవణాబ్ది గొన్ని - లంకేశుపై గొన్ని లఘలీలఁ బడియె. నలవు మై నటుచేసి యాదివ్యశరము - పౌలయక రఘురాము పొది 6 జొచ్చె నంత, మహితాత పత్ర చామరతాలవృంత . రహితదండధరా సురశ్రేణి నడుమ నున్న రావణుఁ డప్ప డొప్పారెఁ జూడ - దన్నుఁ గొంపొవ నుద్ధతి వచ్చియున్న దుర్వారులగు యమదూతలనడుమ - గర్వంబు చెడియున్న గతి నుండెఁ జాల వెఱఁగంది రఘురామవిలువిద్య పెంపు - తఱి గొని తలపోసి తల లూచి యూచి బట్టుకైవడి మెచ్చి పటుతరధ్వనుల - బెట్టెత్తి రఘురాముఁ జేర్కొని పొగడె. “నల్ల యోరఘురామ ! నయనాభిరామ : విల్లవిద్యకుగురు ! వీరావతార ! కరశరలాఘవక్రమకళానిపుణత 1 - స్ఫురదురుచాపసంతోషితకృపణ l 2170 భుజసారదృఢముష్టి ! భువనవిఖ్యాత 1 - విజిత రిపక్షాత 1 విజయసమేత ! మానవ రాజకుమారకంఠీర 1 . వాసవ్యదివ్యశస్త్రాప్రసంపన్న I స్పార ఘోరాక్షయబాణతూణీర ! * . వీరాగ్రగణ్య ! యోవిశ్వశరణ్య ! బాపురే ! రామభూపాల లోకముల - నీపాటివిలుకాఁడు నేర్చునే కలుగఁ ? బాటించి పురముల 33 και బడ్డహరుని 屬 యేటొప్ప నిందు నీ యే బొప్పఁగాక " అని యని పదినోళ్ల నందందఁ బొగడ - విని మంత్రు లాడైత్యవిభున కిట్ల నిరి. “పగవాని సీరీతిఁ బంతంబు విడిచి . పౌగడుదురే ? దైత్యపుంగవ | ಯಲ್ಲು పొగడిన భయ ముందఁబోలు నటంచుఁ - బగవారుఁ దనవారు బలుచగాఁ జూతు రదికాన రాచకార్యంబు గా" దనిన - మది నవ్వి యమరారి మంత్రుల కనియె, “విలువిద్య పెంపును విక్రమక్రమము - కలికితనము బాహుగర్వరాజసము 2180 లాదిగా గుణముల నధికుఁడై నట్టి - కోదండ దీక్షా దిగురునితో రాజ 醉 వరునితో రామభూవరునితో నొరులు - పరికించి చూడ నేపట్టుననైన సాటియే యిమ్లూఁడుజగములయందు - మేటిశూరుల పెంపు మెచ్చంగ వలదె " యని నీతి చెప్పచు నచ్చోటు వాసి - దనుజేశ్వరుఁడు వోయె దనుజనాయకులు తెగిపడ్డ గొడుగులఁ దెఱఁగొప్పఁ జూచి - మిగిలినభీతిమై మెల్లనఁ జనుచు నటు రఘురామునియతులవిక్రమము - బటుగతిఁ బొగడుచుఁ బలు తెఱంగులను ఆరాఘవుఁడు కరుణాంబుధిగాన - ఘోరబాణంబున గొడుగులఁ ద్రుంచె నిటు వంచియేసిన నిందఱితలలు - పటుతరంబుగఁ దెగి పాఱవే యనిరి : 336 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ఇట నంత నారాఘవేందుండు కార్య - ఘటనా ప్రయత్నసంగతచిత్తుఁ డగుచు ననుజవిభీషణార్యమజాడు లైన - తనవారియనుమతి దగుముహూర్తమునఁ 2190 బనిచె నప్పడు లంకఁ బట్ట వానరులఁ - బ నిచిన వానరబలములు లంక ఘనభీతి నిక్కడక్కడఁ బడనార్చి - వనజా_ష్టకులు రామవల్లభుఁ జూచి * దేవ మాతౌర్యంబు తెఱఁగొప్పఁ జూడు - మేవిధంబులఁ బాణ మిత్తుము సీక్రు* నని పర్వతంబులు నవనిజంబులును - గొని వేలులక్షలు కోటానకోటు లక్షౌహిణులు గుమురై కూడివచ్చి - యాక్షణంబున ముట్టి రాలంకకోట ముట్టినగెల్పు రామునకు నౌ ననుచు - దట్టించి పేర్చి యుదగులై కినిసి బహుకాష్ట్రపాషాణ పాదపావళుల - నహితదుర్వారులై యందందఁ గదిసి తరమిడి యాయగడ్డలు పూడ్చు నప్ప - డురుశ_క్తిఁ గపివీరు లున్నవిధంబు పొలుపార నపుడు చంపుడుఁ గట్టమీఁద - దశముఁగా నున్నచందము నివ్వటిల్లె గుముదుఁ డత్తఱిఁ బదికోటులతోడ - సమత దూరుపు మొగసాలకు నరిగెఁ 2200 బై దళంబై యుండ బలసి రాక్షసులు - పై ద్రోచి రాకుండఁ బలిమిఁ జూపుచును గొనకొని యెనుబదికోటులకప్పలు - తనతోడఁ బేర్చి యుద్దండత నడువ ఘనబాహుబలుఁడు దక్షణపు వాకిటను - ది నియుండె శతబలి బలియుఁడై యపుడు పడమటి దేసి కఱువదికోట్లకపులు - నడువ సుషేణుఁ డున్నతి నేగియుండె రామలక్ష్మణులును రాక్ష సేశ్వరుఁడు - నామర్కటేశ్వరుం డయ్యుత్తరంపు వాకిట నుండిరి వనచరోత్తముల - నాకోట లెక్కించి యడరి యార్చుచును గజుఁడును గవయుండు గంధమాదనుఁడు - భుజబలాఢ్యుఁడు శరభుఁడు నుగ్రవృత్తి దట్టించి కోట యంతటికిని లగ్గఁ - బట్టింపచుండిరి పలుమాఱు దిరిగి పించి వానరకోటులు గవిసి . యోపి నంతంత నొండొరులఁ ద్రోయుచును ఇది తోరణపుగోట యిది దానికొమ్లు . యిది యది యని యేమి యెఱుఁగరాకుండ వడిఁ గోట లెక్కి యాశ్వరులపై కురికి - పెడబొబ్బ లిడి తమ పేరుఁ బాడుచును ఉడుగక నిడుతోఁక లొడి సెల్లు సేసి - వడి తాళ్ల లోనికి వైచి యార్చుచును, మ్రాఁకులతుదల సమంబుగాఁ బట్టి - వీక లోపలియిండ్లు విఱుగవై చుచును, గుడులు నట్టళ్లను గోపురంబులును . బడఁదన్ని కోటపైఁ బరుగులెత్తుచును అట్టళ్ళతోడనే యసురవర్గములు - నెట్టనఁ గూలిన నిలిచి నవ్వుచును ఇమ్లల రూపించి యిదె చూడుఁ డనుచుఁ . గొమ్లులు విఱుగంగ గుండ్లు వైచుచును. దోరణంబులును గై దువులు రావసులు - చారుతరధ్వజచ్ఛత్రదండములు కొమ్లలు కోటలు గూలటఁ జూచి - క్రమ్లఅఁ దిక్కులు గలయ నార్చుచును ముంచి కొండలు కరములఁ బెట్టు వట్టి - దంచనాలకు నివె దంచనా లనుచుఁ గ్రుచ్చఱ నట విఱుగంగ వైచుచును - మచ్చరంబునఁ బలుమఱు నిట్టు కపులు 2220 కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 337 వడివైచు తమతమ వాటులచేత - గడుఁ జిత్ర ముగను లంకాపురిలోనఁ గూలెడి మేడలు గ్రుంగు మేడలును - వ్రాలెడి గోడలు వ్రాలు మూవులును నుఱుమైన యిండ్లును నుగ్గునూ చ్చైన - తఱుచుఁ గొమ్మలు చూచి తదనంతరంబు దానవక్షయకరోత్సాహులై కపులు - పూని యంతయు భీతి బుట్టించుటయును o ఇటు గవి యెఱుఁగమే యెన్నఁడు ననుచుఁ - జటులతరాట్టహాసములు సేయుచును . నార్చు వానరులపై నాదైత్యకోటి {o} పేర్చి యెంతయును గోపించి శూలములఁ బౌడిచియుఁ గరవాలములను దెంచియును - గడుబెట్టిదంబుగాఁ గదలమోదియును . . జొచ్చి తన్నియుఁ బరశువుల వ్రచ్చియును {...} గ్రుచ్చి యగ డ్డలఁ గూలఁ ద్రోచియును r దంచెనగండ్లచేఁ దాఁకించి కడిమి - మంచిన లగ్గ యిమ్లల విడిపించి యలరి రాక్షసు లార్వ నాకప్పలార్వ - నిలయు దిక్కులుఁ జలియించె నెంతయును సీగి దిక్క-రులు ఘీంకృత లొనరించెఁ . గ్రాగిన యసురలగతి నబ్దు êo Sc గులగిరు లెత్తిన గుండులమాడ్కి - నిలమీఁద న౧దంద నెత్తిపై బడియె toనురగాధిపతివిషం బొలికెఁ గూర్తంబు - గిరులు నొండి°ంటికిఁ గ్రిందుమీఁదయ్యె నాకారి యప్పడు నడుచక్కి నున్న - భీకర సైన్యంబుఁ బిలిచి యుబ్బించి - కడిమి సౌంపారింగఁ గపిసేన లంక - వెడలి తాఁకుం డవి వెసఁ బురికొలుప భేరీరవంబులు భీకరకాహ - శారవంబులును శంఖారవంబులును * I భటహారవంబులు బహుతూర్యరవము - పటుతరనిస్సాణ భాంకారములను " తరగోగ్రహేషలు తోరంబు లైన - కరిబృంహితంబులు ఘననేమిరవము నత్తఱిఁ జెలఁగు భుజాస్బాలనములుఁ - జి_త్తంబు లగలించు సింహనాదములు - నడరి యొండొండ బ్రహ్లాండంబు నిండ - సడలి దిగ్దేవతాసమితి భీతిల్లఁ 2240. బలువిడి రాక్షసప్రవరసైన్యములు - వలనొప్ప నాలుగువాకిళ్ళ వెడలె. o నటు జాతవక్రంబునందుఁ దక్క-ంగఁ - బటు భీషణాకృతిఁ బ్రళయరుద్రునకు - - నున్న ముఖంబుల నుడుగక వెడలు - చున్నమంటలమాడ్కి నొక్క-ట మెఱసి -: వానర రాకుసుల ద్వంద్వయుద్ధము بے -سسسه " వెడలి వానరసేన వెసఁ దాఁకునపుడు - తడయక ద్వంద్వయుద్ధమునకుఁ జొచ్చెఁ గడిమిమై నప్ప డంగదు నింద్రజిత్తు - గడుబెట్టిదంబుగా గదఁ గొని ప్రేసె. వజ్రంబుఁ బట్టి పర్వతముపై నలిగి - వజ్ర ప్రేసిన క్రియ వారణలేక ఆంగదుండును బేర్చి యయ్యింద్రజిత్త - సంగరంబున గిట్టి సమశక్తి మెఱసి భూరిభూధరశృంగమున వై చెఁ బేర్చి - సారథిరథరథ్యచయములు గూల . . వారక యేసె దుర్వారుఁడై మూఁడు - క్రూరా ప్రములఁ బ్రజంఘుండు సంపాతి __ ఫిజయుఁడై యతఁడును వెస నశ్వకర్ణ-కుజ మెత్తుకొని ప్రజంఘుని బడవైచె.2260 వివతుని రంభుని వెస నొంచెఁ బెక్కు - ఘనబాణముల నతికాయుండు పేర్చి 22 88 శ్రీ రంగ సా. థ రా మాయ ణ ము ద్విపద o- -ہےـبـبـ جب چیچی-جے ూఢాకాus పూని యయ్యిద్దఱు భూరిశైలముల - వాని సేనల వాని వడి నొంచి రపడు , దట్టింపుచును మహోదరుఁడు సుషేణు- గిట్టి యాతనిమీఁదఁ గినుక సొంపార నడరించె బాణి రుణు-లయిదును మూఁడు - వెడచవక్షంబున వెడదఫాలమున వానిరథంబును. వానిసారథిని - వానిరథ్యముల బళ్వత మొక్క ట్చెత్తి నలియంగఁ జెవఁ జూర్ణంబులై పోవఁ - జెలఁగుచు నార్చి సుషేణుడు వై చె మఱి జాంబవంతుండు మకరాక్షమీఁద - బిరబిర ద్రిప్పచుఁ బెనుమ్లాను వైచె నడుమనే యది ద్రుంచి నాటించె నతఁడు - కడుఁ బెక్కు-శరము లు గ్రస్ఫూర్తి మెఱసి యతనిభుజడబుల నతనిఫాలమున - నతనివక్షంబున నతి లాఘవమున నాజాంబవంతుండు నలుకమై వాని - భాజనంబుగఁ జేయు పర్వతం బొకటి 2260 వైచిన రథమును వరరథాశ్వములు - చూ చెడునంతలో జూర్ణమై రాలె. శరములఁ బెక్కింట శతబలిగిట్టి . యురులాఘవమున విచ్యుజ్లిహ్వుఁ డేసె నత నివక్షముఁ దాఁక నత్యుగ్రభాతి - శతబలి యొక్క వృక్షముఁ బూని వై చెఁ బెక్కండ్ర దైత్యుల పీ(చంబు లడఁచి - పెక్కు-చందంబులఁ బేర్చిన గజునిఁ ' దప్పక విక్రమధనుఁడు కోపించి - వి ప్పైన వానరవిభుని వక్షంబు శూలంబుఁ గొని పొడుచుటయును ప్రేసె - సాలవృక్షమున రాక్షసుని నాగజుఁడు ప్రేయంగ నతడును వెస మృతం డయ్యె నాయెడ నగచరు లార్చి మోదింప వవి గుంభకర్ణుని యగ్రనందనుఁడు - ఘనుఁడు" కుంభుఁడు ప్లవంగములఁ బెల్లడరి కుత్తుకలోవైచికొనఁగ నాధూమ్రాఁ - డెత్తి వక్షంబులే డే పున వై చెఁ դա గ్రూరుడై దేవాంతకుఁడు గవామ్లండు - చారుతరోరువృక్షస్థ్సలం బేడు 2270 శరముల నేయవచ్చుట నొచ్చి యతఁడు - సరభసవృత్తిమై సాలవృక్షమున * వైచిన వాఁ డేడు వాఁడిబాణములఁ - బూచి యగ్జిరి నేసి పొడిపొడి చేసి తొమ్మిదియమ్లుల దూపిడ్డ వాని - గొమ్లని గిరి యెత్తికొని వైచె నతడు ఋషభుని ముసలాన నేసె సారణుఁడు, వృషభుండు సారణు విపులవక్షంబు వృక్షంబు Rూని వైవ. విల్లానవులును - నాక్షణంబున వైచి యతఁడు మూర్ఛిల్లె గిరివోనిగజము నెక్కిన త్రిశిరుండు - శరభుని తలవ్రేసెఁ జని తోమరమున శరభుండు, గోపించి సాలవృక్షమున - హరి గిరి ప్రేసిన ట్లాత్రిమ స్తకుని ప్రేసి యగ్గజమును ప్రేసెఁ గూలంగ - రాసి రాక్షసునకు రాక్షసుం డగుచు ననయంబుఁ బేర్చి నరాంతకుం డపుడు - పనసునిపై దీవ్ర బాణంబు లేయఁ బనసుండు నాత నిపై వృక్ష మెత్తి - ఘనముగా వైచె నుగ్రత జూపి యంతఁ 2280 బరిఘంబు గొని యకంపనుఁడు ప్రేయుటయు - ధరణిపై ప్రైగ్గి యుద్ధతశక్తి నెగసి కుముదురిడ్లు పెడికిటఁ గుపితుడై పౌడువ - భ్రమసి చయ్యన నకంపనుఁడు మూర్చిల్లె గిట్టి ధూమ్రాతండు కేసరిమీద - నెట్టన నంప పెన్నీటను ముంప కొవ్యము యుద్ధ కా 6 డము 889 వాని సేనలను బర్వతములు వైచి - మానక నొప్పింప మఱి వాఁడు విఱిగే. :మండిత భుజ గంధమాదను గిట్టి - భండనంబున మహాపార్శ్వుండు పెనఁగఁ దరులను గిరులను దంష్ట్రల వానిఁ - గరము నొప్పించె నాగంధమాదనుఁడు దఱచుగా నా వేగదర్శి పై శకుఁడు - నెఱినాట నమ్లులు నిగిడించుటయును వానిరథంబు దుర్వారుఁడై వేగ - పూనికమైఁ దొక్కి- పొడిపొడి చేసె mmä నడ: నకంపనుఁ డంత నలునకు నెదుర - నడతేరఁగా దొడ్డ నగమున నతఁడు ఉరవడితో గ్రుద్దు లురుకునట్లుగను - బెరిఁగి యూతనిమీఁదఁ బెటుగా ప్రేసె 2290 వాఁడి బాణంబులు వడి నలుమీఁద - వాఁడే సె నేసిన వానివాలమున نبعة గురుతరం బగుశక్తి గొని జంబుమాలి - యరుదుగ నురవడి హనుమంతు నేపె నెరి జవంబున నాంజనేయుండు గినిసి - యురక రథంబుపై నురికి యు గతను గిరివర శిఖరం బు క్రియ నున్నవాని - శిర మరచే ప్రేసి ਝੰਡ వ్రయ్యలగ اسب శరపరంపర విభీషణుని మిత్రఘ్నుఁ .. డురవడి నెత్తురు లురల నేయుటయుఁ గలుషించి యూతఁడు గద వ్రేయుటయును - దలకి మూర్ఛిల్లె మిత్రఘ్నుఁ డెంతయును వనచర సేనల వారక పట్టి - కొని වීෆ మ్రింగు నికుంభుని గిట్టి ఘూర్జితారణకటాక్షుండునై సప్త పర్ణవృక్షంబున భానుజుం డడఁచె. Tమోునసి యుద్ధతి వజ్రముష్టి యన్వానిఁ - బెనుపార మైందుండు పిడికిటఁ బౌడువ నాలంకగొప్పరం బవనీస్థలమునఁ - గూలెనో యనఁ దన్నుకొని వాఁడు గూరె 2800 వినువీథి సురలార్వ ద్వివిదుండు శైల - మున నశని ప్రభు మొనఁ గూరి నేపెఁ. గర మల్లి నీలమేఘము సూర్యుఁ గప్ప - కరణి నందంద నుగ్రప్రకారమునఁ బరఁగ దివ్యాస్త్రసంపదలచే నీలు - గురుభుజుండైన నికుంభుండు గప్పెఁ గప్పిన నీలుండు గదిసి నికుంభుఁ - జప్పరించుచు రథచక్రంబు దెచ్చి . . రయమున వైచి సారథి దలఁ ద్రుంప - భయమంది వాఁడు విబ్రాంతుఁడై పాతె, శరపరంపరలు లక్షణుమీఁద గినుకఁ - గురియు విరూపాక్షు ( గొనక సౌమిత్రి . . యొక్క భాణముఁ గొని యొగి వాని నేయ - దక్కగ మూర్చచే ధరణిపై ఁ బడియె రాముపై సుప్తఘ్న ర_ కేతువులు, నా మెయి నగ్నికోపాగ్ని కేతువులు కెరలి మేఘంబుల క్రియ నంపసోన - గురిసిరి గుణరావ ఘోరగర్జనల :నలినా ప్తకులుఁ డంత నాల్గబాణముల - నలువురతలలును నలిఁ ద్రుంచివైచె 2310 యుద్ధభూమి వర్ణనము :=ഘത ٭ سسے నక్కడికయ్యంబు లటు చెల్లుచుండఁ - దక్కక విఱిగిన తఱచైనవిండ్లు చెదరినకరములు చిద్రుపలై పడిన - గదలును దునిసిన కరవాలములును ముఱిసినశక్తులు ముద్గరంబులును - పరిసినపరిఘలు పట్టసంబులను గడికండలైన చ క్ర ప్రాసములను *† బొడియైనసురియలు భూరిశూలములు 歌载创 శ్రీ ర ం గ. నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద றம்ாம் ಜಿದ್ದಿ పడియున్నతోమరంబులును To గదిసినరథములు కరిసమూహములు గూలి పెల్లగఁ దన్ను కొను ఘోటకములు - వ్రాలి మన్లలచినరథచోదకులును రాలినకోటీరరత్నపుంజములు - నేల మిల్లైడి బాహు నిచయఖండములు జచ్చిన యసురుల సమరభూభాగ - మచ్చెరు వయియుండె నప్పడు చూడ మర్దితారాతి రామక్షితీశ్వరుఁడు too దుర్దాంతశరములఁ ద్ర ళ్లడంచుటయు مr మలగొన్న యురుమీన మకరోరగాది - జలచరంబులు చిక్కజల మెల్లనింక 2320 వశగతంబై రామవల్లభునెదుఱఁ - గృశ మైనయంబుధి క్రియనుండె రణము, -- ఆట్టివిధంబున నవనిజఁ దెచ్చి - నట్టిరావణునకు నట్టే పై శిరము ల క్జేల నిలుచు ? నన్నట్టి చందమున - నట్ట లాకాశంబునం దాడె నపుడు నెఱిగల్గు మజ్జంబు నెత్తురుతొంపి - తఱుచైన వెండ్రుకతండంబు నాఁచు పనుకలు చిప్పలు పౌరిఁబొరి నున్న - ఘనములౌపలుకలు కమఠతుండములు తుమరులై పడిన కైదువులు మీనములు . రమణీయతర చామరములు హంసములు కొమరారు తెల్లనిగొడుగులు నురుగు - లమరుభూషణ చూర్ణమందలియిసుక యొడ్డనంబు నెగళ్లు నురుదంతిచయము - లొడ్డి పెంపారిన యుద్ధతుల్ గిరులు తరుచరాసుర దేహతతులు వృక్షములు - దొరిగిన ప్రేవులు దుష్టసర్పములు కొఱప్రాణములతోడ గుంభినియందు - నొఱగిన రాక్షసు లొరలుట వ్రాఁత 2330. కలఁగొన ఘనతురంగములు గ్రాహములు - నలి దూలు పడగ లున్నతి నందు తెరలు ఇవ్విధంబున మీఱి యేఱుల నెల్ల - నవ్వచుఁ దిటురక్తనదు లుబ్బి పాతె నారయఁ బాపిష్ణుఁ డగుఁగాక యేమి ? - యారామునకు ద్రోహి యగుగాక యేమి ? యతి లోకకంటకుం డగుఁ గొక యేమి ? - యతులఁ జంపినపాపి యగుఁగాక యేమి ? హితమతినై యిప్ప డీడేర్పఁ దలఁచి - ప్రతిలేని రఘురాము బాణజాలముల ధృతిఁ దూలఁ గట్టి యాదేవకంటకుని - హితమతి నీదేహ మిటు విడిపించి, sశఁగాని వాని నా లోపల ముంచి - బాగొప్ప గలుషము ల్వాపి రక్షించి _:సాయం కాలాది రాతి వర నము;– 83 الربی) ఖలుఁడైన యట్టియత్క-లని రావణునిఁ - బొలుపార ము_క్తికిఁ బుత్తు న కామాడ్కిసంగతి నొప్పారు జాహ్నవి యనఁగ - సంగరస్థలి మహాశ్చర్యమై యొప్పె 辑 నప్పడు లంకలో నా దైత్యకాంత లుప్పొంగు శోకపయోధిలో δώοδαλ 2340 గ్రద్దనఁ జేయనక్క-య్యంబునందుఁ - ట్రెద్ద గ్రంకినఁ గాని పోడు రాఘవుఁడు ఎప్పడు గ్రుంకునో యినుఁ డింక ననుచు -నప్పటప్పటికిఁ బెట్టడరుచు నుండ నంచితకఠినపుంఖాస్త్రాంళుతతుల - మంచి రావణుని తమోగుణం బణఁప 'ኑ భీమ ప్రతాపసంస్ఫీతుఁ డైయున్న - రాముఁడే చాలు. దుర్వారుఁ డనాడ్కి మనతరంబగు తనకరములు. ముడిచి - వనజా ప్తఁ డపరదిగ్వనధిలో మునిఁగె కావ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము 341 -ఖలుఁ డైన యద్దశకంఠునిచేటు - దెలుపుటకై నిశీథిని కచభరము - - - విరళమై జల్లన విరి సెనో యనఁగఁ . బరహింది చీకటి ప్రదిలమై పర్వె . . . - :నప్పడు బొబ్బలు నార్పులు వెట్టు - చప్పడుల్ మల్లలు చరచు నడిదము లట్టహాసంబులు నడరి యొుండొరుల( . ది డినెలఁగులు దీవ్రహంకృతులు ఝంకారరవములుఁ జప్పరించుటలు - నంకించుపలుకులు నాహ్వానములును 280 రథనేమిరవములు రథిక సారథుల - పృథులవాక్యోద్ధూతభీమనాచములు గుణనిస్వనంబులు గుంజరాగముల - ఘణిఘణి ల్లని హైయుఘంటాస్వనములు కరిబృంహితంబులు ఘనతూర్యరవము - తురగోగ్రహేషలు తోరమై పేర్చి ప్రొద్దు గ్రుంకిన నైనఁ జోవక చలము . పెద్దయై కపులును బేర్చి రాక్షసులు నతినిబిడం బైన యంధకారమున - నతిభయంకర మైన యని సేయునపుడు పొడుపొడుఁ డన్హాట పోకుఁ డ న్హాట - విడువిడుఁ డన్హాట ప్రేయు డ న్హాట •చలము డింపక చంపుచంపుఁ డన్హాట - తొలఁగక తల ద్రుంచుత్రుంచుఁ డన్హాట యిందు రాలే దేడి యేడి యన్మాట - యిందు రానిమ్లు రాని మనుమాట అటమీఁద హుంకృతుల్ హాసముల్ చెలఁగ - నిటు చెల్లమాటల యెక్కువ లెఱిఁగి పోరుచోఁ గెంధూళి బోరున నెగయ . పేర్చి యాచీకటి పెద్ద యాటయును 2860 బమయుటఁజేసి యేర్పఱు పంగరాక - తమతమ వారల తామె చంపుదురుకోపించి వానర కోటు లుప్పొంగి - యాపాపకర్తుల నసురులఁ గిట్టి రథికులఁ జంపి సారథుల గీటడఁచి - పృథులరథ్యంబుల పీచంబు లడఁచి కడనొగ లెలమి యొక్కటఁ దేరులెత్తి - యడతురు నుగ్గునూ చైనేల రాలఁ; దుమురుగా జోదుల త్ర క్లడగించి - సమరవారణముల చరణంబు లెత్తి యిరులఁ గేల నమర్చి యేచి తాటించి - వరుస ನಲ್ಲಲು పాఱవై తురు చంపి చిదురలై దెసలందుఁ జెదరుగుజ్ఞములు - గదసి తోకలతోడఁ గడకాళ్ల నొడిసి పట్టి బెట్టుగఁ ద్రిప్పి వడి నేలతోడ - నెట్టన ప్రేసి పెన్నెత్తరు లొలుక ನ್ತಪ್ತು లురములు గుండెలు బరులు - వాలినభుజములు వదనదంష్టలును బునుకలు మెదడును భువిమీఁదఁ జెదరఁ - గనుఁగొని కాల్వురఁ గడఁగి చంపుదురు అరదాల వెల్లన నడరు ధూళియును - దురగఖరోద్ధూతధూళియు నెగసి . దానవానీకంబు తలఁపులోనున్న . కానమి నెల్ల నొక్కట వెల్లివిఱిసె. ననఁగఁ జీఁకటి కడు నగ్గలంబగుచు, వినువీథి నడుమెల్ల విపులమై 9০ন্তে నసురుల యసువుల నగచరాధిపుల - యసువుల నొక్క-ట నపహరించుటకు నా మెయి నారాత్రి నసురేంద్రుచేత - రామవిచే గాళరాత్రియై తోఁచె దమవేళ యగుటయు దైత్యు లందందఁ - గుమురులు గట్టి త్రికూటాచలంబు దమయార్పులకుఁ උతిధ్వను లిచ్చుచుండ - సమర సన్నద్ధులై సరభసవృ 342 శ్రీ ర 0 గ నా థరా మా య ణ ము ద్విపద ಮಿನಹಾಪಮಿಷನಗದಿನಿ ಗೌರವವಿರಜಮಾತ್ಗವಾಹ ಶೆಹದಹ నారామవిభుఁడును నగ్నిబాణమునఁ - బేరినచీఁకటి పెంపెల్ల నడఁచి ني తన్ను గిట్టిన మహోదరమహాపార్శ్వ - సన్నుతబలులైన సారణశకుల 238C> నటు వజ్రదంష్టు మహాకాయునే సెఁ . బటు వేగమున నా అుబాణముల్ దొడగి యార్ల్వురు దైత్యులు నని బాణిరపుడు - పర్విన భీతిమై బ్రమసి దిక్కు-లకు నట నున్న రాక్షసు లారామవిభునిఁ - బటుబాణశిఖి శలభంబులై పడిరి, ఆరదంబు సూతుండు హరులు నంగదుని - కరము క్తగిరిశృంగకఠినపాతమున నవనిపై గూలిన నాజి వర్ణించి - సవనశాలకు వేగ చని యింద్రజిత్తు తగుహోమసాధనతతులు రాక్షసులు - మొగిఁదేరఁ గైకొని ముఖ్యమార్గమున వలనొప్పఁగా రక్తవర్ణంబు లైన - తలచుట్టు నుభయ వప్రములు మాల్యములు ధరియించి వహ్నికిఁ దగపరిస్తరణ - మరుతోమరంబులు నుగ్రవ ప్రములు గరిలేనిశరములు గావించి నలుపు - గరికొన్న పెను మేఁకకంఠర క్తమున నొగిఁ దాడి సమిధల హోమంబు సేయr - బొగ లేక మండుచుఁ బొడవుగా నిక్కి యెలమితో విజయంబు లెఱిఁగింపఁ జాల - వలతియై దక్షిణ వరమానశిఖల నొప్పచు ననలుఁ డాహుతులఁ గైకొనియె - నప్పడు నిష్టతో నయ్యింద్రజిత్తు యుక్త క్రమంబున హోమ మొప్పార Φ. , భక్తితో నొనరించి పావకు వలన నాలుగుహయములు నానాస్త్రశస్త్ర - జాలంబు మహిత కాంచనమయరథముఁ బడసి యాతే రెక్కి బ్రహ్లాండ మగలఁ - గడువడి నార్చి యుత్క-టకోపుఁ డగుచు , నింద్రాదిదేవత లెల్ల భీతిల్ల - నింద్రజిత్తుఁడు మఱి యేప్పదీపించి చెచ్చెర దానవ సేనతోఁ గూడ - వచ్చి యదృశ్యుడై వడి దివినుండి మసలక రామలక్షణులపై నేసె - ససదృశ కాండంబు లందందఁ బెల్ల ఆరామలక్షణులపై లాకాశమునకు - భూరిశరంబులఁ బోవనిచ్చుటయు i నం దొక టైనను నయ్యింద్రజిత్తు - నందుఁ దాఁక మి మsటి యాదైత్యవిభుఁడు2400 –:ఇంద్రజిత్తు మాయాయుద్ధము సేయుట:= దనుఁ గానరాకుండ దర్పంబు మెఱసి - వినువీథిఁ గడుఁ బెక్కు విధములఁ దిరిగి కదిసి యంతటఁ బోక ఘను లగు కప్పల - నవలీల దునుమాడి యందందఁ బేర్చి నలుదెస నేయుచో నగచరులకును - నలినా ప్తకులునకు నలినా ప్తకిరణ విభములై పర తెంచు నిష్టురాస్రములు - నభమున నెందుఁ గానఁగవచ్చుఁ గాని యరదంబు వ్రాఁతయు నా ఘోటకముల - ఖురముల హైఁతయు గుణము నిస్వనము సారథిపలుకు కశాభూతరవము . లారథికునియార్పు లతని మూర్తియును నారథంబును దాని యధిక ధ్వజంబు - లీరూపు లని కని యెఱుఁగంగ రాక యావిధం భౌపేన కప్పడు దోచె - నావాలిఁ దునుమాడి యసమునఁ బేర్చు కావ్యము . యు ద్ద కా 0 డ ము • 343 రాముని మీఁద సురప్రభుం డలిగ్రాముణ్యకమహోగ్ర ప్రకాండముల یہ "عدనాతనయునిఁ గూల్చినాఁ డని పేర్చియి తెఱంగున డా (గి యే సెనో యనఁగ ? 24:18 నప్ప డాకపిసేన యంగంబు లెల్లఁ . జిప్పలు చిదపలై చెదరంగఁ జూచి జనలోకపతితో డ సౌమిత్రి పలికె . “వినువీథి డాగిన వీనిచే నిట్లు మనుజేంద్ర 1 చూచితే మర్క-టోత్తములు # , మనకొఱకై వచ్చి మడియుచున్నారు విస్త్మయంబుగ నింక వీనివంశంబ . భస్తంబు సేయుదు బ్రహ్లాప్ర మేసి" యనవుడు రఘురాముఁ డనుజుతో ననియెఁ.“జనునె యొక్కరునికై చంపఁ బల్వురను ఎఱుఁగవే రణధర్త మెందు రాజులకు - వెఱచి డాఁగినవాని వెన్నిచ్చువాని ముకుళితహస్తుఁడై మ్రొక్కినవాని - జకితాత్తుడై వచ్చి శరణన్నవానిఁ గదనంబులోఁ బూరి గఱచినవానిఁ . బిదప నాయుధములు వదలినవాని నిద్రవోయినవాని నిర్జింవఁ దగునె ? . భద్రంబు Rరు నప్పరమపుణ్యులకు నధికమాయలఁ బేర్చు నయ్యింద్రజిత్తు - వధియింపనో పెడు వానరో త్తములఁ 2420 గామచారులఁ బంపఁ గాలంబు గాని - సౌమిత్రి ! బ్రహ్లాప్రసమయంబు గా ద్స* అని నలు నంగదు ననిలనందనుని . ఘనుని గవాక్షుని గంధమాదనుని భరితవిక్రమధాముఁ బనసుఁ గేసరిని . శరభుని ఋషభుని సన్నాథు గజుని మఱి గవయుని నీలు మైందుని ద్వివిదు - నఱిమరిఁ గోపించి యసురుపై ఁ బనిచె, నట రాఘవుఁడు పంప నగచరాధిపులు - పటుగతి మిన్నులపై కప్ప డెగసి తరుశైలములు వైవ దర్పించి క్రూర . శరపరంపరల రాక్షసరాససుతుఁడు వారి నొప్పించిన వార లాదైత్యు - నేరూపమునఁ గాన కెప్పటిపగిది వచ్చిరి రయమున వసుమతీస్థలికి - నచ్చెరు వొంది యింద్రాదులు సూడ విలయమేఘశ్యామ విపులగా త్రంబు - నలుకఁ గెంజాయల నడరు నేత్రములు - గల ఘోరరూపంబు గానరాకుండ - మెలగుచుఁ బిలికె నమేఘనాదుండు 2430 I -ః నాగపాశ బంధనము := “నరనాథసుతులార ! నన్నుఁ గయ్యమున - నరుదు లక్షింప సహస్రాక్షునకును మీరెంత వా.?* రని మిన్నెల్ల నద్రువ - ఫెూరంబుగా ధనుర్గుణము మ్రోయించి యశ విసంకాశంబు లగు సాయకములు - దశరథాత్తజులపై దళముగాఁ బeుపి మఱియును నందంద మర్కటోత్తముల - గరు లిచ్చి పోఁ బెక్కు-కాండంబు তথ্য యట నంతఁబోవక యయ్యింద్రజిత్తు - చటులతరక్రూరసర్పబాణముల నినకులేశ్వరులపై నేయఁగ వారు - ఘన బాణముల వాని ఖండించి మఱియు నిదె వచ్చె బాణంబు లిం దేయు మనుచు - నదె వచ్చె బాణంబు లందేయు మనుచు నేదెసబాణంబు. లేతెంచుచుండు . నాదెసలందు నుదగ్రులై యేయ నురగసమేతులై యుండుట మీకుఁ . గర మొప్ప దొల్లియుఁ గల దటుగానఁ 344 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద దరణి వంశజులార ! తప్పక యిపుడు - నురగసమేతులై యుండుఁ డన్నట్లు 2440 బంధురంబుగ్మనబ్దబాంధవకులుల - బంధించె వడి నాగపాశ సంతతుల వారును నా బ్రహ్లావరము మన్నించి - తారు రాక్షసుచేతఁ దద్దయుఁ దూలి యాదినారాయణు నంశజులైన - మేదినీనాథు లిమైయిఁ గట్టువడిరి. నేఁడు రాముఁడు గాక నిక్క మూహింప - నాఁ డితఁడే వామనస్వరూపంబు నటు దాల్చి భూదాన మడిగి యాబలిని - బటుకృతఘ్నత బట్టి బంధించినట్టి ఫలము రామున కిట్లుప్తా ప్తంబుఁ గాక _ పౌలియునే మనుజుఁడై పుట్టి యుండగను ఆని తమలో దమయాత్తల గుంది - యనిమిషుల్ ఋషులను నాశ్చర్యపడఁగ ఖిన్నుడై యున్న సుగ్రీవునిఁ జూచి - సన్నుతమతి విభీషణుఁ డర్టిపలికె. "నిది యేల చింతింప నెట్టివారలకు - నొదవ వే యాపద లొక్కొక్కచోట నినకులేశ్వరులకు నే మయ్యెనిపుడు ? - ఘన నాగపాశముల్ గట్టినంత టనె" 2450 యని పల్కి యతఁడు మాయాదృష్టిఁ జూచి - కనియె రావణసుతు గగనమార్గమునఁ గని నీరు మంత్రించి కన్నులు దుడిచి - వనజా_ప్తసుతునకు వలనొప్పఁ జూపె నార విజుండును నవ్విభీషణుని చారుమహామంత్రశక్తిచే ਭੰ8 యాయింద్రజిత్తని నప్పడు కాంచి - యాయతోన్న తమగు నచలంబుఁ బెఱికి యోగిసి వేయఁగఁ జూచి యింద్రజిత్తండు - మొగిఁ దిరిగించె నమ్లులవెల్లి పఱపి యినజుండు తిరిగిన నినజుని రాకc - గని మున్ను వెఱచు రాక్షసులు మోదింప నప్పడు విజయుఁడైయయ్యింద్రజిత్తు-ముప్పిరి గొను ముదంబునఁ దన్ను గొలుచు వారును దానును వడి లంక కరిగి - యారావణునిఁ గాంచి యప్పడిట్ల నిరి “చంపితిఁ గపులను సర్పబాణములఁ - గంపింపఁ äಸಿ తిక్ష్వాకువల్లభుల" నని వేడ్కతోఁ జెప్ప నంతరంగమునఁ-దనయునిమీఁద నెంతయు సంతసిల్లి 2460 రావణుఁ డప్పడు రయమునఁ ద్రిజట - రావించి యనియె “ధరాపుత్రి నన్ను నొల్ల దా రాముని నొనఁగూడుకొనుట - కుల్లంబులో నమి యుండుటఁ జేసి 3. డింద్రజిత్తుచే నేలకు వచ్చి - పోఁడిమి చెడిన యా భూపాలు నునికి సీత దోడ్కొని పోయి చెచ్చెఱఁ జూపు . మీతఱిఁ బుష్పక మెక్కించి నీవు ఆంత రామునిమీఁది యాసలు దక్కి - చింతింప కిట నన్నుఁ జేరును సీత" యునవుడు రావణు ననుమతిఁ ద్రిజట - దనుజాంగనలు దాను ధరణీతనూజ నెనయఁ బుష్పకముపై నెక్కించి వేగ - చనుదెంచి సంగరస్థలిఁ బడియున్న -:నాగపాశ బద్ధులైయున్న రామలక్ష్మణులఁజూచి సీత దుఃఖించుట:కప్పలను రామలక్ష్మణులను జూపఁ - జపలామీయును నట్టిచందంబుఁ జూచి . కప్నీరుధారలై క్రమ్ల నందంద - విన్ననై కడుఁదూలి విలపింపఁ దొడఁగెఁ. *గటక& ! రామ, సీకార్తకవిద్యయెటుపోయె ? నీయందె యేపారియుండు ! .2470 కావ్యము యుద్ధ కాం డ ము 845 జామదగ్నిని నైన సరకుగాఁ గొనవు . నీ మెయి లావున నీభువి నీవు సకలమునీంద్రులు సర్పముల్ నీకుఁ . బ్రకటితశయ్యఁగాఁ బలుకుదు రెందు : నట్టిసర్పంబులే యవనీశ ! విన్ను - గట్టంగఁ ద్రాడులై కది సెనే నేఁడు ? లాక్షణికులు నన్ను లక్షీంచి సకల - లక్షణంబులు మేన లలితంబు లగుచు విలసిత రేఖారవిందంబు లంఫ్రి - తలమునఁ గలుగుటఁ దరళాయతాక్షీ ! పట్టాభిషేంబు పతితోడఁ గల్గఁ - బుట్టుదు రింపారc బుత్రులు నీకు నైదు వ యై యుండు దనుమాట లెల్ల - నాదిత్యకులనాథ 1 యకట ! బొంకయ్యె. రోలంబికులనీలరుచిశిరోజములు - నీలమేఘము డాలు నెఱవు మైజిగియు తొగ లించుకయు లేక తోరముల్ గాక . మిగుల వటువలునై మించు పెందొడలా కరములు నిటలంబు కన్నులు మోము - చరణముల్ రుచిరలెక్షణ సమేతముగ 2480 వరకాంతి నును పారి వట్రువ లగుచు - సరినొప్ప నఖములు సంగతాంగళులు ఏచి చిత్రాకృతి నెనసి క్రిక్కిరిసి - నీచాగ్ర మైనది నీకుచద్వయము ఉరుతరస్నిగ్ధంబు లాదరపార్శ్వములు - కర మొప్పచున్నది గంభీరనాభి కమనీయతిరదివ్యకాంతిఁ జెన్నగుచు - రమణీయ మైనది రమణ ! నీ మేను : సౌభాగ్యమున నీకు సరి యెవ్వ రనెడి - నాభాగ్య మిట్లయ్యె నరనాథ 1 కంటె లలన లీపదియేను లక్షణంబులను - గలవార లత్యంత కల్యాణవతులు అని చేప్పనార్యోక్తు లవియెల్లఁ దప్పె - మనుజేశ ! నా పుణ్యమహిమ గా కిదియుఁ గెందామరలభంగిఁ గెంజాయ మెఱసి - యందంబులై చూడ నఅచేతు లొప్పఁ బల్లవారుణకాంతి బరగుపాదాగ్ర - పల్లవంబులు సమస్పర్శంబు లగుచు నడు పొప్ప నెలగొప్ప నగు మొగంబొప్పఁ - గడునొప్ప నివి కన్యకాలక్షణములు పరికి రప నని పల్కు పలుకులు దప్పె - నరనాథ ! చూచితే నానో ముఫలము ? తలఁపులు దైవంబు తలకూడనీక - వెలయఁగ నిటు సంభవించెనే నాకు ? ధరణీశ ! నను జనస్థానంబునందు నురవడి గొనిపోవు నుగ్రదానవునిఁ జొరిబౌరి వెదకి నాపోయినజాడ - కర ముగ్రగతిఁ దెల్పి కపిసేనగూడి జలనిధి బంధించి చను దెంచి పిదపఁ - బొలు పేది గోష్పదంబున మునింగితివె ? ఆరయనతి ఘోర మగు యామ్యశరము - వారుణబాణంబు వహ్నిసాయకము నెఅయ బ్రహ్లాస్త్రంబు నెఱిఁ బ్రియోగింప - మఱచితివే? నేఁడు మనుజలో కేశ 1 పగవాఁడు మీదృష్టిపథముల బడినఁ . దెగి నేలఁబడుగాక ! తిరిగి పోఁగలఁడె ? యిది దైవకృతము గా కెల్లచందముల - నెదురంగ శక్తులె యెవరైన నిన్ను ? మేఘనాదుడు మాయమెఱసి మిమ్లాజి . నీ ఘోరశరముల విటుఁ గట్టె నేఁడు 2500 కాలంబుకడిమిమైఁ గడప నెవ్వరికిఁ - బోలునే తలపోయ ! భూలోకనాథ : హానాథ 1 హావీర హారామచంద్ర 1 . యే నీకు శోకింప నిట నీకు వగవ: . 346 శ్రీ ర ం గ నా థ, రా, మా య ణ ము ద్విపద నీకుఁ బ్రాణము లిచ్చి నిర్మలుండైన - కాకుత్స్థమణికి లక్ష్మణునకు వగవ .* మనసు గుందఁగ నాకు మరుగుచు నున్న - జననికి దుఃఖింప సతతంబు నీకుఁ జిత్తంబు లోపలఁ జింతించుచున్న . యత్త కౌసల్యకై యడలెద నధిప ! ఎప్పడు పదునాలు గేడులు చనునొ - ఎప్పడు వచ్చునో యిటు రాముఁ డనుచు నీతెఱంగున నీకు నెదురులు సూచు - నీతల్లియాసలు నిలిచెనే నేఁడు ? హరిహరాదుల నైన నదలించు నీదు - శరములఁ గలశ_క్తి సమసె నే నేఁడు ? నీదివ్యశక్తియు నీబాహుబలము - నీదుర్ఘమక్రమ నిపుణవిక్రమము J నెక్కడఁ బోయెనో ? యేముందు నింక ? . నక్క-టా ! విధి 1 నీకు నలగె నే నేఁడు ? చెలువొంద నేను నోచిననోము లెల్ల . ఫలియించె నేమని పలవింతు విధికి ?" . నని ప్రలాపింపంగ ననియె నాత్రిజట - జనకజ నూరార్చి సదయచి_త్తమున *రాముని కొక కీడు రాదు నీవేల . నీ మెయి శోకింప నిందీవరా క్షి ! యట్టిద యైన యీయగచరసేన - యిక్జేల పెద్దయై యేచివర్తించు నదె చూడు మాదేవి ! యగచరేశ్వరులు - పదిలులై నీవిభు బలసియున్నారు, గాదు పోయాపుష్పకం బేల మోచు ? - మేదినీ తనయ ! యి ప్లేదినిఁ బడక కాన రామున కొండు గాదు చింతింప - మానిని 1 నామాట మనసులో నమ్లు లంకేశుఁ జంపి యీలంక సాధించి - పంకజానన ! నిన్ను భానువంశజుఁడు నలిఁ దోడుకొనిపోవు : నమ్లు నామాట : . కలగకు నేఁ డెల్లి కల్యాణి ! నీవు" ఆనవుడు సీత మాయాముస్తకంబు - ననువుగాఁ బోలని యాత్త్మలో సమై 252 సుందరి త్రిజట యశోకవనంబు - నందుఁ గ్రమ్ల అఁ దెచ్చి యవనిజ ను నిచె. మనువంశ తిలకుండు మదిఁ దెలివొంది . తనకుఁజేరువనున్న తమ్లునిఁ జూచి "నాతముఁజూచితే నలినా_ప్తతనయ 1 - యీ తెఱంగునఁ గుంది యిట్లున్నవాఁడు : సీతఁ గోల్పడి సీత చెఱ మాన్పలేక - యూతనిఁ గోల్పోవు టిటు సంభవించె ; పౌమిత్రి గోల్పడి జనకజ నాకు - నేమిటి కిటమీఁద ? నేల నా బ్రతుకు ? యత్నంబు చేసిన యవని జఁ బోలు - పత్ని నొండొకచోటఁ బడయంగ వచ్చుఁ గలరు కాంతలు సుతు ల్లలరు బాంధవులు : - గలరె గా కెందును గల రె సో: రులు : తమ్లుఁ డన్హాత్రమే తలపోయ భక్తి - నిమ్లుల ననుఁ గొల్చు నిమ్ల హాభుజుఁడు. ఆరయఁ గౌసల్యకు నా సుమిత్రకును - సరియ కా వర్తించు సద్భక్తితోడఁ ご、K ఇక్ష్మణునికంటె దయతోడ నన్ను; మిగుల మన్నించు సుమిత్ర నాపలన 25.30 వాత్సల్య మెప్పడు వదల దాపుత్ర இ. వత్సల యగుతల్లి వగఁబెట్టవల సెఁ ! బురి కింక నొకఁడును బోయితి నేని - భరతశత్రుఘ్నులు భ్రాతృవత్సలులు ఎట చిక్కె- లక్ష్మణుం డేల రాఁ డన్సిన - నట నేమి చెప్పదు నకట ! తమ్లులకు వనటమై నీవొంటి వచ్చుటఁ జూచి - మనములు. గలఁగెడి మాకు నోతనయ కావ్యము యుద్ధ కా 0. డ ము श्’ 547 ನಿಮಿತ್ರಿತ್ ಸೆಲ ಏನುಔರ ಪನಿನಿನಿಹಿತ್ತsದಿರ್ತ್ತಜಕ್ಫes. నేమని యూరార్త నీమోముతోడ - నే మని యటుఁబోదు నీ మేనితోడఁ ? బ్రాలేయ శైలంబు పగిలిన నినుఁడు - నేలఁగూలిన నీరు నిశ్చలంబైన వనధు లింకిన గాలి వర్తింపకున్న - ననలుండు కడు జల్ల నైయున్న నైన నామాట గడువఁడు నాకు న ప్రియము - లేమాటలును నాడఁ డెన్నఁడు నిక డు ఇతనిచిత్తంబు నాయెడ నొక్కిచంద - మితనిఁ బోలెడితముఁ డింకెందుఁ గలఁడు ? ৪ং ৈে3 నాప్రాణంబు లితఁడె నా బంధుఁ - డితని నొక్కె డఁ బుచ్చి మే నొంటినుండ నితఁ డెందుఁ బోయిన నే నందుఁ బోదు . నితనికోడిదె లోక మీలోక మెల్లఁ జనుదెంచె నా తోడ సౌమిత్రి నాడు - చని మెదనే నేఁడు సౌమిత్రివెనుక హితబుద్ధి గార్యంబు లెఱుఁగక చేసి . తతులవిక్రమశాలి యవి నాకు سن 3 تة c: దరుచరో_త్తమ ! వాలితనయుఁ దోడ్కొనుచు . గిరిచర సేనతోఁ గిష్కింధ కరుగు మేలక్ష్మణునితోడ నేగిన పిదప - బౌలస్త్యపతి మిమ్లు బాధింపఁగలఁడు. జయశాలి యగుచున్న సౌమిత్రి లేని - జయ ము నా కంధు ని చంద్రోదయంబు మద్భక్తుడై పూని మారుతపుత్రుఁ - డద్బుతకార్యంబు లవి పెక్కు సేసె : జల నిధి లంఘించి జనక జఁ గాంచి - కలనఁ బెక్క-ండ్ర రాక్షసుల మర్షించె ; నీయంగదుండును, నీసు షేణుండు. . ధీయుతులైన యూ ద్వివిదమైందులును 2556; నీగవయుండును వీగవాక్షుండు - నీగజుండును రక్తి నెనయ నీలుండు మెఱయ సంపాతియు మేటి కేసరియు - మఱియుఁ దక్కి నవీరమర్కటో_త్తములు నాకొఱకై వచ్చి నలినా ప్తతనయ 1 - చేకొని లావులు సేసి రందఅును ; ఇక్కా-ల మిక్కడ నెబ్బింగి మమ్లఁ { డ్రెక్కొన్నవిధిఁ దాఁటఁ దీర దెవ్వరికి ; రణభూమిఁ బలువుర రాక్షసపతులఁ - దృణలీలఁ బౌలింుంచి తీవ్ర బాణములఁ బగతుచే నిబ్బింగిఁ బడి లోచనములు - మొుగియుచు భూర జంబున బ్రంగినాఁడు. వరతల్పమున నుండువాఁడు నేఁ డకట 1 - శరతల్పమున రణస్థలి నున్నవాఁడు సంకీర్ణ రవికుల జలధిపొం గడఁచి - ಗ್ರಂತನೆ లక్ష్మణకువలయ ప్రియుఁడు ;” అనుచు విలాపింప నఖిలవానరులు - మనముల శోకాల్టిమగ్ను లైరంత. —:ఇంద్రజిత్త "రెండవసారి యుద్ధమునకు వచ్చుట:- *... నినికి గ్రచ్చఱ వచ్చె నా మేఘనాదు - డనుబుద్ధి దూరస్థు లైనవానరులు 2560 ఘనతరాంజన శైలకల్పుఁ డైయున్న - తనుఁజూచి వెఱవ గదాపాణియగుచు సైన్యమధ్యంబునఁ జరియంచుక పుల - దైన్యంబుఁ బాపుచుఁ దగ విభీషణుఁడు ఏతెంచి రవిసూను సీక్షించి పలికె . “నీ తెఱుగున మీకు నేల చింతింపఁ గైకొని యిది యుద్ధ కొలంబు కాని . శోకింప వేళయో సుగ్రీవ మనకు దుర్జి వారోరిబంధుర మైనజలధి - కర్ణడారుఁడు లేని కలము చందమున, 号48 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద మనసైన్యమున్నది మన మింక వేగ - యనికి నుద్యోగించు టదియె కార్యంబు." —- ఆన వినియంగదుం డావిభీషణునిఁ - గనుగొని “నీమాట కడును_త్తమంబు నరనాథతనయులు నాగపాశముల - నురవడిఁ బెనగొని యుర్విపై నొరగి బాణశతంబుల బలవిడి వెడలు - శోణితంబుల బ్రుంగి సౌరిది నున్నారు ఈదాశరథుల మీ రేమఱకుండుఁ - డాదిత్యుఁ డుదయాద్రి కరుదేర మున్నె 2570 యేను రాక్షసకోటి నెల్ల నిర్జించి - జానకిఁ దెచ్చెద జననాథుకడకు హనుమంతుఁ డాదిగా నఖిలవానరులఁ - గొని కవాటములతోఁ గోటలతోడఁ దోరణశ్రేణులతోఁ గూడ లంక . దోరంపుఁబిడికిళ్ళ దుమురు సేసెదము. విస్త్మయంబుగ బంధువితతితోఁ గూడ - భస్త్మంబు సేయుదు. పంక్తికంధరుని నావిక్రమంబును నా భుజాబలము - భూవరు వలన నాపూనుభ_క్తియును దెల్లంబు సేయుదుఁ దెగువతో నెల్లి - యెల్లభూతంబులు నీక్షింపనిమ్లు మలయజకేయూర మహితానుభూతిఁ - బలుమఱు గన్న నాబాహుదండములు అనవరతంబును నధికదర్పమునఁ - దనరుచున్నవి రఘూ_త్తము కార్యమునకు రావణు నిర్దించి రఘువీరుఁ డలర - నీవిభీషణు లంక నెలమి నిల్పెదను గాదేని నాజి రాక్షసులచేఁ జచ్చి - పోదును సౌమితి పోయిన క్రోవ" 2580 నన విని సుగ్రీవుఁ డంగదుఁ జూచి - * తనయ ! నీవింక నీదశరథాత్త, జులఁ గొనిపొమ్లు కిష్కింధకును వేగ నేను - జని యింద్రజిత్తుని సకలరా క్షసుల రావణు నిర్దించి రఘురామదేవి - నేవిధంబుననైన నేఁ డెత్తు వేగ" యని దైన్యపాటుతో నాడుసుగ్రీవుఁ - గనుగొని ఖిన్నులై కపులు భీతిల్లి మునుకొని శోకాబ్ది మునుఁగ సుషేణుఁ - డనువాఁడు. వల్కె. నయ్యందఱఁ జూచి యీనాగపాశంబు లిప్పడువాయుటకు - వానరేశ్వరులార ! వలను సెప్పెదను తొల్లిదేవాసురోద్ధురసంగరమున ■ నెల్లదేవతలకు నివి గట్టియున్న దేవత లప్పడు దివ్యౌషధముల - చే వానిబాధఁ బాసిరి కట్లు విడిసి యూయ"షధము లిప్ప డమృతాబ్దికవల బాయకున్నది ద్రోణపర్వతస్థలిని హనుమంతుఁ బుచ్చుఁడీ యతఁ డౌషధములు-గొనివచ్చు మీరిట గుందంగ నలదు." _: నారదుఁడు & రాములకడకు వచ్చుట :— ఆసునంత సూర్యసహస్రసంకాళుఁ - డననొప్పి కృష్ణమృగాజినం బమర మెఱుఁగులతో శుభ్ర మేఘమో యనఁగ - నెరయు బింగళజటానిచయంబు వెలుఁగ శొనర నున్న నియూర్ధ్వపుండ్రంబుఁబెట్టి - తనరంగఁ గౌపీనదండము ల్లాల్చి రమణమై నొప్పనారాయణమంత్ర - మమలత దనవీణయం దొప్పి మొఱయ దనతోడియోగీంద్రతతి నాకసమున - నునిచి చిత్తంబున నుల్లాస మొదవఁ బరమయోగీంద్రుండు పరతత్త్వవేది. పరమపావనమూర్తి పరమవై ష్ణవుఁడు కావ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము 349; నారదుం డారామనరనాథుఁ గాన - గారవంబున వచ్చి కరములు మొగిచి. వలగొని వచ్చి యవ్వసుమతీశునకుఁ - దలకొన్నభక్తితో దగ విన్నవించె, “దేవ నికా బ్రహ్లాది దేవతలెల్ల - నావార్ధి మధ్యంబునం దొప్పఁ గాంచి. రావణబాధాపరంపర ల్సెప్ప - గా విని వారిపైఁ గరుణించి నీవు 2600. వారిఁ బ్రోచుటకు రావణునిఁ జంపుటకు - ధారణిఁ బుట్టితి దశరథేశునకు నటు గాన నీవిటు లలమట నొంద - నిటు తగునయ్య ! మహీపాలవర్య ! సీనామ మాత్త లో నిలిపినంతటనె - భూనాథ ! యజ్ఞానములు పొంద వనిన, సీకు నజ్ఞానంబు నెప మైనఁ గలదె ? - చేకొని నిను నీవె చింతింతు గాక 1. నారాయణుఁడవు పూర్ణజ్ఞాననిధివి - చారుకొస్తుభరత్నసహితవక్షుఁడవు అనిశంబు లక్ష్మికి నాటప ప్లైన - ఘనతరాంగంబులు గలుగు దేవుఁడవు ; ఆదిదేవుఁడవు, సర్వాంత డప so వేదవేద్యుండవు, విశ్వరూపుఁడవు; తలఁచుయోగీంద్రుల ధ్యానంబునందు - నలువొందు సచ్చిదానందరూపుఁడవు ధరణి యంప్రులు వియ_త్తలము మ_స్తకము - పరపైన నిటలంబు పద్దాసనుండు కన్నులు చంద్రుండు కమలమిత్రుండు-నున్నతం బగుచున్న యూర్పుమారుతము26.10 వదనంబు శిఖి సరస్వతి జిహ్వ యొప్ప Φυ రదన ప్రతతి వేదరాశి చింతింపఁ జెలు వైనగాయత్రి శిఖిప్రణవంబు - వెలసినహృదయంబు వీనులు దిశలు మహనీయధర్తంబు మనసు దేవతలు - బహుజయస్థితిగల బాహసమృద్ధి గొనకొన్న బహ్లాండకోట్లు నీకు క్షీ - తనరారు దొడలు మిత్రావార్ధిపతులు. ఆశ్వినేయులు జాను లాత్త్మలో జూడ - విశ్వంబు నీరోమవితతి చింతింప. నిదె చూడుమా వీరె యెల్లదేవతలు - గదిసి కిన్నరయక్షగంధర్వపతులు నాదిగా వచ్చి జయంబు నీదెసకు - మేదినీశ్వర ! కోరి మింట నున్నారు; ఆకలంకమతివి నీ వజ్ఞాన ముడిగి . సకల రాక్షసులను సమయింప వేగ వారక నరులైన వారు సంసార . పారంబుఁ జేరు నుపాయంబు లేక బాళి నా శాపాశ బద్ధ లైరేని - సీలీల నటియుంచు టింతియకాక ! 26.20, నీవేల యీసర్పనికరంబుచేత - భావింపఁగాఁ గట్టుపడుదు; శ్రీరామ ! సీ వాదిమూర్తివి నీమూ_ర్తిదలఁపు - నీవాహనం బైన నీకేతు వైన గరుడుండు వచ్చిన గరుడునిచేత - నురగపాశము లెల్ల నూడు నీక్షణ మె." యని చెప్పి దీవించి యానారదుండు - చనియెఁ గ్రమ్లర సుధాసాగరంబునకు నానారదుఁడు సెప్ప నారాఘవుండు . తా నాది హరి యా"టఁ దలపోసి చూచి తెలిసి ధీరుని వైనతేయునిఁ దలఁచెఁ - దలఁచిన నతఁడును తలఁపుతోఁ గూడి యూరూఢ మగు నమృతాబ్దియు త్తరపుఁ - దీరంబునందుండి దిగ్గనలేచి ն կ , * యూని మెట్టినపాదయుగముచే బయలు --గానంగ ధరణి లోపలి శేషుఁ డులుక. (?) #50 رئ ర 0 గ. నా థ రా మాsయ ణ ము ద్వీపద గడుపెద్దమైన తెక్కలగాలి మిన్ను - సుడివడి దిక్కులు సౌరవులై తూల నమ్లోతపెల్లన నఖిలలోకములు - నవ్రులై తమ చేతనము దక్కి స్రుక్క 2680 నెఱకలు విదిచిన నెగసీనధూళి - నెఱసి చీకట్లుగా నిఖిలంబు గప్ప । జనుదెంచు నురువడి శైలంబు లరుల • వననిధి పిండలి వండరై కలఁగఁ బదివేల సూర్యుల ప్రభ లెల్లఁ గూర్చి - మెదిచి చేసిన క్రియ మెయి ప్రకాశింప మెఱయు రెక్కలతోడి మేరువో యనఁగ - బఱతెంచెలగరుడుఁ డంబరమునఁ బేర్చి పఱతెంచుటయు నాగపాశంబు లెల్ల - వెఱచి యానృపతుల విడిచి పెల్లరికె. నది యట్టిదయ కాదె ? యనినఁ జింతింప - వదలుబంధంబు లెవ్వారలకైన దనుఁదానె చింతించి తనదుబంధములు - చనఁ ద్రోవ రాముండు చాలఁడే తలఁప సినసుతుం డాదిగా నెల్లవానరులు - విన విస్తృయంబుగా వెఱగంది చూడ 源 భానుకోటి ప్రభాభవ్య తేజమున - నానందకరమ్చూర్జి యమరులు పొగడ i హీరకిరీటంబు హేమాంబకంబు 尊壘 గారుత్తతోజ్ఞ్వలగ్పైవేయకంబు 2640 రత్నకుండలములు. రాజీవరాగ J_* నూత్నమంజీరమనోహరాంప్రులను మౌక్తికమాలికల్ మాణిక్యకవచ - స్పక్తమై మించు విశాలవక్షంబు మరకత కేయూర మంజుబాహువులు - నరుణపక్షములు చంద్రాననాబ్దంబు కరుణావలోకముల్ కంబుకంధరము - నరుణపల్లవకోమలాగ్రహ స్త్రములు దుందుభిస్వనము లత్తుక చాయ మేను - మందిర మేరుసమానగాత్రంబు లలితోర్ధ్వపుండ్ర లలాటపట్టికయుఁ - సెలవులఁ దేరెడు చిఱునవ్వులొలుక వైనతేయుండును వలగొని వచ్చి - యానరపతులకు నందంద మ్రొక్కి మెఱుగారు తెక్కల మేనులు దుడిచి - నెఱికరంబులు మోడ్చి నిలిచి యిట్లనియె. “బాసెమీ కీనాగపాశ బంధములు . వాసవాంతకుని రావణుఁ ద్రుంచి వైచి ధరణిజఁ గొని యయోధ్యకు వేగ చనుము - ధరణీశ ! యసురుల దండించునపుడు మూయలు పెద్ద యేమఱక వ_ర్తింపు - మేయుపాయంబుల నిఁక మోసపోకు" మవి ప్రదక్షిణముగా నరిగి యానృపుల - వినుతించి దీవించి వెసఁ గౌగిలించి, ప్రెక్కి- యాయమృతసముద్రంబుకడకు - గ్రక్కు-న గమనించెఁ గశ్యపాత్తజుఁడు పాములక బ్లెల్లఁ బాయుటఁ జేసి . రామలక్ష్మణులను రాగిల్లి రప్పడు, వనచరు లారామవల్లభ నెదుర - వనురాగరసమున నందందఁ దేలి తనరుచు సింహనాదములు సేయుచును - వినువీథిఁ దోఁకలు విసరి యాడుచును గురువులు వారుచు గునిసి యాడుచును - నురవడి దాఁటుచు నుబ్బి నవ్వచును ఘాటించి శైలవృక్షము లెత్తి లంక . కోటలో కెత్తునఁ గొనఁదలంచుచును మిగిలినవారల మిక్కిలి రభస - మగలించె లంక పె ల్లగలించె నభము. ఆంత సూర్యోదయ, మగుటయుఁ జరుల నంతయు నరయ దశాస్యుండు పనిచెఁ. కావ్యము տա యు ద్ధ కా ౦ డ ము 351 ---ط= బినిచిన నక్కో-టపైనుండి వారు - గనిరి. సుగ్రీవుండు కదిసి. కొల్వఁగను. . . . సవినయుండై విభీషణుడు సేవింపఁ - బ్రవిమలమతి కపిబలము రంజిల్లఁ బోరికి సేనలఁ బురికొల్పుకొనుచుఁ - జారువిశృంఖల సమదేభయుగము గతినున్న రామలక్ష్మణుల నిక్ష్వాకు - పతుల బంధంబులు వాసినవారిఁ *(○ విన్ననై వారు క్రమ్లఅఁ బోయి - దనుజేశ్వరున కవ్విధం బెఱిఁగింప వినిఖిన్నుడై కడువేఱ గందియపుడు - తనమంత్రివరులతో దశకంఠుఁ డనియెఁ. “బన్నగపాశా_ప్తిఁ బడియును మగుడ - నున్నయా రామలక్ష్మణులచే నింకఁ జెడగల దీలంక సిద్ధంబుగాగ - బడయవచ్చునె నాగపాశంబు. లూడ ? జయ మెక్కడిది నాకు ? సమరంబులోన - రయమునఁ జెడుఁగాక రాక్షసలక్ష్మి ! గరుడుండు వచ్చెనో కాక లేకున్న - నురగపాశము లేల యాడు వారలకు : 2670 గరుడుండు నను గెల్చెఁ గాక లేకున్న - నరు లెంతవారు ? వానరు లెంతవారు ?" అనుచు మత్తేభరవానుకారముగ - ఘన మగు నిట్టార్పు గ్రమ్ల ధూమ్రాశఁ – ధూమ్రాతుఁడు యుద్ధమునకు వచ్చుట :దినిచె నగ్గలమైన బలములఁ గొనుచుఁ - జను వేగ రామలక్ష్మణులపై ననుచుఁ బినిచిన నా దైత్యపతికి ప్రెక్కుచును - నని కెత్తి ధూమ్రాక్షుడప్పడు వెడలె. వానిబలంబు వెల్వడఁ జొచ్చె నపుడు - నానావిధంబల నలుగడలందు వృకసింహముఖముల వెలసినయట్టి - ప్రకటితస్ఫూర్తితురంగంబు లొప్పఁ బటపటార్బటిఁ జెవుల్ పగిలించునట్టి . పటురవంబుల దిశాపటలంబు రిద్రువ వడి భయంకరము దివ్యం బై నదీప్త - లడర ధూమ్రాక్షనియరద మొప్పారె. భేరులు శంఖముల్ పృథుమృదంగములు - భూరి ఘోషంబు లద్భుతముగా హైయఁ దురమున కటు వచ్చుధూమ్రాక్షునకును - బిరువడిఁ దోచె నొప్పనిశకునములు 2680 నలి నార్చి ముందఱ నడుచు రాక్షసులు - నిలిచి యెంతేనియు నిశ్చేష్టులైరి, అయ్యును నిలువక నగ్గలం బైన - కయ్యంబుమీఁదను గవిసి యార్చుచును వచ్చుధూమ్రామండు వారిధివోలె - నచ్చెరు వైయున్న యగచరసేన దాఁకిన నసురులఁ దరుచరేశ్వరులు - దాఁకిరి మిన్నులు దాఁక నార్చుచును దానవావలి యడిదంబుల వ్రేయ - వానరావలి వ్రేసె వారి వృక్షముల దానవేశ్వరులు కుంతంబులఁ బొడువ - వానరు ల్పిడికిళ్ల వారి మోఁదుదురు దానవుల్ హరులఁ బంతంబునఁ దోల - వానరుల్ వానిని వ్రత్తరు గోళ్ల దానవోత్తములు రథంబులు వఱప - వానరుల్ వానిని వ్రయ్యఁ డొక్కుదురు దానవుల్ మదకరితతుల డీకొలుప - వానరుల్ వాని నుర్వరఁ గూ లు రలుక నివ్విధంబునఁ బేర్చి యిరువాగుఁ బోర - నవ్వనచరవీరు లసురులఁ గిట్టి, 2690 యంతకాకృతిఁ గాళ్ల నలమి మదోగ్ర - దంతుల నేలపై దాటించి చంపి, 52 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్వివద వానిఁ జేకొని కడువడి వ్రేసి ప్రేసి A దానవానీకంబు దర్పంబు మూపి గెడపి కొల్గొడిసి పక్కెరలతోఁ బట్టి - పుడమి బెట్టుగ గుఱ్ఱముల ప్రేసి చంపి వానిఁ జేకొని కడువడి వ్రేసి వ్రేసి - దానవానీకంబు తనువులు చదిపి i యసమునఁ గడునొగ లలమి యందంద-వెసc ద్రిప్పి యరదముల్ విఱుగ దాటించి వావిఁ జేకొని కడువడి వ్రేసి వ్రేసి - దానవానీకంబు ధరఁ గూల్చి కూల్చి యిరియు కాల్బలములయెమ్ల లన్నియును - నురుముగాఁ దన్ని పీనుఁగులుగాఁ జేసి వాని నేర్కొని కడువడి ప్రేసి వ్రేసి - దానవానీకంబు ధరమీఁదఁ గూల్చి మఱియుఁ గ్రందుగఁ జొచ్చి మహితదంష్ట్రముల - గఱకురాక్షసకోటి గఱచి యీడాడి. చాచినయట్టి శస్రంబులు విఱిచి - మోచేతులను వారి మొగములఁ బొడిచి 2700 పడఁద్రోసి చేతుల బలిమిగా నదిమి - మెడలును గాళ్లను మిడుకంగఁ బట్టి మోకాళ్ల నూఁది యిమ్లల దైత్యవరుల - వీక కోలెములు విఙుగంగఁ బొడిచి కడువడి నిడుదతోఁకలు దవిలించి - యుడుగక మెడలకు నురులు గావించి యఱిముeటిఁ బరవశులై గ్రుడ్లు వెలికి . నులబీకి బెట్టుగఁ జావ నొగి బిగియించి పెల్లగాఁ బీనుఁగు పెంటలు సేయ - మల్లడిగొని త్రైళ్లి మహిమీఁద నపుడు ఇవి తల ; లివి కన్ను: లివి వదనంబు; -లివి చెక్కు-; లివి ముక్కు; లివి కంధరంబు: లివి బాహు; లివి మేను; లివి జఘనంబు ;-లివి యూరు; లివి జాను; లివి చరణంబు : లని యేరుపడకుండ నసురవర్గముల - నెగడును మజ్జంబు నెత్తురు మెదడు నెరసియుఁ బ్రేవులు నెమ్లులు తోలు - పురియలతోఁ బెను ప్రోవులై యుండె . d నప్పడు ధూమ్రాక్షుఁ డాకపిసేనఁ - జప్పరింపుచుఁ దాఁకి చతురత మెఱసి 2710. తలలు వ్రయ్యలుగ ముద్గరముల ప్రేసి - సలలితుం డగుచుఁ బ్రాసంబులఁ బొడిచి వరిఘంబులను భిండివాలశూలముల - గరవాలముల మహోగ్రతఁ బెంపుచూప § గడు నొచ్చి నెత్తురుల్ గ్రక్కుచుఁ బడిరి : - కడిమికిఁ బెడఁబాసి కప్పలు పెక్క-ండ్రు తక్క_టికోఁతు లుద గ్రత దక్కి - దిక్కు-లఁ బఱచిరి ధృతి పెంపు దూలి ; పఱచినఁ గోపించి పర్వతం బొకటి - యణిముకిఁ గొని వైచె హనుమంతుఁ డలిగి వైచినగదగొని వారించి యప్ప - డా.చావునకుఁ దప్పి యసుర దాఁటుటయు నది దానవాధమునరదంబుమీఁదఁ - జదరంబుగా వచ్చి చదియంగఁ బడియె. నంతటఁ బోవక యునిలతనూజుఁ - డెంతయుఁ గడఁకతో నేపు దీపించి యలుకతో జముఁడు బ్రహ్లాండంబు వగులఁ ఆ బిలువుర నుగ్గాడు. పగిది రోషించి తరుశైలపాషాణతతులరాక్షసుల - శిరముల నుగ్గాడి సింహవిక్రముఁడు . 2720 ఆడరి వాండ్రను దోలి యగశృంగ మొకటి - తొడిబడఁగైకొని ధూమ్రాక్షమీఁదఁ గడగి యేతేరంగ గదఁగొని యతఁడు-ముడియు మంచును హనుమంతు వు _స్తకము వ్రేసిన ధూమ్రాక్షవీకయు లాప - నీసును శౌర్యంబు నింత గైకొనక కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము . . 353.

హనుమంతుఁ డు గ్రత నరచేత నున్న - ఘనతర శైలశృంగం బెత్తి యార్చి యేచి యద్దానవు నేపెల్లఁ దూల - వైచినఁ దల పెక్కు వ్రయ్యలై కూలె. నప్పడు కొండ వజ్రాహతిఁగూలు - చప్పడు దోఁచె నజ్జగములకెల్ల "నటు వాఁడు మృతుఁడైన హతశేషులైన - కుటిలదైత్యులు గాలికొడుకున కులికి భూచక్ర మగలంగఁ బొరిఁబొరి మగిడి - చూచుచు వెస లంకఁ జొచ్చిరి పాటి యంత రావణుఁడు ధూమ్రావఁడు చచ్చు - టంతరంగము నెరియంగఁ జేయుటయుఁ -: అకంపనుఁడు యుద్ధమునకు వచ్చుట :గలన దేవతలకుఁ గంపింప కునికి - గలిగినవాని నకంపనాహ్వయుని 2730 దివ్యాప్రశప్రప్రదీప్పలవాని - దివ్యరథోపరిస్థితి నొప్పవాని వడి నాజికినిఁ బడవాళ్లను బనిచి - వెడలించె బహుబలవితతితోఁ గూడ మెునసి కాలాంబుదమూ_ర్తియై వాఁడు - దనరు భూషణదీప్తిధామంబు లడర మణిదీధితుల సూర్యమండలం బగుచు - బ్రణుతి గాంచిన హేమరథముపై నిలిచి యిదె వచ్చె నాజికి నితఁ డని తెల్పు - చదురునఁ గేతువు ల్చదలఁ బెల్లడరఁ గుటిల రాక్షసవీరఘోరనిస్సాణ . పటహభేరీభూరిభాంకృతు ల్సెలఁగ వితతంబుగాలంక వెడలంగఁ దోన - చతురంగబలములు చతురత వెడల నగచరసేనయు నార్చుచుఁ దాఁకె ; - గగనంబు వగుల రాక్షససేనతోడ నుభయబలంబు లి ట్లగ్రత బేర్చి - రభసంబుతోఁ దాఁకి రణ మొనరింప నెగసిన కెంధూళి యెల్లదిక్కులను . గగనభూభాగంబుఁ గప్పె నాలోనఁ 2740 జీఁకటి మిగులఁ బేర్చినచంద మయ్యె; - నాకపిసేనల కసుర సేనలకు నప్పడు తమతమ యడియాలములను - దప్పక రణము కొందఱు సేయువారు ; , పలుకుల సన్నలఁ బరు లని యొeటిఁగి - తలపడి పేర్చి కొందఱు పోరు వారు ; వారు వీ రనక యెవ్వరి నైనఁ దాఁకి - దారుణక్రీడఁ గొందఱు పోరువారు ; -తరుచరావలి వైచు తరులును గిరులు - నురుదైత్యు లడరించు సుగ్రశప్రములు Tహెరసి నల్డెసలందుఁ బెల్లగాఁ బరచి - పొరి బొరి జలచరంబులభంగి నొంది మానైన ధూళి తమఃపటలమున - మానితాంభోనిధి మాడ్కిఁ గావించె. నప్ప డాయుభయసై న్యంబులనడుమ - నుప్పొంగుతనువుల నురులుర క్తములు ధరణీపరాగంబు దక్కినదైత్య - తరుచరపతులు యుద్ధము వేడ్కఁ జేయ నావానరులు కడు నగ్గలం బ్చైన - బావకాకృతి నకంపనుఁడు కోపించి 2750 నారి సారించి యున్నతస్సత్త్వఁ డనియెఁ - సారథితోడ నుత్సాహంబు మిగుల “మ్రాఁకులఁ గొండల మర్కట సేన - వీఁకతో రాక్షసవితతి నొప్పించె. నాదిక్కునకుగా ఠయంబునఁ దోలు - మా దర్పమున నీవు మనరథం" బనుడు వాఁడును బరపిన వాఁడు నగ్గలిక - వాఁడిమిఁ దాఁకి యవ్వనచర సేన - 23 354 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద జెడిదంపృశరములఁ బెల్లేయుటయును - జెడి వలీముఖులు నిశ్చేష్టితు లయ్య హనుమంతుఁ డడరిన నతనితోఁ గూడి - దనుజసైన్యంబులఁ దా (కిరి బెట్టు అప్పడు మేరునగాకృతి నున్న - యప్పవనజుమీఁద నయ్యకంపనుఁడు వీరరసస్ఫూ_ర్తి వెల్లవదొట్టి - ఘోరంపుటార్పు నిర్దోషమై చెలఁగఁ గడుబెట్టుగా లయకాలమేఘంబు - వడువున నురుశరవర్షంబు గురియ నవి గణింపక యట్టహాసంబు చేసి - పవననందనుఁ డంతఁ బ్రళయకాలాగ్ని 276 రుద్రునికైవడి రూక్షకటాక్ష - రౌద్రరసంబు Tఫెూరంబుగా నిగుడ విగతభయుండు నై వేళ్లతోఁ గూడ - నగలించి పెఱికి మహాశైల మెత్తి వైచి నముచిపయి వజ్ర, వజ్రంబు - వైచినచందాన వారణ లేక దానవుం డర్ధచంద్రప్రదరమున - దాని నుగ్గాడె నుద్ధతశక్తి మెఱసి మానితం బగుస_త్త్వమహిమ దీపింప - గా నగ్నికణములు గన్నులఁ దొరఁగఁ జని వేగ వేటౌక శైలంబుఁ బెణికి - కొనివచ్చి యణిముకిఁ గ్రూరుఁడై యార్చి కడుబెట్టిదముగ రాక్షసుమీఁద వైవ - వడిగొని తుమురుగా వాఁ డది ద్రుంచె దానికి మారుతితనయుండు గినిసి - వే నగంబును బోలు వృక్షంబుఁ బెఱికి యడుగులఁ బెట్టున నవని కంపింప - మిడుగురుగములు గ్రమైడు కన్ను లొప్ప మసలక తక్కిన మ్రాఁకులు విఱుగ - విసరి యాడుచు దైత్యవితతిపై గవిసి 2778 రథికులఁ జంపి సారథుల గీటడఁచి - రథరథ్యములను ధరాస్థలిఁ జదిపి కొమల్టు నెమ్లులు కుంభస్థలములు is నమీ cదిజోదులు నంకుశంబులును మరియంగ ఘంటలు మొరయఁగఁ బెట్టు - చరణము ల్వెసఁబట్టి సామజప్రతతిఁ దడఁబడగా ప్రేసి తరమి కొన్నింటి - బొడిపొడిగాఁ జేసి పుడమిపై గెడపి తుమరుగా రౌతులతోను గుఱ్ఱముల - సమయించి కాల్వరఁ జదియంగ మోఁది. యంతకాకృతిఁ బేర్చుహనుమంతుమీఁద - నంతరంగమునఁ గోపావిష్ణుఁ డగుచు. వాటంబుగా దైత్యవరుఁ డుచ్చిపాఱ - నాటించె నొకపదునాల్గుబాణములు కరమునఁ గలయశ్వకర్ణవృక్షమున - మరియలు గావించి మునుమిడి యార్చె. నప్పడు నెత్తురు లడర నశోక - మొప్పఁ బూచిన క్రియ నొప్పి యావేళ హనుమంతుఁ డొకవృక్ష మవలీలఁ బెఱికి-తనర నకంపనుతల వేయుటయును 278ళి بسیا లోకంబులు గలంగ లో గుచుఁ బర్వ - తాకృతి బెట్టుగా నవనిపైఁ గూలి పౌరిఁబొరి జెదరెడి పునుకలతోడ - నరభోజనుండు ప్రాణం విడిచె వాఁడు గూలినయంత వానరోత్తములు - వాఁడిమి నార్చిరి వసుధ గంపింప దనుజాలు గనుకని తలలో లివీడఁ - జని లంకఁ జొచ్చిరి సరభసంబునను ఆగచరేశ్వరులును హనుమంతుకడిమి - బొగడిరి తమమనంబులు మెచ్చి మెచ్చి, పరులచే నని నకంపన్వుడుగూలుటయుఁ - బరితాపమున విని పట్ల్కికంధరుఁడు కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 355

  • మనుజుల కపులను మడియించి వేగ - చనుదెమ్లు నీబలశౌర్య మింపార" - :మహః కాయుఁడు యుద్ధమునకు వచ్చుట Հనని మహాకాయుని నప్పడె పనిచెఁ - బనిచిన వాఁడును బనిఁబూని యపుడు రమణీయతరమయూరధ్వజం బొప్ప - నమితమణి ప్రభ లఖిలంబు నిండ బనిగొని శస్త్రాప్రపఙ్కలు మెఱయ - ఘనపిశాచానన గార్టభప్రతతిఁ 2790 బూనినయరదంబు బొలుపార నెక్కి - నానా ప్రశప్రసన్నద్ధ సైన్యములు నడువంగ నిస్సాణనాదంబు లెసఁగ - నడియాల మైన తూర్యంబులు మ్రోయ దనరినదక్షిణద్వారంబునందు - వినుత విక్రమశాలి వెడలె వేగమున నప్పడు గురిసెఁ బై నస్థులవాన - చొప్పడఁ బిడుగులు సోనలై పడియో గొడుగులు పడగలు ( గూ లెఁ గూలcటయు - నడరి మహాకాయుఁ డవి యెల్లఁ Rగానక కడిమి వానర సేనఁ గదిసి దాఁకుటయు c - బుడమి చలింప నప్పడు వలీముఖులు తరుశెలవితతులు తఱుచుగా మీఁదఁ - గురియుచుఁ దాఁకిరి క్రూరదానవుల నప్పడు దానవు లాసేనమీఁద - నుప్పొంగుబీరంబు లొలుకుచునుండఁ దడబడఁగా నరదంబులు వఱపి - కడువేగమునఁ గరిఘటల డీకొల్పి తురగచయంబులఁ దోలి యు గ్రతను - దరముగా ముంచి పదాతి ద్రోచియును 2800 గరవాలములఁ ద్రుంచి గదల నొప్పించి - సురియల నాటించి శూలాలఁ జించి పరిఘల విదళించి ప్రాసాల నొంచి - శరపరంపర లేసి చక్రము ల్వైచి పట్టసంబులఁ ద్రుంచి పరశుల నొంచి - కిట్టి ముద్గరముల గినిసి ధట్టించి మిగిలినకపులును మేటిరక్కసుల - నగపాదపముల వానల ముంచి రంత వారభసంబున నవనీపరాగ - మారవిమండలం బంతయుఁ గప్పె నారజఃపటలంబునం దిరువాగుఁ - బోరుచో నొండొరుఁ బొడగానరాక తరువులు కొండలు దరుచు మ్రోయుచును - దెరలంగ మీఁద నేతెంచుచక్కటికి నురవడి నేయుదు రుగ్రదానవులు - శరపరంపర లాకసంబునఁ గప్పఁ బరఁగుచక్రంబులు పట్టసంబులును . శరములు తోమరచయము ప్రాసములు వడి మ్రోయుచును మీఁద వచ్చుచక్కటికి-విడుతురు తరుశైలవితతులు గపులు 2810 ఆంతఁ బోవక చెవులందును ధూళి - యెంతయు నిండిన నిరువాగువారు హైయుచక్కటికి నిమ్లుల విక్రమంబు సేయు నేర్పులు దక్కి- చేష్టలు మఱచి కపులు వీ రనక రాక్షసులు వీ రనక - చపలత్వమునఁ బెల్ల చంపుదురెలమి నటుపోరఁ దనువుల నడరుర_క్తములు - పటునదులై రజఃపటలంబు నణఁప దిమిరంబుఁ బాసియు దీ_ష్ణశౌర్యముల - నమరులు వెఱగంద నని సేయునపుడు

వెస దైత్యులకుఁ గాక విఱిగి యాకప్పలు - కసిమిసియై కనుకని పాఱుటయుమ గనియంగదుఁడు పల్కె-ఁ “గపివీరులార 1 - కనుకని యిటుపాలఁగా నేల ? నేను 356 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గలుగ6గ" నని వారిఁ గ్రవరిలి ననికిఁ - దలకొనఁ జేసి యుత్సాహంబుతోడ _: రాక్షసులతో వానరులు ఘాగర యుద్ధము సేయుట :నొకమహాపర్వతంబును వడినెత్తి - యకలంకుఁడై రాక్షసావలిమీఁద నడువ నాతనితోడ నలి నార్చియార్చి - నడచిరి వానర నాయకు లేచి 2820 యంగదుండును బేర్చి యసురులఁ గట్టి . యంగంబు ల వియఁగ నాసేన నెల్ల పెడచేతఁ బడఁ దాచి పిడకిళ్ల బొడిచి - యడరి ముంజేతుల నంగము లోచి మోచేతఁ బగులంగ మొగములఁ బొడిచి . పూచినశస్త్రాస్రములు పొడిసేయ గఱకురాక్షసులు నంగదునకుఁ గాక - విఱిగి హాహాకార వివశులై తూలి నలుగడఁ బాఱ నున్నతశ_క్తివారి - వలువ దోహో ! యని వారణ సేసి ఖ్యాతి మించిన మహాకాయు ని మంత్రు - లాతత గతి రుధిరాశనుం డనఁగ వ్రాలెడివాఁడును వజ్రనాభుండు to కాలదంష్ట్రండును గాలకల్పుఁడును మఱి వపాశుఁడు శతమూయుండు ధూమ్రాఁ - డeటిములనీ దుర్ధరుం డనువాఁడు గడఁగి యట్టహాసములతో నగచరసేనఁ - గిట్టి నొప్పింప వీక్షించి పృథుండు పనసుండు మేఘపుష్పకుఁడు గవాక్ష (-డును ఋషభుఁడు గజుఁడు క్రోధనుండు 2830 శతబలి తారుండు సబలులై వారి - నతులితగతిఁ దాఁకి యని సేయునపుడు రుధిరాశనుం డంత రోషంబు తోడ - నధికబాణములు గవాక్షపై నేయ వేగంబె పర్వతవృక్షంబు లెత్తి - యాగవాక్షుఁడు రుధిరాశుపై వై చె వైచిన నడుమనె వాని నన్నింటి . నేచి చూర్ణములుగా నేసి గవాక్షుఁ బడనే పె మూర్చచేఁ బడిన గవాక్షుఁ - బొడగని తారుఁ డప్పడు కలుషించి ఘనమైన సాలవృక్షం బెత్తి వ్రేసె - ననునొంద రుధిరాక్ష నరదంబుమీఁద నారుధిరాశనుం డమ్ల హీరుహము - బోరన నడుమనె పొడిపొడి చేసి పది బాణములఁ దారు బడనేసి మించి - కదిసి చలంబునఁ గపి సేన గిట్టి కడునుగ్రుడై లయకాలంబు నాఁడు - మిడుక లోకములెల్ల మ్రింగునంతకుని ఆకృతిఁ గైకొని యా సేనలోన . భీకరవృత్తితో బేర్చుచునుండె. 2840 నప్ప డొకింత గవాక్షతారులును - దెప్పిరి కనువిచ్చి తెలియంగఁ జూచి గ్రుంతలో గద ప్రేసె నడరి గవాక్షఁ - డంతకాకృతి రుధిరాళుమ_స్తకము ಸ నసురయు వికృతాంగుఁ డగుచుఁ - బాసిష్ట్రాణములకుఁ బడియెఁదత్తనుపు అని వజ్రనాభుఁ డుదగ్రుఁడై పృథునిఁ - గనుఁ గొని పెల్లేసె ఘనసాయకములఁ ృథివీధరము వైచెఁ బృథుఁ డప్ప డలిగి - ప్రథితంబుగా నేసెఁ దిది వ్రయ్యలుగను పృథుఁడును రోషసంస్ఫీతుఁడై వాని - రథముపై కెంతయు రయమున నురికి పిల్లా ఖండముల్లు గావించి గుఱ్ఱముల - డొల్లించి రథము బెట్టుగ నుగ్గు సేసి డునయేంబుఁ సౌపించీ యవ్వజ్రనాభు - ఘనశక్తి వల కేలఁ గడకాలు వట్టి క్రావ్యము యు ద్ధ కా Q డ ము #57 వెసఁ ద్రిప్పి నేలతో వేసి రోషమున - నసురులఁ బెడఁబాపి యాపృథుం డార్చే బరువడి ఋషభునిపై గాలదంష్ట్ర - డురవడి గొల్చె మహోద్దండదంతి 2850 నటుమీఱి చనుదెంచునగ్గజంబునకు - నటునిటుఁ దొలగక యాఋషభుండు వేగంబమై బదద్వితయ మొక్కటిగ . లాగించి కుంభస్థలములఁ దన్నుటయు మదకరిఘేంకృతి మానక నిగుడ - నది యొక్క వింటిప ట్టరిగె వెన్కకును మఱియును ఋషభుండు మానక మీఁద - దరిమి యయ్యేనుఁగుదంతంబుఁ బెఱికి బాగొప్ప వ్రేసి యప్పటుకరిఁ జంపి - లాగును వేగంబు లావును మెఱసి కాలదంష్ట్రని గిట్టి కాలొగిఁ దిట్టి- కేళి మై ధర వేసి గీటడఁగించె నసుర సైన్యములు హాహారవం బంద - నసమునఁ గపి సేన యార్చె నందంద కాలకల్పుఁడు నగ్నికల్పబాణముల - పాలు గావించె నప్పనసునిఁ గిట్టి పనసుఁ డయ్యరదంబు పైకి లంఘించి - మును బెట్టుగా గుఱ్ఱములఁ జదియించి సారథిఁ బడఁదన్ని స్పత్త్వ మేపార - నారథం బెల్ల నుగ్గే రాలగొట్టి 2860 పిడికిట గళసంధి బెట్టుగాఁ గిట్టి . పొడి చె నకాలకల్పడ్ దన్ని కొనఁగఁ బొడిచిన వాఁడు నప్పడు పండ్లు డుల్లి - దొడదొడ నోట నెత్తురుఁ గ్రక్కుకొనుచు మిడుకుచు గ్రుడ్డులు మిడుక ప్రాణములు - విడిచె రాక్షసు లెల్ల విస్త్మయం బందఁ బలియుఁడై కపుల వపాశుండు గిట్టి - చలమున నేసి జర్టరితులఁ జేయ వానిపై ఁ బాషాణవర్షంబుఁ గురిపె - జానుగా గజుఁ డాకసం బెల్ల నిండ నావపాళుఁడు వాని నన్నింటినడుమఁ - గావించె దునియలుగా నంపగములఁ గావించి మఱియును గజు నురుమాడఁ - బావకాభము లేడు బాణంబు లేసె నేసి వెండియు గిట్టి యిరువదేనింట - నేసి నూఱింట మే నేపెఁ దూరంగఁ గజ cడు న్పైదములఁ గడునొచ్చి వాని - నిజరథం బంతయు నెళనెళ విఅుగ గరుడునివిధమునఁ గడువేగదాఁకి - కరిగోపురాగ్ర ముగ్రతఁ ద్రోయుకరణి 2870 నావపాశునితల యట్టకుఁ బాపి - పోవై చె నప్పడు భూమిపై బడఁగ రోషించి యపుడు ధూమ్రాండు దుర్ధరుఁడు - భీషణాస్త్రముల నొప్పించి వానరులఁ దఱిమినఁ గినుకఁ గ్రోధన మేఘపుష్ప - లాఱుకరథంబుల కుణికి యుగ్రతను గరతలంబున మస్తకంబులు చరచి - దురమున గెడపి రద్భుతశక్తి మెఱసి యటు వారు హతులైన యసురు లందఱును . బటురయంబునఁ జెడి పాఱిరిభీతి నసురులు పాఱుట యప్పడు చూచి - మసలక వడి శతమూయుండు పేర్చి ra కవిసినఁ జే పరిఘం బమరించి - కవిసి యాతనిమీఁద గజుఁ డెదిరింపఁ జల మొప్ప ఋషభుండు శతబలిపనసుఁ - డలుక గవాక్షు నలాంగదుల్ గూడి కడఁగి వృక్షంబులు ఘనశైలములును . మడవక యూశతమూయుని వైవ శరతో మరప్రాస చక్రగదాది - వరళ ప్రచయముల వర్షంబు గురిసి * 2880. 358 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద பகு వడి శతమూయుండు వనచరేశ్వరులఁ . బెడిదంబుఁ గా నొంచి పేర్చి పెల్లార్చె వానిచే నటునొచ్చి వానరాధిపులు - మానక రోషసమగ్రులై కదిసి యడరి గవాక్షుండు హయములఁ జంపెc - గడిమి ఖండించె నంగదుఁడు పతాకు పఱియలుగాఁ ద్రోక్కె-( బనసుండు రథము. నురుముగా ఋషభుండు నొంచె సారధిని నలవొప్ప నలుఁడు శస్త్రాప్రముల్ విఱిచెc . జలమునఁ బిడికిట శతబలిఁ బొడిచెఁ బిడికి టిపోటునఁ బిమ్లటఁ గొనక - కడులఘుత్వంబున గరుడుండు వోలె బటు ఖడ్గమును బెద్దపరిఘయుఁ గొనుచుఁ - జటుల వేగంబున శతమాయుఁ డెగయఁ బరవశంబున వాలు వడియున్న బ్రద్ద - పణియను గొని శతబలియుతో నెగసె నెగసి భేరుండంబు లెడ రెండుఁ గవిసి - యొగిఁ బోరు తెఱఁగున నురువడి మిగుల వేయుచుఁ దిరుగుదు వెస దప్పకొనుచు-బాయుచు డాయుచు బాటవం బొప్ప 2890 గెరలుచుఁ దెరలుచుఁ గ్రి ందుమీఁ దగుచుఁ - బొరిబొరి నాకసంబునఁ బోరుతeటిని శతమూయుఁ డడ్దంబు జళిపించి పూన్చి - శతబలివిపులవక్షం బేయుటయును సరభసుండై యష్ట శతబలి బ్రద్ద - పణి దప్ప నొడ్డి కృపాణోగ్రధార జలమునఁ దెగ వేసె శతమాయుతొడలు - తలక్రిందుగా వాఁడు ధరమీఁదఁ బడఁగ నవిసె దైత్యునితల యందంద ఁ జెదరి . యవనిపై గిరిశృంగ మవియుచందమున శతమాయుఁ డపుడు చచ్చినఁ దోడికపులు - శతబలితోడ నచ్చట నార్చుటయును ధరణి మిన్నును గుణధ్వని బీటు లెగయ . నరద మత్యుగ్రరయంబునఁ బిఱపి యంగదు నపుడు మహానాదుఁ డార్చి - యంగదు మేన మూఁడమ్లులు గ్రుచ్చి -: వుహనాదుఁ డంగదునితోఁ బోరి ముడియుట :మఱియును వెస నేయు మర్కటేశ్వరుఁడు - వఱలుకోపంబున వానిపై గిట్టి యోజనాయతగిరి యొకటి రథంబు - 호 జవంబున వైవఁ బడకుండ వాఁడు 2900 నడుమనే గద వై చె నగమెల్లఁ 战”&A。 వడిఁద్రుంపఁ గోపించి వాలినందనుఁడు అతని రథంబున కవలీల దాఁటి - చటులసత్త్వాన్నతిఁ జాపంబు విఱిచి పట్టి రథంబుపై బడవైచి బొమ్లు - మెట్టి గ్రుడ్డులువడి మిడుక రోజఁగను మెడ నుల్చి తైంచి క్రమ్మిన నెత్తు రొలుక ( - బుడమి పై వైచె నప్పడు వానిశిరము తమ్లుఁడు చావ నుద్దండకోపమున - నెమ్లులు వగులంగ నేచి యార్చుచును మఱియును గనలుచు మహనీయరథము - మెఱయుచు నలుగడ మెఱుఁగులు వారఁ గదలించి యమ్లహాకాయుఁ డుద్వృ_త్తి - మదమున సింహంబు మలయు చందమున గదులు గ్రుచ్చినమాడ్కిఁ గ్రూరబాణముల - నెదిరి ధారణిఁ గూల నేసె వానరుల వనచర వీరులు వావికిఁగాక - హనుమదాదులపోరు నచటికిఁ జనిరి సారథి జూచి "యీచక్కటి మనల - వారక మార్కొనువారలు లేరు 2.910 బోరన రాముపై ಟ್ನಿಪ್ತು రథము - నేరుపు వాటిల్ల 熱" వన్న వాఁడు కావ్యము యు కా ం డ ము 359 కడఁగి యుగ్యముల పగ్గములు వదల్చి - వడి నదల్పఁగను దీవ్రంబునఁ గదల నాక్రూరతకుఁ గాక నగచరుల్ పరువ . "నోకోతులార ! మీ కులుక నేమిటికి 7 శివునిచాపముఁ ద్రుంచి సీతఁ జేకొన్న . యవనీశుపై గాని యాజి నేనలాగఁ :బరళురాముని భంగపఱచినయట్టి . నరనాయకుఁడు గాని నాయిగాడుగాఁడు -ఆజిలో ఖరుని నుక్క-డఁచినయట్టి - రాజమీఁదనె కాని రాదు నాయము ధృతి నమ్లు తుద కబ్దిఁ దెచ్చినయట్టి - పతితోడఁ గాని యే బవరంబు సేయఁ ది జగంబులందును దీపించునట్టి రజతాద్రి యెత్తిన రావణుసుతుఁడఁ దుది నింక నింద జిత్తనికిఁ దమ్లుఁడను . నిదె మహాకాయుండ నేతెంచినాఁడ" ననుచుఁ జెప్పచు రాగ్ నంబదపటల - మన నున్న సూర్యండు మొనసినమాడ్కి.గపిరాజతనయుఁ డంగదకుమారుండు - కపిసేనలోనుండి కడఁగి యేతెంచి వెనుకొని కోపంబు విలసిల్ల నపుడు - ఘనమైనకడిమితోఁ గలుషించి పలికె. "నోరి మహాకాయ ! యుడుగక రజ్జ - లీరణస్థలమున నేల ప్రేలెదవ o మీతండ్రి గిరి యెత్తి మెఱసె మాతండ్రి - మీతండ్రిఁ దోఁక నిమ్లెయిఁ గట్టి యెత్తె. నీకు నాకును దగు నిష్టురరణము - కాకుత్స్థనిధి యేల కపిముఖ్య లేల ?" యని వూఁకు గొని మీద నడరింప నతని-తనువు నిండగఁ గప్పె దారుణాస్త్రములఁగదిసి వెండియు మహాకాయుఁ డంగదుని . గదగొని వేసె నుత్కటకోపుఁ డగుచు వేసిన నెంతయు వివశుఁడై పడియె - నా సమయంబున నతఁడు మూర్ఛిల్లి, :కుతలంబు పగుల నెక్కొని దైత్యు లార్చి - రతఁడు మూర్ఛిల్లిన సగచరపతుల కవిసి యందఱు మహాకాయుపై గవిసి - శిలలు భూజంబులుఁ జెచ్చెఱ వైవ 2930 నవి యెల్లఁ దనదుబాణావలిచేత - నవలీలఁ దునిమి గవాక్షునిం బదిట :బృథుని నైదిట నూటఁ బృథు సత్త్వ గజునిఁ - బ్రథితంబుగా శతబలి ముప్పదింట నెను బది యమ్లుల ఋషభునిఁ గినుకఁ - బనసుని డెబ్బిది పటుసాయకముల మెఱసి క్రోధనుని నమేఘపుష్పకుని - నఱువదింటను నూట నదరంట నే సె. నిటు వానరుల నతఁ డే పడఁగింప - నటు మూర్ఛనొందిన యంగదుం డపుడు దెలిసి మోమునఁ గ్రమ్లు దెంచురక్తములఁ-బలమఱుఁ గరములఁ బాయఁ ద్రోయుచును :నదరుచు నప్ప డయోమయంబైన - గద యెత్తికొని మహాకాయునిరథము పంుకి లంఘించి యుద్భటశ_క్తితోడ ΤΕ జయశీలుఁడై వాని సారథిఁ జంపి వెస విల్లఁ బెల్లన విఱుగంగఁ గొట్టి - యసమున హయముల నన్నింటిఁగూల్చి తలవేసె వేసిన దైత్యపుంగవుని . తల బొమలికె యూడి ధరణిపై బడఁగ 2940 నా మహాకాయుండు నరదంబు డిగ్గి - భీమగదాదండభీషణుం డగుచు :నంగదు నంగంబు నదరంట వేసె - నంగదుండును వేయ నతఁడు దర్పించి యంగదుమస్తకం బలుకతో మఱియుఁ - బొంగి గదాదండమున వేసి డా సె. 360 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నాఫూతమున నెత్తు రడరిన నైన - రాఘవుబంటు శౌర్యం బింత చెడక గదఁ బుచ్చుకొని మహాకాయుని వేసె - నుదురు భగ్నముఁ గాఁగ నురుశక్తి మెఱసి యెదిరిన తనతండ్రి యీతనితండ్రి - విదితంబుగాఁ బట్టి వేమాఱుఁ ದಿಲ್ಲಿ మున్నీటిలోపల ముంచుటఁ దలఁచి - మున్నంటిపగకునై ముంచెనో యనఁగ నస మేది దనుజుఁ డాయంగదుఁ బట్టి - వెసఁ బేర్చి నెత్తురువెల్లవ ముంచె ముంచ రావణుఁ చిట్టి ము న్న వాలి - ముంచి నగతి వాని ముంచె రక్తమున, నిటు మహాకాయుండు నింద్రుమన్ష్మఁడును . పటు గతిఁ బోరుచోఁ బరఁగుర_క్తముల జేగురు పేరులఁ జెలు వై నగిరుల - బాగున నెంతయు భాస్వరు වි.පී గదయును గదయు నుగ్రంబుగా దాఁకి - చిదురుష లగుటయుఁ జెచ్చెఱ వారు బలుఁడును నిర్ణరపతియును దొల్లి - గలిసి పెనంగిన కైవడిఁ దోపఁ —: మహాకాయుఁ డంగదునితో మల్లయుద్ధము సేసి మడియట :బలధూళి యద్దరి పదహతి నెగయఁ - దలపడి మల్లయుద్ధము సేయుచోటఁ జతురత మై వనచర వీరుఁ డీతఁ - డితఁడు రాక్షసుఁ డని యెఱుఁగంగ రాక కీలుబొమ్లలు పోరు క్రియలను దోఁప . వాలిసుగ్రీవులవడువునఁ టోర సొదటఁ గపు లెల్ల నంగదుఁ జూచి - “యీదుష్టరాక్షసు 3হ పాలార్చ వాలినందనుఁడవు వాలికైవడిని - వఱలినవాఁడవు వరభుజశ క్తి వాలి దుందుభియును వడిఁ బోరుచోట . వాలి. దుందుభి నింత వడి నిల్వనీఁడు వేవేగ చంపు నిలింపకంటకుని - నీవి క్రమంబున నిపుణత మొఅసి" 2960, యని జయశబ్దంబు లడరింప నతఁడు - దనుజునితల ముష్టిఁ దాటించి బెట్టు పిడికిటఁ దాచిన బెట్టుగా విeటిగి - పడియు నదైత్యుండు బలమఱి నేలఁ బడియున్న రాక్షసపతి జొమ్లద్రోక్కి - మెడ నుల్చి తలఁ గ్రెంచి మీదికి వైచి. యంగదుం డార్చె నయ్యంగదుఁ జూచి - యంగదు నార్చి రయ్యగచరాధిపులు విచ్చి దానవులును వెస నేగి లంకఁ - జొచ్చియు వారిధిఁ జొచ్చియు నాల్గు దెసలకు నుడికియు దీనత నొంద - నసమున నుతియించి రంగదుఁ గపులు. నుతియించి సీతామనో నాథుకడకు - నతనిఁ దోడ్కొని చని య తైఅంగెల్ల వినిపింప రఘుపతి విని సంతసమున - ఘనముగా నుప్పొంగి కౌగిటఁ జేర్చి కరుణాకటాక్ష మంగదుమీఁద నునిచి . సర సంప్పమందహాసంబున నొప్పె. హతశేషులగు రాక్షసావలి చెప్పఁ - గతపడ్డ యమ్లహాకాయునిఁ దలఁచి, 29702 విన్ననై తలవంచి వెఱగంది కుంది . కన్నీరు నించి రాక్షసకులేశ్వరుఁడు - ? అంతఃపురంబున కరిగి యారాత్తి - జింతించుచును నిద్ర ఁ జెందక యుండి, మఱు నాటిశేపు సామంతులు గొలువ - మెఱుఁగారు నదదంబు మీఁదికి వచ్చి యరిగి పెంపారిన యాశ్వరి (?) నెక్కి. పరపైన తనకోటఁ బరికించి. గాంచి. క్రావ్యము యు ద్ద క్రా Q డ్ల ము 361 చూచి పాళెంబులు శోధించి మీఁది . నేచిన బలగాపు లిడఁబంచి యపుడు ఆరావణుండు ప్రహస్తుతో ననియెఁ - “బేరెక్కి యెందు నభేద్య మిక్కోట యెట్టిశాత్రవులకు నెన్నఁడుడాయు - నట్టిదిగా దిప్ప డగచర ప్రతతి వచ్చి భేదించి దుర్వార మై యునికి - యచ్చెరు వైనది యదియునుంగాక శ్రీరామభుజబలశ్రీ యెల్లచోట . నారూఢతర ము ప్రహ_స్త్ర ! కావునను నీ వొండె యటుఁగాక నే నొండె రణముఁగావింప నాకుంభకర్ణుండు నౌండె 2980 తగువార మిందు నిద్రాసక్తి తనకు - మిగిలి నాతముఁడు మేల్కొనం డయ్యెఁ బోయెదవో యేను బోదు నో" యనుడు . నాయసురేంద్రున కత డిట్టులనియెఁ. “బోయెద నిదె నాదుభుజబలం బెల్ల - నాయుమరులు మెచ్చ నరులఁ ద్రుంచెదనుడాసి భూత ప్రేతడాకినీగణము - లాసవంబున నెత్తు రాని మోదింప నటు చూడు మాజిఁ బ్రహస్తుండు కప్పల - నిటు సేయునే యన నెంతఁ బేర్చెదను బోరికిఁ జను మన్న బుద్ధులు సెప్ప - నారయఁ బాడిగా దైనను వినుము దనుజేశ 1 యొకమాట తగ దన కింక - విను వినకుండు వివేకించి చూడు దానికిఁ గాదన దనుజేశ ! మున్ను . మానైనబుద్ధులు మంత్రులు సెప్ప వినవైతి విఁక నైన విను సీత రామ - జననాథునకు నిమ్లు సమరంఐవలదు" అనుచరావణునిఁ బ్రహస్తుండు వీడు - కొని వచ్చి తాఁ దన కోలల వారిఁ 29.96% బనిచి యప్పడు నాల్గు బలముల వారిఁ - దను గూర్చుకొని మహోద్దండభావమున ఘన మైన కపివరాంగంబుల గాలి - తనమీఁద వీచునంతకు మ్రోయుచున్న గొమురున జలదనిర్దోషంబు దాని - నమరంగ విహగేంద్రు లనఁగఁ బెల్లెగసి తక్కక ద్రుంచు నంతకుఁ గ్రాలుచున్న - చక్క-నియురగధ్వజస్ఫూ_ర్తి దాని మణిగణకింకిణీ మహనీయభూరి - రణనంబుఁగలిగిన రథ మప్ప డెక్కి పెక్కుతూర్యముల గంభీరరావముల - దిక్కు-లు ఘూర్జిల్ల దివి యొడ్డగిల్ల జుక్క-లు డుల్ల వసుంధర యెల్లి - వ్రక్క-లు వాఱఁ బూర్వద్వారమునను గాలాంతకునిఁ బోలి కడగి యిబ్బంగి - నాలంబు సేయఁ బ్రహస్తుండు వెడలె. నప్ప డాదైత్యుల యార్పులు నతని - యొప్పారఁ బేర్చినయు గ్రమూర్తియును నక్కజం బగుటయు నావిభీషణుని - కక్కడఁ జూపి రామావనీశ్వరుఁడు 3006, “తేజంబు బలమును దీప్తిశౌర్యమును . రాజిల్లుచున్న యీ రాక్షసవరుని పేరేమి ? సాహసస్ఫీతుఁడై కపుల - పైరాకఁ జెప్పఁ జూపఁగఁ జోద్యమయ్యె" ననుడు విభీషణుం డర్కవంశ్యునకు . ననియె “దేవా ! యితం డారావణునకుఁ గలిగిన సైన్యసంఘములకు నెల్ల - దళవాయి యీతనిదళములలోన మూఁడవపా లిటు మూఁడులోకముల - వాఁడివీరుండు రావణువూతులుండు ఖండేందుధరుచెలికాని సామంతు - భండనంబున మాణిభద్రుని నోర్చెఁ 362 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద దపనకులేశ ! యీదైత్యునితోడఁ - గపినాథులకు లెస్స కయ్యంబు గలుగు" నని చెప్పచుండంగ నగచరు లెల్ల - దనుజుల కెదురుగాఁ దరగిరు లెత్తి యార్చుచు వచ్చిన యసుర సైన్యముల - నార్చుచు మార్కొని యని సేయునపుడు ప్రళయకాలాగ్నికి బాడబాగ్నికిని - గలుషత ఁ దలపోయఁ గలుగదు గాని, 30 10 పోడిమిగా మిన్ను భువియు నొండొండ - నోడక తాఁకుటయును లేదుగాని, మొనసి యాబ్రహ్లాండములు దమ లోన . ఘనముగాఁ దాఁకుట గలుగదు గాని, — : ప్రహస్తుని యుద్ధము :గలిగిన నిబ్బంగిఁ గపిదైత్యనాథు - లులుకక పోరుట యుపమింపవచ్చుఁ బావకవిభబాణప జ్కల దైత్యు - లావనచరులపై నార్చుచు వైవ నందు వెండియుఁ గొంద అసిగదా ప్రాస - సందీప్తముసలో గ్రచక్రము ల్వైవఁ దరుచరబలములు దరులను గిరులు - మరల దైత్యులమీఁద సురువడి వైవ ధర మీఁద డొల్లెడితలలును వ్రయ్యు - నురములు నురుమైన యురుకంధరములు దొరిగెడి వేవులుఁ దుని యువాలములు - మురిసినయమ్లులు మంచుర_క్తములు చెదరిన మెదడు విచ్ఛిన్నంబు లయిన - పదములు మిడు బాహుదండములు ముడిగి ముద్దలభంగి మరియు పీనుఁగులు - నడుములు దెగిన యున్నత దేహములను డ్రైశ్లేడి మేనులుఁ దిరిగెడిగుడ్లు - పెల్లాగా నెంతయు భీకరం దిగుచుఁ దలఁకక సంగరస్థలమునఁ బోరి - కలగొనఁబడినరాక్షసులును గపులుఁ గలఁగి యంతటఁ బోక కలుషించి మించి - చల మగ్గలించి యుత్సాహంబుఁ బెంచి బెడిదంబుగా దైత్యబృందంబుమీఁద - నడచి యార్చుచుఁ గపినాయకోత్తములు ద్వివిదుండు వైచెఁ బృథ్వీధరశిఖర - మవిరళశ_క్తి నరాంతకుమీఁద నకలంకు డై కుంభహనుఁ బడవైచె - నొకవటంబునఁ దారుఁ డు గ్రవేగమున వడిఁ బెద్దగిరి జాంబవంతుఁ డుగ్రతను - నడరించి మించె మహానా భుమీఁద భూరిభూజంబునఁ బొరి గోలనే సె - ఫెూరంబుగా దుర్తుఖుఁడు సమున్నతిని వానరనాథుల వాటులచేత - దానవు ల్నలుగురు ధరణిఁ దైళ్లుటయు దన ప్రధానులచావుఁ దప్పక చూచి - యనయంబు నలిగి ప్రహస్తుండు కప్పల 8080 నొకటఁ బదుండ్రను నొకట నేఁబండ్ర - నొకటఁ బదార్వుర నొకట నూర్వరను రథచిత్రగతు లొప్ప రయమునఁ బేర్చీ పృథివిపై (గూల్చినఁ బేర్చివానరులు ప్రమశైలములఁ బ్రహస్తుని సేన లెల్ల - జమరినగతి నుండఁ జంపిరి కడఁగి యప్పడు వెల్లువ లయి పాఱఁ జొచ్చె - జొప్పడ మిన్నంటి శోణిత నదులు ఆందులోపలనుండి యసురులుఁ గపులు - నందంద నని సేసి రార్చుచుఁ దేర్చి యాయగ్లలికఁ జూచి యఖిలదేవతలు - వేయువిధంబుల వినుతించి రంత వాప్రహ స్తుండు కాలాంతకాకారుఁ - 13. ప్రతిలేక సొంపారి యావేళఁ కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 363 நற்து గరములు పదములు ఖండించి వైచి - యురములు నుదురులు నుచ్చి పో నేసి తలలును భుజములు ధరమీఁదఁ గూల్చి - తలఁగ నెమ్లులను దంతంబులు రాల్చి మురియలుగాఁ జక్రములఁ ద్రుంచిత్రుంచి-పొరిఁబొరి నంకుశంబులఁ జించిచించి 3040 కడును గ్ర మగు పరిఫులఁ గొట్టికొట్టి - ముడివడ ఘనపాశములఁ గట్టికట్టి లలిమీఱఁ బరశువులను వ్రచ్చివ్రచ్చి - పౌలుపార బలు శూలములఁ గ్రుచ్చిగ్రుచ్చి మునుమిడి పట్టసంబులఁ జిమ్మిచిమి - గొనకొన్న కడిమి శక్తులఁ గ్రుమి క్రమి పలలంబు మెదడుఁ గుప్పలు చేసిచేసి - సౌలవక యంపరాసులు వోసిపోసి పటుభూతకోటికి బలి యిచ్చియిచ్చి - పటపట దిక్కులు పగుల నార్చుచును సమరవిక్రమ కళాసంరంభ మెసఁగ - నమితుఁడై మెఱసి ప్రహస్తుఁడే 恋"cさ నా కపి సైన్యంబు లడఁ గుటఁ జూచి - భూకంపముగ మహాద్భుత వృత్తి నడఁచెఁ 忍5○(A యుద్బటరణాభీలుఁ డన్నీలుఁ - డురుతరహంకార హoం కారుఁ డగుచు ధీరుఁడై యపుడు ధాత్రీజంబుఁ బెఱికి - యారాక్షసునితేరి కవలీల దాఁటి యరమి సారథి నొంచి హయములఁ గూల్చి - యురక యవ్విల్ల మహోగ్రత విలువ ముసలంబు గొని యార్చి ముద మొప్ప నప్ప - డసమున రథము బ్రిహస్తుండు డిగ్గి వీలుని ముందఱ నిలిచె నెదిర్చి - నీలుండు నెదిరించె నిర్జింతు ననుచు నొండొరుగెల్చు నుద్యోగంబులందు - గండుమీఱిన వృత్రకౌశికు లనఁగ నలుక నీలునిఫాల మడిచె వీక్షించి - లలి బ్రహస్తుఁడు ముసలంబునఁ బగుల నడఁచిన నందంద నడరునెత్తురులు - దుడిచి కొంచును బ్రిహస్తుని బెట్టు గిట్టి వేసె నన్నీలుఁడు వృక్షంబుఁ ద్రిప్పి AŃ వేసిన ముసలాన వేసె నయ్యసుర వేసిన సోలియు వృక్షంబు విడిచి - యాసమయంబున నందందఁ గదిసి యార్చుచు నతఁడు ప్రహస్తుమస్తకము - బేర్చి వ్రయ్యగ వై చెఁ బెనుగిరి యెత్తి యానీలు వేటున నా ప్రహస్తుండు - మేనును శిరమును మెయి భూషణములు చెదరి వృత్తారిచేఁ జెలు వెల్లఁ బొలిసి - కుదిరి ధారణి గూలకొండచందమున 8080 శబడుటయు నాకపిబల ಮೆಲ್ಲ నార్చెఁ . జెడిపారి లంకఁ జొచ్చిరి దైత్యు లపుడు సురుచిరామృతవార్ధి సుతయును బోలె - హరియు_క్త మైన నిజాంగంబు గలిగి చారు వసంత మాసంబును బోలె - నారక్తపల్లపలాశాళిగలిగి వరదానశీలు నివాసంబుఁ బోలె - గర మొప్ప నధికమార్గణకోటిఁ గలిగి దీపించు నేరేడు దీవియ పోలె - రూపింప నవఖండ రూపంబుఁ గలిగి వలచినపతియొద్ది వనితయుఁ బోలె - సలలితరాగరసంబును గలిగి కడిదియై చొరరాని కానయుఁ బోలెఁ - గడునొప్పపుండరీకంబులు గలిగి సడలనిమృడునివాసంబును బోలెఁ - గడగి యాడెడు భూతగణములు గలిగి కమలా ప్తరుచినొప్ప గగనంబ &#তc - గ్రమముఁ దప్పిన తారకంబులు గలిగి 364 శ్రీ ర Q గ నాథ ర్రా వూ యు ఇ ము ద్విపద, సరభసం బైన వేసవియునుఁ బోలె - సురుచిరాంబరమణిస్పురణంబుఁ గలిగి 8070 కలిసిన శివుఁడును గౌరియు జోలె . దలపోయఁగా నర్ధతనువులు గలిగి పెక్కు-చందంబులఁ బెంపుసొంపడిరి - యక్క-జం బయ్యె రణావనిస్థలము ఆంత నీలుడు రాఘవాధీశుకడకు - నెంతయు వెసఁ జని యెరఁగె నంప్రులకుఁ బొగడొందఁ గపులెల్లఁ బొగడిరి నీలు - దెగనిరాక్షసులు భీతిలి పాటి చెప్ప విని రావణుఁడు శోకవివశుఁడై మంత్రి - జనులతో ననియెను జల మగ్గలించి. “యేవీరు లరిగిన నిట రాకలేక . యావానరులచేత నకట ! వ్రుగైదరు, వైరులవలని గర్వం బడంగింప - నేరూపమున నైన నేనె పోయెదను. " అని పేర్చి కనలుచో నామాట లెల్ల - వినియు మందోదరి వెస మాల్యవంతు కరము చేపట్టి డగ్గరి దైత్యవనిత - లిరుదెసఁ గొలువంగ నెంతయు వేడ్క నతికాయుడును దోడ నరుగుదేరంగ . ప్రతిహారు లురువడి బలసి యేతేర 8080 నాయుధహస్తు లంతంతటఁ గొలువఁ - బాయక చామర ప్రతతులు వీవ సకలభూషణమణిజాలంబు వెలుఁగ - సకలమంత్రులు తోడఁ జనుదెంచుచుండఁ గడునొప్పనీల మేఘముఁ జొచ్చు మెఱుపు - వడువునఁ జొచ్చెరావణ సభాస్థలము ఆసతి నప్ప డర్ధాసనాసీన - జేసి రావణుడు విశేషప్రియోక్తి నుచిత పీఠంబున నుండంగఁ బనిచె - నచలితమతు లగు నమంత్రివరుల మ్రొక్కిన యతికాయు మోహంబుతోడఁ - దక్కక యునిచె నొద్దనె గద్దెమీఁద నంత నక్కొలు వెల్ల నలబలం బడుగ - నింతితో నద్దానవేశ్వరుం డని యొc. *గొలువులోపల ತಿಲ್ಲು కువలయనేత్ర ! - తలఁప నెన్నఁడు రానిదానవు నీవు. వడవడ వడఁకుచు వచ్చుట లెల్లఁ - గడు(జోద్యమైనది కారణం బేమి ?" _: ముందోదరి రావణునితో శ్రీరాములపరాక్రమము దెలుపుట :యనిన మండోదరి యాత్రేపఁజూచి - "దనుజేశ ! నాకురా దరవాయి గాన 8090 వచ్చితి నేఁడు నావచ్చుట కెల్ల - నిచ్చలోపలఁ గడు నెగ్గు సేయకుము. ఆనిలోన ధూమ్రాక్షుఁ డాదిగాఁ గలుగు - మనవారు దనుజేశ మడియటకంపె యల జనస్థానంబునందు రాక్షసుల - నలిఁ దునుమాడెఁ బద్నాలుగు వేల సరి ఖరత్రిశిరులఁ జంపినవాఁడు . నరుఁడు గాఁ డంటి నానర నాథు రాముఁ డలిగి వెండియు దండకారణ్యమందు - బలవంతుఁడైన కబంధు నిర్జించె. మారీచుఁ దునుమాడె, మాయఁబోనీక - ఘోరాస్త్రమున వాలి గూలంగ నేసె. దేవహితార్థమై తివిరి రాఘపుడు - భూవలయంబునఁ బుట్టినవాఁడు ఆదినారాయణుం డతఁడు గాఁడేని - మేదిని నింతటి మిక్కిలినరుఁడు కలుగునే ? మఱి కఱకంఠునిచాప - మలవొప్ప విఱిచెఁ బ్రఖ్యాతంబుగాఁగఁ, + దమతండ్రిపనుపునఁ దపసియై సత్య . సమయంబుతో వనస్థలినుండ నతని కి 100 కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 365 سی ? దెచ్చితి వీవు శ్రీరామచంద్రుఁ - డే తెఱంగున నీకు ಸಕ್ಲೆಮಿ చేసె ، کهن: రామలక్ష్మణులతో రణ మొనరింప - నీమూఁడు జగముల నెవ్వరు గలరు ? :నలి సామభేదదానంబులు సూప - గలిగిన దండంబు గాదు పాటింప ! దండంబుఁ బాటింపఁ దలఁచెద వేని ? - దండింపఁ బడుదురె దశరథాత్త్మజులు ? దేవ 1 రాముఁడు పరదేవతగాన - నీవు ప్రెక్కు-టయెల్ల నిందగా దెందు ; శర ణన్నఁజేకొను శర ణన్న నీకు - నురుశుభం బగుఁగాని యొకకీడు రాదు ; గుణరూపదాక్షిణ్య గుణగణ కేళి - గణుతింప నలవియె కాకుత్స్థరాముఁ ? డలిగిన నిలువ రింద్రాదిదేవతలు - దలఁపవయ్యెదు నీకుఁ దరముగా దెందు ? వలదు వృథాగర్వవహ్నిఁ గూలకుము - చల మొప్ప నొప్పదు సంతాప ముడుగ నింక నైనను సీత నిచ్చుట మేలు - లంకేశ ! కులమును లంకయు నిలుపు 8110 మహనీయవాహనమణిభూషణాది . సహితంబుగా నీవు జానకి నిచ్చి యూపాక్ష నతికాయు నొగి మాల్యవంతు - భూపాలుపాలికిఁ బుచ్చు సంధికివి మతిమంతుఁ డగుచున్న మనవిభీషణుఁడు - హితబుద్ధి గావించు నీసంధి మనకు వేయునేటికి ? కార్తవీర్యతో సంధి - సేయవే ? యతని గెల్చినభృగురాము గెలిచినరాముఁడు కీ_ధాముండు - తలపోయ సంధికిఁ దగఁడె చర్చింప ?" నని దైన్యపాటుతో నాడువాక్యములు - విని రావణుఁడు కడువేఁడియూ ర్పడరఁ గలయంగ నెట్టనికన్నులఁ గోప - మొలుకుచునుండ మందోదరిఁ జూచి “హితమతివై నాకు నిన్నియుఁ జెప్పి . తతివ ! నీమాటలయం దొక్క-టైన మనసునఁ బట్టదు మగఁటిమికలిమి - ఘనుఁడనై మూఁడులోకంబులు గెలిచి దానవయక్షగంధర్వదేవాదు - లైనను వెట్టి సేయఁగ నున్న నన్నుఁ 3.120 దుదిఁ బోయి యింకఁ గోతులమర్గు సొచ్చి - బ్రతికెడినరునకుఁ బ్రిణమిల్ల మనుచు నిది యేమి మాటగా సీసభ నాడి ? - తిది నీకుఁ బాడియె ? యిక్ష్వాకుకులుఁడు ఎఱిఁగి యెఱింగి ము న్నెగొనరించె - మఱికదా తెచ్చితి మనుజేశు దేవి ? జడమతి నతనితో సంధిచేసినను . గడగి ఖరాదులఁ గడతేర్చినట్టి పగయు నీమఱఁదలి బన్నంబు నెట్టి - పగిది నీగఁగను జొప్పడు ? నటుగాన భీమబాణముల విభీషణు నినజు - రామలక్ష్మణుల మర్క-టములఁ ద్రుంచి గెలుతు నవశ్యంబు గెలుపు లేదేని - చల మొప్ప దురమున సమయుదుఁ గాని, మానవేశ్వరుతోడ మఱి సేయ సంధి - జానకి నీను నిశ్చయ మిట్టి దతివ 1 యాయింద్రజిత్తం డుదాత్తవిక్రముఁడు - నీయగ్రసుతుఁ డుండ నీ కేలవెఅపు ? నా కెదురెవ్వరు ? నాతనూభవులు - భీకరాకారు లభేద్యవిక్రములు." 3130 ఆన విని చింతించి యవనతయగుచుఁ - జనియె మందోదరి సభ నెడబాసి నీచైనయట్టి దుర్నీతి చేపట్టి - యేచందమునఁ దన్ను నెఱుఁగునే యనుచు, 366 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద రమణీయతరమైన రావణులక్ష్మి - క్రమ మేది చనియెడి కైవడిఁ దోప నారావణుండును నప్పడు గడఁగి - వారక తనపగవాండ్రకు ననియెఁ. *జిరకాల మేను నాచిత్తంబులోన - దొరకొన్నయలుకకుఁ దుది సేయువాఁడ; నాత నిపాలి కే నల్ల రుద్రుండ . నాతఁడు నాపాలి కంధకాసురుఁడు మునుకొని తూణీరమున వెలువడుచుఁ . దనరారునాయంపతండంబుఁ జూడు : కుబుసంబు లూడ్చిన క్రూరసర్పముల - నుపమింప ననువులై యొుడియురాఘవునిఁ గాలంబు పేరేపఁ గపిసేన నమి . వాలుగర్వంబున వచ్చియున్నాఁడు. اساسی نہ~ اسب ۹ ఉరుదివ్యశస్త్రాప్రయుక్తంబుగా ఁగ - నరదంబు దెండు కయ్యంబున" కనుడు 814G వారు నర్క-ప్రభావరరథం బప్ప - డారూఢగతిఁ దిన్ని యర్థిఁ దెచ్చుటయు -: "రావణుఁడు యుద్ధమునకు వెడలుట : దొలగక తనదైన దుర్తనోరథము . నెలమినెక్కిన క్రియ నెక్కి రావణుడు దిక్కు ల మింటను దీప్తిజాలంబు - లక్క-జంబై యొప్ప నరదంబుమీఁద మె అసిన తొడవుల మీఱుట్లు గొనుచుఁ - దెఱఁగొప్ప నప్ప డర్టేవారి యొప్పె, నారామబాణానలార్చులచేత . నారథంబును దాను నలిఁ గూలుకరణిఁ బటుతర నిస్సాణభాంకారములును . బటహభేరీశంఖభయదరావములు హ_స్తిబృంహితములు నశ్వఘోషములు - ప్రస్తుతిపాఠక ప్రకరరావములు నరబాల హైఁతయు నార్పులరవము - ధరణి గల్లెడు పదతాడనధ్వనులు నడరి యొుండొండ బ్రహ్లాండంబు నిండి - కడుభీకరంబులై కలయంగఁ బర్వె, ෆවී సముద్రమునకు నలుగుచందమున - నలిగె నిందునురాఘవాధీశుఁ డనఁగ 3150 మునుకొని లంకాసముద్రంబులోన - నను వేది జీవంబు లఱచుచందమునఁ గొని వచ్చితిమి దైత్యకోటి శ్రీరామ - కొను మని యొప్పింపఁ గొంపోవు కరణి భీమరథంబులు పేర్చి యందంద - రామచంద్రుని మనోరథములై నడిచె రామశిలీముఖ రాజి మైనాటి - యీమదం బుడిపెడి నింతలోపలనె త్రాగుద మిమ్ల దధారల నాడ్కి - మూఁగి యాడెడి శిలీముఖలతోడఁ గరములు కడు భయంకరములై రాము - కరములకెందు దుష్కరములుగాక కర మొప్పఁగా సముత్కరములై యపుడు - కరికోట్లు వసుమతిఁ గంపింప నడిచె. వలనెల్లఁ దప్పె రావణునకు రణము - వలన జయంబు మా వలన నెక్కడిది ? వలనేది కూలు రావణుఁ డనుమాడ్కి - వలనొప్పహయములు వ్రాలుచు నడిచె. వ్రాలిన రాఘవేశ్వరుని బాణాగ్నిఁ - గ్రాలుబలం బెల్లఁ గాలుబలంబు, 3160, అవిన చందంబున నార్చుచు నడిచె - ఘనతరం బై నట్టి కాలుబలంబు కాలమేఘంబులకరణి నొ ప్పగుచు . శైలంబులో యనఁ జతురత మెఱసి పళయకాలమునాఁటి భానుబింబముల - కొలఁది మీఱిన మిడిగ్రుడ్డులతోడఁ కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 36了 గటములు నుదురులు ఘనదంష్ట్రములును.బటుకేశచయము నొప్పఁగఁ జూడ నపుడు ప్రళయకాలానికైన భయముఁ బుట్టించు - చలమును వికృత వేషములును మెఱయఁ బెక్కా-యధంబులుఁ బెక్కుమాయలును - బెక్కు తేజంబుల పెక్కువ గలిగి యే మేమె రాము జయించెద మాజి - నే మేమె యని యస మెక్కినవారు, రాక్షసవీరులు రాక్షసాధిపులు - రాక్షసేశ్వరునితో రణబాస లిచ్చి పరఁగంగ నార్చుచుఁ దిటు నినాదములు - నురువడి మ్రోయుచు నురుబలోన్నతిని నడువంగ నప్ప డున్నతశ_క్తి మెఱసి - నడనడ వడకి వానరులెల్లఁ గలఁగ 8176 నినవంశునకుఁ ద్రోవ యిచ్చుట కలిగి - వననిధి నింకింప వడి నేగకరణి నినుఁడ నీతనయుండు నీరాముఁ గూడె - నని యర్కు ఁ గబళింప నరిగెడు మాడ్కి-c దనయురవడి సముద్రంబులు గలఁగఁదన ప్రతాపంబునఁ దపనుండు మూయఁ దెగువ యెల్లను ముఖదీపులఁ దోఁప - మగటిమి జయలక్ష్మీ మఱి పొందుబాయ నారవం బునఁ దాను నాజికి వెడలే . నారావణుం డట్టహాసంబు చెలఁగఁ బెక్కొ-యుధంబులఁ బేర్చుదీధితులు - మిక్కి-లి కన్నులు మిఱుమిట్లు గొలువ ప్తంబి వాయువులచేఁ బడగలు టెక్కి- - యంబులు మిన్నం ది యందందఁ గ్రాల ఘనతర భీషణాకారంబు తోడ - ననయంబు నందంద నార్చుచు రాము బాణానలంబునఁ బాల్పడనున్న - ప్రాణంబులను దృణప్రాయంబు 寄3 వారణ లే కటు వచ్చుచునున్న - దారుణాసురసీమఁ దప్పక చూచి 3180° రావణానుజుతోడ రఘురాముఁ డనియె . “నీవచ్చుచున్నవాఁ డెవ్వఁడో వీఁడు ? మిక్కి-లి సత్త్వసమేతుఁడై కడిమి - పెక్కువ లింతయు c బేర్చినవాఁడు" అనిన విభీషణుం డారాముఁ జూచి - “దనుజనాయకుల నందఱి వేఱు వేఱ వినుము శ్రీరఘురామ ! విన్నవించెదను.దనరంగ" నని వారిఁ దగఁ జెప్పఁ దొడఁగె. “వాఁడె సింధుర గంధవారణేంద్రంబు - వాఁడిమి నెక్కి- యుజ్జ్వలుఁ డైనవాఁడు ఉదయార్క-బింబసమజ్జ్వలాస్యమున - నొదవినఘనరోష మొప్పినవాఁడు పౌరి( బొరి నంకుశంబున నియమించి - కరి ఝాళి సేయింపఁ గడఁగెడువాఁడు ఉరువడిఁ జనుదెంచుచున్నట్టి వీరుఁ - డురు బలాఢ్యుని గంటె యూపాక్షుఁడతఁడు : కడునొప్ప భీకరఘంటారవంబు - లడరిన రథమెక్కి యావచ్చువాఁడు పోరులఁ బెక్కండ్రఁ బొరిగొన్నవాఁడు - ధారణీశ్వర ! మహోదరుఁ డనువాఁడు : భరితరత్న ప్రభాపటలంబుతోడఁ - బరువైన యరుణంపుఁ బక్కెర వెట్టి గరుడవేగంబున ఘనమైన యట్టి - తురగంబు నెక్కి యుద్ధురవృత్తితోడఁ జను దెంచువాఁడు పిశాచనాథుండు - ననికి నీతని కెదు రగువారు లేరు మిక్కిలి కడిమి మై మెఱసి సింహంబు - నెక్కి శూలముఁ బిట్టి యేతెంచువాఁడు అని మీఁదివేడుక నలరినవాఁడు - దినకరకులనాథ ! త్రిశిరు డన్వాఁడు 368 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద పృథులఘంటారవస్బీత మైనట్టి - రథ మెక్కి వడి గుణారవము సేయుచును ఘనసర్ప కేతువు గలిగినవాఁడు - ఘననీలతనుఁడు రాక్షసుఁడు కుంభుండు కనకమహామణి ఖచితంపుఁ బడగఁ - దనరారు చిత్రరథంబుపై నెక్కి యరుగుదెంచుచు నున్నయా రాక్షసుండు - గురుశ_క్తియుతుఁడు నికుంభుఁడు దేవ ; యనలసన్నిభమైన యరదంబు నెక్కి - ఘనగర్వమున మీఱి కయ్యంబు సేయఁ గలవాఁడు వాఁడె ? యీకపిసేనదిక్కు - సౌలవక విషదృష్టిఁ జూచుచున్నాఁడు శర మటు వింటితో సంధించుకొనుచు - నరుదెంచువాఁడు నరాంతకుం డధిప ! భీషణరూపమై పేర్చువాక్యముల - రోష మెక్కెడి మిడిగ్రుడ్డులతోడఁ గరివక్రముల ఘోటకపవక్త ములను - హరివక్రముల గిటివ్యాప్రవక్ర කළු నురగవక్రమ్లలఁ, నుష్టవక్రములఁ - గర ముగ్రులైన రాక్షసు లుత్సహించి కొలువ భూతంబులు గొలువ ఫాలాక్ష - నలవొప్పవాఁడు దేవాంతకుం డధిప ! ఘన మైన ఘోషంబు గలపై ఁడిరథము - దనరార నెక్కి యుద్దండభావమున నతితృణీకృత లోకుఁ డై గుణారావ - మతిశయిల్లఁగఁ బుట్టి నంత నుండియును నెన్నఁడు నోటమి యెఱుఁగనివీయఁ - డన్నర భోజను నాత్త సంభవుఁడు అరుణచందనము మే నలఁదినవాఁడు - తిర మైనయరుణంపుదృష్టులవాఁడు 8210 సంధ్యాంబుదము వంటి చాయలవాఁడు - వింధ్యాచలము వోలె వెలసినవాఁడు కోటానకోటుల గొడుగులచేత - మేటిచామరముల మెఱసినవాఁడు అవధరింపుము దేవ ! యతికాయుఁడతఁడు - అవనీశ ! యాజిలో నధిక కూరుండు : భూరిసితచ్ఛత్రములు పదివేలు - చారుచామీకర చామరావళులు పరగంగ సింగంపఁబడగతో గ్రాలు - పరపైన ఘోటకప్రతతుల నొప్ప నరదంబుమీఁది గుణారవం బెసఁగ - భరిత శస్త్రాస్త్రసంపద దేజరిల్లి యజునివరంబున నఖిల దేవతల - భుజబలసీృతుఁడై పోరి తో చ్సే సురపతిప్పరిఁ బట్టి సౌంపారునట్టి - వరగర్వమునఁ జాల వ్రాలినవాఁడు నిచ్చట మనమీఁద నిడిన చూ పడర - వచ్చుచునున్నాఁడు వాఁ డింద్రజిత్తు : ఇంకఁ జూ పెదఁ జూడు మినకులాధీశ 1 - లంకాధినాథు నల్లసిత ప్రతాపఁ 3226) గనకరత్నప్రభాకలితతండముల - నొనరినచామరంబులు నల్లసిల్ల సౌలవక పండైండుసూర్యబింబములు . గలయంగ దశకంబుగాఁ గరఁగించి చేసినపగిది విచిత్రరత్నాంకు To భాసురకోటీరపబ్ల్కీ నొప్పారి మహనీయతర మైన మణికుండలమున - మహిమ దిక్కు-ల నెల్ల మట్టాడుచుండ రోషమహాదృష్టిరోచులఁ జాల - భీషణాకారతc బేర్చినవాఁడు f హరుఁ డున్నకైలాస మగలించినాఁడు - సురకామినులఁ జేరఁ జొనిపినవాఁడు లోకంబు నెల్లఁ బెల్లగఁ గెల్చినాఁడు - పాకశాసను ననిఁ బరపినవాఁడు కావ్యము యుద్ధ కా 0 డ ము 369 ఐరావతము దంత మాడినయురము - తో రమణీయమై తోఁచినవాఁడు ముల్లోకములఁ దనమూర్తిచే హల్ల - కల్లోలమై పడఁ గలఁచినవాఁడు వాఁడు సేనామధ్యవర్తి యైనాఁడు - వాఁడు పో దేవ ! రావణుఁ డనువాఁడు" 8280 ఆని విభీషణుఁ డోలి నందఱఁ జెప్ప - విని రాఘవుఁడు కడు విస్త్మయందింది "హరిహరి : చిత్త మీయసురేశ్వరుండు - సరిలేనియట్టి తేజంబె యాపైన యట్టిచందంబువాఁ డసురులయందు . నిట్టి తేజోధనుం డెవ్వఁడు గలఁడు ? కడుఁగ్రూరకర్తుండు గాకుండెనేని ? - బుడమి కింతటికిని బూజ్యుండుఁ గాఁడె ? పరికింప నిందఱు పర్వతాకృతులు o నురుశ_క్తిగలిగిన యోధులు క్రూర చరితులు మఱి వీని సైనికు లెల్లఁ - గరము భీషణులు రాక్షసవీరు" లనుచు ను గ్రలోచను ః్చ నాకో గ్రుచాపంబు - నిగ్రహ క్రమకళానిపుణుఁడై నృపుఁడు ధరియించి కడకతో దాను లక్ష్మణుఁడు - వరబాణచయములు వరుస నుప్పొంగఁ గోపించియును ధర్మగుణముఁ జేపట్టి - రీపార్టివులకు నీఁ డెవ్వరు నాఁగ ; నారావణుండును నఖిలని శాట - వీరుల వీక్షించి వినుఁ డని పల్కె. 3240 “నగరివాకిళ్ళ నున్నతితోడఁ బెద్ద - మొగసాలలందును మోసంబు లేక కడుసురక్షితముగాఁ గావలియుండుఁ - డడరి యీలంకలో నందఱుఁ బీ తి నేనును మీరును నీకయ్యమునకు - మానుగాఁ బోయిన మఱి వలీముఖత లంకలోఁ జొచ్చిన లావేమి సేయు - శంకింప వలవదు చను" డన్నవారు చనిరి రావణుఁడును జటులవేగమున - ధనువును నస్రముల్ ధరియించి పేర్చి కార్చిచ్చువనము లు గ్రంబుగా గిట్టి యేర్చుకైవడి దో(ప నిమ్లలఁ గిట్టి జగతీతలము నాకసముఁ దాఁకుకరణి - నగచరసైన్యంబు నదరంటఁ దాఁకి యిది ధరణీభాగ మిది వియత్తలము - ఇది దిశావలి యని యేర్పడకుండ నతినిశితాస్త్రంబు లందంద ఁ బరపి - యతులబలోదగ్రుఁడై దశౌ ననుఁడు కలఁచి కొందల మందఁగాఁ జేసి కపులఁ - జులుకcగా ఖండించి చూర్ణంబు చేసి నెమ్లులు మజ్జంబు నెరసియు మెదడు - గ్రమి నెత్తురు నేలఁ గలయంగ నించి తనరి యార్చుచు గుణధ్వని దిక్కులందు - నించి ఘోరాజిలో నెఱయఁ బేర్చుటయుఁ బడియెడువానరుల్ భ్రమయు వానరులు - మడియు వానరులును వ్రుగ్గువానరులు నొరలు వానరులుసు నులుకు వానరులు - నరచు వానరులు రూపలన వానరులు గలిగినసంగరాంగణభూమిఁ జూచి - తలఁకిరి సురలు చిత్తంబులు బెదరc గాలకాలా నలకాలదుర్వార - కేళికరాళుఁ డక్షీణుఁడై యపుడు పేర్చుకోపంబున భీషణుం డగుచు - నార్చుచు నున్న దశాననుఁ జూచి యతనికి నెదురుగా నరిగి సుగ్రీవుఁ - డతిరయంబున నొక్క యుగ మెత్తివైచె నారావణుండును నదిమధ్యమునను - భూరిశరంబులఁ బొడిసేసి మఱియు 24 ·370 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నౌండొండ ఘనదీప్త లొడవ నాకసము - నిండి మండుచునుండ నిశితా ప్ర మినజు నురమూడ నేసిన నుచ్చి యాయమ్లు-ధరఁగాడె నత్తఱి దానవు లార్వఁ దరుచరు లెల్ల నుద్ధతి బాష్పధార లురుళింప నర్కజుఁ డొరలుచుఁ గూలె భుజబలాఢ్యుఁడు శరభుఁడు ఋషభుండు - గజుఁడు గవాకండు గవయుండు నలుఁడు జ్యోతిర్త్ముఖం డది చూచి కోపమున - నాతతగతిఁ బర్వతావనీ జముల నడరించి రతనిపై నవియెల్ల నతఁడు . నడుమనే తునిమి వానరుల నేడ్వురను నొక్కొక్క-యమ్లుల నుర్వరమీఁద - గ్రకు, నఁ జచ్చినగతి నుండ నే సె. నా లోన హనుమంతుఁ డాయో ధపతులు - గూలుటయును జూచి కోపంబుతోడ నసురాధినాథుని యనదంబుమీఁది - కసమున లంఘించి యతనితో ననియె. “దేవేందుఁ డాదిగా దివిజులనెల్ల - రావణ ! మఱి యక్షరాక్షసకోటిఁ ద్రుళ్ళడంచేతి నని త్రుళ్లేద వీవు - చెల్ల దురోరి ! నీ చే వడగింతు 3270 నున్నతిఁ జిరకాల ముర్విపై బ్రతికి - యున్న నీమీఁద నాయున్నతంబైన వల కేలు నేఁడు రావణ ! యిదె చూడు . మలమి సాగెడు దనయంతన పేర్చి యిదె నిన్ను బొరిఁగొని యేచి యంతకుని - సదనంబు కనుపక సై (పను నిజము" అని పేర్చి పలికిన హనుమంతుమాట - విని రావణ ఁడు క్రోధవికృతాస్యుఁ డగుచు “గలితనంబును లావు గలదేని నీవు - నలు వొప్ప నుప్పొంగి నను మున్ను బొడిచి పేరు గొమిటమీఁదఁ బేర్చిన నీదు - శూరతయును లావుఁ జూచి యే నేచి పొడిచెద" ననుడు నద్భుత శౌర్యుఁ డగుచుఁ - గడఁగి మారుతి దశకంఠునిఁ జూచి “దేవదేవుడు రామదేవుండు పనుప . నీవీటిలో మేదినీపత్తి వెదకి o తడయక పొడగాంచి తగ విన్నవించి - వెడలి యేఁ బోవుచో విక్రమ స్పురణ పీతోఁట నుగ్గాడి నీలంకఁ గాల్చి - సీతనూభవుఁ జంపి నిన్ను దట్టించి 3280 యుక్కున నిలిచి దైత్యులు చూచుచుండఁ - జక్క- నెప్పటిక్రోవ జన్ననా లావు నేఁడు చూచెద వని నీవాఁడె దుబ్బి . నాఁ డెందుఁ బోతివి నాకారి ! నీవు " అనవుడు కోపించి హనుమంతు వక్ష - మనువొప్పఁ బొడిచెనయ్యసురేశ్వరుండు పొడిచిన స్రుక్కియుఁ బోనీక యతఁడు - పిడికిట రావణుఁ బెట్టుగాఁ బొడిచెఁ బెనుగాలి 1యడఁచిన బిట్టు కంపించు - ఘనవృక్షమును బోలి కంపించె నసుర యంతట నొచ్చిన యసురేళుఁ జూచి - యెంతయు నార్చి రయ్యింద్రాదు లెల్ల దనుజాధి పతియు నంతనె మూర్చదెలిసి - హనుమంతుఁ జూచి యిట్లను “నీ బలంబు గడు మెచ్చవచ్చు నీ ఘనముష్టిహతిని - గడఁకతోఁ బ్రేతలోకముఁ జూచి వచ్చె డేవారి " యనుడు నద్దీరాత్తుఁ డ నియె . “రావణ. విను మీవు ప్రాణంబుతోడ నున్నవాడ విదేల ? యురక నాలావు . సన్నుతించెదు లజ్జ జనియింప నాకు * 3290 నని పల్కి "సీవు న న్నట్లు పిడికిటను-గొను మొనపో"టన్నఁ గొను మని యతఁడు కావ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము 371 ననయంబు కోపించి యనిలనందనుని - ననుపమాశనికల్ప మగు ముష్టి నార్చి వక్షంబుఁ బొడిచిన వడి మూర్ఛనొంది - యక్షణంబునఁ ಡ್ರಿ నవనిపై నతఁడు నరిమురి హనుమంతుఁ డటుకూలుటయును - నెరసి రావణుఁ డంత నీలాపై జనియె. హనుమంతుఁడును మూర్చ యంతలోఁ దెలిసి-దనుజుండు నీలపైఁ దఱుముటఁజూచి "యెటుఁ బోయె" దని పిల్చి యెదురుగా నిలిచె-నటు తన్నుఁ గిట్టి పెళ్లార్చుచునున్న మనుజాశనునిమీఁద మలయశృంగంబు - గొనివచ్చి నీలాండు కోపించి వైవ నడుమనె దునుమాడె నాకారి దాని - నెడపని కడకతో నేడమ్లు లేసి వెండియు నీలుండు విపులకోపమునఁ . గొండలు దరువులు గొని వైచుటయును వాని నన్నింటి రావణుఁడు చూర్ణములు - గా నిశితా ప్రసంఘంబుల దునిమి శి300 నీలుని మేనఁ గ్రౌన్నెత్తురు లొలుక . వాలికయమ్లులు వడి ఁ బెక్కు- ਠੰਡ నేసిన నొచ్చియు నింత గైకొనక - గాసిల్ల నీలుండు కడు లాఘవమున ధారణి దైత్యులు దల్లడం బంద - వీరుఁడై దానవవిభుతేరి కుజీకి పొలుపొంద నప్ప డద్బుత శ_క్తిమెఱసి - నిలిచి చలంబున నిగిడి యుప్పొంగి వడిఁ జేర్చి దానవధ్వజమున కెగసి - పొడి చేసి చాపాగ్రమునకు లాగొప్ప నెగసి చలంబున నె క్కెడలించి - మగిడి రావణు ఘనమకుటముల్ క్రొక్కియురభుజనిజవిక్రమోన్నతి మెఱసి - సురసిద్ధసాధ్యులు చోద్యంబు నొంద నొకమౌళిపైనుండి యొకమౌళి వ్రచ్చి - యొకమౌళిపై నుండి యొకమౌళి యూచి యొక మౌళిపై నుండి యొకమాళి డుల్చి - యొకమా"ళిపై నుండి యొకమౌళి దన్ని మకుటంబు లన్నియు మట్టి మల్లాడి - యకలంకు డై నీలుఁ డంతటఁ బోక 3310 వారక తనుఁ బట్ట వచ్చిన సూక్ష - మై రావణునిఁ జూచి యందంద నగుచు గొడుగులు ద్రుంచి గ్రక్కు-న మీఁదఁ ద్రోచి . పొడిగా ఁగఁ జామరంబులు ద్రుంచి వైచి విఱుగంగ నరదంబు వీఁక దాటించి - కరకరితోడ నుత్కంఠ దీపింప దనుజేశు నురుముష్టి దాఁచి హారములు - పెనచి రాదిగిచి యాపృథులవక్షంబు జరచి యందంద యుత్సాహంబు మెఱసి - యురక నీగతి నాఁడుచుండుటఁ జూచి తరుచర సేనలు దైత్యసేనలను - బొరిఁబొరీ నద్భుతంబుగఁ జూచుచుండ వెఱగంది రారామవిభుఁడు లక్ష్మణుఁడు - మఱి రావణుం డంత మహితాగ్నిశరము నయ్యెడ నారితో నలుక సంధించి - యయ్యగ్నిసుతుతోడ ననియె మండుచును "నీలాఘవము లెస్స! నిన్ను మెచ్చితిని - నీలాఘవమె నాకు నెడపక చూపు మిదె వచ్చె సొబాణ మినవహ్ని రుచుల - బ్రదికెడుచందంబుఁ బరికించి కొనుము "3320 అని యేయుటయు నీలుఁ డగ్నిబాణమునఁ - దను వెల్ల మండుచు ధరణిపై ఁ బడియె నగ్మిపుత్రుఁడు దాన నాతీవ్రశరపు - టగ్నిచేఁ జావక యవశుఁడైయుండె నంత ధనుర్దోష మడర సౌమిత్రి - యంతకు గతిఁ బేర్చి యద్దెత్యుఁ దాక سته 372 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపడ నగుణారావంబు నతని సాహసము . నగ్గించి యతనితో ననియె రావణుఁడు /Y “పిన్న వై యుండీయుఁ బేర్చుచు ననికి - సన్నద్ధగతి నీవు చనుదెంచు బొప్పఁ బుచ్చెద నంతకు పురికి లక్ష్మణుఁడ ! - యిచ్చంద మున నిల్వ మించుకతడవు" అనవుడు విని రాఘవానుజుం డనియె - “దనుజాధముఁడ ! యీవృథాగర్వమేల ? డాసినవాఁడ మూటలు సెప్ప కిప్పడు - చేసి చూపుదుఁగాక ! చెలఁగి నీలావు" అనిన సౌమిత్రి నేడమ్లుల నేసె - దనుజునియమ్లు లద్ధతి లక్ష్మణుండు o నడుమనె తుంచిన నాకారి యప్ప - డడరెడుకోప మదగ్రమై పర్వ, 8330, دستا المسN ఘనతర జ్యానాదకలితంబుగా ఁగ - ననయంబు నిగడించె నిమ్లలవాన నయ్యంపతండంబు లందందఁ ద్రుంచి - వెయ్యేసిశరములు వెస నేసె నతఁడు నాయస్త్రములకు మా తైనయస్త్రముల - నేయ నేరక దానవేశ్వరుం డపుడు తలకొని యొుక బ్రహ్మదత్తబాణమున - లలితవక్షం బేయ లావెల్లఁ దూలి విల్లూతగాఁ గొని వేగంబె తెలిసి - పెల్లుగా నార్చుచుఁ బేర్చి లక్షణుఁడు R- *مہم oیم ఘనబాణ మొకట రాక్షసనాథువిల్లఁ - దునిమి యంతటఁ బోక దోర్బలం బెసఁగ మూఁ డగ్ను లనఁ బోలు మూఁడుబాణముల - వాఁడిమి మీఱంగ వడి వక్షమే సె. నేసిన మూర్చిల్లి యింతలోఁ దెలిసి - యాపన్నస్పత్త్వసమగుఁడై కదిసి كسلا لسبيا لاطستہ ومهم తనవిల్లు విఱిచిన దానికి నసుర - మనములోఁ జాల విస్త్మయమును 5"○○ కలుషించి నిచ్చలు గంధపుష్పముల - నలవడఁ బూజింప నమరినదాని 3340, నిలయు బ్రహ్లాండంబు నెల్లదిక్కు-లును - వెలుఁగొందు మంటల విలసిల్లు దాని | నడరెడు పదికోట్ల యశనులఁ బోలి - కడుబెట్టిదప హైఁతగలిగిన దాని నలినమిత్రుని కిరణంబులకంటె - వెలుఁగొందుమంటల వేఁడిమిదాని ననిమిషు ల్వెఱఁగంద నా బ్రహ్లా శక్తి ... ኧ°&) లక్ష్మణునివైచెఁ గ్రూరుఁడై పేర్చి వైచినఁ గాలాగ్ని వడువునఁ బెద్ద - యేచి వజ్రమునకు నెక్కడై నిగిడి యనిమిషావలి యెల్ల నాహారవంబు - లొనరింపఁ బరి తెంచు ను గతఁజూచి. المسبلا వారింప నములవాన లక్షణుఁడు - ఘోరతరంబుగాఁ గురియంగ దోచి مسيح\ تیس سے تھی -: లత ణుఁడు మూర్సిలుట : ఙ్మణుఁ ခ်ျ)ဒီ့် యది వచ్చి భుజమధ్య మాడ లక్ష్మణుని - వదలక తాకిన వసుధపై బడియె. నరిగి దశాననం డంత లక్ష్మణుని - నిరువది చేతుల నెత్తఁ జూచుటియు నాతఁడు విష్ణుని యంశజుఁ డగుట . నేతెఱంగున వాని కె త్తరాదయ్యె. 3350, నత్తఱి రావణుం డంతరంగమున - నెత్త రాకుండిన “నేను గైలాస మెత్తి త్రిలోకంబు లెల్లను నెఱుఁగ - నిత్తఱి నాస్పత్త్వ మెల్లను దరిగె, మఱియన్ మేరుపునైన మందరంబయిన - నెఅయనెత్తఁగనోపు నిజశ క్తివ్వాడ వీఁ డింత వేఁ గౌట విస్తయం" బనుచుఁ - బోడిగా గరములఁ బూస్. రావణుఁడు." అతులసత్త్వోన్నతి నందంద నెత్త - మతిలోనఁ గోపించి మారుతి గడఁగి, కావ్యము 韓 యు ద్ధ కా ం డ ము 373 పsు తెంచి నిర్ధాత పటుమ ఫ్లి నార్చి - కఱకురాక్షసుని వక్షస్థలి ක?ෆෆc :బొడుచుటయును మూర్చఁ బొంది రావణుఁడు-కడుదూలి యంత మోకాళ్ల హైవగను బడియెఁ బికిందికిఁ బద మిడ లేక - పడినరావణుని యొప్పటిభంగిఁ జూచి యార్చిరి దేవత లప్పడు కపులా - పేర్చిరి రాక్షసు ల్బీతిఁ గీడ్వడిరి పావని యుట విష్ణుభక్తండు గాన - రావణునకు నెత్తరాని లక్షణ్ణుని 3360 గురుసత్త్వమున నెత్తికొని పోయి రామ - ధరణీతలేశుముందఱఁబెట్టె నపుడు రాము తేజమునఁ బరాజిత మగుచు - సౌమిత్రినాటిన శ_క్తియు నూడి యసురేశరథమున కరిగే సౌమితి . యసమానబలశాలిమై మూర్ఛ దేరె నట రావణుండును నటు మూర్చ దెలిసి - చటలబాణాసనసన్నద్ధుఁ డయ్యె సౌమిత్రి యటు పరిశ్రాంతి నొందుటకు - నామర్కటులు భీతి నడరి పాఱుటకు _: "రావు రౌవణుల ప్రథమయుద్ధము :రావణుఁ డేచి పై రాకకు రామ - దేవుండు కోపంబు దీపింపఁ బేర్చి భీకరగుణరవస్పీతుఁడై వేగ - నాకారి కెదురుగా నడచుటఁ జూచి యనిలతనూభవుం డనియె రామునకు . “నినకులాధీశ్వర ! యీ రావణుండు ఆరదంబుపై నుండి యాలంబు సేయ . వెర వగునే నీకు ? విభుఁడ ! గాల్నడవ నామీఁద వడి నెక్కి నాకారి కెదుర - రామ ! విచ్చేయుట రాజధర్తంబు" 3370 అనవుడుఁ గడఁకతో హనుమంతు నెక్కి - యనిమిషకరిమీఁది యమరేంద్రకరణి నొప్పి గుణధ్వని యొప్పారఁ జేసె - నప్పడు కోపించి యాటోప మొప్ప రావణుఁ డుగ్రుఁడై రాము నీషీంచి - పావకజ్వాలో గ్రబాణజాలములు గురిసిన రాఘవక్షోణీశుఁ డలిగి . యురుబాణతతులేసి యురువడి వాని నింద్రారి తెగనేసె నేసిన రామ . చంద్రుఁ డుద్ధతి నర్ధచంద్రబాణమున దనుజేశు కోదండదండంబు దునిమి - సునిశిత భీకరాశుగపంచకమున మర్మము ల్నొప్పించి మఱియును నొక్క - ధనువును జేకొని దశకంధరుండు పటు బాణ మొక్క-టఁ బవననందనుని - నిటలస్థలం 33 నిపుణుఁడై మెఱసి యని లజఫాల ముగ్రాస్త్రంబు దాఁకఁ - గనుగొని కోపించి కాకుత్స్థకులుఁడు భల్లంబు దొడిగి యాపజ్ల్కికంధరుని - విల్లంతలోన నె విఱుగంగ నేసి 8880 యొక్క-ట సారథి నొకట నశ్వముల - నొక్కట నరదంబు నొకటఁ బతాక మొక్కట గొడుగును నొకట వస్త్రములఁ - గ్రక్కు-న నేసి చూర్ణములు గావించి మనుజనాయకుఁడు సమం త్రకళరము - దనుజుని వక్షంబు దాఁక నేయుటయు నారామశరమున నారావణుండు . వారక కడునొచ్చి వడవడ వడఁకి యనికి నిశ్చేష్టితుం డగు దశకంఠుఁ . గని యర్ధచంద్రమార్గణ మరివోసి డశదిశలందును దనరినదైత్యు - దశ యడఁగించుచందముఁ జూపకరణిఁ 874 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపదు. ద్రిదశులు మెచ్చు నుద్దీప్తకోపమునఁ -. బదిమకుటంబులు వడి డొల్ల ੇ। నేసిన మదిలోన నెంతయు స్రుక్కి- to భాసురమకుట ప్రభావలి ూసి గ్రద్దనఁ జేయు నక్కయ్యంబుదక్కి - తద్దయుని శ్చేష్ట దశకంఠుఁ డుండె, నప్పడు రాఘవుం డనియె రావణున - “కిప్పడు కపులతో నిబ్బంగిఁ బోరి 3390 కడు డస్సినాఁడవు గాన నిజాజంప ; విడిచితి నీవింక వేగంబె చనుము. పో లంక" కనుడు నప్పడు చిన్నవోయి - యోలిన వేడినిట్టూర్పులు నిగుడ మండెడికోపంబు మలఁగి చింతించి - దండిగర్వము దక్కి దశకంధరుండు బలమెల్లఁ బొలిసి దర్పము పేర్తి దూలి - వెలవెల బాఱుచు విరథుడై నడిచి పెదవులు దడపుచు బివ్రుడిగొనుచుఁ - గదరినతి గద్దదకంఠుఁ డగుచుఁ జేరి యొండొరువుల చేతులు చరచి - బోరన నవ్వుచు భూతంబు లార్వ గురువులు వారుచు గునిసి యూడుచును . గెరలి వానరకోటి గేలి సేయంగఁ గఱు కెల్ల నుడిగి యొక్కరుఁడును వేగ - పఱచి యాలంకలోపలఁ జొచ్చె నపుడు. అటు లంకలోపలి కరిగి రావణుఁడు . పటుతరం బగు చింతపడి తల్లడిలుచుఁ బంచాననంబుచేఁ బడియుఁ జావునకు - నించుక తప్పిన యేనుఁగు పగిది 3400, గరుడుని కగపడి క్రమ్మఱ బ్రతికి - సురిగి పోయిన దంద శూకంబు వోలె స్పీతవిద్యుత్ ప్రభాభీలకీలముల నాతత బ్రహ్లాదండాతిశయంబు లగు రామబాణంబు లడరి ప్రాణములఁ - దెగటార్చు చునికి చింతించి చింతించి. యుడుగని వేఁడినిట్టూర్పులఁ ಪಲ್ಲ - వడిగాలిఁ బోలి యవ్వల నైన సుడియఁ దలకొన్న సిగ్గున దైర్యంబు దూలి . కొలువులోపలి దైత్యకోటి నీమీంచి “నా లావుకలిమి దానవవీరులార 1 - నేలతోఁ గలియుట నేడు పోఁ గలిగె, సహజ పరాక్రమశాలి యొక్కరుఁడు - మహిమీఁదఁ బుట్టి రామక్షితీశ్వరుఁడు ম্যe88 యుద్ధములందు సురసిద్ధసాధ్య - గరుడగంధర్వరాక్షసపక్షి యక్ష కిన్నరోరగమృగకింపురుషులును - నన్ను జయింప నెన్నఁడు లేకయుండ వరము గాంచితి బ్రహ్లావలన నేనపుడు : - సరకు సేయను నరసమితి మోసమునకి410 నావెూ స మెల్లను నాకుఁ బై వచ్చె - నేమని చెప్పదు నీదురవస్థ 7 కోట మీ రేమఱ కుండి వాకిళ్లఁ - బాటించి యెంతయు బలుకాపు లిడుఁడు దురము లోపలఁ బహస్తుఁడు మొదలైన - యురువీరు లందఱు నొగిఁ బోరిపడిరి. మఱి యింక రామలక్షణుల జయింప - నెఱవీరుఁ డెవ్వఁడు నిజగతి జగతి బహుసంగరాంగణపరిణతుం డైన - సహజళూరుఁడు రామజనపాలమీఁద నడువ నేర్చిన యట్టి నాతముఁ డైన - కడిఁదివీరుఁడు కుంభకర్ణుండు గాక Г వినుతింప మఱియొండు వీరుండు గలఁడె" - యనుచు నద్దశకంఠుఁ డందఱఁ జూచి నెఱయంగ నిరుమూఁడు నెలలు నిద్రించి - మణి మేలుకొని సభామంటపమునకు. కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 375 నలరి యేతెంచి మంత్రాలోచనంబు . పౌలు పారఁగాఁ జేసి పోయి క్రమ్లఅను *3 (ご会 తొమ్మిదినాళ్ల నిద్రమై నున్న - వాఁడు శత్రులనెల్ల వధియింపఁ గలఁడు 3420 — . కుంభకర్ణుని నిద్ర మేల్కొనఁజేయుట :ఆతని మేల్కొల్పి యతులవి క్రమని - నే తెఱంగున నైన నిటకుఁ ?○" ござ3)3 బహుగంధపుష్పముల్బక్ష్యభోజ్యములు . బహువిధంబులఁ గొని పఱచి రాక్షసులు ఆతతానంతభోగాస్పదం బగుచుఁ . బాతాళమును బోలెఁ బరఁగినదాని మహనీయశతకోటిమహిమచే నిందుఁ . మహితాలయము పోలె మాన్పైనదాని నిఖిలంబునందును నెగడు తేజమున - శిఖినివాసము పోలెఁ జెలు వైనదాని సమధికంబైన భీషణవృత్తి గలిగి - యమనివాసము పోలె నమరిన దాని వివిధ మేదోమాంసవితతిఁ గవ్యాదు - భవనాంగణము పోలి భాసిల్లదాని నిరుపమతరవారుణీయుక్తమగుచు - వరుణాలయము పోలె వాలినడాని దిరమైనయాసుగంధీస్పర్శనమున - మరుదాలయము పోలె మానైన దాని విలసిత నిధులచే వెలసికుబేరు . నెలవునుబోలె వర్జిత మైనదాని 3430 నురువిభూతికి నెల్ల నునికి పట్టగుచు - హరునివాసము పోలె నమరిన దానిఁ గలిగినపద్ద్మరాగ ప్రభావళుల - నలువ యున్నెడ పోలె నలరిన దాని నఖిలదిక్కుల యోజనాయుతం బగుచు - సుఖతరంబగు గుహ ఁ జొచ్చి యచ్చటను ఆవిపులపు టూర్పు లడరినఁ దూలి - లావున నెట్టకేలకుఁ జేరఁ బోయి కడునొప్ప నెంతయు గరగరి కైన - వెడలుపుగల హేమ వేదికమీఁద నంసంబుతోఁ గపోలాంగంబుఁ జేర్చి - హంసతూలికతల్పమందుశయించి యుడుగక తఱుచైన యూర్పులతోడఁ - బెడఁగైన యాఘర్ష్మబిందులతోడఁ గర మొప్ప మోడ్చిన కన్నులతోడ - దఱుచైన కపురగందపుఁబూఁతతోడ నురమున నెంతయు నుజ్జ్వలం బగుచు - నెరసిన మణిహారనికరంబుతోడ సల్లలితానందసంపదతోడ - నెల్లప్పడును దన్ను నెఱుఁగమితోడ 3440. పరసనిద్రాంగనా సంభోగకేశి - బరిణమించినభంగి భాసిల్లవాని పలుమఱు ది విజుల భంజించునట్టి - కల లర్థిఁ గను కుంభకర్ణునిఁ *く3Dö కని యిట్టివానికి ఘననిద్ర యుంచే - వనరుహాసనుఁ డని వగచుచు నపుడు ఆతనిముందట నన్నరాసులును - బ్రాఁతిగా మహిషవరాహమాంసములుc. బ్రోసి యంచితగంధపుష్పార్చనములు - సేసి ధూపంబులు చెలు వొప్ప నిచ్చి పౌరిఁబొరి బహుదీపముల నివాళించి . కరములు మొగిచి పొగడ్డలు నెఱపి పిడుగులు హైసిన పెక్కువకంటె - నెడప కార్చుచు బొబ్బ లిడుచుఁ జీరుచును నురువడిశంఖంబు లూఁదుచు బెట్టు - మొఱయంగ నిస్పాణములును భేరులును జెంది వ్రేయుచుఁ దోన సింహారవంబు - లందంద చెలగింప నమ్లహారవము 邻76 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద దక్షతఁ బాతాళతలము దిక్కులను - నక్షత్ర పథములు నాకంబు నిండె 3450 నంతట ఁ దెలియక యాకుంభకర్ణుఁ . డంతకంతకుఁ గడు నగ్గలంబైన నిదుర చోవఁగఁ జూచి నిఖిల రాక్షసులు - గదలును ముసలముల్ ఘనముద్గరములు బెనుపారఁ బట్టసభిండివాలములు - మును మిడి యందఱు ముసరి వ్రేయుచును బదివేలకుంతమల్ బరులగ్రుమ్లుచును - వదలక కొండలు వైచియుఁ బోక యురముపై నందంద నుబీకిపాదములఁ - గరము మెట్టియు మేలు కాన్పంగ లేక తడబడ సింహనాదములు సేయుచును - గడుబెట్టుగాఁగ శంఖంబు లూఁదుచును బటునాదముల గ్రందుపటుకుంభవాద్య పటహ భేరీభూరిబహు వాద్యములను దొడరి వాయింపుడు దోడనె మఱియు - నుడుగక పదివేల యు గ్రరాక్షసులు క్రందుగా నిస్సాణఘనతరరావ - మందంద చెలఁగింప నారభసమున నీలాద్రియును ੱਤੇ నిశ్చలుం డగుచు - నాలోనఁ దెలియక యతఁ డున్నఁ జూచి కరుల హయంబుల ఘనతరోష్ట్రముల - నురులులాయములచే నురము ద్రోక్కించి కొంకక మేనెల్ల గుదియల మోఁది - యంకించి సకల వాద్యములు వాయింప లంక గంపించి కోలాహలం బయ్యె - శంకించె నవ్వనచర సేన లెల్ల విటు సేయునప్పడు నేమియుఁ దెలియ - కటు నిద్రచో వంగ నఖిలరాక్షసులు కొందఱు దిక్కులు ఘూర్జిల్ల భేరు - లందంద వేయుచు నధికదర్పమునఁ గొందఱు పర్వతగుహ లెల్ల నద్రువ - దందడి సింహనాదములు సేయుచును గలయంగఁ గొందఱు కరములు పెనచి - పెలుచ శిరోజముల్ పెఱికి వైచియును గొందఱు ఘనకర్ణ కుహరము ల్పొచ్చి - క్రందుగా గూబలు గeుచి పట్టియును నటు "ఫెూర మగుబాధ లడరించి మఱియుఁ - బటుగదాముద్గర ప్రాసఖడ్గముల ముసలంబులను బెట్టు మొగము నురంబు - మసల కందఱు పలుమఱు వేయవేయఁ దననిద్ర యించుక దఱిగి యంతటను - మనుజాశనుం డొకమఱి యావులింపఁ దఱుచుగాఁ గన్నులు దరికొనవైచి - యిటియ మ్రోకులసందు లెల్ల బంధించి తెరలఁ గాచిననూనె దెచ్చికర్ణములఁ - గర ముగ్రముగ వేయిఘటములు వోసి మునుకొని యూతని ముక్కుగో ళ్లందు - ఘనమైన పారలు గనలఁ బెట్టియును ఏకయత్నంబున హేమదండముల - భీకరగతి వ్రాయ భేరుల ప్రైసి విడువక హయకరివితతి నురంబు . గడఁగి త్రోక్కి-ంప రాక్షసుఁడు శంకించి చక్క-శేషోగ్రహ స్తంబులు సాచి - యొక్కి-ంత మేల్కొని హమ్లని నీల్లి బడబాముఖాభమై పరఁగెడి నోరు - కడుఁజూడ వికృతంబుగా నావులించి యుర వైనయట్టి సాయుజ్యపదంబు - నెరయంగ రాముఁడు నేఁడు నా కిచ్చు

  1. ) రిత్త విద్ర నాకేలని దాని - దూరంబుగాఁ ಪಜಿಪಪ್ యునఁగఁ 3480 గనువిచ్చి యసురులు కంపింప మేలు - కని కుంభకర్ణు డు గ్రతను గూర్చుండెఁ. కొవ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము 377

బ్రళయకాలమునాఁటి భానుబింబంబు - చెలువంబుతో మోము జేగురింపంగఁ బటువింధ్యగుహలలోపలనుండి వచ్చు - చటులానిలంబుల సరి యూర్పు లెసఁగఁ బ్రళయకాలాగ్నిబింబింబులఁ బోలి - కల యంగ నెఱ్ఱని కన్నుల మెఱయ దానవు లిట్టు లాతని మేలుకొల్పి . దానవేశ్వరునియొద్దకుఁ బోయి నిలిచి * డేవ నీతముఁ డెం తేనియు బాధ . గావింపఁగా మేలు కనియె; నంతటను నటు కయ్యమునకు బొమ్లందు మో కాక - యిటుతోడితెత్తమో యేతెఱం"గనుడు రాగిల్లి తోడ్కొని రండు నావుడును - వేగంబె యాదైత్యవిదునాజ్ఞ వచ్చి తనకదురనున్న దానవ ప్రతతిఁ . గనుఁ గొని యాకుంభకర్ణు డిట్ల నియె. ' * మీరేల నన్నిటు మేలుకొల్పితిరి ? . యారావణునకుఁ గార్యం బేమి పు 2 3490 నది యేమి చెప్పఁడీ" యనవుడు వారు - "త్రిదశారిచేతనే తెలియంగ వినుము నినుఁ దోడి తెమ్లని నిర్ణరారాతి - పనిచె నింతియకాని పని యేమొ తెలియ" దనవుడు జలక మింపార ఁగా నాడి - చనుదెంచి యెంతయు ఁ జతురత మెఱసి చారువస్త్రములు భూషణములు దాల్చి - భూరికోటీరదీపుల నొప్పటయును నతిముదంబున నప్ప డా దైత్యులెల్ల - నతని కనేక భక్ష్యములు భోజ్యములు మధువును సూకర మహిషమాంసములు - నధికంపు మెదడును నాజ్యభాండముమ ముదముతోఁ గొనివచ్చి ముందఱ నిడిన - మొదల, మేదోమాంసములఁ బ్రీతినమలి రుధిరంబు మద్యంబు రూఢిగా (గ్రోలి - యధిక సంతుష్టుఁడై యతఁడున్నఁజూచి ప్రెక్కి- నిశాచరు లందఱ నిలువ - నక్కు_ంభక ఝ డిట్లనియె వారలకు “మీఱినసుతులకు మేటి బంధులకు - వారక రాక్షసేశ్వరునకు శుభమె ? 3500 యెడరు పుట్టదుగదా యెవ్వరివలన ? - నడరి యీలంకకు నకైన నిపుడు నడచెద నభమైన నమరేంద్రు నైన - వడిఁగిట్టి నాకంబువలన పెదను : నార్చెదఁ గాలాగ్ని నైన బెంపొదవి; - తేర్చెదఁ బగవారి తీవ్ర దర్పములు 多鲁 అనిన యూపాక్షుండు హస్తము ల్లొగిచి . కనుగొని యాకుంభకర్ణుతో ననియె. " విను నిశాచరవీర ! విబుధులవలన - దనుజులవలన గంధర్వులవలన నేభయం బెన్నండు నెఱుఁగని మాకు - నీభీతిఁ బుట్టించి రిప్పడు నరులు దివిజారి జానకిఁ దెచ్చుట కలిగి - రవికులోత్తముఁడైన రామచంద్రుండు కడిఁది విక్రములైన కపులతోఁ గూడి - విడిసినాఁ డీలంక వేడించి యిప్ప డగచరుం డొక్కఁడె యక్షకుమారు - మొగిసేనతోఁగూడ మున్ను నిర్జించి లంక భస్తముచేసి లావు మై జనియె ; - నింక నెవ్వఁడు గెల్చు నిమ్ల హాకపల 8510 ననిలోన దేవాసుయాదులకంటె - ఘనవి క్రమఖ్యాతి గలరాముతోడ నురక కయ్యము సేసి యోడి రావణుఁడు - వెఅపునఁ బఱతెంచి వెస లంకఁ జొచ్చె." నని విన్నవించిన నన్నిశాచరుఁడు - కనుగవ విస్ఫులింగంబులు చెదర $78 శ్రీ ర ం గ నా థ రా. మా య ణ ము ద్విపద యూపాక్ష నీక్షించి యుగ్రకోపమున - దీపించి యూడులు దీటుచుఁ బలి కె. "సమరంబులో నేఁడు సకలవానరుల . నమితవిక్రములైన యాదాశరథుల మడియించి కపివీరమాంసర_క్తములఁ - దొడరి రాక్షసకోటిఁ దృ_ప్తిఁ బొందించి రామలక్ష్మణుల యార క్తముల్ గ్రోల - కేమని వత్తు నే నింద్రారికడకు ? నటు చేసి వచ్చెద"నన మహోదరుఁడు . నట మ్రొక్కి ముకుళితహస్తుడై పలికె. * ఫునుని దశగ్రీవుఁ గని సేయవలయు - పనులెల్ల విని పోయి పగవారి గెలువ * మనవు డౌఁ గా ! కని యూహార కాంక్షc . దన యొద్ది రాక్షసతతిఁ జూడ వార 3520); లిరవోందఁగా నప్ప డిరువదియొక్క - పురుషులమాంసంబుఁ బ్రోవుగాఁ బోసి యెనుబది మహిషంబు లెనమనూ అజము - లను ప్రేయు క్రోడంబులును నాల్గవేలు ఘనశశకములు మృగంబు లార్నూరు - ననువోందఁగా దెచ్చి యవి వేఱు వేఱఁ జంపి సుపక్వమాంసములుగా ఁ దెచ్చి - యింపార నాత నియెదుటఁ బోయుటయుఁ దని వోవఁ గుడిచి యుద్ధతి రెండువేల - ఘనఘటంబులనిండఁ గల మద్యమాని పటపట దిక్కులు పగుల వేయుచును - జటులంబు లైన మీసములు దీటుచును జనుదెంచు నురువడి జగము గంపింపఁ - గనుదోయి ఘూర్జిల్లగా గుహ వెడలె నల రాహువద నగహ్వరముననుండి - విలయ కాలార్కుండు వెడలిన మాడ్కి బలుగిట్టి ధాత్రియు బ్రహ్లాండతలము - వెలయ దర్పించు త్రివిక్రము పగిది నాచందమున వికృతాకారుఁ డగుచు - నేచినపొడవుతో నే తేరఁ జూచి 3530, కోట యవ్వలి కపికోటు లన్నియును - మేటిరాక్షసుఁ గని మిగిలినభీతిఁ =ق గొందఱు వెఱఁగందఁ గొందఱు డాఁగఁ . గొందఱట్టిటుపడఁ గొందఱు వెలువఁ గొందఱు మూర్చిల్ల గొందఱు జలధి - యందఱు వగఁగొంద అద్దిరా ! యనఁగఁ గొందఱు రాముదిక్కున కొదుగంగ - నందఱఁ గనుఁగొని యాసమయమున సౌమిత్రి విల్లును శరముఁ దెమ్లనుచు - రాముఁడు పలికె నారావణానుజుని * నదె యాకసంబును నవనీతలంబు - గదిసిన దేహంబు గలిగినవాఁడు ప్రళయకాలాంబుదపటలంబు పోలె . బొలయు భూషణరుచి బొలుపై నవాఁడు మూఁడులోకంబు లిముల మ్రింగునట్టి - వాఁడిమి దెరచిన వదనంబువాఁడు 喙 కాలుండి’ ? యటుగాక కాలా నలుండొ . కాలరుద్రుఁడొ ? లయ కాలమూ రుతుఁడొc కాలార్కుఁడో మహాకా లా హిపతియొు ? . కాలమృత్యువొ ? లయకాలాబ్దివిభుఁడొ 7 : కాలకాలుఁడొ ? లయకాలభైరవుఁడొ ? . కాలరుద్రునకునగాలరుద్రుండొ 2 భీమంపురూప విభీషణ ! యిట్టి க: దే మెన్నఁడును జూచి యెఱుఁగము మున్ను : దానవుఁడో ? వీఁడు దైత్యుండొ ? కాక . వీనికులం బేమి ? వీఁడెవ్వఁ ? డిందు వాఁడె ? యాపురవీథి వడి నేగుచున్న - వాఁడెవ్వఁ ? డెఱిఁగింపు ; వానిపే రేమి ? వీనిఁ గనుంగొని వెఱచిరి కపులు - వీనిచందముఁ జూడ వెఱగయ్యె " ననుడు కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 379, инципингвините -: విభీషణుఁడు శ్రీరాములతో కుంభకర్ణునిశాపప్రకారము దెలుపుట :నావిభీషణుఁడు రామాధిపఁ జూచి - " దేవ ! యీ దైత్యుని తెఱఁగెల్ల వినుము వరనందనుఁడు విశ్రవసునకు నితఁడు - కరముగ్రూరుఁడు కుంభకర్ణుఁ డన్వాఁడు రావణుతముఁడు రణవీథి గిట్టి - దేవసంఘంబుల దిక్పాలకులను బయి మఐ డోలిన బాహుబలాఢ్యుఁ - డలఘు హలాయు శోద్ధత సత్వధనుఁడు బ్రహ్లాండ మయినను బగిలింపనోపు - బ్రహ్లాదులకుఁ బట్టువడఁడు సత్వమున కి 550 వీఁడు పట్టిననాఁడె వికృతంపనోరఁ . బోడిమిచెడ జీవముల మ్రింగఁ జొచ్చె మునుమిడి యటు భూతముల మ్రింగమ్రింగ - విని వజ్రకోపించి విపులవజ్రంబు వీనిపై వైచిన వీఁడు గైకొనక - యానాకగజదంత మగిలించి పెఱికి సురపతిపై వైవ సురసురస్రుక్కి- - సురపతి యప్పడు సురలతొ వచ్చి యంభోజభవుఁ గాంచి హస్తము త్రాగిచి - " కుంభకర్ణుండను ఘోరరాక్షసుఁడు పౌలు పారఁ బ జలఁ జంపుచునున్నవాఁడు - సౌలవక సురల నేచుచునున్నవాఁడు గడఁగి పరవీల గవయుచున్నాఁడు - తొడరి లోకము లెల్ల ద్రుంచుచున్నాఁడు ఈ నీచ నీక్రియ నిటమీఁదనున్న - వీనిని గ్రహమున విశ్వంబు పౌలియు " ననవిని యప్ప డయ్యంబుజాసనుఁడు - తన మనంబున నల్క- తద్దయు మిగుల రాక్షసా వలి నెల్ల రప్పించి యందు - వీక్షించె నప్పడు వీనిరూపంబు 356C。 వీక్షించి యెంతయు వెఱఁగంది “వీఁడు - భక్షించుఁబో వెస బ్రహ్లాండమైన వీనిచందముఁజూచి వెఱపు నాయందు - నూనెడు వీఁ డింతయుగ్రుఁడై యన్న వీఁడాజిలోపల విదళింపకున్నె - మూఁడుకన్నులవేల్పు ముట్టిననైన " నని వీనితో నప్ప డనియె నాద్రిప్త . చనదని మిగుల నాజ్ఞాపింపఁ ඨ ෆ ද ඩ් యాపులస్త్యునియుత్తమాన్వయంబునను - నీపుట్టు పెల్లను నిఖిలభూతములఁ బొలియించుకొఱకు నాభువనంబులెల్ల - నలుకంగ నిట్టి శౌర్యము చూపెదనుచుఁ జావుతో సరియైన శాపంబునిచ్చె - నీవుడుగని యట్టి నిదుర బొమ్లనుచు జలిపిడుగును బోలె శాపంబు దాఁకి - నిలువలే కెంతయు నిద్రితండయ్యె. రావణుం డప్ప డా బ్రహ్రకు ప్రెక్కె- - " దేవ ! చూడుము కృపాదృష్టితో వీని దారు పెట్టినచెట్టఁ దారె త్రుంపుదురె? - యేరూపమున నితఁ డెంతకీ డైనఁ 8578 దగుబుద్ధి సెప్పట తగ వగు వాని - దగ దిటు వలె శాపతప్పనిr జేయ వీనినిద్రకు దుది వివరింపు" మనిన - దానవుతోడ నుత్తరమిచ్చె నజుఁడు “ఆక్క జంబుగ నిద్ర యాతేసినెలల - కొక్కొక్కపెరిఁ దెలియుచు నుండు" ననుచు నంతనుండియు నితం డవ్విధంబునను - జింత సేయక నిద్ర Ξοδώ మేల్కాంచు దేవ యిప్పడు నీదు దివ్యబాణోగ్ర పావకశిఖలఁ బాల్పడి సై (పలేక యవసరంబునను తా నారావణుండు - తను మేలుకొల్పంగ దైత్యులఁ బనుప 380 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద చానను బేర్చి యుద్ధ ప్రసన్నద్ధుఁ Ε" , 3. నేఁడు నగరికి నరుగుచున్నాఁడు. వెస వీఁడు రావణు వీడ్కొని వచ్చు - నసమున మనమీఁద నంతకు మున్నె వీనియాకృతిఁ జూచి వెసఁ బాఱకుండ - వానర సేనలో వడిఁ జాటఁబనుపు * దనుజుండు గాఁ డిటు దారుయంత్ర మున - నొనరంగఁ జేసిన యుగ్రరూ"పనుచు నిటు చాట cగాఁ బంచి యెల్లవానరులఁ - బటుభీతియును బాపి భండనంబునకు సన్నద్ధులుగఁ జేయు సకలాధినాథ : - మున్నె యానతి యిమ్లు మోహరింపంగ* ననవుడు నీలున కానతి యిచ్చి - జననాథుఁ డమైయిఁ జాటంగఁ బనిచె నా కుంభకర్ణుండు నప్పరాంగనలు - చేకొని పూవుల సేసలుచల్లఁ జని నిండువెన్నలసదనమో యనఁగఁ - దనరారుచున్న యాస్థానంబుఁ జొచ్చెఁ బరఁగినధవళాశ్రపటలంబుఁ జొచ్చు - సురుచిరకరుఁ డైన సూర్యునిభంగిఁ జొచ్చి యన్నకు ప్రైక్క సొంపార నతఁడు - గ్రుచ్చి కౌగిట జేర్చి కూర్తి దీపింప గనకాసనం బిడఁగాఁ బంచుటయును - దనుజాధినాథుని తమ్లుఁ డందుండి యన్న నాలోకించి “యసురాధినాథ 1 . నన్నుఁ దెల్పినకారణం బేమి యిపుడు ? ఎవ్వఁడు నీయెడ నెగ్గొనరించె ? - నెవ్వనిఁ జంప్పదు ? నెత్తెఱం"గనుడు 8590 నాకుంభకర్ణున కనియె రావణుఁడు - “నీకుఁ బెల్లగుచున్న నిద్ర పెంపునను నేకార్యగతియును నెఱుఁగవు గానఁ - జేకొని యంతయుఁ జెప్పెద వినుము రాముఁడు దశరథరాజనందనుఁడు . కోపించి నామీఁద కోఁతులఁగూడి వననిధి బంధించి వచ్చి యీకోట - వెనుకొని బలువిడి విడిసియున్నాఁడు అనికిఁ జొచ్చుటయుఁ బ్రహస్తాదివీర - దనుజుల నందఱ ధర మీఁదఁ గూల్చె ; వానరవీరు లెవ్వరుఁ జావరందుఁ - గాన నా రామలక్షణుల భంజించి యావిభీషణరవిజాదులఁ జంపి - లావునఁ జెడకుండ లంక రక్షింపు," -: "రావణునకు కుంభకర్ణుఁడు నీతి సెప్పట 3–- మని పెద్దకృపపుట్ట నాడువాక్యములు - విని కుంభకర్ణుఁ డవ్విబుధారి కనియె. * మునునాఁటియే కాంతమున మంత్రు లెల్ల - గనుగొన్న యాకీ డె కాక చింతింప వారక యిది నేఁడు వచ్చిన కీడె ? - యే రూపమున నిది యేటికిఁ దప్ప ? 3600 మదము పెంపునఁ జేసి మఱి యెవ్వఁడైన - దుది మొద లెఱుఁగక తొడరుకార్యంబు వాఁడు గదా యెల్ల వలనఁ జేబొందు . వాఁ డని చెప్ప నెవ్వఁడు నీవె కాక మతి గల మంత్రుల మంత్రానుమతులఁ - గృత కార్యములు పరికించు నే విభుఁడు ఒగిఁ బ్రిభుమంత్ర సముత్సాహశ కు - లగణితఫలదంబు లై వాని కమరఁ బతి దేశకాలవిభాగంబు లెఱిఁగి . చతురజన ద్రవ్యసంపద గలిగి కార్యంబు మీఁదగు కార్యమూహించి . కార్యవిఘ్నప్రతీకారంబు సేసి ఫలసిద్ది గైకొని బహురాజ్యభోగ - ముల నిత్యుఁడై యుర్విమోదింపవలయుఁ కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము . 381 బగవానిబలశ_క్తి భావించి సంధి - తగుబుద్దిమైఁ జేయఁ దల పోయవలయు రూపించి సమబలారూఢునితోడ - నేపమై చని నిగ్రహింపంగవలయు నటుకాక బలశూన్యుఁ డగుట చింతించి - పటుసత్త్వుడై శత్రుపై నెత్తవలయు శి610 విడిసిన బలిమి వివేకించి మీఁద - విడిసి మార్తర గెల్వ వెస వూఁదవలయు. వైరు లసాధ్యులై వ్రాలుదురేని - లో రెండుపుట్ట విలోకింపవలయు నతిసత్త్వులై వైరు లజితులై రేని - హితబుద్ధిమై నాశ్రయింపంగవలయు నీయాఱుగుణముల నెఱిఁగి వర్తించు - నాయవనీశ్వరుఁ డభివృద్ధిఁ బొందుఁ బూని యేపురుషుఁ డెప్పడు సామభేద - దాన దండము లుచితము దప్పఁజేయు నెఱియ వానికిఁగల నీతిశాస్త్రములు - కొఱమాలి యుండు నిక్కువ మివ్విధంబు పరధనపరసతీ పరచిత్తుఁ డెవ్వఁ - డరయ నాతఁడు కులం బంతయు జెఱుచు " నని కుంభకర్ణుఁ డిట్గాడువాక్యములు - విని రావణుఁడు క్రోధవివశుడై పలికె. “నను నన్న యనుచు మనంబునఁ గొనక - కినిసి యిబ్బంగి శిక్షించెదు వచ్చి యూవృథాజల్పంబు లింక నేమిటికి . నేవిధంబున నై న నీకార్య మేను 3620. గడవందఁ జేసితిఁ గాదన కీవు . కడిమి మై నిది చక్క-ఁగాఁ జేయు మింక " ననవుడు విని యనె నాకుంభకర్ణుఁ . "డని సేయఁ బోయెద నైనను నొకటి, విను దానవేశ్వర ! వేడుక నొక్క - దినమున నేనిద్ర దెలిసిన నాఁడు చేకొని కడుబెక్కు జీవులప్రింగి - యేకాంతమున నెమ్రి నేనున్నచోట ననఘుఁడు నారదుం డరుగ నే గూడఁ - జని విన్నవించితి సంయమితోడ నెక్కడనుండి నీవిటుసం భ మమున - నెక్క-డఁ బోయెద వెఱిఁగింపు నాకు ననవుడు కనకాద్రియందరేడి రాక - విను వా_ర్తలన్నియు వినుపింతు నీకుఁ బంకజనాభుండు ఫాలలోచనుఁడు . పంకజాసనుఁడును పాకశాసనుఁడు ననలుండు యమనైరృతాంబుధీశ్వరులు - ననిలుండు యక్షేళుఁ డగు కుబేరుండు నోషధీపతియును నుష్టకర్ణుండు - శేషగ్రహంబులు సిద్ధులు మునులు 3630; కిన్నర గంధర్వగీర్వాణయక్ష ■ పన్నగగుహ్యక ప్రముఖసంఘములు సభ గూడి మంత్రివిచారంబు సేయ . శుభమతి సూహించి సురగురుం డనియెఁ. "గ్రోధించి మనలఁ గైకొనక లోకముల - బాధించుచున్నాఁడు పంక్తికంధరుఁడు శుంభదృలంబున సుడివడఁజేసి . జంభారి భంజించె సమరంబులోన వడి నంతకునిఁ దోలె వరుణు నోడించె - నొడిచెఁ గుబేరుని నురుదిలోజ్జ్వలని గట్టల్క-తో నతిగర్వంబు మెఱసి - పట్టి ధర్షాత్తులఁ బలువురఁ జంపె దినకరచంద్రుల తేజంబు లణఁచె - దనయాజ్ఞ ననువంగఁ దట్టించి పనిచి గ్రహముల నందందఁ గా ఆంచె మంత్ర - మహితంబు లగుచున్నమఖములు చెఱిచె: వఅలా మహోద్యానవనములు పెఱికె - జెఱవెట్టె న్పుత్తమశ్రీలఁ బెక్కండ్ర 岛32 శ్రీ రంగ నా థ రా మాయణము ద్విపద వెన్ తోనుగా దాద లిట్లు సేయుచును - భువనంబులకు భీతిఁ బుట్టించెఁ గాన శి640 నడరి రాక్షసులతో నద్దశాననుఁడు - చెడునుపాయము మీరు చింతింపుఁ డింక ** నని బృహస్పతి వల్క నామాట లెల్ల - విని బ్రహ్లాపలికె నా విబుధులతోడ “వరమిచ్చినాఁడ నే వానికి మున్ను - సురగరుడోరగాసుర యక్షవరుల చేనైనఁ జావమి సిద్ధంబుగా ఁగ - దీనికి మాఱుచింతించితి వినుఁడు చదవడు మనుజుల దైత్యుండుగాన - దడవ నేనును వరదానకాలమునఁ గాన రావణుని సంగరభూమియందు - మానవు. లోర్తురు మనుజలోకమునఁ జనియింపఁ బ్రార్ధింపఁ జను నాదివిష్ణు - వనజనాభుని లోకవంద్యు ముకుందు " ననవుడు సురమును లట్ల కావింప . ననఘుండు హరి మర్త్యుఁ డై పుఁబుడమి " పని చెప్పి నారదుం డరిగె దైతేశ - దినకరకలఁ డాదిదేవుండు గాని మనుజుండు గాఁడు రామక్షితీశ్వరుఁడు - జనకనందననిచ్చి శరణము వేగ 850 వనచరు లెల్ల దేవతలుగాఁ దలఁపు - దనుజేశ 1 నామాట తథ్యంబు నము." అనిన మాటలు విని యద్దశాననుఁడు - తనలోన నధికసంతాపాగ్నిఁ గుంది యొక కొంతవడి యూరకుండి నిట్టూర్పు ప్రకటంబుగా బుచ్చి బహుచింత తోడ వెఱచియు వెఱవని విధమున నప్ప - డకి ముకి కోపించి యనుజన్లు ఁ జూచి _: రావణుఁడు కుంభకర్ణుని దిరస్క_రించుట : • సౌలవక యెపుడు విష్ణుఁడు విష్ణుఁడనుచుఁ - బలికెదు వీకింత భయ మేలపుట్టె 2. విష్ణువై యుండిన వెఱవను నేను - విష్ణుండు మానవవేషుఁడైయున్న వెఱతునే ? నన్నేల వెఱపించె దిట్లు? - వెఱచె దేనియు నీవు వెఱతు గా కింక నారాఘవుఁడు విష్ణుఁ డగుఁగాక 1 యేమి? - యారామునకుఁ దముఁ డై న సౌమిత్రి యారయ శర్వండె యగుఁ గాక ! యేమి - యారవిసుతుఁ డింద్రుఁ డగుఁగాక యేమి ? సురలయై యుండంగ సౌరిది నే వెఱవ - నిరవొంద వీరికి నే నేల వెఱతు ? వీ660 నెఱయంగ నీవెల్ల నీతిశాస్త్రములు - నెఱుఁగుట నిష్ఫలం బిటు విచారింప, నతివిరోధము గొన్న యారామతోడ - నతిహీనమైత్రికి నాస చేసెదవు ; సమరోర్వి మనలను సమయింప మునుల - నమరుల రక్షీంప నటు విచారించి యంచిత దేవత్వ మటు మాని వచ్చి - వంచన నిట మానవత్వంబు నొంది జగదేకరక్షకై సరసిజోదరుఁడు - జగతిపై రాముఁడై జనియించినాఁడు, వైరంబు గొని మనవధకొఱకైన - నారాముతో సంధి యది యేల పౌసఁగు ? వాలి దూలఁగఁ బోయి వానరాత్రితుని . నీ సమయంబున నేమని కాంతు ? బలి జన్నమునకు సీపంకజోదరుఁడు - పౌలుచు వామనమూర్తి బౌంది తానరిగి భరణి మూడడుగులు దానంబు వేడి - యరుదార గొని యప్పడతని బంధించె ; కౌవ్యము యుద్ధ కాం డము 383 నొప్పార నుపకార మొనరించునతని . కప్పడె కావించె నపకార మితఁడు 8678 పగగొన్న మనలను బరిమార్పకేల - మగుడ నెక్కడి సంధి మనకు రామునకు ? నేను నీవును గూడి యింద లోకంబు - పైనెత్తి చని భుజాబలము లింపార నిబిడవి క్రము లైన నిర్జరేంద్రాది - విబుధులఁదోల నావిష్ణుఁ డెం దరిగె ? నిను మేలుకొల్పుట నీతి నీచేత . వినఁగోరియే నీకు వెఅ పేలపుట్టెఁ o బ్రాణభయంబునఁ బలుమాటలేల ? - ప్రాణంబు తీపైన బ్రదుకు నెమ్లదిని ఘనమైనయూయువుఁ గరమర్థిగంటి - మునుమిడి గెలిచితి మూఁడులోకముల ననుభవించితిఁ బెక్కులగురాజ్యసుఖము - లనుపమం బగు తేజ మంతంత్ర కెసఁగ నతిహీనవిక్రముఁ డైనరామునకు - నితరులగతి నింక నే మైక్క ఁ జాలిఁ బోరికిఁ జను మన్నఁ టోనో పక్రీవు . వారక యూ డెదు వక్రోక్తులిట్లు నిద్రవోవఁగ బొమ్లు నెమ్లది నీవు - ని ద్రవోయెడివాని నిర్జింప రరులు 5680 రామలక్ష్మణులను రవితనూభవుని - భీమవిక్రము లైన బిరుదువానరుల నేనె చంపెదఁ బేర్చి యెల్ల దేవతల - నేనె చం పెద విష్ణు నేనెచం పెదను నోలి నవ్విష్ణుని యొద్ది కూరులను . నా లంబు లోపల నధికదర్పమున నెద్దెసఁ గదిసిన నేనె చంపెదను - బెద్దకాలము నీవు పిఱికి వై మనుము " అని పల్కి వెండియు నద్దశాననుడు - గనుఁగొని యాకుంభకర్ణుతో ననియెఁ. * జెలువారగా నిటు సీతయై లక్ష్మి - యిలకు జనించుట యే నెఱుంగుదును అరయంగ రఘురాముఁ డావిష్ణుఁ డగుట - బరికించి యెఱుఁగుదు భావంబులోన వలనొప్ప దేవతల్ వానరు లగుచు . నిలమీఁద జన్మించు టే నెఱుంగుదును. రాముచే మరణంబు రణములో నాకు - నీ మెయి సిద్ధించు టేనెఱుంగుదును, - నెలమిఁ గామంబున నే సీత ( దేను - బిలిమిఁ గ్రోధంబునఁ బట్టి యేఁ దేను 3690 రణము లోపల రఘురాముచే ವಿಲ್ಲಿ ایسے اسے ప్రణుతింప విష్ణుని పరమపదంబు దక్కక పౌందంగఁ దలఁచియే సీత - నిక్కంబు దెచ్చితి నిం కేల దాఁప? " నని పెక్కుభంగుల నాడు రావణునిఁ - గనుఁగొని యాకుంభకర్ణుఁ డిట్లనియె. *నే నీకుఁ గలుగంగ నేల తూలెదవు ? - దానవనాథ మేూదంబుననుండు పగయడంచెద* నని పలికి యాస్థాన - మొగి నంతయును జూచి యుచితవాక్యముల “నేఁడిందులో లేఁడు నిర్మలాచారుఁ - డేడి విభీషణుం డింద్రారి" యనుడు *మనమీఁద రామలక్ష్మణు లె_త్తి వచ్చి - రనువార్త విని సభ నందఱుఁ గూడి (యాలోచనను సేయ నంతలో నీవు - వాలినని ద్రవో వడి(నేగుటయును నిష్టతో రఘురామునికిఁ గాఁగఁ బెద్ద -* నిష్టుర మతఁడు నా నెరి నాట నాడె -بہت مع - =s నాడినఁ దన్నితి నావిభీషణునిఁ - గూడదు నా కని కోపంబు పేర్తి 3700. దన్ని యంతటఁ టోక తాలిమి దక్కి- - యున్నఁ జంపుదు నని యోటలే కంటి 384 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ననవుడు నను(బాసి యారాముకడకుఁ - జని యిప్ప డావిభీషణుఁ డున్నవాఁడు." అని చెప్పటయుఁ గార్య మది తుదముట్టె - ననికిఁ బోవుట యుక్త మని విచారించి యింకఁ బోరాదని యిం ద్రారియెదుట - నంకకాఁడును బోలె నతఁ డిచ్చెబాస. "కిట్టి భంజించెదఁ గీనాశు నైనఁ - బట్టి మర్షించెదఁ దిద్ర్మజు నయిన జిe9జిఱఁ ద్రిప్పెద శేషుని నయిన - వెఱగందఁ జేసెద విహగేంద్రు నయిన బలువిడి మింగెదఁ బ్రళయాగ్ని నైనఁ - జలమునఁ ಬ್ರೌಪಜ జలనిధి నైన నేపార దో లెద విష్ణుని నైన (?) - రూపఱఁ జేసెద రుద్రుని నైనఁ గడగి ఖండించెదఁ గాలుని నైన - మెడ నుల్చివై చెద మృత్యువు నైన వడిచెడఁ జేసెద వరుణుని నైనఁ - గడుపు చించెద నలకాపతి నైన 3710, బిడికిలించెద రవిబింబింబు నైనఁ - బడఁద్రోచి వచ్చెద బ్రహ్లాండ మయినఁ గోఁతులఁ బట్టి మ్రింగుదు నను టెల్ల - లే(తనా సమరకేళిసముద్దతికిని నా మర్క-టుల నెల్ల నద్రుల కనిచి - యామనుజులఁ ద్రుంతు నసురాధినాథ ! సీమనం బలరంగ నెమ్లది నుండు - రాముఁడు నాచేత రణములోఁ బడిన సీత యనాథయై చిక్కు- నంతటను - నీతలంచినకోర్కి నీకు సిద్ధించు" పనిన మహోదరుం డావాక్యములకు - ఘనభుజం డగు కుంభకర్ణుతో ననియె. “సత్కు లంబున నీవు జనియించినాఁడ - వుత్క-టం బగుకార్య ముచితమే నీకుఁ ? దగ నయానయములు దలపోయ కిట్లు - పగతుఁ జంపెద నని పలుకునే ఘనుఁడు ? " కోపంబు దీపింప ఘోరసింహంపు - టేపున నున్నవాఁ డెసఁగు తేజమునఁ గేవలమానవాకృతి గాఁడు రాముఁ - డావిష్ణుఁ డీరూపమై వచ్చినాఁడు 3720, ఆవాలి నొకకోల నడఁచినశూరుఁ - డావీరవరు గెల్వ నలవియే నీకుఁ ? బ్రకటవిక్రముఁ డైన పగవానిమీఁద - నొకడ పోవుట నాకు నొడఁబాటుగాదు, బలముతోఁ జని మహాబలుఁ డైనరాము - గెలువు మీ"వని దశగ్రీవుతో ననియెు. "నేము గల్గఁగ నీకు నేల చింతింప ? - నీమనోరథసిద్ధి నెఱపంగలే మె ? జానకికొఱకు విచార మేమిటికి ? - నేను సంపాతియు నీద్విజిహ్వుండు గంభీరవిక్రమ కలితబాహుండు - కుంభకర్ణునిఁ గూడికొని పోయి రాము నెలమి గెల్చితి మేని నేయుపాయమున - వలనొప్ప సిద్ధించు వైదేహి నీకు నటుకాక రామనామాంకిత బాణ . చటులో గ్రపాతంబు సైరింపలేక వడి భిన్నతనులమై వచ్చితి మేని - నడరంగ నేము నీయడుగుల ፲Só‹ጸ I ప్రణుతో గ్రవానరబలముతో గూడ - రణభూమిలోపల రామలక్ష్మణుల 3730, వధియించి భక్షీంచి వచ్చితి మనుచు - నధిప చెప్పిన మమ్లు నధికమోదమున. నౌలింగనము చేసి యర్థి మన్నించి - పోలంగ నీవార్త పురములో నెల్ల వీవు సాటించిన నిజముగా సీత - భావించి యటమీఁదఁ బతియాస విడిచి. కావ్యము యు కా ం డ ము 385 మతిఁ బూని నీమాట మఱి సేయు" ననిన - నతనిఁ గోపించి యయ్యమరారిఁ జూచి యీ బొంకు లగుమాట లెల్ల నేమిటికి - నా బాహుబల పేచి ననుఁజూతు గాక ! నిశ్చయంబుగ రాము నిర్జింతుఁ కోర _ నిశ్చింతమున నుండు సీ విటమీఁద* నని కుంభకర్ణుఁ డుదగ్రుడై వలుక - విని రావణుఁడు గడు వేడ్క- దీపింపఁ దనకు ( బునర్జన్మతాసిద్ధి గలిగె - నని చాల మేూదించి యనుజన్లు జూచి *చ నీ యూ శ్రి రామలక్షణ్ణుల నిర్జింతు - వని నమినాఁడ నీ యతులసత్వంబు శౌర్యంబునందు నీసరి ప్రైనవీర - వర్యులు లేరు భవం బివ్విధంబు 3740 మునుకొని శూలంబు మొదలుగా ఁ గలుగు . ఘనతరాయుధముల గయ్యంబు సేయు ముని ప్రీతి రెట్టింప నతనికి నిచ్చె - ననుపమరత్నమయాభరణములు నారావణునితముఁ డాభూషణములు - వారక దాల్చి ప్రజ్వలితాంగు డగుచుఁ దనరారు పసిఁడిక_త్తళ మొప్పఁ దొడిగి - వినుతసంధ్యాంబుదావృతగిరి వోలె బహురత్నమేఖలాబద్ధుఁ డై యొప్పె - నహిరాజబద్ధమంథాద్రిచందమున నొప్పి రణోత్సాహ ముప్పొంగి పొంగి - యప్పడు చను దెంచి యసురపుంగవుఁడు త్రిజగద్బయంకర దీప్తమై పర్వ - విజయసూచక భేరి వేయంగఁ బనిచె. -- కుంభకర్ణుఁడు యుద్ధమునకు వెడలుట :శూలిశూలముకంటె సౌం పారి మొనల _ వ్రాలినమంట లుజ్జ్వలములై నిగుడ నిప్పలు చెదర మానిత మైనపూజ - నొప్పి రత్న ప్రభ నుజ్జ్వలం దిగుచుఁ బ్రతివీరశోణిత భంజితంబైన - యతుల శూలముఁ బట్టి యన్నకు మ్రొక్కి- 37 50 యత నిదీవనలతో నాసభాంతరము - వితత సముద్యోగ వేగుఁడై వెడలె. నీ కష్టతనువులో నే మేల నిలుతు - మోకుంభకర్ణ : రణోర్వర దీని వైతువు రమ్లని వానిప్రాణంబు - లాతతగతినీడ్వ నరుగుచందమున నంత రాక్షసకోటి యాకుంభకర్ణ - నంతంతఁ గూడి కయ్యంబున కరిగెఁ. దురగంబు లెక్కి సింధురముల నెక్కి - యరదంబు లెక్కి సింహంబుల నెక్కికాటుక కొండల గతిఁ దనరారి . మేటిదంష్ట్రంబుల మెఱుఁగులు చెదరఁ గ్రౌర్య మంతయుఁ గూర్చి కరులిడ్డకరణి I) శౌర్యంబు రూపులై చరియుంచుభంగి గయ్యంబు సేఁత యే కార్యంబు గాఁగ - నయ్యయి తెఱఁగుల నాటోప మొప్పఁ బరిఘపట్టసగదా ప్రాసకోదండ - కరవాలకంత ముద్దరభిండివాల పరశుచక్రాయుధ పటుసాధనములు - పరఁగఁ బదాతి యుద్భటవృత్తి నడిచె 8760 నీచందమునఁ గూడి యెల్లపైన్యములు - వే చనుదేర గర్వితచిత్తుఁ డగుచు బురకామినీతతి పుష్పవర్షములు - గురియ రణోద్యోగి కుంభకర్ణుండు చంద్రమండలనిభచ్ఛత్రంబు లొప్పఁ - జంద్రబింబాస్యలు చామర లిడఁగఁ ద్గురగ హేషలను సింధురబృంహితములు - వరరథనేమినిస్వనపరంపరలు 25 386 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద పటుతర నిస్సాణభాంకారములను - పటహభేరీశంఖపణవరావములు ఘంటా మృదంగఢక్కా-రవంబులును - మింట దిక్కుల నిండి మిగుల మ్రోయఁగను వెడలిన యపుడు పృథ్వీభాగ మగలె - జడధులు గలఁగె దిశావలి వగిలె గగనంబు వడఁకె దిగ్గజములు ప్ర - జగములు బెగడొందె శైలంబు లు రిలె దౌర్జన్యమున దుష్టదానవ ! నీవు - పర్జన్యు నేచిన ఫల మింకఁ గడువు మని రాఘవునకుఁ దోడై వచ్చి పేర్చి - తనరార వాని నదల్చినమాడ్కి 8770 గలయంగ నప్పడు కాల మేఘములు - పలుమఱు బిడుగులు పరఁగించి హై సెఁ, దోరంబుగా నార్చి త్రుళ్లేడువీఁడు - ఘోరాహవక్షోణిఁ గుపితుఁ డై నట్టి తారాధిపతిచేతఁ దా రూపఱుటకు . నీరాజవరునిచే నిటఁ గూలుటకును దారు సాక్షుల మని తగఁ జెప్పకరణి - దారలు మండుచు ధరణిపై బడియె. ఘోరాజిలో నతిక్రూరుడై యసుర - దారుణాకారత దర్ప ముప్పొంగ తను మున్ను నొంచిన దానికి ననిలుఁ - డనయంబు రాముని యానతి వీనిఁ బడవైతు నని పేర్చి ప్రబలినమాడ్కి . వడి గొని ప్రతికూల వాయువుల్ వీచె రాముఁడు చంప నీరాక్షసాధముఁడు - నామీఁదఁ బడు వేళ నాకెంత బళువు పుట్టునో యని భీతిఁ బుట్టి కంపించు - నట్టిచందంబున నవని గంపించెఁ బక్షపాతుల మని పరికింప వలదు - రాక్షసాధమ ! నీవు రాఘవేశ్వరుని 3780 ఖగములచేఁ జావఁ గల వనుకరణి - ఖగములు సుడివడఁగాఁ బాఱఁ జొచ్చె, నివి యెల్ల గొనక సాహసము రెట్టింప సవరణ యుడుగ కుత్సాహంబు మిగులఁ జూపలచేతనే చూర్ణం బొనర్తు . గోపించి వానర కులమెల్ల ననుచు మేటియై వచ్చుచో మీఱి కన్లోనియెఁ - గోటయవ్వలి కపికోటుల నెల్లఁ గపులును నా కుంభకర్ణునిఁ జూచి - విపరీతమారుత విధుల మేఘముల కరణిఁ బాఱఁగఁ గుంభకర్ణుండు లంక - యురువడి వెడల మిన్నొరలంగ నార్చె నాయార్పు విని వానరావలి యెల్ల - బాయని మూర్ఛల బాల్పడి రంత శరధి గలంగె భూస్థలి గంప మొండె - సురలకుఁ గడుభీతి సౌచ్చెఁ జిత్తముల నంత వానరవీరు లంతలోఁ దెలిసి - యంతకాకృతి గల యాకుంభకర్ణుఁ —: వానరవీరులు కుంభకర్ణునితో యుద్ధము సేయుట — గిట్టిపాదపములు గిరులు శృంగములు - పట్టి బెట్టుగ నెదుర్పడి వ్రేసి యార్చి 8790 షారిఁబొరిఁ బోరుచోఁ బోనీక కదిసి - తరుచర సేనపై దానవసేన యురువడి గలన ని ట్లుభయసైన్యములు - బరవసంబున దలపడియె నా వేళఁ బ్రళయకాలమునాఁటి పటుసాగరములు . దలకొని యొుండొంటి దార్కొన్నకరణి నొడలును నెమ్లులు నూరులు బరులు . పౌడిపొడిగాఁ జేసి పోనీక మఱియుఁ దవిలి ప్రేవులు మెడల్ దలలు ఫాలములు - నవియంగఁ బెట్టు రథ్యముల ద్రోక్కించి కొవ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 387 కడ లగలించిన కత్తులచేతఁ - గడికండలుగఁ జేసి కట్టల్క-తోడ నంతఁ బోవక భూన భోంతరాళంబు - నంతయుఁ గడువాఁడియమ్లుల గప్పి వడిe బేర్చి రథముల వార లిబ్బింగిఁ - గడిమిఁ జంపిరి మహోగ్రముగ వానరుల వానరులును రథావళులను c గిట్టి - పూనిచి వెనుకకుఁ బోవఁ దన్నియును గడునొగ లలమి దిగ్గన నేలతోడ - నడచియుఁ జఇచి యల్లంత వైచియును 8800 భయదంబుగాఁ జొచ్చి పదియుగళముల.రయమునఁ జదియ సారథులఁ ద్రోక్కియును పెళపెళ నరములు పెనచి రాcదిగిచి . తల లురువడి ( ద్రుంచి ధాత్రి వైచేయును రథికులై పేర్చిన రాక్షసాధిపులఁ - బృథుగతిఁ జంపిరి పెక్కు-చందముల నది గని రాక్షసు లధికరోషమున - వదలక వానరావలిఁ జట్టుముట్టి మదము పెంపునఁ బలుమఇు కరిఫుటల - పదముల సన్నలఁ బై ఁ గదియించి కడకాళు లొడిసి యుత్కర్డు లై పట్టి - యెడపక నేలపై నెత్తివ్రేసియును మెదడును బునుకలు మేదినిఁ గలయఁ - బదములఁ ద్రోక్కి-ంచి భయదంబుగా (గ నోలి బూర్జంబులై యుర్వి నొండొండ - రాల నుగ్రప్రదరంబు లేసియును కరులపైనున్న రాక్షసు లేపు మీఱి - యురవడిఁ జంపి రత్యుగ్రతఁ గపులఁ గపులు నుగ్రంబుగాఁ గవిసి యెంతయును - గుపితులై గజముల కొమ్లుల బట్టికి 810 కుదిచి రూపణ చియుఁ గుంభస్థలములఁ - బదములఁ బిరియలు వాఱఁ దన్నియును బలలంబు రక్తంబు బహుళాస్థిచయము . గలయఁ గాళ్లను బట్టి కడక వ్రేసియును నాయేనుఁగులమీఁద నలవుఁ జలంబు - వేయు భంగులఁ జూపి వేగ దానవులఁ బట్టినవిండ్లను బాహువు _ల్లలలు - నట్టలు మరువులు నవనిఁ గూల్చియును నసమునఁ గపులు గజారూఢు లైన - యసురులఁ జంపి రత్యంతరౌద్రమునఁ గూడి దట్టముచేసికొని దైత్యవరులు - వాఁడి మూఁకలను గ్రోవ్వడరంగఁ 汽ら窓め పలు దెఱంగుల బాణపంక్తు లేసియును - నలుఁగుల సెలకట్టియలను వ్రేసియును సునిశిత ఖడ్గ విస్ఫురణ శోభిల్ల - మొన సొచ్చి నవఖండములుగ వ్రేసియును ఉక్కలు లై న రాహతు లేపుమీఱి - తక్కక చంపిరి తరుచరాధిపుల గిరిచరవరులను గిట్టి యశ్వములఁ - గరములఁ దోఁకలు గాళ్లను బట్టి 3820 దెసలకు వైచియు దివికి వైచియును - వసుమతి వై చియు ప్రచ్చి వైచియును :బదఘట్టనంబులఁ బగులఁ దాఁచియును - వదలక యామీఁదివారి వ్రచ్చియును రాహుతులైన యారాక్షసాధిపుల - సాహసంబున నేలఁ జమిరిరి కడిమి :నప్పడు రాక్షసు లధికదర్పమున - నిప్పలు కన్నుల నివ్వటిల్లంగ నమ్లుల వేసియు నడరి కుంతములఁ - గ్రుమియు సురియలఁ గ్రుచ్చి క్రోచియును శిత ఖడ్గసమితి వ్రేసియు ముద్గరముల - వితతచూర్ణములు గావించియు మఱియుఁ గలయాయుధముల నుగ్రతలు సూపియును - శిలలఁ బాదపములఁ జెదరఁ ద్రోచియును 388 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద sಡಿದ್ದಿ సౌంపున ನಿಲ್ಲು కాల్వురఁ బట్టి - బెడిదంబుగాఁగఁ జంపిరి తరుచరులఁ దరుచరపతులు పదాతిపై గదిసి - పౌరి( బొరి నాయుధంబులు విఱిచియును నెట్టనఁ బదకర నికరంబుల లిమి - చట్టలు వాపియు జమరి వైచియును 3830) ఇరుచేతులందును నిరువురఁ బట్టి - యురవడి ( దాటించి యురలవై చియును ఆట్టలుశిరములు నమరంగఁ బట్టి దిట్టతనంబునఁ డ్రెంచి వైచియును నుడుగక చంపి రత్యుగ్రవేగమునఁ - గడిమి దీపింపఁ బెక్కండ్రరాక్షసుల నివ్విధంబునఁ బేర్చి యిరువాగుఁ బోర - నవ్వనచరులందు నసురులయందు నిండిన నెత్తురు నీళ్ళభంగియును - గండలు నిండు చెంగల్వల మాడ్కి మానితాస్యములు తామరలచందమున - నా నేత్రములు కు ముదావళి పగిది తోరంప బ్రేవులు దూడుల తెఱఁగు - పేరిన మెదడును ఫేనంబురీతి మెండు వెండ్రుకలు తమైదలపోలికయు - దండి శస్త్రంబులు దరగలవడువు చామరావళులు హంసంబుల యొప్ప - భూమిపరాగంబు పుప్పొడి క్రమము గైకొని యపుడు సంగరమహీస్థలము - భీకరం బయ్యను బెద్దయు నొప్పె 8840, ననిమిషారులపాలి యామృత్యుదేవి - గొనకొని వర్తించు కొలనిచందమున గానఁ గదా యింకఁ గాకుత్స్థ రాము ( - డూనెడు జయలక్ష్మి కునికిప ట్టయ్యె సురభేచరులు మెచ్చి సౌంపారి రప్పడు - దురమున నిరువాగుఁ దొడరి పోరాడఁ గపికోటి నొచ్చినఁ గడఁగి యందంద - కపినాయకులు చూచి కపట రాక్షసులఁ 7Rび@ క్రోధంబున గిరిమహీజములఁ - ధరమిడి నొప్పింప దానవుల్ బెదరి కడువేగమున కుంభకర్ణునివెనుక - నడఁగి పాణిరి శర ణనుపల్కు లెసఁగ నాకుంభకర్ణుండు నదైత్యవరులఁ - జేకొని దిక్కులు చెదర నార్చుచును నోడ కోడకుఁ డనియేూరడింపచును - గూడి పైపై వచ్చు కోతుల నెల్ల జూప్పలచేతనే చూర్జింతు ననుచుఁ . గోపించి శూలంబు గొని పెచ్చుపెర్గి బలితంపుఁగపికోటి పాలింటివిధియొు - కలుషత నేతెంచు కాలు (డో యనఁగ 98క్ష0, రావణుతముఁడు రాక్షసాధీశుఁ - డావనచరకోటి నడఁగింపఁజొచ్చె. గఱ కైన యాకుంభకర్ణునియందు - నెఱ వైనకడిమికి నిలువక కప్పలు వడి మూర్ఛ నొంది యుర్వరఁ బడువారు . కడువడి నెత్తురుల్ గ్రక్కె-డువారు. వాతూలగతి దివి వడిఁ బ్రాఁకువారు - సేతువుడ్రోవనే చెడి పాఱు వారు నగువానరులఁ జూచి యంగదుం డేచి - తగ నప్ప డతిబలోదగ్రుఁడై పలికె. “నేల వానరులార ! యిటు చెడిపాఱ - నేలినపతి డించి యేపు పోకార్చి వరకపీంద్రులు మహావంశ వర్ధనులు - కెరలి పాఱుదురె పాకృతులచందమున రాముని ముందఱ రణములోఁ బడిన - రామణీయకసుర రాజ్యంబు గలుగు నటుగాక బ్రతికిన నతికీ ర్తి గలుగు - నిటు మగుడుఁడు పాఱనేల మీ"కనుచు. కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 389 బుద్ధులు సెప్పచు పరికొల్పి కొనుచు - గ్రద్దన మగుడించెఁ గపికోటి నెల్ల 8860 నాకపు లంగదు నతులవాక్యములు so గైకొని యొప్ప నాకర్ణించి మించి “ప్రాణంబ లిత్తుము రామున కతని - ప్రాణంబకన్న మాష్ట్రాణ మే"లనుచుఁ గొండలు గొని తెచ్చి కో యని యార్చి . కొండఁ బోలినదైత్యుఁ గొండల వైవ హలంబ గొని కడుఁ జూర్ణంబు చేసె - నాలోన రాక్షసుం డాపర్వతముల వదలక యంతఁ బోవక రౌద్రమెసగ . గద చేతఁగొని త్రిప్పి కడఁగి వ్రేయుటయు బదియేడు కోటు లేబదియేడులక్ష - లదనము పదివేలు నార్నూరు కపుల హుంకారరవముల ను గ్రత మెఱసి - కింకతో నా రణకి తిమీఁదఁ గూల్చెఁ జెలఁగి యంతటఁ జోక చేతులఁ గపుల - విలువిడి కబళించెఁ బటురౌ ద్ర మెసఁగ గరుడుండు వడి నురగంబల మ్రింగు - కరణి నెంతయు భయంకరవృత్తి దోప వీక్షించి యిరువదివేవురుకప్పల - నక్షణంబున మఱి యార్నూరుకప్పల 3870 లక్షీంచి యెనిమిది లక్షలకప్పల - రాక్షసాధీశుండు రయమున మింగె. ప్రింగి యంతటికంటె మిక్కుటం బగుచు - సంగరాంగణమున జరియింపుచుండె. నరభోజనుండు వానర భోజనుండు - ధరణిపైఁ దానయై దర్పించుచుండ ఘూర్ణిచును మక్కు- గోళ్ళందు నోటఁ . గర్ణరంధ్రంబుల గపి సేన వెడలె నంత నాతని గదాహతిఁ బిడ్డకోఁతు - లెంతయుఁ దమమూర్ఛ లెల్లను దెలిసి యార్పులతో దరు లద్రులు దెచ్చి - దర్పించి నిలిచిరి దానవునెదుర గనలుచు ద్వివిదుండు గండశైలంబు - గొని యపు డసుర వక్షోవీథిఁ బగుల నడరింప నది దాఁకి యంతట మిట్టి - పడియె రాత్రించరబలములు జడియ నప్పడు హనుమంతుఁ డధికరోషమున - నిప్పలు రాలెడు నేత్రంబు లొప్ప గిరిపాదపము లెత్తి గిటికొని వైన - నురువడి దైత్యుఁడత్యుగ్రశూలమునఁ 8880 దుమురు సేయుచును బై ద్రోచి రా మఱియు - నమరులు మెచ్చంగ నాంజనేయుండు నసురపై వైచె మహాపర్వతంబు - నసమానబలుఁ డని యందఱుఁ బొగడ దానిచే సాదైత్యుతనువు గంపించి - మేనెల్ల నెత్తురు మిక్కు-టం బయ్యె దాన నెంతయు నొచ్చి దానవేశ్వరుఁడు - మూనక మెఱుఁగులు మంటలు గ్రమ భూతలం బగల నభో భాగ మద్రువ * - ಫಿಶಿಲ್ಲಿ నిర్ణరబ్బందంబు దలఁకఁ గర మగ్ర మైనట్టి ఘనతర శూల - మురువడిఁ బూని సముల్లాసి యగుచు మడవక శక్తికుమారుండు పేర్చి - వడి గ్రౌంచగిరిమీఁద వైచిన కరణి హనుమంతుపై నె_త్తి యతిరభసమున - వనచరుల్ బెదరంగ వైచె సయ్యసుర నటు వైవ దాన నయ్యనిలజునురము - పటపటఁ బగుల నప్పావని యపుడు ఉరుకోపరస మెల్ల నుమియచందమున - దురములోఁ బడియె నెత్తురులు గ్రక్కుచును బళయకాలమునాఁటిపటు మేఘరవము - బలువున నెంతయుఁ బరఁగ రోఁజుచును 390 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద. గపులు గంపింప రాక్షసులు మోదింపఁ - గపి శేఖరుఁడు గూలె గల లావు దూలి cయాలంబులో నప్ప డనిలజు పాటు - నీలుడు గను(గొని నెరయుకోపమునఁ గైకొని వైచె రాక్షసులెల్ల బెదర - నాకుంభకర్ణు మహాపర్వతమున వడితోడఁ బై (బడ వచ్చుపర్వతము - బెడిదంబుగా వాఁడు పిడికిటఁ బొడిచెఁ. బొడిచిన నదియు నద్భుతముగా జెదరి . యెడపక చిఱు మంట లెగసి నుగ్గయ్యె. నమరారిపై నప్ప డాగ్రహవ్యగ్రు LE లమితబలోదగ్రులై మహాకప్పలు mgr చలమున ఋషభుండు శరభుండుఁ బేర్చి - కలుషత నలుఁడును గంధమాదనుఁడు. నగ్గవాక్షుండును నధికరోషంబు - లగ్గలింపఁగ నప్ప డడరి పెల్లార్చి తరమిడి వానిపై దరులు వైచియును - గిరులు వ్రేసియు బిడికిళ్లఁ బొడ్చియును బదముల దన్నియుఁ బటునఖ ప్రతతి విదళించియును బహువిధముల నొం చి యేచిన నన్నియు నింత గైకొనక - యేచి యద్దానవుం డెసఁగు రౌద్రమునఁ బటుతరంబుగ నేలఁ బడి తన్నుకొనఁగఁ - జటులత బిడికిట శరభునిఁ బొడిచె నురువడి బుషభుని నొడిసి రా (దిగిచి - కరముల ఁ గొని ముద్దగా గబళించె ( . గుదికిలఁ బడి తన్నుకొని గుండె లవియఁ - గదిసి యన్నీలు మోకాళ్లు దాటించె నసమున నిగుడు గవాక్షునిఁ గిట్టి - యసురేశుఁ డeుచేత నదరంట నేసెఁ గ్రమ్లిన తెగువమై గంధమాదనుని - బిమిటి గొని వ్రేళ్ల ಪಜಪೆಕ್ಟ್ರ వ్రేసె రయమున రణరాగరసములు గ్రక్కు - క్రియనెత్తురులు గ్రక్కి కెడసిరి కపులు) శూలం బు ద్రిప్పి యార్చుచు నట్టిహాస - లోలుఁడైయాలంబులోఁ దిరుగుచును వితతవజ్రాభీల వృత్రారిభంగి - నతులదండోద్దండ యమునిచందమునఁ 3910W గడుభయంకరవృత్తి గాఁగఁ బెల్లార్చి . ముడివడ నెమైుగంబున నిప్ప లురులఁ. బ్రళయకాలమునాఁటి పటుళూలరుచులఁ - దొలుకాడునాదిరుద్రుని తెఅంగునను మెఱు సెఁ బొ మనుమాట మిక్కిలిగాఁగ - నెఱవార నందఱ నిర్జించెఁ గాన j నప్పడు సుగ్రీవుఁ డని సేయ నాకు - నిప్పడు తఱి యని యిచ్చఁ జింతించి కులశైలపతిమీఁదఁ గోపించి వచ్చు - బలభేదిపగిది నస్రతిమ సాహసుఁడు పౌరీఁబొరి సర్వాంగములు పెంచి పేర్చి - పరుషరోషానల ప్రభ లుప్పతిల్లి కొండల కెల్లను గొండ యైనట్టి - కొండనా నొక పెద్ద 5°oご3 చేపట్టి కోతులు నెత్తటఁ గొమరొప్పఁ దోఁగి - మూతియుఁ దనువును ముదకయై తోఁచి వీక్షింప నరుదైన వేషంబుతోడ - రాక్షసాధీశుపై రయమున వచ్చి “నన్నెఱుంగవె యేను నలినా ప్తసుతుఁడ - సన్నుతుఁ డగు రామచందునిబంట 39.20 నీకు నాకును గాక నిష్టురయుద్ధ - మీకపికోటుల నేల చంపెదవు " తని పేర్చి సుగ్రీవుఁ డాడువాక్యములు - విని కుంభకర్ణుండు విపులరోషమున "సుగ్రీవ 1 కడునిన్ను కూరుండవంద - రాగ్రహింతురె కూరు? లని వెలిగాఁగ కౌవ్యము యు ద్ద కాం డ ము 391 శూరత రణమునఁ జూపుదుఁ గాక . యూరక వెడమాట లొప్ప నేనీకు" ననరాక్షసుని మీఁద నర్క. నందనుఁడు - కినిసి తాఁడెచ్చిన గిరి యొ_త్తివై 5。 వై_చిన నది వాని వక్షంబుఁ దాఁకి - చూచు నంతటిలోనఁ జూర్ణమై రాలె నాబెట్టిదమునకు నార్చె నిర్వాగు - నా బల్లిదునిచేత నసుర స్త్రక్కిును దడయక యత్యంత దైర్యంబుతోడఁ - గడుభయంకరవృత్తి గాఁగఁ బెల్లార్చి దిగుల్`ంది యగచరాధిప్పలగుండియలు .. వగులంగ నిలువ నఁ ద్రాణముల్ S*వ జగతీతలము నాకసంబు దిక్కులును - నగల రాక్షసుఁ డట్టహాసంబు చేసి 3930 హంకారరవమున నుగ్రత మెఱయ - గింకిణీ ఘంటికాఫీుంకారరవము వాసి కెక్కిన యిరువదివేలతలలఁ - జేసి గంధాక్షతార్చితమూర్తి నొప్ప కూలంబు నిర్ణరాసురులకు నైనఁ - దాలుప వే(గైన దాని నక్షణ మె సుగ్రీవుమీద వైచుటయును శూల . ముగ్రంపుమంటల నుజ్జ్వలం బగుచు నేలయు నింగియు నిఖిలదిక్కులును - జాలంగ దరికొని సాగిమండుచును బదివేలపిడుగుల పగిది మ్రోయుచును 蕾 వదల కర్కజుమీద వచ్చుట ఁ జూని ఘనవిషజ్వాలోరగప్రభుఁగిట్టి - వినతాత్త్మజుఁడు ద్రుంచు వెరవ దీపింప నెడ సొచ్చి హనుమంతుఁ డే పార నొడిసి - కడుఁ బెక్కువ్రయ్యలుగాఁ ద్రుంచివైచి కుప్పించి దాఁటి యెక్కుఁడు పేర్తి నార్చె - నప్పడు వానరు లందఱుఁ బొగడ శూలంబు విఱుచుటఁ జూచి కోపించి - యాలోన వేగ నయ్యసురేశ్వరుండు 8940 కనలుచు వచ్చి లంకామలయాద్రి - ఘనశృంగ మెత్తి యర్క-జుమీఁద వైవ నుగ్రమ్లుగా నది యురముఁ దాఁకుటయు - సుగ్రీవు డపుడు రోజుచు నేలఁ బిడియె, -: సుగ్రీవుఁడు కుంభకర్ణునిచే మూర్ఛనొందుట :నాతఁడు పడుటకు నఖిల రాక్షసులు - చేతోగతులయందుఁ జెలఁగి యార్వఁగను గుంభకర్ణం డతిక్రూరుఁడై వచ్చి - కుంభినిఁ బడియున్న గురుసత్త్వధనునిఁ గనుఁ గొని తలపోయఁ గపి బిలంబునకు . నినకులేశ్వరునకు సీతండె లావు ఈతఁడు పడుటచే నెల్లవానరులు . భూతలంబునఁ బడి పొలిసినయట్ల సుగ్రీవు మాయన్న చూచుఁ గా కనుచు - నుగ్రుడై కొనిపోయె నొనర లంకకును గాలానిలము వచ్చి కాల మేఘమును . గూలించి గుహకును గొనిపోవు కరణి నట సురావళి యెల్ల "నకట సుగ్రీవుఁ - డిటు పట్టువడి పోవునే" యని వగవ నక్కు-ంభకర్ణుని యలవుఁ జలంబు - దక్కక యంచంద దనుజులు వొగడ 3950 వెనుకొని రవిసుతు విడిపింప లేక . వనచరు లాహార వంబులు సేయ శరభుండు ఋషభుండు జాంబవంతుండు. శరభుండు ధూమ్రాండు()సోముండు హరియు గిరిభేది సుతరుండు కేసరి పృథుఁడు - హరిరోము (డును పావకామ్లఁడు హరుఁడు ద్వివిదుండు మైందుండు వేగవంతుండు - గవయుండు శతబలి గజుఁడు దుర్ధరుఁడు 392 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణము ద్విపద సుముఖుండు తాలపాశుఁడు గవాక్షుండు - కుముదుఁడు జ్యోతిర్తుఖుఁడు సుషేణుండు దధిముఖుఁడును వేగదర్శి రం భుండు - గ్రథనుండు ధూమ్రుండు గంధమాదనుఁడు తారుండు క్రోధనతపన ప్రజంఘ - ఘోరాక్షజంఘాలగోముఖవిముఖ పనససన్నాద సంపాతీంద జాల - వినుతసుదం షక శ్వేతదుర్తు 8) SX) 3- أنتيتيا ليبيا వీ రాదిగా గల వీరవానరులు . దారుణాకారు లుద గ్ర విక్రములు ధారణీధరములు తరువులుఁ గొనుచు - నారూఢభుజసత్త్వ లైమింటి కెగసి 8960 యటహాసంబుల నార్పులదిక్కు- - లటిటు గా ఁగ బ హాండంబు వగుల &) CO S.J 3- رییا నినసుతు విడిపింత మె బ్లెన ననుచు - దనుజునిపై ( బడఁ దమకించునపుడు కర మెత్తి వలదని కరువ్ సుతుఁడు . వరసీతిమతి గాన వారి కిట్లనియె . “భానుతనూజుఁ డుదృటకూరవర్యుఁ - డూనిన మూర్చచే నున్నాఁడు గాని యామూర్చఁ బాసిన నాత్తులోఁ దెలిసి - యామహాత్తుఁడు వచ్చు నటుగాన మనము విడువని యసురచే విడుపించుకొన్నఁ - గడు లాఘవంబునఁ గపికులేశ్వరుఁడు మదిలోన నెప్పడు మఅగుచునుండు - నిది విచారము కాదు యించుక సైచుఁ డటు చూడ నీలోన నతఁడురాకున్నఁ - గుటిలం పరావణ కుంభకర్ణులను జటులవిక్రములైన సకల రాక్షసులఁ - బటు ముష్టినిహతుల భగ్ను బుచేసి హాటకదీపుల నల రెడు నేడు - కోటలు లంకయుఁ గూలంగఁ దన్ని 3970 ప్రళయంబు నొందించి భానుజుఁ గూడి.చలము కోపము మీఱఁ జనుదెంత మెలమి" నని యిటు హనుమంతుఁ డాడువాక్యముల - మనముల నలరి యామర్కటేశ్వరులు వినువీథి నత్యంత వేగులై దనుజు . వెనుకొని పోవ నావిధ మెఱుంగకయు 9éo c గుంభకర్ణుండు నర్క జుఁ గొనుచుఁ-బటురయంబునఁ జొచ్చె బలియుఁడై లంకئe రాజమార్గంబుల రా మేడలందు . రాజిల్లు నాగోపురంబులయందు -: సు & వుఁడు మూర్ఛ దేరి కుంభకర్ణుని విరూపునిగాఁ జేయుట :నొప్పెడిపురకాంత లొగిఁ బుష్పవృష్టి - యప్పడు కురియంగ నర్క-నందనుఁడు దెలిసి యాప్పరవీథిఁ దెరగొని చూచి - వెలవెలనై కడు వెఱఁగంది కుంది *యిటు పట్టు వడితినే యీదైత్యుచేతఁ - బటుతరమూర్చచేఁ బడి యింతతడవు" ఆని కరములఁ బట్టి యాదైత్యుచెవులు - పెనచి తమైలతోడఁ బెఱికిరా c దిగిచి బొటములతో ముక్కు బోసిపోఁ గఱచి - పటుగతి మీఁదికి భానుజుం డెగయ 3980 నిమ్మలఁ టోనీక నేచి రాక్షసుఁడు . క మఱ నాతని కా ই"A c৪১&3 )E ہمحم يحدد ليسح لا నేలతో నేసిన నెగసిసు & వు - డేలినపతికడ కేగె నయ్యెడను. సురలాకసంబునఁ జోద్యంబు నొందఁ . దరుచరపతు లెల్లఁ దనుఁ జూచి మొక్కహౌరును దానును వచ్చి సుగీ వుఁ . డారామచందుని యడగుల కెరగ గ నౌలింగనము చేసె సంత రాఘవుఁడు T నాలోనే గపులెల్ల నానందమంది కావ్యము యు ద కా 0 డ ము 393 ெ రాయసురేశ్వరుం డటు ముక్కు జెవులు . వోయిన నెంతయు బుద్ధిలో రోసి * మును చెలియలి బన్నమ. నకు నై యాత్త too నెనసిన సిగ్గులు నెగొనరింప వనజా ప్తకులునితో వలవని వైర . మన మగటిమితోడఁ బోరాడుచున్న నాకారికడకు మానము గోలుపోయి - యీ కష్టతనువుతో నేమని పోదుఁ ? బోరికి నుచితంబు పోవుట యనుచు . నార_క్తపూరంబు లందందఁ గ్రు 8990 తనువుల నిండ నుద్దండ వర్తనుఁడు - ఘనతర రోషంబు గడలుకొనంగఁ జేవురు చాయల సెలయేsబ లమరఁ - గా వచ్చు నీలాద్రి కైవడి దోఁప నటుగాక వీఁడు యుగాంతంబు నాఁటి - చట లాగ్ని యన రణస్లలికి నేతెంచి యఱిమఱి గోపించి యగచరసేనఁ - దకిమి దానవుఁ డత్యుదగడై మెఱసి కడునుగ్రముగఁ గడకా గిఁ దిట్టి - వడిగ్రప్పి త్రిప్పి యుర్వర వేసిక్రేసి బిఱబిఱఁ బ్రేవులు పిడికిటితోనఁ . బెణికిరాఁ గొందఱఁ బిడికిళ్ళ బొడిచి నిబ్బగంబుగ దాచి నెరయ గుండి యలు - ద్రౌబ్బిలు నురకంగఁ ద్రోక్కి- పాదములఁ బిడుగులఁ బోలెడు పెడచేతు లెత్తి - కడు నుగ్రముగ మన్నుఁ గఱువంగ నేసి తనమీఁదఁ బ్రాకిన తరుచరావళుల - విన విస్త్మయంబుగా さ నిగ్రహించి యగపడ్డరాక్షసు నైనను బట్టి - తిగిచి వేగమునఁ గుత్తికలోన వైచు 4000 ఝంకారరవముల శవములు సేయు - హుంకారరవముల నుసురులు వెఱుకు దివిజవిమానముల్ దిరుగుడుపడఁగఁ - దివిచి మర్కటులమీఁదికి నెత్తి వైచు నెగసిన కపులతో నేటు దాఁకంగ - నగచరావలిఁ బట్టి యందంద పైచు నెమ్లులు నురుముగా నేపారఁ ద్రిప్పి 嘯 యిమ్లులఁ గొందఱు నెడగల్గ వైచుఁ గొందఱ నిరుగేలఁ గుదియంగఁ బట్టి - యందంద దాటించి యల్లంత వైచు నీవానరులఁ జూడుఁ డేర్పడ ననుచు - లావునఁ గొందఱ లంకలో వైచు టెంపార నినుగట్టి పేర్చినకపుల - ముంపుమీ యని యబ్ది మునుఁగంగ వైచు నివ్విధంబున దానవేశ్వరుం డెలమి - నవ్వానరుల దిక్కులం దెల్లివై_చు మేదినియందును మిన్నులయందు - నేదిక్కులందును నెడము లేకుండఁ బడిఁ జచ్చుకసులును బడి దొర్లకప్పలు _ బడి కూఁత లిడుక పుల్ భ్రమ నొందు కపులుఁ బడి తన్నుకొను కపుల్ పడి రోఁజుకపులు - పడియున్న కపులును బడియెడుకపులు నైరణస్థలి యెల్ల నగచరాక్రోశ - మా రాక్షసునిచేత నగ్గలంబయ్యె, నా కుంభకర్ణుని యత్యుగ్రభీష - డాకృతి కాలాంతకాకృతి యైన నణఁగెఁ దారాపతి యణఁగె నంగదుఁడు - నణఁగె గవాక్షుఁ డున్నతిఁ దక్కె. గజుడు చలియించె ఋషభుండు శంకించె నలుఁడు - పెలుకు రె నీలుండు బెగ్గిలె బృథుఁడు వెఱఁగందె శరభుండు వెఱచె ధూమ్రుండు - నురుకంపమును బొందె నొగిఁ బనసుండు కడుభీతి నొందెను గంధమాదనుఁడు - నడరి చూచుచునుండె ననిలనందనుఁడు 394 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద చూడ భయంబొందె జ్యోతిర్త్ముఖుండు . బ్రాడ చేకొని పాతె జాంబవంతుండు ఉలికిరి వెండియు నున్నవానరులు - కలయ నంతటఁ గుంభకర్ణునిఁ జూచి ఘనబాహుబలుఁడు లక్ష్మణుఁడు గోపించి . చనుమర నాటించి శరము లేడింటి 402 మఱియుఁ బెక్కింట లక్షణదేవుఁ డేయ - గఱకు రాక్షసుఁడు లక్ష్మణుని గైకొనక బలువిడి రాఁగ నా పాదమస్తకము - లలమి ప్రాకిరి కపు లాడైత్యుమేన నలిగి మీసములు నుయ్యాల లూగుచును - కలుషత దోఁకలఁ గలయఁ జట్టుచును. నటీమణిఁ గవిసి యయ్యై సంధులందు - వఱలంగ లాగులు వైచి హత్తుచును జిందిఱ వందఱ చేసిన నసుర - డెందంబులోని కడిందికోపమున పటు సత్త్వులై తనపై నున్న కపులఁ - జటుల మత్తేభంబు జాడించు కరణి జలకేళిఁ దనిసిన సముదసూకరము - వెలయ బిందులు రాల విద్రిచినభంగి బ్రళయకాలమునాఁటి బ్రహ్లాండతలము - డులడుల చుక్క-ల డుల్చుకైవడిని చనమీఁదఁ బ్రాఁకిన తరుచరావళులఁ . దనువు గదల్చి యద్ధరణిపై గూల్చె నప్పడు విస్థితుండై కుంభకర్ణ - దప్పక గనుగొని తనకన్నగవల 4030, నిప్పలు రాలంగ నిగిడి కోపమున - నప్పన్న గాధీశు నాకృతి గలిగి కర మొప్ప కాంచన కార్తకం బెత్తి - నిరుపమబాణతూణీరము ల్బిగిచి భీమవిక్రమకళా భేద్యఁడై కనలి . రాముండు నడుచు సంరంభంబుఁ జూచి సమర మహారం భచతురు లొండొండ ( - దమకంబు నిండ నుద్దండ వర్తనులు. పరుషాద్రి పాషాణ పాదపావళులు - ధరియించి యు గ్రులై తరుచరాధిపులు నొగి సప్తపాతాళములును భేదిల్ల . నొగిఁ గ్పూర్ధ మగలఁగ నుదధులు గలఁగ దిగిభంబు లడరంగ దివి తల్లడిల్ల - నగచరాధీశుల కతిదైర్య మొదవ నదిమి కుప్పించి మిన్నగలఁ బెల్లెగసి | యుదితవిక్రములు మహోగ్రఫీకరులు. సురసిద్ధసాధ్యులు సౌరిది గీర్తింప - గర మర్థి నడువ రాక్షసుఁ డెదురేగె నాపతిముందట నావిభీషణుఁడు - కోపంబుతో గదఁ గొని శౌర్యమునను 404(இ. గడువేగమునఁ గుంభకర్ణుని మ్రోల - బుడమి చలింప నప్పడు వచ్చి నిలిచె నావిభీషణుఁ జూచి యనియె నవ్వుచును - “రావణు తమ్లుఁడ రాక్షసేశ్వరుఁడL విను విభీషణ నీదు విక్రమంబునకు - నను వైనతటి యిది : యధిపతియొద్ద నిన్నరనాథుని హృదయంబె పట్టు { || మన్నదములపాడి యని ప్రక్క-వలదు పూని యెన్నఁడు నిన్నుఁ బొంద వాపదలు - భానువంశ్యునికృపఁ బడసి తి గాక r నారాముదయగల దటుమీఁద నీవు . సారదయోదయ ! శ్లాఘ్యచిత్తుఁడవు : లంక సద్గుణగణాలంకృతి నేల - నింక నెవ్వరు గల రిట నీవె కాక ? సాహసబలమహోత్సాహంబు మిగిలి - యాహవంబున వేగ మడరి నాయెదుట మగతనంబును బాడి మనసునఁ దలఁచి - తగ నీవు నాతోడఁ దాకు మటంచుఁ కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 395. బలికితి గాని యీపట్టున నిలువ - వల దొక్క డైనను వలయు వంశమున” 405{ ననిన విభీషణుం డన్నతో ననియె - "దనుజకులం బెల్ల దగ్ధమై పోవు —: విభీషణుఁడు కుంభకర్ణునికి సీక్రిఁ జెప్పట :నను భయంబున, మనయన్నతోఁ దెలియ - ఘన మైన నీతి ప్రకారంబు లెల్లఁ జెప్పితి నేను నేర్చినయంతవట్ట - చెప్పిన నామాటఁ జేకొనఁ డయ్యె. నటుఁగాన నిన్నును నన్నను బాసి - యిటు వచ్చి శ్రీరాము నేఁ బొడగంటి" నని చెప్పచును దనయంతరంగమున - దనుజేశు నవినీతిఁ దలపోసి పోసి కన్నీరుదొరఁగంగఁ గడుదుఃఖ మంది - యన్నఁ జూడఁగలేక యవ్వల దొలఁగె నారాఘవేశ్వరుఁ డనుజన్మయుక్త . డై రజోద్యోగుఁడై హరులతోఁ గూడ ఘనరౌద్రరసము రాక్షసహ్ప దాల్చి - యునికి నేతెంచెనో యునఁ దగు వానిఁ, జారుకోటీర భూషణములవాని - వీరరసా వేశ వేషంబువాని, م ధీరుఁడై కపులను దెగఁజూచు వాని - దోరంపునెత్తుటఁ దోగినవాని, 40.60% కను(గొని మదిలోనఁ గడువెఱఁ గంది - మనుకులోత్తముఁడు రామక్షితీశ్వరుఁడు "నారికై పట్టిన నాకోప మెల్ల . నారిచేఁ జూ పెద నాకారి" కనుచు నార్చుచు వచ్చు నయ్యసురుకోపాగ్ని - నార్చెద శరవృష్టి నని బిట్టుఁగవిసి కరియాన నిజధర్ధగతిఁ జెందు ననెడు . కరణి దిక్కరులు ఘీంకారము ల్సేయ నింక నీఱుగఁజేయు నీరామునలుక - లంకేశు ననుమాడ్కి లంక ఘూర్జిల్ల నెరయంగ జగము లన్నియుఁ జెవుడ్పడఁగ - గురిలే నిరవముగా గుణము ప్రైయించె నాగుణధ్వని విని యలుక మై నెదురు - గా గర్వమునఁ గుంభకర్ణుండు రా (గ మానైన దర్పంపు మాట లింపార . వానితో నని మే నా వనజా ప్తకులుఁడు “ఏర రాక్షస నీకు నెదురంగరాదు - ధీరుఁడవై యింకఁ దెగువ వాటించి యమరులు మెచ్చంగ నమరి నాయెదుట - సమరంబు సేయంగఁ జక్కఁగా నిలువు మటుఁగాక కపటుండవై మాయఁ దిన్ని - యెటుపోయినను నిన్ను నేల పోనిత్తుఁ 釁 గావవే యని పోయి కమలజుఁ గన్నఁ - గావ నా బ్రహ్లాలోకము నాకు నెదురె . కావవే యని పోయి కఱకంఠుఁ గన్న - గావ నారద్ధలోకము నాకు నెదురె - కావవే యని పేర్చి కమలాక్షఁగన్నఁ - గావ నావిష్ణులోకము నాకు నేడు రె * యని పేర్చి పలికిన నారామపలాకు - విని కుంభకర్ణుండు విపులంబుగాగ దిగుతొంది యగచరాధిపుల గుండియలు - వగిలి నిల్వలతోడఁ బ్రాణము ల్వోవ జగతీతలము నాకసము దిక్కులెల్ల - నగల రాక్షసుఁ డట్టహాసంబు చేసి నలువొంద నారామ నరనాథుఁ జూచి - పలికె నుద్బట రణ పౌడి దీపింప أسسجلا

  • వెడఁగుమాయ లవన్ని వెఱచి నీచేత - మడియంగ నే న మారీచుగా ను ; రయమున నీచేత రఘురామచంద్ర 1 . భయమునఁ జావఁ గబంధుండఁ గాను : 396 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

గ్రమ మొప్ప నీశరఘట్టనచేత - రమణమై గూల విరాధుండఁ గాను : అని మొన నొకకోల నవనిపై గూల - నినకులాధీశ్వర ! యే వాలిఁ గాను ; చేతివి 있) నీచే భంగమొందఁ - బూతాత్తు డగు ఋషిపుత్రుండఁ గాను ; రావణుతముఁడ రాక్షసేశ్వరుడ - దేవకంటకుఁడను దీప్తవిక్రముఁడ న న్నెఱు ౧గవె ? రామ ! నగచరకోటి . క్రొన్నెత్త రా నిన కుంభకర్ణుఁడను s యెఱుఁగక బ్రహ్లాయ నింద్రుండు నిన్నుఁ - గఱపిన బేలవై గర్వించి పుట్టి .యినా తరుచరు నమి యినకులేశ్వఁరుడ - నాతో డియుద్ధంబునకు వచ్చి తీవు ; ఘనమైన పరుషరాక్షసభాషణములు - సనకాది యోగీంద్ర సన్నుతుల్ గావు : ఉరవడిఁబe9తెంచు నుగ్రదానవులు . పరిచారికామర ప్రతతులుగావు * చలమున నార్చు రాక్షస భటోత్తములు - నలి( బాడు తుంబురు నారదుల్ గారు, 4090 వ్రా లుచు నీమీఁద వచ్చునాగాలి - యాలవట్టంబుల యనిలంబుగాదు, యుద్ధరంగం బమృతోదధిగాదు 響 యుద్ధంబు మఱికొలు వుండుట గాదు : ఫ్రేల పుట్టితి వియ్యాజిలోన - నట్టి సౌఖ్యంబు నీ కవనీశ! కలదె ? యది చెప్పనేల ని న్ననియెడి దేమి . యిదె చూడు నాగద యెట్టిదో ? రామ ! దీనఁ బో గెలిచితి దేవసంఘముల - దీనికి సాటియె దివ్యాయుధములు బలమును శౌర్యంబు బాహువిక్రమము. గల దేని ఘోరాజి గదియుము నన్ను నెఱయ నీ యందలి నిజశ_క్తిఁ జూచి - మఱి నిన్నుఁ జంపెద మూ నవాధీశ ! " —: శ్రీరామునిచేఁ గుంభకర్ణుఁడు గూలుట) : యనుటయు రఘురాముఁ డలిగి వేగమున - ఘనశిలీముఖములు గడుఁ బెక్కు వేలు నావాలినేసిన యట్టిబాణంబు - దేవకంటకు మీఁదఁ దివిరి యేయుటయు జలబిందువులు గ్రోలు చాతకం బనఁగ - బలు విడి నా బాణప జ్కలు ನ್ರಲಿ 4100 కర ముగ్రమైన ముద్గరము ద్రిప్పచును - బరువడి వానరపతులఁ దోలుచును యెదురుగాఁ జనుదెంచు వింద్రారిఁ జూచి - మది లెక్క సేయక మానవేశ్వరుఁడు కవిసి యుద్భటగదా కలితహ_స్త్రంబు - నవలీలఁ దెగనే సె ననిలబాణమున దానిపాటునకుఁ గొందఱు తరుచరులు . నానావిధంబుల నలుదెసఁ బాఱ నదిమీఱి పాఱంగ నలవిగాకున్నఁ - జిదిసి వానరులు చచ్చిరి దాని క్రింద నున్న దాపలిచేత నొక పెద్దవృక్ష - మన్నరభోజనం డవలీలఁ బెఱికి యింద్రాదు లడరంగ నేతేర రాముఁ . డైంద్ర బాణంబున నదియును ద్రుంప నా భూరితరబాహు లమరు లుప్పొంగ - భూభాగ మగల నద్భుతముగాఁ దునిసి పెక్క-ండ్రుకప్పలు నిర్భిన్నులై క్రింద - నొక్కటఁ బడి కూల నుర్విపై బడియె. ని టురెండుభుజముల నినకులేశ్వరుఁడు - పటుబాణములఁ ద్రుంప బలభేదిచేతఁ 4110 గడిమి వజ్రమున రెక్కలు ద్రుంపఁబడిన - నడగొండయను బోలె నలినార్చి యార్చి కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 3 9 T చేతులు ముక్కును జెవులును లేక - యాత్రతంబున వికృతాకారుఁ డగుచు నరుగుదెంచుచునున్న యాకుంభకర్ణ - నురవడి( గను(గొని యుర్వీశ్వరుండు. దురమున నీకష్ణుఁ ద్రుంతు నేననుచు - సరభసంబున నర్ధచంద్ర బాణములు దెగ నిండ రెండు సంధించి ఖండించె - జగములు మెచ్చఁ దచ్చరణయుగంబు పదములు దెగియును బాహువుల్డెగియు - గుది యక యత్యుగ్రకోపుడై నడిచి బడబాగ్ని చక్రంబు పగిది నాననము - కడువికృతంబుగాఁ గావించుకొనుచు బలువిడి భాస్కరుఁ బర్లైడురాహు - నలవాటుఁ గైకొని యా రాముఁ గది సెఁ గదిసిన నా కుంభకర్ణునినోటఁ . బొది గొన్న నిష్టుర భూరిబాణములు ఇనకులేశ్వరుఁ డేయ నేర్పడ నొక్క . దొనకోల లొకడో"న దూ8న కరణి 4.126 ఘనమైన యాయంపగమి నోరునిండ - దనుజుడు సింహనాదము సేయ రాక యేపారువికృతపు టెలుఁగు హుంకృతులు - చూపుల జంకెలు సూపుచు వచ్చె. వచ్చిన యాదైత్యవల్లభ మేన - నచ్చగా దృష్టించి యైంద్రాస్త్ర మేసెఁ బ్రదర మమైయి రఘుపతి యేయుటయును - నదియును మధ్యందినార్కు చందమున. దలపోయ నా బ్రహ్లాదండంబు పగిది - వలతియై నిగుడుచుఁ బవనునికరణి నెఱయ లోకములెల్ల నిండ నొండొండ - నెఱమంట లొలుకుచు నేపతో వచ్చి కుంభకర్ణుని తొమ్లు గొని యుచ్చి పాణి - కుంభిని నా పె దిక్కులు మ్రోయుచుండ నంతలో మఱియును నారాఘవేంద్రుఁ - డంతకబాణ మత్యంత వేగమున సంధించి యేసిన సకలదిక్కులును - బంధురంబుగ హైయ బ్రహ్లాండ మువి యt బ్రకటంబుగా భూమి పటపటఁ బగుల - సకలభూతంబులు చైతన్య మెడలఁ 4136 గలయంగ శతకోటికాలచక్రములు - బలు పెక్కి యొక్క-టై పఱతెంచుభంగి వ్రాలినబడబాగ్ని వడి వచ్చుకరణి - గాలకూటంబు మారణ మైనపగిది విచ్చలవిడిఁ బర్వి వేగంబు మెఱసి - వచ్చి యాబాణంబు వడిఁ ద్రుంచివైచెఁ బటునీలగిరిశృంగ భాతితోనున్న - కుటిలరాక్షసుతల ఘోరంబుగాఁ గఁ బుడమిపై నా దైత్యపుంగవుశిరము 蕾 పడునష్టు లంకలోపల వడిఁ బడియెఁ, బొడవైన గోపురంబులును మేడలును - బొడిపొడి యయి రాలి పుడిమిలోఁ గలయe బధికోటు లగచరపతు లోలివ్రుగ్గ . నుదధిలో జలచరయూథముల్ బెదర వసుధపై సగమును వనధిలో సగము - నసుర దేహము గూలె నద్భుతం బడర. నారవంబున నజ్ఞు లన్నియు ఁ గలఁగె - ధారుణి వణఁ కె ది_క్తటములు 3A5。 లంకాధినాథు నుల్ల ము వ్రయ్యలయ్యె - లంకలో నెల్ల కోలాహలం బయ్యె 4140 జగములు మోదించె సంతోషవార్ధి - నగచరాధిప లోలలాడి రందంద రవికులాధీశ్వరు రఘురామచంద్రు - వివిధభంగుల సురల్ వినుతించి రప్పడు ఘనుఁడు రాముఁడు కుంభకర్ణుని జూచి - తనలోనఁ జిఱునవ్వు దళకొత్తుచుండ 398 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద க దేవసంఘములకు దిక్పాలకులకు - భావింప నెక్కు.డీ పడినరాక్షసుఁడు ఇంక లోకములకు నెన్నండు నొండు - శంక లే దని మది సంతోషమందె నప్పడు కరమర్థి నా హవలక్ష్మీ నుప్పొంగి కై కొని యజ్ఞ లుం డయ్యె గడును గ్రరాహువు గబళించి పిదప - విడిచిన వెలుగొందు విమలార్కు.( డనఁగ దదనంతరంబ యాదానవకోటి - మదిలోన నెవ్వగ మల్లడి గొనఁగ విన్ననై వదనము ల్వేల వెలఁ బాఱ - నున్నరావణుఁ గాన నురవడి( బాబ్రీ "さ3 1 నీతమ్లండు త్రిదశాంతకుండు - వావిరి నగచరావళి నెల్లఁ పోలి 4150 దెసలు భూభాగంబు దివియుఁ దానగుచు - నసమసాహసబలాహవకేళివాలి నెలకొని దుగ్జాంబునిధి మందరాద్రి - గలఁచి యూడెడు క్రియఁ గపికులాంభోధి, నిక్క డక్కడఁ జేసి యిందాదు లెల్ల - వెక్క-సపడఁ బోరి వివశుడై తూలి مسلسل؟ (میام المسح యంత శ్రీరాముని యధిక బాణాగ్ని - నెంతయు దగ్గుఁడై యిలమీఁదఁ దైళ్లే నని కుంభకర్ణుఁ డయ్యనిలోనఁ బడుట - దనుజులు చెప్ప నాదానవేశ్వరుఁడు తన పాటు నింకఁ దథ్యం బన్నకరణిఁ - గొనకొన్న బలుమూర్చఁ గుంభినిఁ బడియో. నతికాయుఁ డధికశోకాయత్తుఁ డయ్యె - ధృతిదూలి శోకించె దేవాంతకుండు దిక్కు- డప్పిన మాడ్కి ( దిశిరుండు వడియెఁ-దక్కక యూనరాంతకు ఁడు మ్రాన్పడియె سبلا أسسها దనుజవీరులు మహోదర మహాపార్శ్వు - లును మహాలోక విలుంఠితు లైరి. -; రౌవణుండు కుంభకర్ణుని మరణమునకు శోకించుట :బలుమూర్చ నంతటఁ బాసిరావణుఁడు - పలుమాఱుఁ దమ్లునిఁ బలవింపఁ దొడఁగె. “వడిఁ దేర్చు రాఘవపై రాంబురాశి - నెడపక యేనింక నే తెప్పగడతు రామలక్ష్మణులను రణములోఁ జంపు . దే మెయి ? నీ వని యే నున్నచోటఁ జటులరాఘవమహాశరవహ్నిశిఖల . నిటు నేలఁ గూలితి వేకాంగవీర ! నిదారతుండవు నేఁ డిటు దీర - నిద గె కొంటె ? నిరి ద విక ముఁడ ! (با اسب مته مسط المبي للاجه ל"י) است కులిశధారకు నై నఁ గూలని మేను . యిల నరు నేటున నిటుఁ గూలవలసె ; నంతకునకు నీవ యఖిలంబు నెఱుఁగ - నంతకుం డన నుంటి వారూఢశ_క్తి నంతటి నీకు నీ యవనిలో నిప్ప - డంతకుఁ డయ్యెనే యకట ! రాఘవుఁడు ? నిద మేల్కని నీవు నిష్ణురవృత్తి - రుదుఁడవై తము రూపడం తనుచు —to أسس حلا دیگـبـ Θ أسيا నిద్రి విద్రావణుం డాదిగా సురలు - నిద్ర బోరెన్నఁడు నెరసిన భీతి సీవాజిఁ ద్రుంగుట నిర్ణరు లింక - నేవిధంబున నన్ను నేల కైకొండ్రు o 4170 Nප మెల్ల రక్షించుకొఱకు నాతోడఁ - జలమునఁ బలుమాఱు సద్బుద్ధి చెప్ప వినక విభీషణు వెసఁ దన్ని వెడల - చనుమన్న పాపంబు సై ఁచునే నన్నుఁ 7 గడుకొని సీవాదిగా బుదిమంతు . లుడుగక చెప్పిన యుచితో కు లెల ெ ومهم تبديد నెమ్మితో విననైతి. నిన్నుఁ గోల్పడితి . నమినజయలక్షి. నాకేల కలుగు ? տ * ... تحصد 8-ه కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 399 బలిమిమై నావలపలిమూపుభంగి - గలహరంగంబునఁ గడిమి వాటించి పటుబాహుబల మేది పడితి వీవాజి - నిటమీఁద దిక్కు నా కెవ్వరు గలరు ?" కుంభకర్ణుని నందందఁ దలఁచి - వనట నిట్టూర్పులు వడిఁ బుచ్చి పుచ్చి (: 9تع పరితాప మనియెడి బడబాగ్ని గలిగి - పెరిగెడిలాలయ కా ఫేనంబు గలిగి వెడలుకన్నీ రను వెల్లవ గలిగి - కడలేనివగ పను కరుడులు గలిగి ప్రకటరోదన మను రావంబు గలిగి - చకితత్వ మనియెడి చలనంబు గలిగి 4180 మును కొని శోకసముద్రుఁడై పెద్ద - వెనుఁబడి యెంతయు వికలుఁడై యున్న యారావణునిఁ జూచి యప్ప డొక్కింత . ధీరత వాటించి త్రిశిరుండు వలికె. *బదిలంబు దప్పి యిబ్బంగి శోకించె . దిదియేమి ? దేవ ! నీ వితరులమాడ్కి ? వనజాసనునిచేత వరమును గొన్న - ఘనశ_క్తి నీ యందుఁ గలిగియుండఁగను అవిరళమంత్రపూతాప్రము ల్వజ్ర - కవచంబు నీయందుఁ గలిగియుండఁగను ఉరుతరగతి గల యుజ్జ్వలరథముఁ - గర మొప్ప నీకును గలిగియుండఁగను శోకింతురే నన్నుఁ జూడు మొక్కింత - నీ కెదురెవ్వరు ? నిర్ణరవైరి 1 వేవేగ యవలీల వెడలి రాఘవుని . నీవిక్రమంబున నేలపై గూట్స్ ; మిట శోక ముడుగు నీ వింతయ చాలు - నటనేను బోయి మహాజిరంగమున నతులవిక్రమ కళాహంకారవృత్తి - నతిశూరుఁ డితఁ డన నంతటఁ బేర్చి 4190 గరుడుండు పాముల ఖండించుమాడ్కి.ఁ - దరుచరావళి నెల్ల ధరణిఁ గూల్చెదను సురపతి వృత్రుని స్రుక్కి-ంచు భంగి - హరుఁడంధ కొసురు నణ ఁగించుపగిది రామునిఁ దుంచెద రణములో నిప్ప; - డీమెయిఁ బోయెద నెలమి న న్ననుపు " మనిన రావణుతోడ నప్పడు కడఁగి - ఘనబాహుబలఁ డతికాయుండు పలికె. “ యింత శోకింపంగ నేటికి నీకు ? - బంతంబుతో దైత్యబలములఁ గూడి యేను. బోయెద నంపు మిటఁ జిత్ర ముగను - గాననంబులు గాల్చు కార్చిచ్చు పగిది విపులబాణంబుల విశదంబుగాఁగఁ - గపులతో రామలక్ష్మణులఁ జంపెదను " అని పల్కునపుడు నరాంతకుఁ గూడి - యనుపమబలుఁడు దేవాంతకుఁ డనియె. "మిద్దఱముఁ బోయి యీ క్షణంబునను - రామలక్ష్మణుల మర్క-టుల ద్రుంచెముద چءء۔ అనిన మాటలకు దైత్యాధీశ్వరుండు - దనశోక ముడిగి మోదంబున నుండి 4200 తనయులతోఁ గూడి తద్దయు నొప్పె - ననిమిషగణయుక్తుఁ డగునింద్రుమాడ్కి నవ్విధంబున నుండి యారావణుండు - నవ్వుచుఁ గొడుకుల నలువురఁ జూచి “రామలక్ష్మణుల మర్క-ట సైన్యములను - భీమాస్రములఁ జంపి పేర్చి రం" డనుచు దనతమ్లు లగుమహోదరమహాపార్శ్వ - లను వీడుకొలిపె "నాలము సేయు"డనుచు మాకతంబునను నీమనుజాశనుండు - చేకొని సీతకై శ్రీరాముఁ దొడ రె నని యరిషడ్వర్గ మా రావణునకు - మునుమున్నె రాము నిమ్లల దాఁకఁ బోవు 400 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద పగిది నాయార్వురు బ్రహ్లాండభాండ - మగలంగ నార్చుచు నని కేగునపుడు -: అతికాయవు హోదరులు మొదలగువీరులు యుద్ధమునకు వెడలుట :భూరిశారదఘనస్పురణంబు గలిగి - యైరావ తేభంబునంశంబు గలిగి తనరారుచున్న సుదర్శనేభంబు - నినుఁడ స్త్రశిఖరిపై నెక్కిన కరణి నెక్కి మహోదరుఁ డేపారి నడిచెఁ - దక్కక నిశితాయుధంబులు వెలుఁగఁ 4210 బటుజవసత్త్వ ప్రభావము ల్గలిగి - చటులంబు లైన యశ్వంబులఁ బూన్చి యెసఁగు చాపంబును నింద్ర చాపంబు - పసమీఱి సూర్యునిభంగి వెలుంగ నరదంబుమీఁద నీలా భ్రంబ పోలెఁ - దిర మైన వేడ్కతో ద్రిశిరుండు వెడలె వితతధనుర్వేదవిద్యాడ్యుఁ డైన - యతికాయుఁడును నప్ప డధిక తేజమున శరచాపఖడ్డాదిశస్త్రాప్రసమితిఁ - గర మొప్పి సూర్యప్రకాశమై వెలుఁగఁ దనరారు కనకరథం బెక్కి వెడలె - ఘనభూషణద్యుతిఁ గనకాద్రి యగుచు సురవరఘోటకస్ఫురణఁ జెన్నొంది - యురుభూషణప్రభ నుజ్జ్వలంబైన యవదాతహయము నరాంతకుఁ డెక్కె - బ్ర విమల తేజోవిభాసితుం డగుచు శక్తి యుద్భటబాహుశ_క్తిమైఁ దాల్చి - శ_క్తిపాణియు ੇ సన్నుతికెక్కిదీపితగదఁ దాల్చి దేవాంతకుండు - రూపింప విష్ణుని రూపున నడిచె. 4220గురుగదాపాణియై గుహ్యకేశ్వరుని - యరుదైనకడిమి మహాపార్శ్వుఁడొప్పెఁ గాలచక్ర ంబుల గతి నుజ్జ్వలంబు છે છે૦૮ బెక్కై-న యరదముల్ వెడలెఁ. గొండలవడువున గోటానకోట్లు - గండుమీఱిన మదగర్వముల్ గలిగి ద్దండి మై 7るござ5 నుద్దండతహ_స్త - దండంబు లొప్ప వేదండసంఘములు హేషారవంబుల నెల్ల దిక్కులను - ఘోషింపఁ జేయుచు గుజ్ఞము ల్వెడలెఁ గాలకింకర సమూ కారంబు ల మరఁ - గా లుబలంబు లు గ్రత నేఁచి వెడలెఁ జతురంగబలము లీచందంబు నొంది - యతులితం బగుటయు నప్పడు నడుముఁ బ్రళయకాలార్కుల భంగి నెంతయును - వెలుఁగొందిరాదైత్యవీరు లార్వరును అతిశుభ్ర మగు శరద భ్రంబు లొప్ప - గతివార పుండరీకంబు లొప్పారెఁ గడిమిమై గెలుతుము కాదేనిఁ జత్తు - మడుగ మొబ్భంగి రణోత్సాహ మనుచు నడచిరి కలనికి నానావిధముల - నెడపక పంతంబు లిచ్చుచు వారు అప్ప డొండొరువులయాహ్వానములను - జెప్పఁ జోద్యం బైన సింహ నాదముల రథఘోషములను దురంగ హేషలను - పృథులదంతావళబృంహితంబులను గర ముగ్ర మగు పదఘట్టనధ్వనుల - నిరుపమధ్వజ కింకిణీనిస్వనములఁ బటహభేరీశంఖ భయదనాదములఁ - బటుతరనిస్సాణభాంకారములను దిక్కు-లు ఘూర్జిల్లె: దివి పెల్లగిల్లె ఁ: - జుక్క-లు డుల్లె ; వాసుకి యొడ్డగిల్లె : మేరువు గంపించె ; మేదిని వణకె ; - భార మోర్వక దిగిభములు చలించె; కావ్యము యు ద్ద కా ం డ ము 401. నటు దానవానీక మాకోట వెడలఁ . బటు భయంకర వృ_త్తిఁ వగవల్లభులు భూనభోంతరము లాస్ఫోటనధ్వనులఁ - బూని యొక్కట నిండ భూరిస_త్త్వముల దలకొని గిరులను దరువులు వైచి - చెలగించి రప్పడు సింహనాదములఁ 4240 జలమున దైత్యులు చటులబాణములు - బలువిడి గురిసిరి ప్లవగులమీఁద నసురావళికి మున్నె యాకఫివరులు - నసురులఁ జంపంగ నడరి పెళ్లారి కపులకు మున్నె రాక్షసు లగ్రవృత్తిఁ . గపులఁ జంపేద ముని కడక వాటించి యసమునఁ జలము పెంపార నొండొరుల - వసుమతిపైఁ బడవై తురు కినిసి యసురులచేతిశస్త్రాస్త్రంబు లొడిసి - వెసఁ బుచ్చి పెళ్లన విజబతురు కపులు : కపికోటిచేతివృక్షంబులు గిరులు - కుపితులై విఱుతురు క్రూర దానవులు కప్పల కాళ్ళను బట్టి కదిసి రాక్షసులు - కపులతోడనె మహోగ్రతను ప్రేయుదురు అసురుల కడకాళ్లు నలమి వానరులు - నసురులతోడనే యడఁతురు బెట్టు అటు పోర జర్జరితాంగులై నేలఁ - గుటిల దైత్యులా గపికోటులుఁ దైళ్లి దురములోఁ బడియు నెత్తురులు గ్రక్కుచును.బౌరిటొరి మూర్చలఁ బొంది యంతటను దెలిసి వానరులును దేవశాత్రవులు - కలిసి కయ్యము సేయఁగా నందుఁగపులు దానవుతో నెత్తి దానవ ప్రేసి - యేనుఁగుతో నెత్తి యేనుఁగు నేసి తురగంబుతో నెత్తి తురగంబు నేసి - యరదంబుఁగొని కరి నడరంట నేసి కరి నెత్తుకొని తురంగముఁ బడవైచి - తురగంబు నెత్తి దైత్యుని డొల్లనేసి యురుస్పత్త్వధీరులై యు గ్రత నార్చి - తరుచరవీరులు దర్పంబు మెఱసి పౌరిఁ బొరి నిబ్బంగిఁ బౌరిపుచ్చుటయును - సురరిపు ల్లొందఱు స్రుక్కు-టఁ జూచి రయమునఁ గోపంబు రంజిల్ల దైత్య - చయమును వానర సమితిపై గదిసి ప్రదరంబు శ్రేసి చక్రంబుల నేసి . గదల నొప్పించి ఖడ్గంబులఁ ద్రుంచి భిండివాలంబులఁ బీచంబు ల8ణ (చి - ఖండించి సురియల గండలుబరులు కుంతశూలంబుల గ్రుచ్చి వానరుల . నింతలింతలు చేసి యొసగి యార్చుటయు 4260 నంతటఁ బోవక యగచరు లార్చి . యంతంత కడరి దైత్యావళిఁ బట్టి తరుషండములఁ బర్వతప్రకరముల - నురవడి నెత్తి యత్యుగ్రత వైవఁ బడియెడి దైత్యులు పాఱు దైత్యులును - నుడుగక యందంద నొరలు దైత్యులును గలయంగ నెత్తురు గ్రక్కు-దైత్యులును - పొలుపరి నేలపై ( బొరలు దైత్యులును అందంద నట్టలై యాడుదైత్యులును ప్రంది ప్రత్యర్థుల మఱచు దైత్యులును నెక్కిన రౌతుల నిటునటుఁ బడఁగ - లెక్క-సేయక కరాళించు గుఱ్ఱములు పక్కెర లూడంగఁ బఱచుగుఱ్ఱములు - దిక్కులు సుడివడఁ దిరుగుగుఱ్ఱములు కీ లెడలినక్రియ గెడయగుఱ్ఱములు - కూలి కాళ్లను దన్నుకొనెడుగుజ్ఞములు వికలంబు లె పోరు విచ్చుగుఱ్ఱములు నొకరూప నేర్పడ కుండు గుఱ్ఱములు سصله 26 402 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము - ద్విపద మ్లేయ్ బేస్స్న గెంపించుకరులు - వెరవారఁ గొప్తులు విఱిగినకరులు 4270 మరలి లంకకు వెస మగిడెడికరులు - తిర మేది దిర్దిర దిరిగెడుకరులు కొండ కె వడి వడిఁ గూలెడి కరులు - కండతుండంబులై కల(గెడి కరులు రధికసార్థిరత్య రహితరథములు - ప్రథితంబుగా భువిఁ బడురథంబులును వారగండ్లును బడ్డ వరరథంబులును . నారగఁ దల క్రిందు లగు రథంబులును కీళ్లెల్లఁ దప్పి వ్రుగ్గినరథంబులను - లైళ్లేల్లఁ ద్రే పొంద నిరథంబులును చాలంగ నుగునూ చగురథంబులును - నాలంబులోఁ దఱు చగుటయుఁ జూచి సురశేచరాదికిస్తోమంబు చోద్య - తర మని యాత్తలో దద్దయు మెచ్చ నప్పడు కినిసి నరాంతకుం డార్పు - లొస్ప నిజాస్యంబు నుఱవడిఁ బఱపి యసురుల నోడకుం డనుచువానరుల - నసమునఁ గిట్టి బెట్టగలించి తాకి నెలకొని యొక్కొక్క నిమిషంబులోన - నిలఁ గూల్చె నేడు నూతేసి వానరుల 4280 సురపతి శౌర్యంబు సొంపారుచుండ - గిరుల ప్రేయుచును నేగినత్రోవ వోలె దరుచరకోటులుఁ దఱచుగా ఁ బడుట - నిరవోంద వాఁడు పోయిన క్రోవ యొప్పె నేవానరుండైన నేచి కోపమున - భావంబులోఁ దన్నుఁ బరమార్పఁ దలఁచు నంతరంగముఁ జొచ్చి యరయుచందమున - నంతకుమున్ను తా నతని నుక్క-ణఁచు నేక పియైనఁ ద న్నెదురంగఁ దలఁచి - భీకరుండై గిరి( బెరుకంగఁ జూచు నంతకు మున్ను తా నధికరౌద్రమున - నంతంత డగ్గరి యత నిరూ పణఁచు నేబలీముఖుఁ డై న నే పగ్గలించి - తా బెట్టుగాఁగఁ బాదప మెత్తఁ దలచు నంత కంతకు హెచ్చి యతిభీషణముగ - నంతకుమున్నె తా నతని గీటణఁచు నంతటఁ బోవక హయముపై ఁ దిఱపి - యంతంత పెనుగుంపు లై_నవారుల ప్రేవులు ద్రోబ్బ పెల్లగా నురుము - గా వివిధములైన గతులఁ డ్రొక్కించు 4290 గుండెలు వగులంగ ಸ್ಪಪ್ತು లగల - నొండొండఁ దాఁకించి యుర్వరఁ గూల్చు నలకతోఁ బ్రళయ కాలానలుపగిది - దలకొని యెందును దానయై నిండి వానరవరసైన్య వనములు విఱుగ - మాన కుగ్రతఁ దివమానుఁడై మోద వానిశార్యంబును వానిశక్తియును - వానరు లెల్ల నోర్వఁగలేక యపుడు వికలులై యుండిరి విస్థితు లగుచు - సకల దేవతలును జలియించి రప్పడు పటుభీతిఁ బొందిన ప్లవగనైన్యముల - నటు పేర్చుచున్న నరాంతకుఁ జూచి _: అంగదన రాంతకుల ద్వంద్వయుద్ధము : سسسسسسه యనయంబు కోపించి యంబుదపటల - మున నున్న సూర్యుండు మొనసినమాడ్కి-ఁ గపిరాజతనయుఁ డంగదకుమారుండు - కపిసేనలోనుండి కడఁక నేతెంచి " యోరినరాంతక 1 యు గ్రతఁ గపుల - నీరసంబునఁ బేర్చి యేల చంపెదవు ? ఇంత చేసినను నీ విటు బంట వైతె ? - యంతళూరుఁడవైన ననిఁ దాఁకు నన్ను" కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 403. ననవుడు నవ్వి నరాంతకుం డనియె ; - “వనచర ! నీ వెంతవాఁడవు నాకు ? నఖిలదిక్పాలుర నదటడంచితిని . నిఖిలదేవతల మన్నింప కే(చితిని అట్టి నాతోడ నీవా యెదిరెదవు ? . పట్టి చట్టలు చీరి పాఱపై చెదను ; ననుఁ జూతుగా" కన్న నగుచు నంగదుఁడు . “దనుజ! దశగ్రీవు దర్పంబు మాన్పి పూనినఖరసూతిఁ బొరిగొని పిదప . నే నేగునపుడు నీవెఱుఁగవే నన్ను? " ననుడు దానవుఁడు కాలాహిచందమున - మునుకొని యార్పులు మ్రోయంగవచ్చి ఘనతర విస్బులింగంబులు చెదర - ననయంబు తనశక్తి నంగదు దైవ గరుడునివక్రంబు గదిసినంతటనె - పరచిన కాలసర్పంబును బో నది వజ్రనిభ మైన యతనివక్షంబు - గదసినయంతనే ఖండంబు లయె వజ్రాయుధంబున వరకైల మణఁచు - వజి చందంబున వాలినందనుఁడు ఆ చేతనే వాని హయముమ_స్తకము - పజియలు వాఱ నిర్భరవృ జెచ్చెఱ వేయంగఁ జేట్పడినోను - విచ్చుచు నాలుక వెడలఁ బెట్టుచును వెర విడి కాళ్లను వెసఁ దన్ని కొనుచు - ధరపీుఁద బడి చచ్చెఁ దత్తురంగంబు అటు తురంగము వడ్డ నన్నరాంతకుఁడు - చటులకాలానలజ్వలితాస్యుఁ డగుచుఁ గెడయు మంచును బిడికిట మ_స్తకంబుఁ-బొడిచి యంగదు మూర్చఁ బొందించుటయును అంతనె తెలిసి “నరాంతక ! నీకు - నింతశ_క్తి యుఁ గలదే" యని పేర్చి పెరిఁగినపిడుగైన పిడికిట వాని - వరకై లనిభ మైనవక్షంబుఁ బొడిచెఁ. .5°&ぎ)3 నెత్తురుల్ పౌరిఁ బొరి దొరఁగఁ . బొడిపొడిమై ధరఁ బునుకలు సెదరఁ గడు ఘోర మైనసంగరభూమిలోనఁ - బడి నరాంతకుఁడంత బ్రాణము ల్విడిచె. నార్చిరి దేవత లామింటనుండి - యూర్చిరి వానరు లవనీతలమున 4320 దనుజాధినాథుని తనయునిపాటు - గని మహోదరుఁ డుగ్రకరిఁ బురికొల్పె. ననుజండు వడుటకు నడలుచు వాలి - తనయు నేచుటకు నుద్దండకోపంబ ముప్పిరి గొనఁగ నిమ్లులఁ బిరిఘంబుఁ - ద్రిప్పచుఁ బఱ తెంచె దేవాంతకుండు. రవిమండలము బోలు రథ ముగ్రభంగి - నవని గంపింప నుద్ధతి దోలుకొనుచు ద్రిశిరముల్ త్రేతాగ్ని తెఱఁగున వెలుఁగ - బ్రిశిరుండు గవిసె నుద్దీప్తకోపమున .నప్ప డంగదుఁడు శాఖాయుతం బగుచు - నొప్పెడునొకవృక్ష మురవడి బెణికి యడరంగ నార్చి దేవాంతకు వైవ - నడుమనె త్రిశిరుండు నలగఁగ నేసె ; నేసిన మీఁదికి నెగసి యంగదుఁడు - గాసిల్లి శైలవృక్షంబులు మిగుల నడరింప నపుడు దేవాంతక త్రిశిరు - లెడబడఁగాఁ ద్రుంచి యెంతయు మించి పరగించి రతనిపై బటుతోమరంబు - లరుదారఁగాఁ జేరి యత్యుద గ్రతను 4330 నంతట బోవక యార్చుచు మఱియు - వింతగాఁ బొదువుచు వేగంబు మెఱసి యావాలిసుతుమీఁద నధిక రోషమున - దేవాంతకుఁడు వైచె దీపించి పరిఘ さ Š ను 4 8 i 0 ○に తిتثم سے 404 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద దరమిడి సింహనాదంబు సేయుచును - దెరలక శరవృష్టి త్రిశిరుండు గురిసె. నురుదంతి గొలిపె మహోదరుం డే(చి - పరఁగించె నతనిపైఁ బటుతోమరములు ఎనసి మువ్వురు దమయేపు చూపుటయు - ఘన లోష మొ దవ నంగదుఁడు కోపించే : దంభోక్రియ మహోదరుని యేనుంగు - కుంభస్థలము దాఁకఁ గధరశృంగంబు గెరలి వ్రేసిన నది ఫీంకార మెసఁగ - నొరలి గ్రుడ్డులు వెలి కురికి చచ్చుటయు ; జయలక్షి రాఘవేశ్వరుఁ బొందఁ గోరి - ప్రియమునఁ గై సేయఁ బెట్టియఁ దెరిచె ననఁగ నాకరితల యటు వ్రస్సి యొప్పె - ననుపమం బైన ముత్యంబులు సెదర ; నంతటఁ బోక దేవాంతకు ప్రేసె - దంతిదంత మగల్చి తారాసుతుండు 4340) అటు వేటు పడి వాతహతిఁ జలియించు - పటుసాలవృక్షంబు పగిది దూగాడి నెత్తర గ్రక్కియు నెఱసాహసమునఁ - జిత్త మొక్కింతగాఁ జేసి యయ్యసుర, పరిఘంబు గొనివే పెఁ బర్వతతటము - కరణి నొప్పారు నంగదునురస్ట్సలము నంగదుండును దాన నవనిపై ప్రెగ్గి - యంగముతోడ దైర్యము చిక్క-ఁ బట్టి కోపించి దేవాంతకునిమీఁద నడువ - దీపితాస్త్రంబులఁ ద్రిశిరుండు మూఁట నావాలి తనయుని నాత్తఁ గైకొనక - లావున ఫాలస్థలము నాట వేసె నంత సీలుండును ననిలనందనుఁడు - పంతంబుతోఁ దోడుపడి రంగదునకు నందు నీలుఁడును మహాశైల మెత్తి - యందందఁ ద్రిశిరుపై నార్చుచు వైవ -: హనుమంతుఁడు మొదలగువారలు త్రిశిరాది రాక్షసవీరుల జంపుట : నశ నిచందం బగు నస్రుంబుఁ దొడిగి - త్రిశిరుండు నగ్గిరి దెగనే సె నడుమ; ధీరత వాటించి దేవాంతకుండు - వారియై యొప్పిన పరిఘఁ ద్రిప్పచును 4350. బలియుఁడై చను దేరఁ బవమానసూనుఁ - డలుకతో రాక్షసు నౌదలఁ జూచి బెడిదంబుగా వెసఁ బిడికిటఁ బొడిచె - బొడిచిన నప్పడు పొరిఁబొరిఁ బండ్లు డుల్లంగ నోరు బెట్టుగ దెర్చుకొనుచుఁ - డ్రై దైత్యుఁడు గ్రుడ్లుదిరుగ వైచుచును. దేవత లార్చిరి దివినుండి యపుడు - దేవాంతకునిపాటు తెఱఁగొప్పఁ జూచి త్రిశిరుండు కోపించి తీవ్రత నేసె - నశనివేగాస్త్రంబు లన్నీలుమీఁద 眼 దగ వెండియును మహోదరుఁ డుగ్రవేగ - మగునొక్క కరి నెక్కియార్చుచు వచ్చి కులగిరిపై వాన గురియు చందమున - నలువు దీపింపంగ నతనిపై ੇ ੩ నాసీలుఁడును వానియస్త్ర సంతతులఁ - దా నెంతయును భిన్నతనుఁడునై నొచ్చి యటు మూర్చ నొందియు నంతనె తెలిసి - పటు గతితోడ నభంబున కెగసి తరువులతోడ నుద్దతి మీఁది కెత్తె - ధరణీధరము మహోదరునిపై పైచె ; 4360 వై చిన దానిచే వారణయుక్తుఁ - డై చచ్చెఁ దలవ్రస్సి యమ్లహోదరుఁడు ధరమీఁద నమ్లహోదరుఁడు గూలుటయుఁ - దిర మైనకడిమితో ద్రిశిరుండు పేర్చి సరిగొందు నని పెక్కు శరములు నేసె - నరవాయి గొనక యాహనుమంతుమీఁదఁ కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 405 జెచ్చెఱఁ బర్వతశిఖరంబు విఱచి - తెచ్చి యారావణి త్రిశిరుపై వై చె ; నది నడుమునె తుమురై రాల నేసెఁ - ద్రిదశులు వెఱఁగందఁ ద్రిశిరుండు పేర్చి హనుమంతుఁడును వానియరదంబుమీఁది . కనువారగా దాఁటి యత్యుగ్రముగను సింగంబు గజములఁ జెలరేగి వ్రచ్చు - భంగి రథ్యంబులఁ బటుగతిఁ జంపె నా త్రిశిరుండును నని లజుమీఁద - నాతతంబుగ శ_క్తి యడరించుటయును బలుమంట లెగయంగఁ బe9 తెంచుదాని - బలువిడి ఁ దిట్టి యప్పావని దుంప /س~\ శ_క్తి ద్రుంచిన నిజశ_క్తి వాటించి - శ_క్తి జిహ్వయుఁ బోలు చట్రులాసిఁ గొనుచు క్షీణి0 నచ్చెరు వైన రయంబు సొంపార - వచ్చి యాహనుమంతు వక్షంబు దాఁక నేసిన నతఁడును వెస నఱచేత - వేసె నారాక్షసువిపులవక్షంబు నటు వేటుపడి తనయడిదంబు వైచి - కుటిలరాక్షసుఁడు గ్రక్కున మూర్ఛనొందె : ననిలజం డటుఁబడ్డ యడిదంబుఁ బుచ్చు - కొని బిట్టుగా నార్చెఁ గుంభిని వగుల నా లోనఁ దెప్పిరి యాత్రిశిరుండు . వాలిన పిడికిట వాయుజుఁ బొడిచె ; హనుమంతుఁ డంత నత్యంతరోషమునఁ - దనకటంబులు పొంగ దర్ప ముప్పొంగఁ రూపించి యావిశ్వరూపుమ_స్తకము - నేపన ద్రుంచు సురేంద్రుచందమునఁ జెచ్చెఱ దనుజుని శిరములు మూఁడు . నచ్చెరు వైన యూయడిద మంకించి さが志す。 నా దైత్యుతీవ్ర కర్తంబు - దిగఁ బుచ్చుకొని ప్రంచు దైవంబుకరణి దిశలు భూభాగంబు దివియు ఫేూషింపఁ - ద్రిశిరుండు భూస్థలి ද්‍රිඳ డ్రైళ్లటయఁ బటురౌద్ర మున మహాపార్శ్వుండు గినిసి - నిటలంబు బొమలును నెరి ముడివడఁగ నలరునెత్తటఁ దోగి యాశాకరీంద్ర - కరఖీకరం బైన కనకచక్రముల నురుమణి ప్రభల నత్యుగ్రమై యముని - పరుషోగ్రదండంబు పాటిగాఁ గలిగి యరుణపుష్పంబుల నరుణగంధమున - నురుతరం దిగుచు నయోమయం బైన యుదయార్కభాసమానోజ్జ్వలం బగుచు - నొదవు గదాదండ మగ్రుఁడై తాల్చి తన కోపశిఖి మండ దర్ప ముప్పొంగ - హనుమంతుమీఁద రయంబున నడువ నెడ, సొచ్చి యొక్క మహీధరం బెత్తి - యెడపక దైత్యుపై ఋషభుండు వైచె ; నడరి యంతటిలోన నమ్లహీధరము - దొడి వడ గదఁ గొని తుమురుగా వేసె జటులత గద ద్రిప్పి సమదుఁడై ఋషభుఁ - బటుసత్త్వమున మహాపార్శ్వుండువైచె; దానిచే వక్షంబుఁ దాకి యావృషభుఁ - డూనినమూర్చచే నొక్కింత డెలిసి 490 యాలోన వేగ మహాపార్శ్వుతొమ్లు - వ్రాలినపిడికిట వ్రయ్యఁ దాటించెఁ దాటించుటయు గదాదండంబు విడిచి . మేటిస_త్త్వము దూలి మేదినిఁ బడియె ; నాగదాదండంబు నా ఋషభుండు - వేగంబె కొనియార్చి వేసిన దైత్యు వేసినవజ్రంబు వేటునఁ గొండ - తో సరియై తల తుమురుగాఁ గూలె ; నటు మహాధ్వనితో మహాపార్శ్వుఁ డవని - బటుభయంకరవృత్తిఁ బడుటయుఁజూచి 406 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద కరువలిచే దూలు కారాకు లనఁగ . దిరిగి దైత్యులు నలుదెసలకు ఁ జనిరి ; _: అత్రి కౌయుఁడు యుద్ధముచేయుట : – ఆచందమున వార లవనిపై ఁ బడుటఁ - జూచిన రోష విస్ఫురణశోభిల్ల మిడుక లోకములెల్ల మ్రింగెద ననుచు - గడగిన క్రియ నతికాయుడు పేర్చి వేయు సూర్యులభంగి వెలుఁగుచు మిగుల - నాయతం బై నట్టి యరదంబు నెక్కి తనరార సింహనాదము చెలఁగించి - తన పేరు సెప్పి యుద్దండ కోదండ 4400" నిష్టురారావంబు నిగుడ ఁ గాలాగ్ని - కాష్ట్రంబు లడగింపఁ గవయు చందమునఁ గపి సేనపై మహోగ్రంబుగా గవియc - గపులు ని శౌ టు నా కారం బుఁ జూచి పటురొద్రలీల నిప్పటి కుంభకర్ణుఁ - డిట వచ్చెనో యని యెంతయు బెదరి కొందఱు మూర్చిల్లఁ గొందఱు వెలువఁ - గొందఱు వెఱగు చేకొని చూచుచుండఁ గొందఱు వాపోవఁ గొందఱు గలఁగ - గొందఱు రామ చేకొనుమని ప్రెక్క-( బర్వినభీతిమైఁ బఱతెంచుకప్పల - నుర్వీశ్వరుం డోడ కోడకుం డనుచుఁ గలయ లోకములెల్లఁ గప్పి గర్జిల్లు - ప్రళయావసర మేఘపటలంబ ఫ్రో తె బెడిదంబుగా బేర్చి పృథుల వేగమున నడ తెంచుచున్న దానవనాథతనయు నగ్గలికయు లావు నధిక రౌద్రంబు - నగ్గతియును దవ్వులందె వీక్షించి యనయంబు వెఱఁగంది యప్ప డారామ - జననాథుఁ డావిభీషణుఁ జూచి పలికె. “బిడుగ మ్రోసినమాడ్కి బెడిదంపు మ్రోఁత - నడరి వచ్చుచునున్న యరదంబుమీఁద నింద్ర చాపముతోడ నెనవచ్చు నట్టి o సాంద్రప్రభాయిత చాప మొప్పారఁ బరిఘగదాస్త్రాసపట్టసశూల - పరకు తోమర భిండివాలచక్రాది వరదివ్యశస్త్ర నిర్వాహంబు తోడ - నరు దైనయట్టి సింహధ్వజం బొప్ప నలువొంద నార్చుచు నలుగురు సార - థులు తోల నొక వేయి తురగము ల్పూన్చి మూఁడుకన్నులు గలమూ_ర్తియుఁ బోలె - వేడిమి దిక్కుల వెదచల్లుకొనుచుఁ గపులఁ దోలుచును నిక్క డనె చూచుచును - విపరీతగతి వచ్చు వీఁ డెవ్వఁ" డనిన –: విభీషణుఁడు శ్రీరాముల కలి"క్రాయుని ప్రభావముఁ దెలుపుట :“దేవ యీదైత్యుఁడు దేవారిసుతుడు - రావణుకంటెను రణ గరిష్ణుండు 馬 చతురంగములయందు సమరంబు సేయ - నతినిపుణుండు వీఁ డవనీశతిలక ! యరు దైన వేదశాస్త్రాదివిద్యలను - బరిణతుం డెంతయుఁ బరతత్త్వవేది : 4420 లంక యీ వీరుని లావునఁజేసి . శంకలే కెపుడు నిశ్చలవృ_త్తి నుండు ననిమిష లలిగిన ననిఁజావకుండ - వనజాసనునిచేత వరము గొన్నాఁడు ; దివ్యాయుధంబుల దివ్యశప్రముల - దివ్యమంత్రంబుల దీపించువాఁడు మీఱి యింద్రాద్యనిమిషులను సూఱు - మాఱుల గెలిచిన మగటిమి వాఁడు వాసపవజ్రంబు వరుణుపాశంబు . నాసమవర్తి మహోగ్రదండంబు కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 407 ధనపతిగదయు నీత నిశ ప్రసమితి - ననిశంబు గడుఁ బ్రతిహతమలై యుండు : మనుజాశనుఁడు ధాన్యమాలినియందె - గనినపుతుం డతికాయుండు వీఁడు ఈదానవునిచేత నీకపులెల్ల - మేదినీనా యక ! మెదుగక మున్నె సమరంబులో వీనిఁ జంపుట లెస్స ; - యమిత విక్రమకేళి" నని చెప్పచుండ వాఁ డంతఁ దిటుగుణధ్వని దిక్కు- లద్రువ - వాఁడిమిమై నట వచ్చుటఁ జూచి 4480 ఖండనోదగ్రుండు గవయుండు గోము - ఖుండును జ్యోతిర్ల్సఖుఁడు కుముదుండు మారుతాత్తజుఁడును మైందుండు నలుడు - శరభుండు నీలుండు శతబలి గజుఁడు నాదిగాఁ గలుగు మహాకపివరులు - మేదినీజంబులు మేదినీధ్రములా వడి నెత్తుకొని పోయి వానికి నెదురు - నడువంగ నట చూచి నవ్వి దానవుఁడు “కలహవిక్రమకళాకఠినసత్త్వములు - గలుగవు తోలఁగుఁడు కప్పలార ! మీరు త్రి జగంబులును మెచ్చఁ దివిరి వారాశి - నిజశరాగ్రంబున నిల్పిన శూరు డతఁ డెవ్వఁ డిటుచూపుఁ డతనిపై గాని - యతులితం జైన నాయస్త్రంబు విడువ ; దురమున నింద్రజిత్తుఁడు గట్టినట్టి - యురగపాశంబుల నూడ్చుకొన్నట్టి యతఁ డెవ్వఁ డిటుచూపుఁ డతనిపైఁగాని - యతులితం బైననాయస్త్రంబు విడువ ; మూఁడులోకంబులు మునుమిడి గెలిచి - వాఁడిమి మగఁటిమి వ్రాలిన శూరు 4440 నలఘుబలోదీర్ణ నాకుంభకర్ణుఁ - దలఁ డ్రైవ్వనేసి యుద్ధతిఁ బేర్చియున్న యతఁ డెవ్వఁ డిటుచూపుఁ డతనిపై గాని - యతులితం బై న నాయస్త్రంబు విడువ : దేవదానవయక్షదివిజుల కాజి - భావింప నెక్కుడై పరఁగినయట్టి రావణు నోర్చెద రణములో ననుచు - నీవిధంబన లంక కేతెంచు శూరుఁ డతఁ డెవ్వఁ డిటుచూపుఁ డతనిపై ఁగాని - యతులితం బైన నాయస్త్రంబు విడువ ?" నని పెక్కు-గర్వంబు లాడుచునున్న - దనుజాధినాథునితనయునిఁ గిట్టి కడిదికోపమున వృక్షంబులు గిరులు - నుడుగక కపినాయకోత్తము ల్వైవ వవి యంతవట్టును నతికాయుఁ డెడనే - యవిరళమార్గణాహతిఁ ద్రుంచి వైచి గురుతరాస్త్రంబులఁ గుముదుని మూఁట ఁ - గర ముగ్రశరపంచకంబున ద్వివిదు నరుదార మైందు నై దమ్లు లేడింట - శరభునిఁ దొమ్మిదిసాయకంబులను 4450 ఘనతరబాణాష్టకంబున గజునిఁ - గినిసి బెట్టుగ నాలుగింట గవాక్ష గవయుని నెనిమిది ఘనసాయకములఁ - దవిలి జ్యోతిర్తుఖు దశమార్గణములఁ బలుకాండముల శతబలిఁ బదేనింట - నెలమితో నీలుని నిరువదేనింటఁ బెడిదంబుగా నేయఁ బృథివిపై నొరగి - కడుమూర్చ నొంది రాకపివరు లెల్ల దివిజులు వెఱగంది దివినుండి చూడఁ - దవిలి వెండియును నుద్దండకోపమున మృగములఁ దోలెడి మృగపతిమాడ్కి - నగచరావళిఁ దోలె నతికాయుడపుడు : తోలియుఁ దన్నునెదుర్కొనుకప్పల - నేలనుఁ గూల్చచు నిగిడి రామునకుఁ 408 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బగకోడి భక్తి నప్పరమేకువలన - దగ ముక్తి గలుగు నింతట నని తలచి నిగిడి యారాఘవునికి నతికాయుఁ - డగలని తెగువమై ననియె నవ్వుచును ; *రావు ! యీసమరధరాస్థలిలోన - నీమగఁటిమి చూపు నిక్క-ంబు నాకు ; 4460 నెంతటివాఁడవో యెన్నఁడు నిన్ను - నింతటివాఁ డని యెఱుఁగ రెవ్వరును ; మాతండ్రికతమున మానిసి వైతి ; - మాతండ్రికతమున మహి రాజవైతి ; వమరేంద యమవరుణాదిదేవతలఁ - గుమిలోన నొకఁడవు గావు నిన్నెదురఁ; గడమట్టి శూరుఁడై కదిసినవానిఁ - గడిమిమై నెదురంగఁ గవియదుగాక ! యేను నీమగతనం బెఱు (గనే ముందు - మానాభిమానము ల్మటి నీకుఁ గల వె గణుతింప నన్నెఱుంగవు గాక ! నీవు-గుణహీనుఁడవు ; సత్త్వగుణ మొంచుఁ గలదు ? ఏజాతి(గలవాఁడ ? వేమిచెప్పెడిది ? - రాజకులాచార రతుఁడ వే నీవు ? అనఘ మానస ! మా నసాటవు ల్లూరు - ననుఁ జేరి పోరాడ నాయీడు గావు ; Rణాన క్రాని వేదాద్రిగుహలలో నుండు - ననుఁ జేరి పోరాడ నాయిగాడు గావు : సనకాదిమునియోగిసదనము ల్చొరుము - ననుఁ జేరి పోరాడ నాయి డు గావు ;4470 కాషాయవస్త్రసంకలితులై విగత - దోషులై భవరోగదూరులై పోయి కూరలు గాయలు కూళ్లుగాఁ గుడిచి - నీరసాహారులై నిష్టల డస్సి, ఘోరాటవులలోనఁ గ్రుమ్లరుచున్న - వారిలోపలఁ బోయి వర్తింపు మీవు ; కలహవిక్రమశ_క్తి కడపట లేదు - తలపోసి యెఱుఁగుదు తగిలి నీలావు ; నొగి నొంటివాఁడవై యుండెడినీకు - జగతిలో నీకపిసైన్యంబు గలిగె ; ది క్కెవ్వరును లేక తిరిగెడి నీకు - ది క్కయ్యె నిప్పడు దినకరాత్తజుఁడు : ఎక్కడ గురుఁడని యెఱుఁగని నీకు - నక్క-డగురుఁడు విశ్వామిత్తుఁడయ్యె; నొక దేశమును లేక యుండెడు నీకు - నకలంక మగుననయోధ్యాదేశ మొప్పె; నివి నీకుఁ బెద్దగా నిచ్చలో నుబ్బి - తివరకు నీవింక ధృతి పెంపుఁదూలి : చలియించి మీనమై సకలవారిధులు - సౌలవక చొచ్చినఁ జొత్తగా కేమి ? 4480 తలఁపు నీమీఁది దె తప్పదు నాకుఁ : - బలుకు లేటికి ? నిన్నుఁ బద వెదకి ; తలఁ గ్రుచ్చి కూర్తమై ధరణిలోపలికి - సొలవక చొచ్చినఁ జొత్తగా కేమి ? తలఁపు నీమీఁదిదె తప్పదు నాకు ( - బలుకు లేటికి నిన్నుఁ బల్ఖైద వెదకి ; యలిగి వరాహంబ వై రసాతలము . సొలవక చొచ్చినఁ జొత్తుగా కేమి ? తలఁపు నీమీఁది దె తప్పదు నాకుఁ - బలుకు లేటికి నిన్నుఁ బట్టెద వెదకి ; చలమున వికృత వేషమున నెందైన - సౌలవక చొచ్చినఁ జొత్తగా కేమి ? తలఁపు సీమీ (దిదె తప్పదు నాకు ( - జల కు లేటికి నిన్నుఁ బట్టెద వెదకి ; కడుగుజ్జవై నీవు కొర్పణ్యవృత్తి - బొడ వేది పోయినఁ బోదుగా కేమి ? తలపు సీమీ (దిదె తప్పదు నాకు - బలుకు లేటికి నిన్నుఁ బట్టెద వెదకి ; కావ్యము యుద్ధ కా 0 డ ము 409 ధారణీసుర వేషధారి కుఠారి - వై రాజసంహారి వగుదుగా కేమి ? 4490 తలఁపు నీమీఁది దె తప్పదు నాకుఁ - బలుకు లేటికి నిన్నుఁ బట్టెద వెదకి ; అచ్చెరు వగునరుణాంబుధిలోనఁ . జెచ్చెఱ నిన్ను మోచియుఁ దేలియాడఁ బరికింప నల వటపత్రంబు గాదు - కరము భీషణము నాకంకపత్రంబు : దురమున నను నీకుఁ దొడరంగ రాదు - వరగర్వమున నెందు వ్రాలినవాఁడ ;" నని పేర్చిపలికెడు నయ్యతికాయు - ఘనగర్వమునకు లక్ష్మణుఁడు గోపించి – : లక్ష్మీ ణాతికాయుల ద్వంద్వ యుద్ధము :-- *యోరి ! నిశాట ! నేసుండ రాఘవుని . తో రణం బొనరింపఁ దొరకాననేల ? నాదేసఁ జక్క-నై నడ తెమ్లు : నిన్ను - నాచు బాణముల భగ్నంబుచేసెదను ;” అని దానవునిగుండె లవియ సందంద - ఘనగుణధ్వనిచేసి కదిసిన వాఁడు నార భసంబున కాశ్చర్య మంది . క్రూరా ప్ర మొక్కటిఁ గొని యార్చిపట్టి, * నిలు నిలు లక్ష్మణ ! నీవు బాలుఁడవు ; - వల దంత నీకంటె వ్రాలినవాఁడ ; 4500 నావరశరఘట్టనంబు సహింప - నీవసుంధర యొుండె ? హిమగిరి యొుండె ? రావణుం డెత్తిన రజతాద్రి యొండె ? - దేవత లున్న ధాత్రీధరం 5°Cー ? నంజక హరవిల్లు నడఁచి గర్వమున - రంజిల్లా మీయన్నరాఘవుం డొండె ? గాక నన్నని మొనఁ గదియ శక్యంబె ? - నీకు నాముందట నిలువంగఁ దరమె ? యీవర బాణంబు నిట నిన్నుఁగట్టి I). త్రావెడు నీదుర_క్తంబు సౌమిత్రి i" యని దురహంకృతి నాడిన నతఁడు - “దనుజుఁడ ! నీకు వృథా గర్వ మేల ? పోర నీలావు చూపుదుగాక ! నీకు . సీరి త్తమాట లింకేల ? నాయెదుట నీవును శస్త్రాస్ర నిచయంబుతోడ - నీవిధంబున రథ మెక్కి యుద్వృత్తి మానక యిటఁ బోటు మగవాఁడపోలెఁ బూనియున్నాఁడ విప్పడు నిశాచరుఁడ " యనవుడు కోపించి యతనిపై నేసె - దనచేతిబాణ మద్ధతి వాఁడు దొడఁగి 4510 యేసి యార్చిన దితి నింద్రాదిసురులు - నా సమయంబున నాశ్చర్యపడఁగ వదలక రాఘవేశ్వరుననుజండు - నది యర్ధచంద్రబాణాహతి ద్రుంచి చెలువార బ్రిప్త వ్రాసిన వ్రాఁత యింక - వల దని తా భువి వైచినకరణి జటులాస్త్ర మొక్కటి సంధించి వాని - నిటలస్థలము నా ట నిపుణుఁడై యేసె ; నేసిన రుద్రునియేటున వడకు - భాసురాసురపుర ప్రాసాద మనఁగఁ జలియించి నాతోడ సమరంబు సేయఁ - గలిగె వీఁ డని యతికాయుండు పేర్చి కడిమిమై నరదంబుఁ గదియఁ దోలించి - తడయక యారాము తమ్లునిమీఁదఁ జల మొక్కటియె తక్క చంపవే నన్ను - చెలువున నొక్క-నిశితబాణ మేసె ; మూఁడంబకంబుల మూర్తి గాచినను - బోడిమిఁ దక్కింతుఁ బొమ్లన్నకరణిఁ, జటుల వేగంబున సంధించి మఱియుఁ-బటుతరం బగు మూఁడు బాణంబు లేసె 4520 410 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ననయంబు బెరుకుదు నైదు ప్రాణములు - నను మాడ్కి వెండియు నైదమ్లు లేసె ; నేడువార్ధులు సొచ్చి యీ ది పోయి నను . తోడ నే నినుఁబట్టి త్రుంతు నన్నట్టి కరణి నెంతయు భుజాగర్వంబు మీఱి - యిరువొంద సంధించి యేడమ్లులేసె ; నవి వేగ లక్ష్మీ ణుం డంత లోపలనె - వివిధ ఖండములు గావించి పెల్లార్చి, యతికాయుపైనేసె నాగ్నేయబాణ - మతఁడు నూతే సె సౌరాస్రంబుఁ దొడిగి. యా రెండుశరములు నడరి యొండొంటి - తో రణం బొనరించి తుమరులై రాలె చేకొని దనుజుఁ డైషికబాణమే సెఁ o, గాకుత్స్థతిలకుఁ డాకంపం బు నొంద నది యైంద్రమునఁ ద్రుంచె నడరి లక్ష్మణుఁడు.అది గని దైత్యుండు యామ్యాస్త్రమే స్పె నది ద్రుంచె నతఁడు వాయవ్యాప్త మేసి - యదిగాక పెక్క ము లసురపై నేయ నవి వాని మైమరు వటు దాఁకి విఱిగి - భువిమీఁద నొఱగినఁ బోక లక్ష్మణుఁడు వెండి యుఁ బెక్కేయ విఱుగుటఁ జూచి . “కాండంబు లే మొకో కాడవు వీని ;" నని యని చింతించి యలయుచున్నంత. “నెన లేనియామర్త మెఱిఁగింతు " ననుచు నప్ప డాతనితోడ ననిలుండు వచ్చి - చెప్పె "లక్ష్మణ : బ్రహ్లాచే వీఁడు వడ సె, వరముగాఁ గోరి యీ వజ్రకవచము - శరము లెవ్వియు వీనిఁ జాలవు నాటఁ బి CO దునియలుగాఁగ బ్రహ్లాస్ర మేసి - పౌలియింపు" మనవు డుప్పొంగి లక్ష్మణుఁడు అది సమం త్రకముగా నార్చుచు దొడిగి - త్రి దశారిసుతుమీఁదఁ దెగగొనియే సె. నేసిన బ్రహ్లాండ మెల్లను బిగుల - వాసవం డదర దేవతలు గంపింప ధరణి వడంక దిక్తటము లల్లాడ - శరధులు ఘూర్జిల్ల తైలము ల్వడఁక ధరణిచంద్రులగతి దప్పంగఁ జుక్క - లరులంగ రత్నపుంఖోజ్జ్వలంబిగుచుఁ బ్రళయకాలమునాఁటి పావకుభంగి - నెలకొని లోకముల్ నిండి మండుచును 4540 యమదండమును బోలె ననిలవేగమున - గ్రమ మొప్ప నింతయుఁ గడురభసమున నమైయి బ్రహ్లాస్త్ర మరుదేర దైత్యుఁ - డమ్లులు నిగడింప నవియుఁ గైకొనక వచ్చుటయును శ_క్తి వైచె ; వైచుటయుఁ - జెచ్చెఱ నాశ_క్తిఁ జేకొన కదియు లావున రాఁగ శూలంబున వైచె - నావిధంబును గొన కది మీఱి రాఁగ గద వేసె వేసిన గదయును ద్రోచి - యది వచ్చుటయుఁ జూచి యడిదాన వేసె : నది దాఁటిరాఁ బరశ్వాయుధం బెత్తి - వదలక వేయ దీవ్ర ంబున నదియుఁ గడచి యేతేరంగఁ గడగి కటారిఁ - బొడిచిన నందున బోక పైరాగ వలనొప్ప మొుల నున్న వంకిని బొడిచెఁ - జలమున నది మీఱి చటుల వేగమునఁ -: అతికాయుఁడు లక్ష్మ ణునిచేఁ జచ్చుట : سسسسسسد బోవ కేతెంచినఁ బొడిచెఁ బిడికిటను . దేవతల్ దలలూపఁ దివిరి యాశరము మండితకోటీరమండలితోడఁ. గుండలంబులతోడఁ గూల్చెఁ దచ్ఛిరము : 4560 నటు వజ్రహతి రోహణాద్రిశృంగంబు - చటులతఁ గూలిన చాడ్పునఁ బడ్డ కావ్యము యు ద్ధ కా ం డ ము 411. నతికాయుతలఁ జూచి యతిభీతిఁ బొంది - హతశేషు లైనదైత్యాముల్ పఱచి లంకఁ జొచ్చుటయుఁ గెలంకులకప్పలు - నంకించి రెంతయు నారామతముఁ ; డరుదెంచి శ్రీరాము నడుగుల కెరఁగఁ - గరము సంతోషించి కౌగిటఁ డేర్చి. వినుతించు నా కపివీరులతోడ - ననయంబు హరించె నవనీశుఁ డంత ; నా దైత్యనాథుం నయ్యతికాయుఁ - డాదిగా గలదై త్యు లార్వరు వడుట విని మూర్ఛపాల్పడి వేగంబె తెలిసి - ఘనముగాఁ గన్నీరు గ్రమ్ల నందంద నతిదుఃఖమును బొంది యడలుచు నున్న - పతి కడ కేతెంచి పల్కె మయుసుత ; *యసురేశ ! లోకంబు లన్నిటిలోన - నసమానసత్త్వుఁడ ご పాడియె శోకింపఁ బంట వె నీవు . నాఁ డేల తెచ్చితి న నీ నాక్షుదేవి ? 4560, డ ெ యను మూట లాలించి యాత్తఁ జింతించి . వసిత నంతఃపురవరమున కనిచె. నినిచినవగలతో నిట్టూర్పుఁ బుచ్చి - తనమంత్రివరులతో దశకంఠుఁ డనియెఁ. “గటకటా ! తములు గాదిలిసుతులు . నిటు నేలఁ గూలి రింకేమనఁ గలదు ? విబుధుల కైనను విడిపింపరాని * . ప్రబలంబు లగు నాగపాశ బంధములఁ బాసిరి మాయపో బలిమి నో మనుజు - లాసచేసినఁ జెల్ల దది నాకు జయము : ఆరామతముని నాజిలో గెలుచు - వీరుని నెవ్వని వెదకియుఁ గాన భయ మెన్నఁడును లేక పరఁగునీలంక . భయమును బొందె నా బలియులవలన నారామవిభుని పరాక్రమంబునకు - మేర యొయ్యది ? యి(టమీఁద నీలంక 4570 యతనిచేఁ జెడకుండ నరసి యేమఱక - ప్రతిదినంబును గావఁ బంపఁడి' యనుచు నంతఃపురంబున కరిగి యొక్కరుఁడ - యంతరంగంబున నడలుచును 3 డె. నప్పడు చనుదెంచి యా మేఘనాదుఁ - డప్పంక్తికంఠున కనియె నింపార *నే నీకు గలుగంగ నిటు వగ పేల ? - దానవాధీశ్వర ! తగదు చింతింపఁ బటుతరం బైన నా బాణసంహతికి-నెటు సహింపఁగఁ జాలు నీశ్వరుం డైన ? నటుచూడు రాముని నాతనితప్తుఁ . జటులాంబికముల జర్డరితుల ੇ యసువులు వెఱికి యయ్యగచరావళుల - వసుమతిపై ఁ గూల్చి వచ్చెదఁ గడిమి విబుధకంటక ! నేఁడు వినుము నా ప్రతిన - విబుధ లోకేశండు విష్ణుండు యముఁడు శిఖియును రుద్రుండు సితకరార్కులును - నఖిలసాధ్యులు బలియజ్ఞవాటమున నేచి విజృంభించునెడఁ ద్రివిక్రమునిఁ - జూచినగతి నన్నుఁ జూతురు గాక !" 4580 -: ఇంద్రజిత్త రెండవ వూఱు యుద్ధమునకు వెడలుట ه مستحس యని వీడుకొని దివ్య మగు రథం బెక్కి-దనుజేంద్రతనయుఁ డెంతయు సౌంపుమీఱి నడువంగ నప్పడు నానా ముఖములఁ . గడువేగమున నుర్వి గదలగాఁ గదలి 412 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వెడలె రథంబులు వెడలె నేను ఁగులు - వెడలె గుజ్జంబులు వెడలెఁ గాల్బలము ; పుండరీకంబుల బొలుపారువారు . పుండరీకాక్షులఁ బొలుపారువారు పండరీకచ్చాయఁ బొలుపారువారు . పండరీకోన్నతిఁ బొలుపారువారు నప్ప డు గ్రత జతురంగసైన్యముల - నొప్పిరి దానవు లగ్రాసనముల నార్పులు బొబ్బలు నతుల ఘోషములు - దర్పితసింహనాదస్ఫురణములు నేమీరవంబులు నిస్సాణరవము - రామణీయకము లగ్రంబులై యమర భాసురధవళాతపత్ర మొప్పార . నాసుధాకరుతోడి యాకాశ మనఁగఁ గమలలోచనములు గ్రాల నందంద - బ్రమదా జనము చామరంబులు వీవ 45(10 బహుభూషణ ప్రభాపటలంబు వెలుఁగ - సహజవైభవమహోజ్జ్వలు డింద్రజిత్తు చనుదెంచి రణమహీస్థలమున నిలిచి - ఘనభుజం డత్యంత కౌతూహలమున ర_క్తవస్త్రంబుల రక్తమాల్యముల - ర_క్తగంధంబుల రాజితుం డగుచు వరమంత్రముల హతవహుఁ బ్రతిష్టించి - శరములు తోమరచయములు వరుసఁ బరిధులుగాఁ జేసి పలుస్తుక్సు 9వములు - కర మర్ధి లోహముల్గా సంఘటించి తనలోని నిష్ట యుదాత్తమై యొప్ప - దనుజేంద్రతనయుఁ డథర్వణోక్తముగఁ దగ నెయ్యి లాజలు దాడి సమిధలు - నొగి :سن که ن వేల్చుచు హోమాంత్ర వేళ గడిఁ ది కృష్ణచ్ఛాగకంఠరక్తంబు - నడరెడువహ్ని బూర్ణాహుతి వేల్వ ననలుండు పొడసూపి హవ్యముల్ గొనియె - ననలు నికరుణ బ్రహ్లాప్రంబు రథము ధనువును గవచంబుఁ దద్దయుఁ బ్రీతిఁ - గొని యార్చుటయును దిక్కులు పెల్లగిల్ల దానపుం డర్కేందుతారకాసమితి - తో నభంబగులంగ దుర్దాంతుఁ డగుచు రథరథ్యకేతుసారథులతో నెగసి - ప్రథిత వేగమున నంబరవీథి డా (గి యగణితబలసత్త్వఁడై యొప్పఁ బలికెఁ - దగియెడుబుద్ధిగా దన సేనకోడఁ దరలక నిలిచి యుద్దము సేయుచుండుఁ - డురక యే నిదె దివినుండి ఘోరముగ రణ మొనరించి యారామలక్ష్మణుల . గణుతింప కెంత వేగమె చంపువాఁడ" ననిన నుత్సాహవాక్యము విని పేర్చి - దనుజులు సేనావితానంబుతోడఁ దరుచర సేనలు దరియంగఁ జొచ్చి - బరవసంబునఁ బెక్కు భంగులఁ బోర నాదివినుండి దివ్యాస్త్రంబు లేయ . నాదానవుని దెస కగచరు లెగసి యగములు వైవంగ నవి ద్రుంచి గుండె - లగలించి పెక్క-ండ్ర నవనిపైఁ గూల్చి వేగంబె యొక్కొక్క విషమ బాణమున - నేగురఁ దొమ్లండ్ర నేడ్లుర నేసె ; 4610 మఱియును గడిమిమై మర్కటేశ్వరులు - నెఱసిన గిరి ధరణీజంబు లెత్తి యాయింద్రజి త్తుపై నడరింప నతఁడు - సాయకంబుల వానిఁ జతురుఁడై త్రుంచి పదియు నెన్ష్మిది తీవ్రబాణంబు లేసె - మద మెల్లఁ జెడ గంధమాదనుఁ గడిమి దీపింప నలుఁ దొమిదిట రూపు మా పె - నేపార మైందుని నేడింట నొంచెఁ ; కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 413 щшщщиш,,,,,,, గదిసి పంచకమున గజుని నొప్పించెఁ - బదియింట భల్లూకపతిఁ గూలనే సెఁ; నూటను హనుమంతు నొప్పించి మించె . మూఁట గవాక్షని మొగి గాడనే సెఁ : బదియింట హరిరోమప్రాణముల్ గొనియె - నద టణంగగరంబు నాఱింట నేసెఁ దగిలి యూ ఆకిట వేగదర్శి భంజించెఁ - దెగి సుషేణుని నెన్ష్మిదింట నొప్పించె ; ననయంబు పదిట సూర్య ప్రభు నొంచెఁ - బనసునియంగంబుఁ బదుమూఁట నేసె ; ఘనతరబాణాష్టకంబునఁ గుముదు - నెనసి నీలుని ముప్పదింటను ముంచె ? 4620 మసలక మఱి పెక్కు మార్గణంబులను - రసికత దూలఁ దారాతనూభవుని సునిశితంబైన యాళుగముల నూట - దినపనందనుని నైదిట నింద్రజాలా గిరిభేది రెంటను గెడపి యాఋషభు - నిరువదిశరముల నిలఁ డ్రైళ్లనేసె , గేసరిపదునాలుగిట దధిముఖుని - భాసురంబుగ బాణపంచకంబునను సుముఖునిఁ గ్రథనుని సౌరిది నాఱింట - విముఖు నేడింటను ద్వివిదు నాఱింట: శరభు నెడింటను శతబలిఁ బదిట - సరినెన్ష్మిదిట హరు సన్నాదు మూఁట నరుదుగాఁ దక్కిన యఖిలయూథపుల - వరదివ్యశస్త్రాప్రవర్షంబు గురిసి కడుభిన్న గాత్రులఁ గా జేసి నేలఁ - బడవైచి మకి గత ప్రాణులఁ జేసి కొందఱ నమ్లులు గొని గాడనేసి - కొందఱ గద లెత్తుకొని బిట్టు వేసి కొందఱ శూలముల్ గొని గాడనేసి - కొందఱ శక్తులు గొని నిగుడించి 463& దనుజేంద్రతనయుఁ డెంతయు c బ్రతిలేక తనరు బ్రహ్లాప్రమంత్ర ప్రభావమున నందఱ నీ క్రియ నందందఁ బేర్చి - యెందును బోనీక యయ్యింద్రజిత్తు డున్నవానరసేనయును జంపి వైచి - యున్నతజయమున నుగ్రుఁడై యార్చెఁ : గపికోటి నొచ్చినఁ గడగి సౌమిత్రి - కుపితుఁడై యన్నఁ గన్లోని విన్నవించె. * దేవ బ్రిపప్రంబు దీపింపఁ జేసి . రావణసహిత మీరాక్షసకోటి నంతయుఁ జంపెద నానతి యిమ్లు _ చింతింప నేటికిఁజెచ్చెఱ * ననుడు “వీనిమాయలఁ జేసి వీనిరూపంబు - గాననియప్పడు గడఁగి లోకములు భస్మంబు సేయుచు బ్రిప్తప్ర మరుగు - విస్త్మయం బగు బలావిర్భావ మొప్పఁ గావున వీనికై కడఁగి లోకముల - నీవేల కాల్చెదు నిష్టురవృ_త్తి నీరాక్షసుఁడు బ్రహ్లా యిచ్చినవరము - కారణంబునఁజేసి కపికోటిఁ జంపె ; 46AQ ననయంబు మన మింక నా బ్రహ్లావరము - మనమున కకొంత మన్నింపవలయు." నని పల్క- నింద్రజిత్తారఘుకులుల . పునబాణముల నెసెఁ గదలక నిలిచి — ఇంద్రజిత్త బ్రహ్లాత్రముచే రౌముఁడు మొదలగువారల మూర్ఛనొందించి మరలుట : గర్వితుం డగు దశకంఠనందనుఁడు - పర్విన నీలా భ్రపటలంబు గాఁగ నడరించు కార్డుక జ్యానినాదంబు - లుడుగక వెసహైయు నుఱుములు గాఁ గ. 414 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ಡಿ బూన్చి దైత్యుఁడు వైచుచునున్న - బెడిదంపుశక్తులు పిడుగులు గాఁగ నగణితదివ్యశస్త్రావళి యందు - మిగిలినదీప్తులు మెఱుఁగులు గా ఁగఁ బొరిఁబొరిఁ బుంఖానుపుంఖంబు లగుచుఁ . నరుదెంచునములు నతివృష్టి గాఁగఁ గరుల నొప్పిన సెలకట్టియ లెల్లఁ _ దఱుచుగా నాడు చాతకములు గా గc గనకరత్న ప్రభా కలితంబు లగుచుఁ - దనరు చాపం బింద్రధనువును তে 8ে నసురులయందును నగచరులందు - వెస గ్రమ్లు నెత్తురు వెల్లవ ሾጥ cሾ 4650 బింబహారములకు విఱిసిన మౌ_క్తి - కంబులు నెరి వడగండ్లను గాఁగ నురులిన మకుటమహోజ్జ్వలమణులు _ పరఁగంగ నింద్రగోపంబులు rやC バ లాలి తాయతకాహళార వంబులను . ವಾಲಿನ కేకౌరవంబులు గాగ సమధికపటహాగ్రసన్నాహరవము - రమణీయమండూకరావంబు గాఁగ నసమున రఘుపతి హలికుఁడై పేర్చు - నసురేకు విపుల దేహక్షేత్రమునను అడరిలోకములెల్ల నలరంగముష్టి - విడువక యమ్లులు వెతఁ బెట్టుకొఱకు వచ్చిన తొలుకరి వానకాలంబు - నచ్చుగా నొప్పారె నాసమయంబు గానఁ గదా యింకఁ గడఁగి రాఘవుఁడు - మానక బాహసమగ్రత బూ ని కలనికి నద్దశకంఠునిఁ దెచ్చి - తలకోఁత కోసి యుద్దండత నునుచు నని నచందంబున నతివిచిత్రముగ - నెనయంగ డెబ్బది రెండువెల్లువల 4660 వనచరులను నృపవరుల జయించి - ఘనతర జ్యానాదకలితుఁడై మగిడి యూలంబు చాలించి యాయింద్రజిత్తుఁ - డాలంకలోనికి నరిగె నవ్వుచును ; మనుజేశుదురవస్థ మది విచారించి - కనుఁగొనఁ జాలక కన్నులు మొగిచి కొని తొలఁగినమాడ్కిఁ గ్రంకె నర్కు-ండు - వనచరాననపద్దవనములు మొగుడఁ గపికోటిచే లంక కాలుచో ధూమ - ముపమింప నీ గతి నుండు నన్నట్లు కడునగ్గలముగ లోకం ಪೆಲ್ಲ నిండి - తడయ కెంతయు నంధతమసంబు" పర్వె ; -— హనుమద్విభీషణులు & హత్రము బాఱిఁబడక సైన్యమును బరీకించుట : నప్పడు తొడిగి బ్రహ్లాప్రమంత్రంబు . లొప్పఁ జపింపంగ నొకటియుఁ గాక యున్నవిభీషణుఁ డుర్వరఁ గూలి - యున్న సుగ్రీవాది యోధులఁ జూచి “వనచరులార ! గీర్వాణారిసుతుఁడు - వనరుహ గర్భుని వరమునఁ జేసి పన్ని యేయుటయును బ్రహ్లాప్రశక్తి-మన్నింపఁ దగు నని మనవునఁ దలఁచి 4670 :వంచించి యారామ వసుమతీనాథుఁ - డించుక సైఁచినాఁ డింతయే" యనుడు ; వాయు సూనుఁడు బ్రహ్లావరమునఁ జేసి . యాయింద్రజిత్తదివ్యాప్రసంతతుల జాడకుండుట విభీషణుతోడ ననియె - “భావింపు మిప్పడు భండనభూమి నిటఁ బడ్డవారిలో నెవ్వరు గలరు ? - పటుబాణహతు లయ్యు బ్రతికినవారు" కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 415

E9 ని యిద్దఱును గూడి యంధకారమునఁ . గొనకొని మండెడి కొఱవులు పట్టి కొని కలనెల్లను గ్రుష్టురు నపుడు - సనయంబు నా సంగరావనిలోన నందంద నుడుగక యాడునట్టలును - క్రందుమాంసములను గsబిచుభూతములు బెడిదంబుగా నార్చు బేతాళములును.ఆడ రెడుక_క్తంబు లాను థాకినులు కండలు గబళించు కంకగృధ్రములు - నొండొండ నెలాఁ గిచ్చు నురుసృగాలములు గెడసి రక్తములు గ్రక్కెడిభల్లకములు - నుడుగక యందంద నొరలు కోఁతులాను గుదిచి కాళ్ళను దన్నుకొను వలీముఖులు - కదిసినదంతము ల్లల ప్లవంగములు లావరిపడిన గోలాంగూలములును - భావింపరాని రూపముల వానరులు కీలాలవారిఁ దోఁగిన యగచరులు . కేళి మై ధూళి బ్రంగిన వనచరులు పదుగుర నేఁబండ్రఁ బ్రదర మొక్క-టను - గుదులు గ్రుచ్చిన క్రియఁ గూలినకప్పలా అంతంతఁ దుత్తుము రైన తైలములు - నింతింత లైన మహీరుహములను ఖండంబులైన రాక్షసులశస్త్రము - దండిగాఁ దునకలై ధర నున్నగదలు నిండిన సామజనికరముల్ సమర - మండలి బడియున్న మణి వెఱఁగంది కనుగొని ఖిన్నులై కడుదుఃఖ మడరి - యనిరివిభీషణహనుమంతు లపడు “వలయు కొర్యము జాంబవంతుని నడుగ - వలయు కార్యంబుల వల నాతఁ డెఱుఁగు నతఁ డున్నయెడ నింక నరయుద మరసి - యతఁడు చెప్పినతోవ నరుగుద" మనుచు గల నెల్ల వెదకుచుఁ గనుఁగొని రప్చడు - బలితంపరశయ్య బడియున్నవానిఁ, గని జాంబవంతు డగ్గఱి దైత్యనాథుఁ - డనియెఁ బెద్దయు నార్తుఁ డై వగనొంది, “బ్రతికి యున్నాఁ డ వే ? పలుకంగఁ గలవె?-యిదె ఋక్షరాజ 1మమైఱుఁగుదె ?' యనిన దానవశరహతి దర్పంబు దక్కి- - హీనస్వరంబున ఋక్షేశుఁ డనియె, “స్వరవిశేషంబు విచారించి బుద్ధి - పరికించి నీ వని పలికెదఁ గాని కలయ నమ్లులు కండ్ల గాడుటఁజేసి - చలిదృష్టిని-విభీషణ ! గానరాదు చెవులకు నింపుగాఁ జెప్పము నాకు - పవమానసూనుండు బ్రతికి యున్నాఁడె ?" యనవుడు వెఱఁగంది యాజాంబవంతు - కనియె విభీషణుఁ డతిసంభ్రమమునఁ "గడు వెఱఁ గయ్యెడు ఘనుఁ డైనరాము - నడుగక, లక్ష్మణు నడుగక, యినజు నడుగక, యంగదు నడుగక, యతని - నడుగుట యేతలం పగు ? ఋక్షరాజ " యనిన "విభీషణా ! హనుమంతు డొకఁడు - తనువుతో నుండినఁ దరచరు లెల్ల బ్రతుకుదు రాతఁడు బ్రతుకఁ డేనియును.బ్రతికి యుండిన నైన బ్రతుకరు కప్పలు ;" అనుమాట విని ముదం బంది వాయుజుఁడు.దన పేరుఁ జెప్పి పాదములకు ప్రెక్కె-- ప్రెక్కి-న నెఱిఁగి యిమ్లల ఋక్షరాజు - తక్క-క యాత్త ముదంబును బొంది తను బునర్జాతుఁగాఁ దలపోసి యనియె - ననిలనందనుతోడ నర్థి దీపింపఁ.
  • దల పోయ వాయునందన : నీవుదక్క-ఁ - గలుగునే యొక్క-( డీకపులకు దిక్కు

Š 416 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ఆది గాక యిప్ప డీ యంబుధి దాఁటి - వదలక యాహిమవంతంబు గడచి హేమకూటంబును ఋషభపర్వతము - నా మేరువును రజతాద్రియుఁ గడచి శ్వేతాచలముదాఁటి శీప్లంబు మెఱసి - యూతత మగులచవౌంబుధిఁ గడచి యరిగిశాకద్వీప మవ్వలి కేగి - తరఁగల నొప్ప సుధా వార్ధి దాఁటి, 4710; చం ద్రశైలద్రోణశ్చైల మధ్యమున - సాంద్రదీధితుల నుజ్జ్వలత వహించి తిర మైన యాయా"షధీశైల మెక్కి- - కర మొప్ప సంజీవకరణి విశల్య కరణియు సంధానకరణి సౌవర్ణ - కరణియు నా నాల్గు గల వేషధములు ; అవి తెచ్చి యీ వానరావళి నెల్లఁ - దివనతనూభవ బ్రతుకంగఁ జేసి రాగంబు నొందింపు రామలక్ష్మణుల - వేగంబె" యనవుడు విని వాయుజుండు -: ఆంజనేయుఁ డొషధీ శె లము దెచ్చి రామలక్షణాదుల Q– —& వూర‘ો) దేలించుట : ఆతని వీడ్కొని సువేలాచలం బెక్కి - చతురుఁడై పదములు సమముగా మెట్టి లలిత శేషాభవాలము మీఁది కెత్తి - నెలకొని భుజములు నిక్కి-ంచి పొంగి, రామునిఁ దలఁచుచు రయమున నెగయ . నామహనీయాద్రి యవనిపై గ్రుంగె దెసలు గంపించె దిర్దిర ధాత్రి దిరిగె - నసమూన మైనట్టి యూరభసమున నతఁ డట్టు లెగసి యయ్యాకాశవీధి - నతిభీషణం బైన యంబుధి దాఁటి 47.20% హరిచక్రమనుబోలె నరుగుచు నడుమ - తర మిడి పెక్కుచోద్యములు గన్లోనుచు సాంద్ర ఫేనామృత జల నిధి దాఁటి - చంద్రశ్చైల ద్రోణశ్చైల మధ్యమున తిర మైనయాయా"షధీశైల మెక్కి - యరయుచు వచ్చుచో నాయా"షధములు కామరూపులు గానఁ గపిశేఖరునకు - నేమియుఁ బొడచూపనీ వయ్యెఁ దమ్లు ననిలనందనుఁడును నవి గాన కుండి . తనలోన నందంద దలపోసి చూచి యతివినయంబున నాపర్వతంబు - నతులగుణోదాత్తుఁ డై వేఁడఁదొడఁగెఁ. “బ్రాలేయగిరియను బర్జన్యగిరియు - గైలాసగిరియను గైకొన కేను క్రన్నన వచ్చితిఁ గార్యాతురుండ - నిన్ను నుద్దేశించి నిఖిలాద్రినాథ ! నీయందు నిర్జరుల్ నెఱి దాఁచియున్న - యాయా"షధము లెవ్వి ? యవి నాకుఁజూపు: మారాఘవునకు గార్యము పుట్టియున్న - దేరూపమున నైన నిచ్చుట లెస్స ;" 4730 యనిన నగ్గిరి యట్టహాసంబు చేసి - యనిలనందను తోడ ననియె గర్వమునఁ ; * బెలుచ నీ విటు వచ్చి పెక్కు లాడెదవు ; - తల్లఁకక యీ యా"షధములు నన్నడుగ. నీ వెంతవాఁడవు ? నిన్ను దెమ్లనఁగ - నేవిధంబున రాముఁ డెంతటివాఁడు ? చేకొని సురలు దాఁచినయా"షధములు - నీకు నిచ్చుటకంటె నేరమి గలదె ?" యని గర్వ మాడిన ననిలనందనుఁడు . కినుకతో ననియె నగ్గిరితోడఁ బేర్చి "యే నిన్ను వలె నని యిటు వేడుకొనిన - దాని విచారింప దగదొకో నీకు ? కావ్యము యు ద్ద కా ం డ ము 417 నగలించి నా భుజాయతశ_క్తి నిన్ను - నగమ ! మూలోన్లూలనంబుగా బెజ్రికి యిదె కొనిపోయెద నెఱుఁగని రాము - హృదయంబులో నప్ప డెఱిఁగెదు గాక " యని భీషణంబుగా హనుమంతుఁ డ ది - యనువారగాఁ బట్టి యగలించి పేర్చి పెఱికి గంధర్వుల బెదరంగఁ దోలి - గురు తిడరాకుండఁ గొనిరాఁ దొడంగె 4740 ననిలనందనుఁడు సహస్రధారలను - ఘనముగా మండు చక్రముతో డివిష్ణు కరణి నేతేర రాక్షసవీరముక్త . శరహతి నొచ్చి మూర్చల నున్నకపులు వరమహాశాషధవాతవశతచేఁ దేరి - కరము సంప్రీతితో గడగి యార్చుచును అని మొనఁ బడిన దైత్యావళిఁ గిట్టి - వనధిలోఁ బాఅంగ వైచిరి చెలఁగి హనుమంతుఁడును సువేలాద్రిపై నుండి - చనుదెంచి యాకపి సైన్యంబు నడుమ మహనీయ మైనట్టి మందులకొండ - మిహిర ప్రతాపుఁడై మెల్లన డించి తపనవంశజులగు తపనసుతాది - కపిముఖ్యులకును సుక్క-క ప్రయోగింప ధీయు_క్తి నట మూర్చఁ దెలిసిరి వారు - నాయా"షధముల మహ_త్త్వంబువలన నని మొనఁ దునక లైనట్టి దేహములు - ఘనమైన సంధానకరణిచేఁ గది సె. శరపుంజ మురుశస్త్రచయము విశల్య - కరణిచే నపు డూడి గండులు పూడె. 4750 సౌవర్ణకరణిచే సకలాంగకములు - సౌవర్ణకాంతి నుజ్జ్వలములై మించెఁ గలయంగ సంజీవకరణిచేఁ బ్రాణ - ములు వచ్చి చెలఁగుచు మునుపటికంటెఁ గడునొప్పి రెంతయుఁ గపివీరులెల్ల - గడకతో నిద్ర మేల్కనినచందమున నప్పడు కపివీరు లనిలనందనుని - నొప్పార నగ్గించి రుత్సాహ మొదవ వని మొనఁ జచ్చిన యసురులఁ గపులు - వనధి నంతకుమున్నె వై చుటఁజేసి కదనంబులోని రాక్షసుఁ డొకఁడైన - బ్రతుకుట లేదయ్యెఁ బరమౌషధముల. నంత సుగ్రీవాదు లైనవానరులు - సంతసంబున సూర్యచంద్రులభంగి గర మొప్ప రామలక్ష్మణులకు ప్రెక్కి- - యరుదార నుతియించి రనిలనందనుని నప్పడు మ్రొక్కె-డు నాంజనేయునకు - నుప్పొంగ విబుధాళి యుర్వీశుఁ డనియె. *మనకు వాసవునాజ్ఞ మన్నింపవలయు - ననయంబు గావున నమరులు మెచ్చ 4768 సీయోషధీశైల మెప్పటి చోట - వాయుతనూభవ 1 వైచి ర"మ్లనుడు మారుతాత్తజుఁ డసమాన వేగమున - నారాఘవుడు మెచ్చ నగ్గిరిచంద్రు నెనయ నెప్పటిచోట నిరవొంద నునిచి - చనుదెంచె రయమున సంగరస్థలికి, ఆంత సూర్యోదయం బయ్యె రాఘవుని - చింతతోడనె కూడి చీఁకటి వాపె. నప్పడు సుగ్రీవుఁ డారామచంద్రు . నొప్పారఁ గనుఁగొని యుల్లాస మెసఁగ “వసుధేశ 1 పౌలి సె రావణుబలం బెల్ల . నసమసాహసబలాహవకేళి వ్రాలి గుదులు గ్రుచ్చిన క్రియఁ గుంభకర్ణుండు - మొదలైన రాక్షసముఖ్య లందఱును ఆదిగా నఁ దనవర్గ మంతయుఁ గడఁగి - త్రిదశారికయ్యంబు తెఱఁ గొల్లఁ డింక 27 418 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద లంకఁ గాల్పంగ గోలాంగూల బలము - పంకజహితవంశ ! పనుపు మీరాత్రి" ననుమాట విని కపు లందఱు ఁ గూడి - యినమండలము గ్రంకు టెప్పడో యనుచు _: వానరులు లంకం గాల్చుట :— దమకింపుచుండంగఁ దరణి గ్రంకుటయుఁ - దమమును పెద్దమై దట్టమై పర్వ అప్పడు కపివీరు లధికరోషమున - నుప్పొంగి ధీరులై యుగ్రులై కపులు గునియుచు నార్చుచుఁ గొరవులు పట్టి - కొని జవంబులు మీఱ గుప్పించి దాఁటి వడి లంక ముట్టియు వాకిళ్ళవారు - కడుభయంబునఁ బాఱఁగా లంకఁ జొచ్చి యారావణునిప్పరి యడలి కాల్చుటకు - నారామవిభుని కోపాగ్ని యేమిటికి ? సీయనలము. చాలదే ? యని పేర్చి - పాయక లంకఁ గాల్పంగఁ జొచ్చుటయు అనలుండు దరికొని యందం దఁ బర్వి - వినువీథిఁ దాఁకి దిగ్వివరంబు నిండె. నాయగ్ని బడబాగ్ని యై ధూమపటలి - తోయమై మిన్నష్ణ తోయధి వోలె విస్త్మయంబుగ మణి వితతులుచెదర - భస్తంబుగా (గాలెఁ ద్రాసాదతతులు పొడిపొడిగాఁ గాలి పొడ వెల్ల నడఁగి-పుడమి గంపింప గోపురములు గూలె 4780 గ్రక్కు-న మంట లు గ్రంబుగా నెగయ - నక్క జంబుగఁ గాలి యట్టళ్లు రాలె మహనీయకాంచన మంటపంబులును - బహురత్నమయగృహ పంక్తులు గాలె నిండినసొమ్లులు నిండినట్లుండ - భండారగృహములు భస్త్మంబు පඬිg. వెల లిడగా రాని వివిధాంబర ములు . దలఁపఁ బెక్కై-న గంధద్రవ్యములును బహువిధరత్నకంబళచయంబులును - మహనీయమరకతమా_క్తికాదులును ఆగరుకుంకుమ మలయజఘనసార - మృగమదాద్యము లైన మేలివస్తువులు దరగనిబహువిధధాన్యరాసులును - మఱియును గల్గిన మహిత వస్తువులు కడునొప్ప కరితరంగములపక్కెరలు - నెడనెడఁ బ్రోవుఁగా నిడినట్టిజోళ్ల దొరల ననేకవస్తువులు దైత్యులకుఁ - గరకరి చిత్తము ల్గందంగఁ గాలెఁ; దడయక పై డిక్సత్తశములు పూని - వడి నాయుధములు దుర్వారులై పూని 4790 కపులఁ జంపెద మని గడఁగిన వారిఁ . గపులపై ఁ బలు తెంచి కదిసినవారిఁ బొలఁతులతో సుఖంబుల నున్నవారిఁ - దొలఁగంగ నేరక తూలెడువారి బోలింపఁ గడునిద్ద బోయెడివారి - బాలుర గొని భీతిఁ బాజెడువారి నాలుగుదెసలకు సలి నేగువారిఁ - జాలరోదనములు సల్పెడువారి నార్పంగ నురుమందిరాగంబు లెక్కి - నేర్పున మఱి దిగనేరనివారి విడువక ధనముల వెడలంగఁ బట్టి . కడుసం భ్రమంబునఁ గదిసినవారి ద్రోవలు గానక ధూమంబుచేత - నావలింపుచుఁ బడి యడలెడువారి గూడి నివ్వెఱఁగంది గుమురులు గట్టి . వాడవాడలయందు వదరెడివారి నప్పడు చూడఁ గాలాగ్ని చందమున - నిప్పలు మంటలు నెరయు నప్పరమణ గాలాచు పందందఁ గడురభసమున - గాలిచేఁ జెడిరి పెక్క-ండ్రు నవ్వేళ 4800 కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 419 లలనలమణిమేఖలారవంబులును - గలయఁ జెన్నొందుకంకణరవంబులును బొలుపారురత్ననూపురరవంబులును - చెలఁగెడునా విపంచీరవంబులును సురుచిరమధురవచోరవంబులాను - నరుడైననృత్తగీతారవంబులును గర మింపుఁ గులుకు కేకౌరవంబులును - చరియింపచుండు హంసలరవంబులును సౌంపారు పంజరశుకరవంబులును - ఇంపారు టెంతయు నేలతోఁ గలిసి సలలితం బై నట్టి చంద్రికకంపె - తెలుపును బొందిన దీధితుల్ గలిగి ప్రణుతింప నొచ్చిన పద్ద్మరాగాది - మణులచే నొప్పిన మహిమలు బలిసి కాలెడిరవములఁ గప్పెడిపొగల - ప్రీలి పెల్లెగసెడి విస్ఫులింగముల నాలంకలోపలి హర్ష్యంబు లెల్ల - చాలబ్లీషణముగా సమసె నన్నియును గాన సుఖంబెల్ల గ్రాగి నీతైరి ; - మానిసీజను లభిమానంబు దూలి 4810 చండతరం బైన శబ్దంబుతోడ . మండుచు నుండెడి మంటలఁ గూడి నెఱపైన తోరణ నికరంబు లొప్పె - మెఱుఁగులతో నొప్ప మేఘంబు లనఁగ ; వినువారిగుండెలు వీనులుఁ బగుల - ననయంబు బెట్టుగా నాలంకలోన తరమిడి యందంద దైన్యంబు మీఱి - వరవధూరోదనంబులు వినవచ్చెఁ ; గాలికాలక తమకట్టులు ద్రవ్వి - నీలిగి విడివడ నేరని కరులు హయములు గ్రందుగా నాపురం బuదు - రయమున ముందఱ రాముబా కౌగ్ని తలకొని జలచరతతులు సమ్లర్ణ - ములను ఘోషించు సముద్రంబు వోతె బారెడువారిని బలు తెంచువారిఁ - గూరినవగలతోఁ గుండెడువారి నొ దిగెడివారిని నొక కొంత గాలి . విదిలించి కొంచును వెడలెడి వారి లంఘించువారి విలాపించువారి - సంఘంబుల్పై నీరు చల్లెడివారి 4820 బట్టి యామంటలో బడఁ ద్రోచి త్రోచి - నెట్టన నార్తరు నెరయంగఁ గపులు అటు లంక వికలతనంద రాఘవుఁడు - పటుతరకోదండపాణియై కదిసి త్రిపురము ల్సాధింపఁ ద్రిణయనుఁ డలిగి - విపులపినాకంబు వీఁక మ్రోయించు కరణి నిర్వక్ర విక్రమశాలి రాముఁ - డురుతరజ్యా ఘోష మొనరించుటయును వసుధాతలంబున వడిఁ జుక్కలు రిలె - వసుమతి గంపించె వార్డులు గలఁ గె ; దెస దప్పి రినశకు ల్లవిజాద్రి యొర గె - దెసలసందులు ప్రీలె దిక్కరుల్బెదరె ; నసమూక్షఁ డతివిస్తయందిందె భూత - విసరంబు ఘూర్జిల్లె విధి తల్లడిల్లె s రయమున రోదోంతరాళంబు మ్రోసె - భయమంది రెంతయుఁ బౌలస్త్యు లెల్లి : గోదండరవము రక్షోభటసింహ - నాదంబు వీరవానరులయార్పులును దిక్కు. లొక్కట నిండె దివిజారిపురము - దిక్కు గోపించుచుఁ దీ ప్రవేగమునఁ4880 గైలాసశిఖరంబుకరణిఁ జెన్నొందు - నాలంకగొపురం బైదుబాణముల 罩 వడి నూఱు తునియలై వసుమతిమీఁదఁ - దిడనేసి మఱియును బహుసాయకముల 420 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ཧྲོ་ཧྥུ་ గేహములపైనేసె సౌధముల -నేసె దేరులమీఁద నేసె నేయుటయు నారాక్షసులు పోరు కాయత్తపడగ - నారాత్రి వర్తించె నతి ఘోరలీల అప్పడు సుగ్రీవుఁ డథిలవానరులఁ - దప్పక చూచి యుదగుఁడై పలికె “లాపు నొప్పారంగ లంకవాకిండ్ల - గావలియుండు రాక్షసుఁ డెవ్వఁడైన వెడలినఁ జంపుఁడు వెఱచితిరేని - కడుదప్ప సైరింపఁ గపివీరులార " అనవుడు కపివీరు లందఱు పేర్చి - కనలుచుఁ గుజములు ఘనతైలములును చారుభీషణ రణోత్సాహులై పూని - వారక యక్కోటవాకిండ్లనుండి దర్పించి యార్చినఁ దరచరావళుల - యార్పులు సైరింప కసురవల్లభుఁడు 4840 -: కసంభనికుంభౌదులు యుద్ధమునకు ا-: دغویک*کۃకుంభకర్ణుని కొడుకుల నని కనిచెc . గుంభనికుంభుల ఘోరవిక్రముల బనిచి వెండియును గంపనుని బ్రజంఘు - ననికి దోడుగ శోణితాక్ష యూపాక్షు. నారాక్షసులును గజాశ్వరథంబు - లారసి యుద్ధతి నడరి తో నడువఁ బరిఘపట్టసగదాస్త్రాసాదిహల - కరవాలకుంత ముద్దరభిండివాల కర కరాసనము లుజ్జ్వలభంగిఁ దాల్చి - గురుశక్తి దానవకోటులు నడువఁ జారు పతాకాదిచయములు గ్రాల - భూరిభూషణదీప్తిపుంజము ల్వెలుఁగ నధిక మైనట్టితూర్యంబులు మ్రోయఁ - గుధరంబు లడల దిక్కు-లు నిండ నార్చి పరువడిఁ గల్పాంత పవనసంఘములు - తరమిడి కాలాంబుదంబులఁ దాఁకి విఱియించుతెఱఁగున వీడెల్లఁ గాల్చి - యఱిముటి విహరించు నగచరావళుల నురవడి దాకి మహోగ్రులై కదిసి - తెరలించి నొంచి యుదీర్ఘ విక్రముల 4850 వాకిండ్లయందు దుర్వారులైయున్న - యాకపిసేనల నందందఁ దోల నాలంక వెడలిన యగచరసేన - లోలి వీగుటఁ జూచి యోడకుం డనుచు సురబాహసత్త్వసంయుతులయి పేర్చి - హరిరోమకేసరు లాదిగా గల్గు వానరు లాడైత్యవర్గంబుతోడ - మానక రోషసమగ్రులై కదిసి తరులును గిరులును దఱుచుగా వైవ μαμ, కరవాలముగ్గరగదల శూలములఁ బరిఘపట్టసభిండివాలచక్రాది - వరశస్త్రముల నొంచి వ్రాలిన నంత వారు నఖంబుల వక్షస్థ్పలంబు - జీరియుఁ గర్ణనాసిక కోలి డ్రైవ్వఁ గడిమిమై పండ్లును గఱచియుఁ దలలు - పిడికిళ్లఁ బొడిచియు బేర్కొననపుడు నొకవానరుఁడు వచ్చి యొకదైత్యుఁ బొడువ - నొకదానవుఁడు వాని నుద్ధతిఁ బొడుచు. నొక రాక్షసుఁడు వచ్చి యొుకకపిఁ జంప . నొకకపి యాదైత్యు నురవడిఁ జంప్స486ఠి. నొకకపి చనుదెంచి యొకడైత్యుఁ బట్ట - నొకదైత్య డా కపి నుగ్రత ಏಜ್ಜು నొకదైత్యుఁ డొకకపి యుద్ధ మిమ్లనిన - నొకకపి వానితో యుద్ధంబు సేయు. నెడపక యేడ్గర నెనమండ్ర నొక్క - పిడికిటఁ గపు లేచి పెల్లడంగింప --ബ് కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 421 నందంద గూలదు రసురులు గపులు . నందబ నుగ్రులై యార్చుచునపుడు ఇరువాఁగుఁ టోరంగ నింతింతయైన - తరుమహీధరముల తరుచరాంగములఁ గరిహయదనుజనికాయకాయముల - వరశస్త్రముల రణోర్వర ఘోర మయ్యెఁ గడిమిమై నప్ప డంగదునితోఁ జేర్చి - కడఁగి కంపనుఁడు నగ్గద యెత్తివైచె, నంగదుండును నొచ్చి యంతలోఁ దెలిసి - తుంగ శైలమున దైత్యుని వేయుటయును ఆకంపనుఁడు చూర్ణమై నేలఁ గలిసె - నాకపినాయకుఁ డార్చి మోదింప నతఁడు చచ్చిన శోణితాక్షుండు గినిసి . గతిదప్ప నరద మంగదు మీఁదఁ బsలిపి 4870 యక్షరాస్త్రము లేయ నడరి యంగదుఁడు - రాక్షసుఁ డున్న యారథముపై కుణికి విల్లా ద్రుంచుటయును వెస నొడ్డనము - నుల్లసితాసియు నుగ్రతఁ గొనుచు నాకాశమునకు నయ్యసుర పోవుటయు . నా కపివీరుండు నతనితో నెగసి యారాక్షసునిచేతియడిదంబుఁ బుచ్చి - యా రాక్షసుని వ్రేయ నతఁడు మూర్ఛిల్లె ; నంతకుఁడై రాక్షసావలిఁ దునుమ - నంతలోననె శోణితాక్షుండు తెలిసి గదఁ బుచ్చికొనుచు నంగదుఁ గూడఁ బాఱఁగదిసె నప్పడు తోడుగాఁ బ్రజంఘుండు యూపాక్షఁ డది చూచి యొగి రాఁగఁ జూచి - యేపన ద్వివిదుండు నేచి మైందుండు నాయంగదునకుఁ దోడై కూడికొనిరి - ఆయార్వరకు ఘోరమయ్యె రణంబు అప్పడు వానరు లగములు గురియ - జప్పరింపుచును బ్రజంఘుండు ద్రుంచె s మఱియు నామువ్వురు మర్కటేశ్వరులు - దఱుచుగా గిరులును దరులును నె_త్తి కరిరథాశ్వములపై గడుబెట్టు వేయ - నరుదుగా నడుమ యూపాక్షుండు ద్రుంచె. విన విస్త్మయంబుగా ద్వివిదమైందులును - బెనఁగొని వృక్షము ల్పెటికివై చుటయు నవి యన్నియును శోణితాక్షుండు నడుమ - గవిని చూర్ణములుగా గదగొని యేసె. గలకలధ్వని యొప్పఁ గరవాల మెత్తి - జళిపించుకొనుచుఁ బ్రిజంఘుండు గదియ మాన్చైన యొక నల్ల మద్దిమా నెత్తి - వానిపై నడరించి వారక మఱియుఁ బిడికిట వక్షంబు బెట్టుగాఁ బొడువ - నడిదంబు వైచి యయ్యసుర కోపించి పిడుగున కెనయైన పిడికిటఁ బొడిచెఁ - బొడిచిన వెస మూర్చఁ బొందియు దెలిసి సమధికముష్టిఁ బ్రిజంఘు మైందుండు - తమకించి పొడిచిన ధరణిపైఁగూలెఁ; బృథివిపై నిటు దనపినతండ్రి పడుట - ప్రథితంబుగా జూచి రథ మటు డిగ్గి, యడిదంబుఁ దాల్చి యూపాక్షుండు నడువ - విడువనియలుకతో ద్వివిదుండుదాఁకి వరముష్టి యమరించి వక్షంబుఁ బొడిచి - గురుసత్త్వుడై పట్టుకొనుటయు నపుడు అతనితముఁడు శోణితాక్షండు వచ్చి - వితతబలం బొప్ప ద్వివిదునితొమ్లు బిడికిట నొప్పించి పెనుమూర్చఁ బుచ్చి - విడిపించుకొనిపోయె వేగ యూపాక్ష దెలిసి మైందునితోడ ద్వివిదుండు గూడి - సౌలవక యూపాక్షశోణితాక్షులను అటు దాఁకి వారితో నని సేయునపుడు - చటులత ద్వివిదుఁ డాశ్చర్యంబుగాఁగ 422 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద సలమి క్రమిన శోణితాక్షునిఁ బట్టి - యిల వైచి ప్రామె యా పేర్పడకుండ నడరి మైందుండు యూపాక్షునిఁ గిట్టి - బెడిదంబుగా దనపిడికిటఁ బొడిచి చల మున ధీరుఁడై చం పెను బేర్చి - నలియ నెమ్లులు మేను నలినలి గాఁగ నిలమీఁదఁ గప్పలచే నిట్టిచందమున - నలువురుఁ బడుటయు నానా ముఖముల నేపరి రాక్షసు లెల్లను బాఅఁ - గోపించి యప్పడు కుంభుండు వారి 4900, —: కుంభనికుంభుల యుద్ధము — వెఱవకుం డని తనవింటిలా వొప్ప - మెఱుఁగుటమ్లులు దొడ్డి మెఱుఁగులతోడి సురచాప మనఁజాలి శోభిల్లాదాని - పరఁగఁ బ్రత్యాలీడపాదుడై నిల్చి తెగగొని వేయఁగ ద్వివిదుండు భిన్న - నగముకైవడిఁ గూలె నతి ఘోరలీల ముందఱ ననుఁగుదమునిపాటుఁ జూచి - యందంద మైందుండు నసమవేగమున గుంభునిపై నొక్క కొండ వైచుటయుఁ-గుంభుఁ డై దమ్లులఁ గు ధరoబుఁ ద్రుంచి మఱియు నొక్కమ్లన మైందని నేయ - నొరిగె నయ్యచరం డుర్వరమీఁద ధరమీఁద నీగతిఁ దన మేనమామ - లిరువురుఁ గూలిన నేచి యంగదుఁడు కుంభునిపై వై చె ఘోర భూధరము - కుంభుఁ డేడమ్లుల గు ధరంబు ( ద్రుంచి నెరబాణములు మూఁట నిటలంబు నేసి.మఱి పెక్కు-శరముల మర్తంబు లేయ నెరియుచుఁ గుంభుపై నెగసి యంగదుఁడు - తరు లెత్తి వై చె నత్తరువును దుంచి. యాకుంభుఁ డంగదు నందంద మఱియు - భీకరబాణసంపీడితుఁ జేయ گسسته నతఁడు మూర్చిల్లిన నారాముకడకు - నతి వేగమున వానరావలి పాలటి యంతయుఁ జెప్పిన నధిపతి జాంబ - వంతుఁ డాదిగఁ గల వనచరోత్తములఁ బన్షిచిన వారును బాదపశిలల - దనుజుల నొంచుచుఁ దఱుముఁ గుంభుండు వారి ననేకతీవ్ర ప్రకాండముల - వారక నొప్పించి వారి వారించె ; నప్పడు సుగ్రీపుఁ డాకపివరుల - నప్పరుసునఁ బడ్డ యంగదుఁ జూచి కోపంబు ముడివడఁ గుంభునిఁ జూచి - యేపారఁగాఁ జొచ్చి యెన్నఁ బెక్కై-న ఘనశైలములు నశ్వకర్ణ వృక్షములు - వనచరు లార్వంగ వైచి పెల్లార్చె; నవి యన్నియును గుంభుఁ డంతలో ద్రుంచి - రవిజని బెక్కుమార్గణముల నొంప, ప్రక్క- కాతనివిల్ల సుగ్రీవుఁ డొడిసి - యక్క-జంబుగఁ ద్రుంచి యటు పాఱవైచె ; దంతంబుఁ దునిమినఁ దఱిమి పైవచ్చు - దంతిచందంబునఁ దఱిమి కుంభుండు కడురోషమున మండి కడఁగి సుగ్రీవు - బడవైతు నని పాటి పట్టుకొన్నప్ప డి నజaడు కుంభుండు నిభములు రెండు - పెనఁగిన కైవడి పెనగి రుద్ధతిని గరలాఘవము లొప్ప ఘనశ_క్తి మెఱసి - చరణఘట్టనల భూస్థలము గ్రక్క-దల6 బొగలచందమున నూర్పులు గ్రమ్లుచుండ - మిగిలినతాఁకుల మిన్నెల్లఁ దిగుల ఆప్పడు సుగ్రీవుఁ డాకుంభుఁ బట్టి - త్రిప్పి యంబుధివైచె దేవతలార్వ కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 423 దనుజుఁ డా వారిధితలము ఫెూరంబు - దనరార ఁ బడి యొు మందర శౌ ల మనఁగఁ బడియు నాదనుజండు భానుజుఁ జేరఁ - గడఁక తోడుత మహో గత నేగు దెంచి బెడిదంబుగా కొముఁ బిడికి ప్రి( బొడువ-నెడ వచి انسا حہ~ ሻéc õ వజ్రముదాఁకఁ గన కౌ ది వెడలు - మి છે యదియు నా మెములు డాఁకఁ మిడుగురు مسحة దానికిఁ గోపించి తరణినందనుఁడు . దానవాధము నురస్ర్చల మారఁ జూచి యచ్చెరువుగ ముష్టి నమరించి పొడువఁ - జచ్చె నద్బుతబహుసత్వుండు దూలి

اسيملايي؟

య న మీ గు రు さ 汽 స్సౌ వాఁ డంత శాంతపావకు (డును జోలె . వేఁడిమి చెడి పత్త వెsచి రాక్షసులు تنمية పఱచిరి దివియు భూభాగంబు వగుల . నెsదప్సి యెంతయు నిరధి గలఁగ నీ నప్పడు దమయన్న యవనిఁ గూలుటము - నిప్పలు చెద రెడు నెరిచూడ్కు එඨිර්ද గొలఁదికి మీsటిన కోపంబుతోడ - నలి నికుంభుఁడు సింహనాదంబుచేసి కనకరత్చ ప భా కలిశ్రమె తన S . యునయం:ు గంధపుష్పాS\తం బై న نيسة سیستمه فریب دلات పరిఫుఁ ది పుటయును బ హాండ వేుల - నురికెడుగతి నుండె ను గభావమున بسبة وسپم 3- رسمی اسم رسمی నాశ లన్నియు దీరినట్లయ్యె వాయు - పాశంబులను క్రైస్సి పలువిధం బయ్యె ويحم హనుమంతుఁ డప్ప డద్ధతి దైత్యుఁ దాఁకి - యినతసవనక నెడసాచ్చి పేర్చె ; ఘోరాజిఁ బరిఘ నికుంభుండు ద్రిప్పి - మారుతివక్ష మున్షత్తుఁడై వేసె వేసిన నత్యుగ్ర విస్బులింగములు - భాసమానంబులై పర్వచునుండ నురములో చెయువెట్టి దోయన నపుడు - కర మరుదుగఁ బరిఘము తుమురయ్యె; వాలిన పరిఘంబు వాటున నతఁడు - గాలిచేఁ దూలు వృక్షంబును టోలె దూలియు దైన్యంబుతోడ నికుంభు - వాలినపిడికిట వక్షంబు వొడిచెఁ; బొడచిన నా దైత్యపుంగవు నురము - కడు వ్రస్సి నెత్తురు గ్రమ్లు దెంచుటయు నతఁడు మహాని లాహతి మహీజంబు - గతిఁ గంప మొందియుఁ గమఱఁ దెలిసి హనుమంతుఁ బట్టి యుద్ధతి మీఁది కెత్తి - దనుజు లార్వఁగ వియత్తల్ మెల్ల నద్రువఁ గడువేగమున వై వఁ గపికుంజరుండు - విడిపించుకొని రజోర్వీస్థలి కుటికి కడఁగి నికుంభు ను గ్రత బిట్టు వొడిచి - వడిఁ బడవైచి యవ్వసుమతిమీఁద 4960 విసరి యమ్లులు పార ప్రేసి తొమైక్కి - దెస లద్రువఁగఁ దలద్రుంచి పెల్లార్చె; నారభసంబున నవ నియు మిన్ను - వారిధులును ది శావలయంబు మ్రోపె ; హతశేషరాక్షసు లాలంకలోని . కతిరయంబునఁ జని యారావణునకుఁ గుంభనికుంభాదిగురుసత్త్వధనులు - కుంభినిమీఁద నార్డరు దైత్యవరులు కూలుట చెప్పినఁ గోపించి యసుర - వాలిన ఖరుఁడను వానినందనుని మకరాక్షుఁ బిలిచి “సమగ్ర సైన్యములఁ - బ్రకటంబుగాఁ గూర్చి పరఁగంగ నీవు రామలక్ష్మణుల మర్కటములఁ జంపి - రా మగఁటిమి" నని రావణుఁడాడ -: మకరాకుండు యుద్ధమునకు వచ్చుట :- l విని మహోత్సాహఁడై వేగంబ వాఁడు - దనతండ్రి పగఁ దీర్ప దన కబ్బె ననుచు . さ క్ష్పా 424 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ముదమంది తన రెండుమూపు లుప్పొంగఁ - గ్రిదశారి కప్పడు ధీరుఁడై మ్రొక్కి : వీడ్కొని రథమెక్కి వెడలి కయ్యంబు - వేడ్కతోఁ దనయొద్ది వీరుల కనియె ; "మీరు సమగ్రత మెఱసి యుగ్రతను - బోరుఁడు కప్పలతోఁ బొరిఁబొరి నేను రామలక్ష్మణుల మర్క-టుల నాదైన - భీమశరాగ్నుల భిన్నులఁ జేసి యేఁచెద" ననవుడు నెలమి దానవులు - త్రోచి తో నడవంగ దుశ్శకునములు గలిగెఁబెక్కవి యెల్లఁ గనియు నయ్యసుర - తలఁకక తూర్యనాదంబులు సెలఁగ నలి నార్చి కవిసె వానరసేనమీఁదృ; - నిలయు నాకాశంబు నిట్టట్టుఁ బడఁగఁ దఱిమి వానరులును దరులును గిరులు - దఅచుగా వైచిరి దైత్యులమీఁద దానవులును గదాదండకోదండ - మానిత ఖడ్గాది మహిత శస్త్రముల వాని నన్నింటిని వడిఁ ద్రుంచి వైచి - వానరకోటి దీవ్రత నొంది యార్చి రాసమయమున నమ్మకరాశఁ - డా.సర్వకపులపై నతివేగ రథము పఱపుచుఁ గదిసి ముప్పదిట నూటింట - నఱువదింటను మఱి యరువ దేనింట 4970 నిరువదింటను వెస నిరువదాలంటఁ - బరఁగ నాఱింటను బండైంట రెంటఁ బిదిటఁ బదేనింట దిదునెన్మిదింటఁ - బదుమూఁట నాల్గింటఁ బదునాలుగింటఁ దెగఁగొని మూఁట నైదింట నేడింట - నగలించి తొమ్మిది యమ్లుల నేసె ; నవి సహింపఁగ లేక యఖిలవానరులు - భువి తల్లడిల్ల నప్పడు పాఱుటయును ఏమి భయం బిట నే నుండ ననుచు - రాముఁడు విలుఁగొని రాక్షసు ల్చెదరఁ జతురంగబలములఁ జంప్పటఁ జూచి - యతికోపమున మకరాక్షుండు పేర్చి యరదంబు వఱపించి యారాము డాసి . “ఖరసూతి నేను రాఘవ ! మున్ను నీవు 下云めöf、 మాతండ్రి ఁ జంపినఁ దానఁ జిత్త - మెరియుచు నుండె నా కింత కాలంబు నాకు నీతోడి రణం దిబ్బటయును . జేకొని చింతింతుఁ జేకూడె నేఁడు ; తరలకు. నీవు మాతండ్రి సూఁడునకు . నెరయంగఁ బోరాడ నిన్లంటి నేను 4980 దుర మొనరింపు నాతో వింట నైనఁ - గరవాలమున నైన గద నైన" ననుడు వానితో రాఘవేశ్వరుఁడు కోపించి . “దానవాధమ ! యీవృథాగర్వ మేల ? భాసిల్ల నాబాహుబలము సొంపారఁ - గా సమరంబున ఖండింతు నిన్ను" ననుడు రాముని మకరాక్షుండు గిట్టి - ఘనమైన నిశితాంబకంబుల さす。 నేసిన నవి రాముఁ డెడఁ ద్రుంచి వైచె - నా సమయంబున నవనియు మిన్ను నిండ నాయిద్దఱ నిష్టురచాప - దండమహాగుణధ్వనులు పెల్లడరె s సురభేచరాదులు చోద్యంబు నొంద - నరుదార నేయు రామా స్త్రంబు లెల్ల నతివేగమున మకరాక్షుండు ద్రుంచి - యతనిపై బాణంబు లడరించుటయును నవి రాఘవుడు త్రుంచి యమ్ల్మకరాక్ష . వివిధనిష్టురశరావృతుఁ జేయ నతఁడు నవి యెల్లఁ గడఁగి యత్యంతరోషమున - వివిధ ఖండములు గావించి పెలార్చెఁ ; కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 425 గోపించి కాకుత్స్లకులు డు నదైత్యు . చాపంబు వెస నొక్క శరమునఁ ద్రుంచి G ெ بسیا సారథి నెనిమిదిసాయకంబలప్- నారథంబును మsటి యన్నిబాణముల వికలత్వ మొనరింప విరథుఁడై యపుడు - మకరాక్షుఁ డొక్క సమగ శూలంబు వైచిన నది వేగ వచ్చుట విభుఁడు - చూచి మూఁడమ్లులఁ జూర్ణం చేసె : ఆనిమిషు లారాము నగ్గించి రపుడు - దనుజుండు కినిసి యాదశరథాత్త జునిఁ బిడికిటఁ బొడువంగ బి ఫ్టేగు దేర . నడుమనె యారామనరనాయకుండు అనలాస్త్రమున హృదయము గాడ నేయ - నని మొన నమ్మకరాక్షుండు గూలె : مسسیس۔ ; వస్తా: ** డము కరుగు : سسـے ఇంద్ర యుద్ధమున é.0 బ్రథితారణ ప్రభాథాసియై యంత - బ్రిథమాద్రిపై దోఁచె బద్ద బాంధవుఁడు హతశేషరాక్షసు లాలంక కరిగి - యతఁడు చమ్చటఁ జెప్ప నారావణుండు కోపంబు చింతయుఁ గూడి చిత్తమున - నేపార ననియె నయ్యింద్రజిత్తనకు 5000 *రణమునఁ గపులను రామలక్ష్మణుల ĎAĽ క్షణమాత్రమునఁ జంపఁగాఁ జాలువాఁడ వీవె కా కింక నాకెవ్వరు గలరు ? - నీ విట నీవాహినీసమేతముగఁ :జని యందఱను జంపి చనుదెమ్లు ತಲ್ಲಿ - యనిమిషకోటుల ననిఁ ద్రుంచుకరణి రణమున గెల్చి సంరంభంబుతోడఁ - బ్రణుతింప నే తెమ్లు ప్రమద మొప్పార" ననపుడు నింద్రజిత్తారావణునకు-వినయంబుతో ప్రెక్కి వీడ్కొని కదలె ; వాయువేగములయశ్వంబులఁ బూన్చి - యాయితం బ్చైనట్టి యరదంబు నెక్కిశరద భ్రసంవృతశైలంబు కరణి - గురుభుజండై వెలిగొడుగులనీడ రమణీయకంకణరణితము లైఅయ - రమణు లిమ్లులఁ జామరమ్లులు వీవ నొలసి మోమున సంగరోత్సాహలీల - దళుకొత్త నేతెంచి తల్లికి మ్రొక్కి జనని దీవింపంగఁ జని తనపత్ని - దనయుల వీడ్కొని తమ్లులచావు 5010 దలపోసి కోపాగ్ని దరికొనఁ బేర్చి - యలఘుదర్పంబున నయ్యింద్రజిత్త మానక రోషసమగ్రతతోడ - దానవకోటులు దన్ను సేవింప ఘనకామరూపులు దనమంత్రివరులు - తనుఁ గొల్వ నుత్తరద్వారంబునందు నద్దులగతిఁ దేరు లఅువదికోట్లు - భద్రగజంబులు పదమూఁడుకోట్లు కొరలెడు నాల్దేసి కొమ్లలు కరులు - పరఁగంగఁ గోటి నిర్భరవృత్తి నడువఁ దురగంబు లరయంగఁ దుద నూఱుకోటు - లారుతరహేషంబు నొప్పచు నడువ భేరుండములఁ బోలి పెంపు వహింప - భూరివేగంబునఁ బొలుపారునట్టి చిలుకవన్నియలతోఁ జెలఁగుగుఱ్ఱములు - కొలఁదులై నాలుగు కోటులు నడువ వలదనిస్సాకాణాదివాద్యముల్ హైయఁ - గల నికి వెడలి లంకాపురినుండి తనచుట్టు దైత్యు లంతములేక గొలువ - ఘనతరభీషణాకారంబుతోడ 5020 426 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వానరవీర దుర్వారనాదముల - మానైన రణమహీమధ్యంబుఁ జొచ్చి -: ఇంద్రజిత్త పపోవుముఁజేసి కృ_త్తి యనుశ_క్తిఁ బుట్టించుకొని మాయాయుద్ధము చేయుట :— యరదంబుడిగి ధీరుఁడై కాచి యుండe - దిరిగిరా దైత్యులఁ దెఱఁ గొప్ప నిలిపి గురుతరవేది త్రికోణమై పెద్ద - పరపోంది దక్షణ ప్రవణమై యున్న భూరిశ్రశానాగ్ని పొలుపార ఁ దెచ్చి - ధీరుఁడై చేది లో దీపింపఁ జేసి ర_క్తవ ప్రంబులు రక్తమాల్యములు - రక్తచందన మనుర క్తుఁడై తాల్చి దండంబు నుపవీతత తియు మౌంజియును-నిండుమనంబుతో నెరయంగఁ బూని యలవడ నచట ఖట్వాంగధ్వజంబు - నిలిపి కపాలంబు నిష్టతో నెక్కిపరఁగంగఁ గం:కాళపరిధిఁ గావించి . తిరముగా దక్షిణదిళ స్రుక్సువంబు లినుపపాత్రల మంచి యేర్పడఁ గృష్ణ - తనుఁ డైనవానిర_క్తమును మాంసమును పౌరిఁ బొరి నవి నిండఁ బోసి మౌనంబు.ధరియించి యప్ప డథర్వణక్రమము 5030, దప్పక యుండ మంత్రము లుచ్చరించి - చొప్పడ నినుప స్రుక్సువములు పట్టి కమియఁ బావకుఁడును గడునొప్ప తాటి - సమిధలు తిలలను సర్షపంబులును హోమంబు సేయంగ నురుతరం బగుచు-నామహా ధూమ మజాండంబుఁ గప్పె నాయగ్నిలోనుండి యప్పడు వేగ - యాయతం బై నట్టి యరదంబు వెలుఁగ రయమున నుగ్రకరాళకేశములు - భయద రూపంబు కపాలపా త్రయును దళతళ మను కోఅదవడలు మెఱయ - మలగ కార్చుచు నస్థిమాలిక లలర నె అమంట లొలికెడు నేత్రంబు లొప్ప - నుఱక హాసముతోడ నొక కృత్తి వెడలి “పంపుము పంపు మేపని కైన నన్ను - సౌంపారఁ జేసెద సురవైరి !" యనుడు నాకృత్తి నడిగి యింద్రారిశప్రములు - నాకృత్తిఁ గైకొని యాకాశమునకు నరదంబు తోడనె యరిగి వానరులఁ - దిరిగి యేయుటకు నదృశ్యుడై యుండె,5040 అంతట నారావణాత్త్మజ సేన - యంతయుఁ గ్రమ్లకి యరిగె లంకకును ; నింద్రజిత్తను నాకపిసేనఁ - బటు శిలీముఖ పరంపరల నొప్పిం ప من ركع వలియ దాఁకెడిశిలావర్షంబుచేత . బలు దెసఁ జెడి పాఱు పక్షురో యునఁగ ఛిన్నభిన్నాంగులై చెదరిరి కొంద ; - అున్నత గతి దప్పి యుండిరి కొంద ; తె సగంగఁ జేవురు పేఱులతోడి - వసుమతీధరములు వడి గూలు కరణిఁ బడిరి రక్తంబులపైఁ బయి దొరఁగఁ - గుడుసుగా మఱి యొకకొందఱుక పులు ; అప్ప డాయమ్లుల యంధకారంబుఁ - గప్పి యెవ్వరికినిఁ గానరాకుండ నంత వానరవీరు లంతరిక్షమున - నంతర్షితుం డగునాయింద్రజిత్తుఁ బౌడగానఁజాలక భూనభోంతరము - వడి నిండఁ బఱతెంచువాఁడి బాణముల నడుములుఁ దెగువారు నలి యైనవారు - కడికండలై నేలఁ గలిసినవారు 5050 కావ్యము యు ద్ద కా ౦ డ ము 427 కడిమి మె నా జికి ( గె కొన్నతరులు - విడిచి యములు గాడ వెసఁ జచ్చువారు خ-اس- مسن؟ سسG నడునెత్తిఁ బడు ఘోరనారాచసమితి . పడమితో ఁ గీలింపఁ బొడవులు సెదర నిలువుచచ్చినవారు నిఖిలాంగకముల - బలుబాణములు గాడఁ బడి పొరల్వారు మూతంగశవముల మాటుకొన్వారు - చేతుకా గిరులె త్తి చేష్టించువారు దృష్టికిఁ దొఁపక తిరిగి విన్వీథి - దృష్టించి యన్టౌడులు దీపెడువారు o نےیہ ”مه నఖిలాశగప్రవాహములు పె ఁ దొరఁగ - ముఖ సరోజములకు మురి చు రాకుండ صنه చిచ్చఱపిడుగుల చెలువునఁ జచక - వచ్చు కొలలఁ గేల వడి నొడ్డు వారు వాలంపపొదువల వాలక్షూతములఁ - డూలించువారు నె తుటఁ దో గువారు ఘోరాంబకంబులఁ గొనియు ధైర్యంబు - లారంగ నిశ్చలా లైయుండు వారు “దుర్లక్ష్య డితఁ డని తొడరంగ నేఁడు . దుర్లభం" విని బ్రహ్లా దూషించువారు "బ్రహ్లాయిచ్చినశక్తిఁ దిదిలుఁడై వీఁడు - బ్రహ్లాండమునఁ గానఁ బడకున్నవాఁడు బ్రహ్లావరం బెంత ? బ్రహ్లాండమెంత ? - బ్రహ్లా యెంతటివాఁడు. పార్థివేంద్రునకుఁ దలపోయ ననిలోన ధరణీకుఁ డేటి - కలుగఁడో" యనువారునై యుండ మణియు నుద్దండకోదండ మొకచోట మొఱయ - నుద్దామశరజాల మొక చోట నిగుడ నొకచోట దనుజెప్ప నొకచోట నార్చు - నొకచోట నదలించు నొకచోట నవ్వు నొకచోట హుంకార మొనరించు నట్లు - సకలభీకరలీలఁ జరియింప నలిగి యురుభుజుం డాంజనేయుఁడు నంగదుండు. శరభుండు ఋషభుండు జాంబవంతుండు గజుఁడు గవాక్షుండు గంధమాదనుఁడు - విజయుండు నీలుండు వెస సుషేణుండు పనసుండు మొదలుగాఁ బటుపరాక్రములు - వనచరు లందఱు వడి దరుల్లిరులు నిగిడి యాకస మెల్ల నిండ వైచుటయు - మొగి వచ్చుశరముల మరియులై చెదరి జడి యశరానిల చటుల వేగమున . నుడు గని మ్రోతతో నుర్లువడి వచ్చి యా శైలములు దరు లప్పడు దునిసి - యాశకలములపై నందందఁ దొరఁగ నాశంబు లైరి వానరులు పెక్క-ండ్రు - ఆశాకరీంద్రంబు లవని కంపింప మెఱసినకడిమిమై మేఘనాదుండు - నెఱయంగ నిగుడించు నిబిడబాణముల గొందఱు తునియలై కూలిరి భీతి.నొంది కొందఱు పాఱి రొదిగి దిక్కులకుఁ బ్రదరపరంపర ల్పఱపుచునిట్టు - పదికోటు లగచరపతుల రూ పడ(చి వెండియు నెదిరిన వీరవానరుల - ఖండించి యతిచండకాండ సంతతుల 5080, నతులవిక్రముఁ డైన హనుమంతు వాలి - సుతు శతబలి గవాక్షుని నీలు నలుని బంధురబలుఁడైన పనసునిఁ గుముదు - గంధమాదను ఋక్ష కపియూథపతుల 428 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద మఱియుఁ గొందఱ నుగ్రమార్గణావళుల - నఱి మరి నిశ్చేష్టు లైయుండ నేసి యాదితేయుల గుండె లవియ నమేఘ . నాదుండు పటుసింహనాదంబు సేయ మనముల భీతిల్లి మానము ల్డూలి - వనచరు ల్టన వెన్క వచ్చి చొచ్చుటయు సౌమిత్రియును రామచంద్రుని జూచి _ “భూమీశ ! యీమాయ పౌందున వీఁడు వినువీధి నత్యంత విభవంబు తోడఁ - దనుఁ గానరాకుండ దర్పించినాఁడు గర్వించి యిద్బింగిఁ గపివీరబలము - సర్వంబు సమయింప సమకట్టినాఁడు మన మింతలో వీని మడియింపవలయు" - ననవుడు శ్రీరాముఁ డనుజుతో ననియె, “విను బ్రహ్లావరమున వినువీథి వీఁడు - దనరూపు చూపక దాగి యున్నాఁడు 5090 మన మెంత యలిగిన మనకు లోఁబడఁడు-వినుము లక్షణ ! నేఁడు వీఁ డసాధ్యండు అస్త్రంబు లేమియు నతనిపైఁ గొలుప - నస్రము ల్చెడిపోవు" నని పల్కుచుండ నా సమయంబున ననిలుండు వచ్చి - భాసురమృదువచోపణితి నిట్లనియె. * విను వీనిమూయకు వెరవ భూనాథ - దనర నాగ్నేయమంత్రము జపియించి నీవు బాణం బేయ నేరిఁ దప్పి కృ_త్తి - దేవారిఁ బాసి యదృశ్యమై పోవు " -: శ్రీరాముఁ డాగ్నేయాత్రముచే నింద్ర, జిత్తనివూయ దెరల్చుట حِس۔ నని యర్ధి దీపింప ననిలుండు పలుక - జననాథుఁ డాహపసంరంభ మెసఁగ మూ నితం బగు నగ్నిమంత్రపూ తంబు . గా నమ్లు సంధించి కడఁకతో నే యఁ గృ_త్తి యత్యద్భుతక్రియ నింద్రజిత్తు న_త్తఱి నెడఁ బాసి యరిగె నెందేని ; ఆయింద్రజిత్తను నవని కేతెంచి - యాయెడఁ గార్డుక జ్యానాదమడరఁ గడఁగిన నంత నక్కపికులోత్తం సు - లడరిన యామూర్చ లందంద తెలిసి 5100 వడిఁ గూడికొని వచ్చి వానిపై ఁ గవిసి - కడిదియా" శైలశృంగమును వాయుజుఁడు గండశైలముల నంగదుఁడు మైందుండు - దండి మై ఘనపర్వతమును గజుండు జయమూల మైన వృక్షమును నీలుండు - రయమున నశ్వకర్ణంబున నలుఁడు అవనీధరంబును నర్కనందనుఁడు - నవిరళశాఖిని నటఁ బనసుండు కదిసి యు గ్రం బైన గద విభీషణుఁడు - గదరుచు సాళవృక్షమును సంపాతి భూజమహాశైలముల వలీముఖులు - నా జాంబవత్పముఖాదివీరులును :నలి నార్చి మూఁడుబాణముల లక్ష్మణుఁడు - కల యంగ నూరంబకముల రాఘవుఁడు వానిపై నడరింప వాఁ డంతవట్టు - నానాంబకములఁ జూర్ణములు గావించి యనలో గ్రహెరంబు లై నబాణముల - వనచర సేనల వడిఁ బెల్లవఅపి కరలాఘవం బొప్ప గంధమాదనునిఁ - బరుషోగ్రకరములఁ బదునెన్మిదింట 5119 నేడింట మైందని నేడింట ద్వివిదు - నేడింట హనుమంతు నేడింటఁ గుముదు వడిఁ దొమ్మిదింట నవ్వాలినందనునిఁ - గడిమి నన్నియ సాయకమ్లుల నలుని న్పైదింట నీలు గవాక్ష నేడింట . నాదిత్యనందను నఱువదేనింటఁ 4. 2 So కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము அதறக బనసుని నిరువది పటుసాయకముల - నెనయంగ దధిముఖ నేకబాణమున నెసఁగ లక్ష్మణు డెబ్బదే నందికముల - వసుధేశు నఱువది వరసాయకముల సాయకత్రయమున శతబలి నూఱు - సాయకంబుల విభీషణుని నొప్పించి మఱియుఁ దక్కి-నబుక్ష మర్క-టవరుల - గొఱప్రాణములతోడఁ గూలనేయుటయు నప్పడు హనుమంతుఁ డచలశృంగంబు - నుప్పొంగి యంగదుం డురుగండశిలయు పనసవిభీషణు ల్బలుగద ల్బలిమి - దనర సంపాతి యుత్తాల తాలమును నలుఁడు సారాశ్వకర్ణముల నందంద - నలినా ప్తతనయుఁ డున్నతిగ్రావములను 512G సౌమిత్రి మూడు గ్ర సాయకంబులను - భూమీశుఁ డురుశరంబులు నూఱు వఱుప శరభుండు ఋషభుండు జాంబవంతుండు - నురుభుజుండగు గవయుఁడు సుషేణుండు వెస గవాక్షుండును ద్వివిదమైందులును - నసమానవి క్రము లయినవానరులు తక్కినవారును దరు శైలతతుల - నక్క-జంబుగఁ బేర్చి యందంద వైవ వానిఁ దుత్తునియలై వడిఁ గూలనేసి - భానునందను నొక్క భయదభల్లమున వక్షంబు నొప్పింప వడఁకి పెన్గాలి - వృక్షంబు చలియించు విధముండె నతఁడు : ఆలోన ఋషభ గవాక్షసుషేణ - వాలినందన జాంబవంతులు కుముద మారుతసుత గంధమాదననలులు - వీరాదిగా ఁ గల వీరవానరుల వివశులగాఁ జేసి వివిధబాణముల - నవనీశుపైనేసి యస్ర లాఘవము విలసిల్ల లక్ష్మణు విలుఁ దైవ్వనేసి - యలుక విభీషణు నద రంట నేసి. 5130, విలయ కాలాంబుదవిధమునఁ జెలఁగి - పలుమాలు గర్జించి పలికె నెంతయును ; "చూచితె ! రఘురామ ! సుగ్రీవముఖ్య - లేచందమునఁ గూలి రేనల్లి నపుడు నరనాథతనయ ! నిన్నమినయట్టి - బిరుదు వానర జాతి పీచంబు లడఁగె ;" ననుచు వెండియుఁ బేర్చి యన్ని శాచరుఁడు - ఘనబాణతతుల నక్కపిసేనమీఁద నడరించె ఘనభూధరాభదేహముల - నెడలేక యుండ ననేకమార్గణము లటులేసి “తెలిసితి" నని యార్చికొనుచుఁ - బటుగతి లంకలోపలి కేగి యంత తనసంగర క్రీడ దశకంఠుతోడ - వినుతంబుగాఁ జెప్ప విని యతం డుబ్బి తనయ ! రమ్లనుచు నందనుఁ గౌగిలించి - కొని" నాకు నీయట్టికొడుకు గల్గంగe బగవారిచేనాజిఁ బడినబాంధవుల - పగ నీగఁ గాంచితి బాసె నావగపు ; కడి దివీరుఁడు కుంభకర్ణుండు మడిసె ; - నడఁగె మహాబిలుం డగు ప్రహస్తుండు మృతిబొందెఁ ద్రిశిరుండు మేటివీరుండు - హతుఁడయ్యె నతికాయుఁ డాలంబులోన. § ̈አ మహాపార్శ్వ మహోదరు ల్వడిరి - తెగిరి నరాంతక దేవాంతకులును గుంభకర్ణునిసుతు రవిక్రములు - కుంభుండు వడియె నికుంభుండు సమ సె మకరాక్షుఁ డనిలోన మడిసె తోడ్తోన - సకలనిశాచర సైన్యంబు వొలిసె అంకఁ గాల్చెను నొకలావగుకోఁతి - ఇంక నేటికిమాట లివి యెల్లఁ దలఁచి ; 430 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద రయమునఁ జనినీవు రామలక్ష్మణుల - భయదసాయక పరంపర లేసి చంపు రణదక్షఁడవు నీవు రణములోఁ ದಿಲ್ಲಿ . తృణలీల 7cmé)○ దేవేంద్రుని గడిమి నీ వేచి నడచిన నిఖిలలోకములు భావించి - నప్పడె భస్తమై పోవు ; –:ఇంద్ర జిత్తు హోమమునుచేసి శ ప్రసమేతముగా రథమును బడయుట:నరు లెంత వారు ? వానరు లెంతవారు ? - పరికింప నీ"కని పల్కి వీడ్కొలుప నెలమితోడన పురోహితునిఁ దోడ్కొనుచు - బొలుపారఁగా రణభూమి కేతెంచి 5150 చెన్నొంద హోమంబు సేయంగఁ బూని - యున్నంతఁ బరిచారు లొగి వేగమునను :బరఁగంగ నరసి కపాలపత్రికలు - సౌరిది నుక్కున నయినస్రుక్సువంబులును శస్త్రంబులును దాటి సమిధలు రక్త - వస్త్ర గంధాదులు వరుసఁ దెచ్చుటయు రక్తాంబరంబులు రక్తమాల్యములు - ర_క్తగంధంబును రయ మొప్ప నతఁడు ధరియించి మారణ తంత్రమార్గమునఁ - బరువడిఁ దోమర ప్రాసఖడ్గములు సరిపరిధులు వెట్టి సప్రాణకృష్ణ - హరిణంబు మెడ యస్థి యది పుచ్చుకొనుచు నక్తంచరాధీశు నందనుం డెలమి - యుక్త క్రమంబున హోమంబు సేయఁ దనరిన ధూమప్రదక్షిణశిఖల - ననలుండు వెలుఁగుచు నాహుతు నియె జయనిమిత్తంబులు చాలఁ గన్లోనుచు - జయశీలుఁ డానిశాచరవీరుఁ డలరి నియతిహామము దీర్చి నిరుపమం బైన - హయచతుష్టయముతో నతి ఘోరలీల6160 నురుతరబాణాసనోజ్జ్వలం బగుచు - సురుచిరాలంకార శోభితం బగుచు సరినొప్పసింహార్ధచంద్రచిహ్నముల - బరఁగుచు వైడూర్యభాసురం బయిన పడగచే నమరుచు బ్రహ్లాప్రరక్ష - నడరుచు నని నదృశ్యం బయి యుండు నట్టి యారథ మెక్కి యనికి నేగుచును - గట్టల్కఁబల్కె రాక్షసు లెల్ల వినఁగ *మిథ్యాతపస్వుల మీఱి సంగ్రామ - రథ్యఁ గూలుతు నేఁడు, రామలక్ష్మణుల ; పగ దీర్చి మాతండ్రి బ_్క-కంధరుని - విగత శోకునిఁ జేసి విజయ మేనిత్తు : భానునందనముఖప్లవగవల్లభుల - నే నేఁడు సమయింతు నిమిషమాత మున; మఱియుఁ దక్కి-నయట్టిమర్క-టోత్తముల - నెఱయంగఁ జంపుదు నేడాజిలోన దెగువతో " ననుచు నదృశ్యుఁడై యచట - నొగి రాక్షసుల నేయుచున్న రాఘవులఁ బొడగని భీకరభుకుటియై విల్లు - వడినెక్కు వెట్టి దుర్వార వేగమునఁ 5170 బ్రళయకాలమునాఁడు బలవృష్టి గురియు - జలదంబు విధమున శరవృష్టి గురిసె ; గగనంబు నిండ నాఘనులు రాఘవులు - నొగి నేసి రలకమై నుగ్రబాణములు అమరారి యవి ద్రుంచి యమ్లులసోనఁ - దిమిరంబు వరగించె దిక్కులం దపుడు : పృథుచండకోదండభీకరధ్వనియు - రథనేమిరవమును రథతురంగములు 莺 గొరిజల మ్రోఁతయు గుణమునిస్వనము - నరుదార జనియించు నతని రూపంబు వినఁ గానఁబడకుండ విస్తృయం బంది - ఘనవీథిఁ బరికింపఁ గ్రమ్లఅ నతఁడు కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 431 ఆఖిలాంబకంబుల నాదాశరథుల - నిఖిలావయవములు నిండ నేయుటయు నా ఖరకరకులుం డా రాఘవేంద్రుఁ - డా ఖరసూదనుం డపుడు కోపించి, వాఁ డేయుమార్గణావళు లెందు వచ్చు - వాఁడిభల్లములందు వడి నేసి యేసి యూబిూణజాలంబు లందందఁ దునుము - నా బాహుబలశాలి యగు నింద్రజిత్తు 5180 బహుముఖంబులఁ దేరుఁ బజసుచు నేసె - బహుశరంబుల నంతr బార్ధివసుతులు కమియఁ బూచిన కింశుకంబులతోడి - సమత నొప్పిరి శరక్షత్రయుతాంగముల కరముగ్ర మైనట్టి కాలమేఘంబు . కరణి నొప్పిన తనఘనశరీరంబ తెలియకుండఁగ యామ్యదిక్కుననుండి - పలికె నయ్యింద్రారి పార్థి వేశ్వరుల "ఎక్కడ బోయెద ? రెందుడాఁగెదరు ? - చిక్కితి రిట మిమ్లఁ జేరి కావంగ దిక్కెవ్వ రిలమీఁద ? దివిజులటన్నఁ - జుక్కవా ల్నావంకఁ జూడ నో డుదురు ; బక్క క్రోఁతుల నమి బవరమునకును - మొక్కలమ్లన వచ్చి మోసపోయితిరి ; పటుతరం బైన నా బాణాగ్నిశిఖలఁ - బెట పెటఁ బ్రేలక ప్రిదిలి పోఁగలరె ? యావిభీషణునివాక్యములె నిక్కువము - గా విని నాశ_క్తిఁ గానలే రైతి ; రిదె మిముఁ దెగటార్చి యేచి యీప్రొద్దె - కదలి యయోధ్యలో గలవారి నెల్లఁ5190 బరిమార్చి మించి యాభరతశత్రుఘ్ను . లిరువుర జంపి నే నే తెంతు " ననినఁ గడు వెఱఁగందిరి కపులు నాకపులు ; - నడరుకోపంబున నా యింద జిత్తు పడమటఁ దన పేరు పంతంబు లాడుఁ - దడయ కుదీచిన ధనువు మ్రోయించు ధీరుఁడై యటఁ దూర్పుదిక్కుననుండి - ఘోరంపుశరవృష్టి గురియించు మఱియు దక్షిణంబున కేగి ధరణి గ్రక్కదల - నక్షీణశక్తిచే నడరి పెళ్లార్చు నిబ్బంగిఁ దిరుగు చనేకమార్గముల - నబ్బానుసూన్వాదు లరుదంది చూడ శరములవింటితో సంధించుకొనుచుఁ - బరువడి వాఁ డేయబాణజాలములు జనపతు gంతురు చటులాంబకముల - ననిమిషు లప్ప డత్యాశ్చర్య మంద అప్పడు శతసంఖ్య లతనిచేఁ గపులు - కుప్పలు కుప్పలై కూలుట చూచి సౌమితి కోపించి జనపతి కనియె - “భూమీశ ! వీనిచేఁ బొలిసిరి కప్పలు; 5200 ఇది జేమి దేవ ! నీ విట్లూరకున్కి- . యిదే చూడుమూ భువి నెల్లదిక్కులను · කඨි. పొర్లుచున్నారు భల్లూకపతులు : - మడిసి రనేకులు మర్కటేశ్వరులు ; జగదీశ ! నిను నమి సకలవానరులు - మిగిలినభక్తితో మేకొని వచ్చి తగిలి యీయింద్రారి దారుణా ప్రముల - నొగిలి నీనామమే నొడువుచున్నారు ; పగవాఁడు చేరి నీబల మెల్లఁద్రుంపఁ - దగ దింకఁ దెగకున్నఁ దై లోక్యనాథ ! పగ - దగ ను నీబాణజాలములు - గగనంబు దిక్కులు గలయంగ నిండి నిండినభ_క్తితో నిజదివ్యతనుపు - లౌండొంట ధరియించి యున్నవి వానిఁ గైకొమ్లు రిపుఁ జంపు కమలా_ప్తవంశ 1 - § కెదురై ੇਚੈਨੁੰ నేర్తతే రిపులు ? 432 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ఇంత శాంతము దగునే నృపులకును ? - జింతింప వేల విచిత్రంబుగాఁగఁ 2 బరఁగిన నీబాహుబలపరాక్రమము - తరుణార్కసమతేజ ! తలపోయ వకట : 5210 యీనిశాచరకోటి నీయింద్రజిత్తు - నేన చంపెద దేవ ! నీమహత్వమున నిటమీఁద బ్రహ్లాప్ర మేబ్రయోగించి - కుటిలరాక్షసకోటికుల మెల్ల నడఁతు ;" అనవుడు రఘురాముఁ డనుజుని కనియె - “వినుము లక్ష్మణ యొకవీనికై పూని చనునె పల్వురఁ జంప ? సంగ్రామమునకుఁ - జనుదేని వారల సమయింప నగునె ? యనిమిష బ్రహ్రరుద్రాదులచేత ననిఁ జావఁ డితఁ డని యబ్దజుం డిడిన వరము చెల్లింపంగ వలసియే వీని - నిరవోందఁ గాచితి నిఁక నుండె నేని ? వీనిఁ జంపఁగఁ జాలు వీరవానరుల - నేను బంచిన వారె హింసింతు రితని ; నటుగాక తక్కిన నమేఘనాదుఁ - డట నింద్ర లోకంబునందు డాగినను, నట బ్రహ్లాలోకంబునందు డాఁగినను - నట రుద్రలోకంబునందు డా (గినను, ధరణి దూరిన రసాతలముఁ జొచ్చినను - శరధిలో మునిఁగిన జముఁడు గాచినను దనతాత యగు, ధాత తనవెన్క-ఁబెట్టు . కొనిన నేఁ బోనీను ఘోరాజిఁ ద్రుంతు ;” నని పల్క- రఘురామునలుక వాఁ డెఱిఁగి - యని సేయనొల్లక యాలంక జొచ్చి, ఘోరనిశాచరకోటితోఁ బోయి - యారావణునితోడ ననెనింద్రజిత్తు. “కట్టల్క-( గప్పలను గయ్యంబునందు - నెట్టన నేసితి నేలపై ఁ గూల మనుజుల నిద్దఱ మానము ల్గొంటి" - ననవుడు రావణుం డతని గోపించి “యిదియేమిపోకయా ? యిది యేమిరాక ? - యిదియేమి సేఁతగా నెన్ని చెప్పెదవు : ఒకపణియును జంప కూరక వచ్చి - ప్రకటించె “దందఱు వడి"రని నీవు ; నీవేచి నడఁచిన నిఖిలలోకములు - భావింప నప్పడే భస్తమై పోవు; నదిగాన నిది యొక్క- యధిక మటంచు ( - దుది c దలంపకుము సంతోషnబుగాక మగటిమి రామలక్ష్మణుల వావరులఁ - దెగటార్చి కాని నాదెస కేగు దేకు : 5280, మనవుడు "నౌఁ గాక" యని యింద్రజిత్తు - దనుజేంద్రు వీడ్కొని తనమదిలోన “నతికాయకుంభకర్ణాదిదైతేయ o పతులెల్ల మడిసి రిబ్బింగి నుగ్రాజి గాన నారామలక్ష్మణుల నేరీతి . నైనను గెల్చెద " నని నిశ్చయించి సీతచందము గాఁగఁ జెలువొంద నొక్క - నాతినిఁ దనమాయ నాకేశవైరి —: ఇంద్ర జిత్తు మాయాసీతను దెచ్చి తలఁ దఱుఁగుట :యటఁ జేసి పీ తి మాయాసీత ( గొనుచుఁ . బటుబలసహితుఁడై పడమట వెడలె వానికిఁ గాక యావానరు లెల్ల - నానా ముఖంబుల నలికి పాఱుటయు హనుమంతుఁ డపుడు మహాశైలశృంగ - మనువార గాఁ బిట్టి యసుర మార్కొనఁగ నరుదార నడచుచో నలయింద్రజిత్తు - నరదంబుమీఁద మాయాసీతఁ జూచె ; వెక్కసంబుగ రామవిరహానలంబు - నిక్కిన నాహార నిద్రలు దొరఁగి కావ్యము యు ద్ధ కా ౦ డ ము 433. కడలేని వగఁబొంది గతిఁ గానఁబడక - వెడలునిట్టూర్పుల వెలవెలఁ బాకి 5240 కడుఁ గృళంబగు మేను కమలసత్రముల - నొడుచులోచనముల నొలుకుబాష్పముల జడగట్టి సీమంత సరణిఁ జిక్కొదవి - యడగొని మలినంబు లగు శిరోజములు ధరణిరజోలి ప్తతనుతరాంగములు - గరము విన్నని మోము కరపల్లవంబు గదిసినచెక్కు నై గాలిచేఁ జాల - గదలెడులత వోలెఁ గంపించుచున్న యామహీసుతఁ జూచి “యకట ! వీఁడింక - నేమి సేయునొ రామహృదయవల్లభను ? నీదీనదశ నాకు నీక్షింప వలసె - హాదైవమా !" యని హనుమంతుఁ డడరి ఘోర వానరవీరకోటితో నడువ - దారుణాకృతిఁ జేర్చి తనమీఁద ననికి నడుచుచో నవ్వాయునందనుఁ గాంచి - కడుగ్రూరుడై దశకంఠనందనుఁడు “ఇది యేల వచ్చెఁ దానీ సేనతోడ - ఇదె చూడరా సీత ? యీ సీతకొఱకు నలజడి వడియె ద రటుగాన దీనిఁ - దలఁ డ్రైవ్వనేసెదఁ దవిలి యే" ననుచుఁ ద250 Åebc A శార్దూలంబుకడ నున్న హరిణి - పొలుపున నయనాంబు పూరంబు లొలుక “హారామ ! హారామ ! యనునార్తరవము - లారంగఁజేయు మాయాసీత నొడిసి తలవెండ్రుకలు వట్టి దట్టించి యీడ్వ - నలగి యాదైత్యుతో ననియె వాయుజుఁడు. “తగునె ? దుర్పాత్తక 1 దనుజుండవైన - నగుదుగా ! కేము నీ వావిశ్రవసుని మనుమఁడ విబ్బంగి మనుకులేశ్వరుని - వనితమందలఁ బట్టి వారక తిగువ" ననవుడుఁ గరవాల మంకించి యసుర - దనరుమాయాసీత తలఁ డ్రైవ్వనేసెఁ, *జను మింకరామలక్ష్మణులకుఁ జెప్ప" - మన ఖిన్నుఁడై యుండె ననిలనందనుఁడు. వసుధాతలంబున వడినెత్తురొల్క - నసిధార దెగియున్న యాసీతఁ జూపి హనుమంతుతో ననె నాయింద్రజిత్తు - "వనచరోత్తమ ! రామువనిత సీసీత ఘనతరంబైన నాకరవాలమునను - దునిమితి ; మీరణోద్యోగంబు లింకఁ 5260 జిక్కె-ఁ బౌ"మ్లంచు విజృంభించి పలికి - దిక్కు-ంభికర్ణము ల్డిశలను ක?ෆෆ సంహారఫునఘన_స్తనితమో యనఁగ - సింహనాదము సేయఁ జిత్తము ల్గలఁగి యప్పడు రణములో నాయింద్రజిత్తుఁ - దప్పక కనుగొని తనరినబీతి వనచరులార్వంగ వాయునందనుఁడు . కనుగొని పలికె “నోకపివీరులార ! సమరవిక్రమములు చాలించి పాఱ - సమయమే వినరొకో సమరధర్మంబు f దలఁప బంధులకెల్లఁ దలవంపు గా ఁగఁ - గలనఁ బాఱుటకం"టె కష్టంబు గలదే ? నడఁచెద నే మున్ను ననుఁ గూడి మీరు - కడిమి వాటింతురు గా 1" కంచుఁ బలాక, నందఱు తరువులు నద్రిశృంగములు - నందంద కంుకొని హనుమంతుఁ గూడి రయమున నార్చుచు రాక్షససేన - పయి వైచి, రంత నాపవమానసుతుఁడు שיר చలమున నొకమహాశైల మంకించి - యలుకతో వైవంగ నానిశాచరుని 5270 పారథి రథ మౌలఁ జనఁదోల నదియు - దారుణధ్వనితోడ ధర క్రుంగఁబిడియె. 28 434 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద, ఆలోన వెండియు నగచరు _ల్లరులు - శైలశృంగములు రాక్షసులపై వైవ దన సేన విఱిగిన దశకంఠసుతుఁడు - కనుగొని కోపించి కపియూథపతులఁ బటుకూలముద్గర ప్రాసఖడ్గములఁ - జటుల వేగంబున సమయించె ; నపుడు మారుతాత్తజుఁడును మదిలోనఁ గినిసి - ఘోరవిక్రమ కళా కుశలుడై పేర్చి కడిమిచేఁ గవియు రాక్షసులరూ పడఁచి - వడి శిలాతరు ఘోరవర్షముల్ గురిసి యానిశాచర సేన నవలీలఁ దోలి - వానరావలిఁ జూచి వాయునందనుఁడు *వనచరపతులార ! వసుధేశ దేవి.దనుజాధముఁడు జంపెఁ; దప్పెఁ గార్యంబు; సమర మేటికి నింక ? జనకజవా_ర్త - కమలా_ప్తకులున కొక్కట నెఱిఁగింప నరుగుద మటమీఁద నారాముఁ డెద్ది - వెర వానతిచ్చు నావిధము సేయుదము 5280 మీరందఱును సంభ్రమింపక యుండుఁ - డీరాక్షసుఁడు క్రూరు డేమఱవలదు" * ఆని యుటు ముగిడిన హనుమంతుఁ జూచి - తగ మది నప్ప డద్దశకంఠసుతుఁడు “ఈమహాబలుఁ డేగె నిటమీఁదఁ దనకు-హోమవిఘ్నము సేయ నోప రెవ్వరును • —: ఇంద్ర జిత నికుంభిళయాగము సేయుట :అని నికుంభిళ కేగి యచట నిశాటుఁ - డెనసిన నిష్టతో నేపు దీపింపఁ గల్లు నెత్తురు పాలు ఘనకచ్ఛపముల - బల్లల బిల్లల బలుసర్పములను గారుకోళ్ళను మంచిగంధంబు తేనె - నారికేశంబుల నల్ల నికోళ్ళ సూకరంబుల మఱి సౌరిది కేశములఁ . గాకులఁ దెల్లని గార్టభంబులను గాజెనుపోతుల ఘన మేషములను - నాఱు నాలుగు రెండు నఱువదికరులఁ గొండగొట్టెలు వేయి కోటులలక్ష - మండూకములఁ గోటి మాణిక్యములను ముత్యంపఁజిప్పలా మూఁడర్పుదములఁ - గా త్యాయనీదేవికడ నిష్ట నిలిపి 5990 మనమున నిగమనమంత్రపూతముగ . ననలుని రుధిర మాంసాదులఁ దనిపి హోమంబు సేయుచు నుండె నయ్యెడను - రాముండు పడమటి రచన మంతయును విని జాంబవంతుని వేగంబ పిలిచి - వినవచ్చెఁ బడమట విపల్ఫ్వూం హనుమంతునకు నెట్టి యని యైన యదియొ ? - ఘన మైనయట్టి యాకలకలం బరయఁ జనుము రయంబున సైన్యంబుతోడ - ననిన ఋక్షేశ్వరుం డతిశీప్రవృత్తి దిలావిడి భూకబలములు దన్ను - గొలిచి యప్పడు నూఱకోటల ద్కా వడిగొని పశ్చిమద్వారంబుదెసకు - నడుచుచోఁ గనియె నన్నడుమ వాచ్కు పోయుజుండును జాంబవంతునితోడ . నాయింద్రజిత్తు సేఁ తంతయుఁ జెప్పి ; "యి వార్త రామున కెఱిఁగించి వత్తు - నే వచ్చునందాక నున్నయెడను - గాచి యావాకిట గదలక యుండు - మేచిన పగవాని నేమఱవలదు;" 5300 ఆవి. పంచి వచ్చుచో ననతిదూరమున - హనుమంతుఁ బొడగని యారాఘవుండు “ఇతని ముఖస్థితి ಸೆಪ್ತ್ : కార్య - గతిదోఁచుచున్నది ; కనుగొన నిపుడు కావ్యము యుద్ధ కాం డ ము 垒85 ఇది యేతెఱం" గని యిచ్చఁ జింతింపఁ - గదిసి వాయుజుఁడు రాఘవునకు ప్రెక్కి“దేవ ! యే మెల్లను దెంపుమై దాన - వావలితోడఁ గయ్య మైునరింప మాముందటనె తెచ్చి మది శంకలేక - భూమిజతలఁ డ్రైంచెఁ దొరి నింద్రజిత్తు : - ఆవాకిటికిని బయి పౌధీశుఁ బెట్టి | యావార్త చెప్పంగ నేను వచ్చితిని ;" అనువా_ర్త చెవులలో నడరక మున్నె - ఘనవాత నిహతి వృక్షంబును బోలె నతలశోకాగ్నియు నడరి దహింప - ధృతిదూలి రవికులాధిపఁడు మూర్చిల్లి : యవనిపై బడియున్న నతిభీతి నొంది - ప్లవగవల్లభు లెల్లఁ బటుశోకులైరి : కైకొని యపుడు లక్ష్మణుఁ డన్నతొడల - పైకి రాఁ దిగిచి సంభ్రమచిత్తుఁ డగుచు *నక్కటా 1 రామ ! నీయట్టియు త్తమున - కిక్కళంకము పట్రైనే యిట్టిచోటఁ దలపోయఁగా “మేలు ధర్తంబునందుఁ - గల" దనుమాట నిక్కము గాకపోయె ; నదియె నిక్కం బైన నకట ! నీయట్టి సదయచిత్తన కేల సంతాప మొచవు ? నీచేత రావణునికిఁ జావులేక - యీచందమున నుండ నేటికి వచ్చు ? జానకి కేల యీ చావు సిద్ధించుఁ ? - గాన ధర్మముకంటె ఫున మధర్మంబు త్యాజ్యంబు గాదని తలపోయ కట్టి - రాజ్యంబు విడిచి యరణ్యంబులందు దిరుగ వచ్చితి ; మటుఁ దిరిగెడుమనకుఁ - బురుషార్ధములు సిద్ధి వొందనే ? యధిప ! అవనీశ 1 "నిర్ధను లగువారు సేయు - వివిధ యత్నంబులు వెస నిదాఘముల నడ రెడు సెలయేరు లడఁగిన భంగిఁ - జెడిపోవు" నని బుధు ల్చెప్పంగ వినమె ? ధనము లార్జించిన ధర్మకామాదు - లను పమస్థితితోడ నధిప ! సిద్ధించు: 5320 ఎసఁగంగ నర్ధంబు లెవ్వాని కొదవు - వసుధ వానికి నెల్లవారు చుట్టములు ఆర్ధంబు గలవాఁడె యరయంగఁ బురుషుఁ - డర్ధంబు గలవాఁడె యధికుండు జగతి ; ఆర్ధంబె విద్యయ ; నర్థంబె నేర్పు నర్థంబె కీర్షియు : నర్థంబె పెంపు ; అర్ధంబె బలమును ; నర్థంబె కులము ; - నర్థంది బలగంబు ; నర్థంబె గుణము అర్థంబె శీలంబు : నర్థంబె ప్రాణ ; - మర్ధంబె పుణ్యంబు : నర్థంబె భూమి ; అర్ధంబె రూపును ; నర్థంబె నీతి ; - యర్ధంబె ఖ్యాతియు ; నర్ధంబె భూతి ; అర్ధంబె గతియును ; నర్ధంబె ముతియు ; - నర్థందియెఱుకయు : నర్థంబె సుఖము : ఆర్ధంబు కావున నఖిలకామ్యములు - నర్ధసంపన్నున కరచేతి వరయ ; -ఆధికులు వేదవేదాంగపారగులు - బుధులు దూర్వంబులఁ బూతాక్షతముల - నర్ధంబు గలవాని నమరఁ బూజింతు - రర్ధి మోజెర్థులై యడవుల నుండు ; 5330 .మునిపుంగవులు కందమూలంబు లిచ్చి - ధనవంతు లగువారి దర్శింతు రెలమిఁ ! :బాయక మంగళ పాఠకానీక . గాయకకులములు కలవారిఁ బొగడు ఉన్నతకుచములు నురునితంబములు - నన్నువనడుములు నలసయానములు :బింబోష్టములు చంద్రబింబాననములు - నంబుజలలితంబు లగు లోచనములు 436, శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద రోలంబికులనీల రుచిరధమిల్ల లీలాలకంబులు ల్వేతసిగ్గులును ఒయ్యన నవ్వుట నోరచూపులును - దియ్యమాటలు గాము దీమంబు లనఁగ నెలయించునేర్పులు నెలజవ్వనములు - గలకాంత లర్ధంబు గలవృద్దు నైన మనమారఁ గొలుతురు మహితభోగేచ్చ - ధనహీను నొల్లరు దర్పకు నైన లేమియే నరకంబు ; లేమియే రుద్ర - భూమియు ; లేమియే భూరిశోకంబు ; లేమియే రోగంబు ! లేమియే మృతియు ; - లేమియే పాపంబు ; లేమియే జరయు : ; లేమియే కష్టంబు ; లేమియే కరువు ; - లేమియే దైన్యంబు : లేమియే వగపు ; లేమియే సకల మాలిన్యంబు దలఁప ; - లేమియే సర్వంబు ; లేమి గావునను ఆచ్చెరువుగ రాజ్య మంతయు విడిచి . వచ్చినప్పడ కాదె వచ్చె నాపదలు ? జానకి మరణంబు సైరింపఁ :5"ہے (نات م మానవలోకేశ ! మార్గణావళుల విసువ కాసుర బలాన్వితముగా లంక - మసలక నింక భస్త్మంబు చేసెదను " అని లక్ష్మణుఁడు పల్క- నావిభీషణుఁడు - దనమది నూహించి ధరణీశు కనియె. “నాయింద్రజిత్తుమాయయె కాని సీత - కేయపాయంబును నిటుఁగాదు వినుము. -: విభీషణుఁ డిం ළී, జిత్తనివూయ శ్రీరాములతో С జెప్పట 3– ఖల0C డైనయాప_ణ్ణ్కికంఠుండు దలఁచు-తలఁపు నేఁ నెఱుఁగుదు త్రైలోక్యనాథ 2 జానకి నొప్పింపు జనపతి కనుచు - నేనెన్ని చెప్పిన హితవుగాఁ గొనఁడు; జనకనందన నేల చంపించు నతఁడు - మనుజేశ ! యిది వాని మాయ గావలయు ; ఆట్టిది యైన నోయవనీశవర్య ! ம నెట్టనఁ బొలియ వే నిఖిలలోకములు ? ఇది బొంకు ; చింతింప నేల ? యాసీత ( - బదిలంబుగాఁ జూచి పతివార్త దెత్తు 1"నని రాముననుమతి నవ్విభీషణుఁడు - దనరూప మంతయు దాచి వేగమేన నలిరూపుఁ గైకొని యసురేళువనము - తలఁకకఁ జొచ్చి సీతను గాంచి మరలి వచ్చి యారామభూవరునకు మ్రొక్కి - యచ్చపుభక్తితో నంతయుఁ జెప్ప; విని “విభీషణ ! యిట్టి విధ మేల సేసె? - నని లోన నింద్రజి"_త్తని రాముఁ డడుగ దనుజుఁ డాసురహోమ తాత్పర్యబుద్ధి { . జనుటకునై యిట్టి చందంబు చేసె, హనుమంతుఁడాదిగా నగచరకోటి . మనములుగలఁచియిమ్లాడ్కి-(బుతైంచి “తనహోమవిఘ్నంబు తగఁజేయువార - లనయంబు లే రింక" నని నికుంభిళకు నరిగినవాఁడు వాఁ డచట హోమంబు - పరిసమాప్తము గాఁగఁ బటు నిష నేఁడు వ860 దనహోమమంత్ర మింతయుఁ జిక్కకుండ : - మనుయుక్తి నవధానమతిఁ జేసెనేవి . దేవదానవు లైన దృష్టించి నిలిచి - యావీరవరు నెవ్వ రని గెల్వలేరు : ఆటగాన సీలోన నసుర వ్రేలిమికిఁ - బటుగతి విఘ్న మాపాదింపవలయుఁ జనియెద నేనిదె సైన్యంబుతోడ - మనుజేశ ! పంపు లక్ష్మణుఁ దోడు మాకు ఫౌమితి యవ్వీరుఁ జండకాండముల - భూమిపైఁ బడనేసే పౌలియింపఁగలఁడు : కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 487 ALAMI నేఁ డింద్రజిత్తును నీతముఁ డొడుచు - వాఁడు నికుంభిళావనములోపలను దపము గైకొన్నాఁడు దశకంఠసుతుఁడు - తపము నిండక మున్న దండింపకున్న బ్రిప్త మెప్పించి యాపరమేష్టివలన to బ్రిప్త శిరం బను బాణంబు ವಿಲ್ಲ కవచంబు ఖడ్గంబు కవదొన ల్మైటియు - నవిరళమంత్రపూతాప్రము ల్వడసి కామగాశ్వంబును గమనీయకేతు - భీమంబు మారుతస్బీత వేగంబు 5370 నగురథం బాయగ్నియందు వెల్వడిన . దగ నారథంబెక్కి ధను వందెనేని ? నావాసవారాతి నాలంబులోన . దేవాసురాదులు దృష్టింపలేరు * వానికి నిముల వరమిచ్చునప్ప - డానీరజాసనుం డతని వీక్షించి, "నీవు నికుంభిళ నెఱయహోమంబు . గావించి తేని ? నేగతి నజేయుఁడవు : కావించుహోమంబు గడ మగునేని - రావణసుత ! నీవు రణములో పలను బగతుచేఁ జ"_త్తని పల్కినవాఁడు - జగదీశ ! యటుగాన సమరయత్నంబు సేయించి నేఁడింద జిత్తుఁ జంపింపు - మాయావి యగు వీఁడు మడిసినఁ జాలు ; నమురకంటకుఁ డగు నద్దశాననుడు - సమరంబులో మున్నె చచ్చిన వాఁడు" అని పల్క- రఘురాముఁ డప్పడనుజన్లు-గనుఁగొని “యనఘాత్త ఘనుఁ డింద్రజిత్తు ఘనతిరోహితతిగ్రకరుభంగి నింగి - ఘనమూ యఁ దనగతి గానరాకుండఁ 5380 జరియించ నవ్వీరు శక్రాదిసురులు . దురమునఁ గడిమిమైఁ దొడరంగ లేరు హోమమధ్యంబున నుగ్రరాక్షసుని - సౌమిత్రి ! నీవేగి సమయింపు వేగ పటుతరభల్లూకబలముతోఁ గూడి - చటులవిక్రముఁ డైన జాంబవంతుండు హనుమంతుఁడును దోడు నరుగుదెంచెదరు : - ఘనతర విజయవిక్రమధురన్దరుఁడు ఇమ్లంత్రివరులతో నివ్విభీషణుడు - నెమి నయ్యాగంబు నీకుఁ జూపెడిని ;" అని పల్కి రఘురాముఁ డనుజాతునకును - వనధి యిచ్చినయట్టి వజ్రవర్తమ్లు ఘనతరఖడ్గంబు గ్రవ8°న ಶಿsಲ್ಲ - బెను పొందఁగా నిచ్చి ಪ್ರೀತಿಟ್ మలయు వరభూషణంబులు వరుసగా నిచ్చి . యరు దైన పేర్తి నిట్లనుచు దీవించె. *అనిశంబు జయము శ్రీహరి యొనఁగూర్చు ;-ఘనతర శుభము శంకరుఁ డిచ్చు:నజుఁడు సీకాయువు ఘటించు : నిఖిలదేవతలు - గైకొని దిశలందుఁ గాతురు నిన్ను : 5390 ఆనిలుండు ననలుండు నభిరక్షణంబు - దనరఁ జేయుదురు ముందఱ వెన్కనీకు :* . -ఆనవుడు లక్ష్మణుం డప్ప డుప్పొంగి - ధను వందుకొని తనుత్రాణంబుఁ Šምõጸ శ్రీకవ8"న బ్ధరియించి ఖడ్గంబు దాల్చి - వివిధభూషణముల విలసితుం డగుచు నారాముఁ గనుగొని యతిభ_క్తి మ్రొక్కి- - ధీరవాక్యంబులఁ దెఱ గొప్పఁ బలికె ; *నలినాకరములోన నలి మరాళములు - కలఁగొనఁ బడునట్టి గతి గానఁబడఁగ నా తెల్లగరులబాణము లింద్రజిత్త - వేతూరి చని నేఁడు వెస లంకపడును : విపులతూలస్తోమ విధమున దాని - నృపవీర విశిఖాగ్ని నీఱు చే పెదను ;" 4.38 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద అని యథోచిత భంగి నారామచంద్రు - మనమార వీడ్కొని మహిత తేజమున. -: లతణుఁడు యుద్రమునకు వెడలుట : —& QᎮ గరుడుని నెక్కిన కమలాక్షుపగిది - గరువలి సుతు నెక్కి కర మొప్ప మిగిలి పంబి గోలాంగూల బలములు గొల్వ - జాంబవదాదులు చనుదేరఁ గదలి 5400) బలువిడి నటకు ముప్పదియోజనములు - గలనికుంభిళ కేగి ఘనతరంబుగను నురుమదేభంబులు ను_త్తమాశ్వములు - నరిది రథంబులు నలరు కాల్బలము స్తోమమైనవనంబు చుట్టును గాచి - భీమమై యెందు నభేద్యమై తనరి బలము లన్నియు నల బల మెల్ల నుడిగి - యలలు లేనట్టి యాయంబుధికరణి. నున్న రాక్షససేన నొప్పారఁ జూచి - సన్నుతశస్త్రాప్రసన్నద్ధుఁ డైన సౌమిత్రితో విభీషణుఁ డిట్టులనియె . “నీమహాసైన్యంబు నిష్సపరంపరల నెడల నేసినఁ గాని యింద్రారి మనకుఁ - బొడగానరాఁడు నీభూరిబాణములఁ దూలింపు మీ సేనఁ దొలితొలి పిదప - హాలాహలాభీల మైన శరాలి దొరకొన్నహోమంబు తుదిముట్టకుండ దురితాత్తు డగువానిఁ ద్రుంపుము వేగ" ఆనవుడు సౌమిత్రి యత్యుద గ్రతను - గనుఁగొనలం దగ్నికణములు దొరఁగఁ 5410 బలు తెఱంగుల బాణపజ్కలు వఱపె - నలఘుబలోదగ్రులై పెల్ల さca తరుచరాధిపులును దరులును గిరులు . పౌరిఁబొరి వైచి రప్పడు సొంపుమిగిలి ఆసురులు నత్యుగ్రులై వనచరుల - వెసఁ బరిఘంబుల విసరి వైచియును ան గదలచే మోఁదియుఁ గరవాలములను - విదళించియును బహువిధములఁ గడఁగి మఱియును దక్కిన మహితశప్రముల - నురక నొప్పించిరి యుగ్రత నిట్టు మార్పడ నసురులమర్కటేశ్వరుల - యార్పుల నాలంక သိင်္သို႔ႏိုင္ငံခ္ယင္ బడఁగ అంతఁ బోవక రాక్షసావలిఁ దఱిమి - యెంతయుఁ గడఁక ననేకశస్త్రములఁ గపుల నొప్పింపంగఁ గపులును గవిసి - కుపితులై రాక్షసకోటి నొప్పింప విఱిగి రాక్షసు లెల్ల వెస నింద్రజిత్తు - మఱుఁగున కరిగిరి మత మెల్లఁ దక్కి ఆలోన నొక్కొక్క యాహుతిఁ బట్టి . యాలోలకీల మహావహ్ని కసుర 6420 పరఁగంగ నిన్నూటపదియాహుతులకు . దొరకొని యొకనూటతొమిది వేల్చి కడమయాహుతులు నాకైవడి బట్టి - విడువక నిష్టతో వ్రేల్చాచు నుండి యురుతరసత్త్వులై యు గ్రతఁ బేర్చి - ధరణి గంపింప నత్తరుచరవరులు బలువడి నేతెంచి పై నార్చుటయును - గలుషతఁ జిత్తంబు గలఁగినఁ జేతి భ్రూహుతి యటువైచి యాయింద్రజిత్తు - నా హవోన్లు ఖుఁడు మహారోష మెత్తి కన్నుల విప్పలు గ్రమ్లంగ భీష - జోన్నతి రథ మెక్కి యుగ్రకార్తుకము ధరియించి మించి యుద్ధతి నేగుదెంచి, తరుచర సేనలఁ దఱిమి నొప్పింప దనుజేశ్వతమ్లండు దనర సౌమిత్రి - గొనిపోయి వన మతిమ్రారుఁడై చొచ్చి కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 439 సమధికం బగు నీలజలదంబ పోలెఁ . గొమరారుచున్న న్యగ్రోధంబు క్రిందఁ దొడగి యాయిం దజిత్తుఁడు సేయఁజేయ . గడమచిక్కినహాకోమకర్తంబుఁ జూపి "సౌమిత్రి ! చూచితే సమరంబుకొఱకు - హోమ మిక్కడ దైత్యుఁ డు గ్రత జేసి, బలిభూతముల కిచ్చి పావకువలనఁ - గలశ_క్తిసహితులఁ గడ(గి జయించుఁ దొల్లియు నిటుచేసి దుర్హదవృత్తి - బల్లిదుడై యనిఁ బిర్జన్యు గెలిచె : నిప్పడు నిదె చూడు ! మీ హోమవహ్ని . నొప్పార వెడలుచునున్నది రథము అరుణనేత్రంబుల నరుణకేశముల - నరుణవస్త్రంబుల నరుణమాల్యముల జడిగొన్న నల్లని సారథితోడఁ . గడునెల్ద నగు తురంగంబులతోడ వాఁడు క్రమ్ల అ వచ్చి వరహోమశక్తి - వేడిమి నెంతయు వెడలించి మించి యీరథం బెక్కిన నిం ద్రాదులైన నారావణాత్త్వజ నని నోర్వరాదు o కాన నింతటిలోనఁ గడఁగి సౌమిత్రి - వానిని బటుశరవ్రాతంబుచేతఁ బొలియింపు" మనుడును బొంగి లక్ష్మణుఁడు - తలఁగక కార్తుకధ్వని చెలంగింపఁ గరవాలహస్తుఁడై కవచంబుఁ దొడిగి - యరుదార శిఖివర్ణ మగు రథం బెక్కితనరూపు చూపిన దశకంఠసుతునిఁ - గనుఁ గొని సౌమిత్రి కడునల్క-ఁ ది లెయో“మాయలఁ బనియేమి ? మగవాఁడ వేని - నాయెదుటికి వచ్చి ననుఁ జూకుగాక ! నిక్క-ంపులావున నీవు గయ్యమునఁ - జక్క- నిల్వము నిన్ను జముఁ గూడఁ బాత్తఁ 3. గపటంబుఁ గైకొన్న గైకొనకున్న . గపటరాక్షస ! నిన్నుఁ గడతేర్తు వేగ నెఱసిన కడిమితో నిలువు నాయెదుర - గఱకురాక్షస " యనుకడ నింద్రజిక ఖీలకరాళసంస్ఫీతుఁడై పలికె - “బాలుండవై యిట్టి పంతంబు లేల ? లక్ష్మణ ! నిన్ను నాలంబున వీర - లక్ష్మీకి బెడఁ బాపి లా వెడలించి, యసువుల నాదు బాణావలిఁ బెణికి - వసుమతిపై ఁ గూల్చి వారక వ్రచ్చి కాకుల గ్రద్దలఁ గండలఁ దనుప . భీకరాకారత ( బెంపారువాఁడ ; 5450 ఉరక నాకట్టిన యురగపాశముల - మఱచితె ? లక్షణ ! మది నింత లోనె" అని లక్ష్మణునిఁ బల్కి యట విభీషణునిఁ-గనుగొని యింద్రారి కడునల్కఁ బలికేఁ : “బినతండ్రి వఁట నీవు ప్రియమార నేను.దనయుండ నా కెగ్గు దలఁపంగఁ దగునె ? దుర్తృతివై కులద్రోహంబు సేయ . ధర్మఘాతుక 1 నీకుఁ దగవేల కలుగు ? ఎడరైన బంధుల నెట్టినీచుఁడును - విడిచి శత్రులఁ బోయి వేఁడునే శరణు ? తగవు దప్పిననైనఁ దనవారిఁ బాసి - పగవారి సేవించి బ్రతుకు పే బ్రతుకు ? ఆనిశాచరనాథుఁ డధిక తేజండు - నీనిష్టురో క్తులు సీతిగా వినునె ? అన్న కోపించిన నట యింటిమూల - నున్న నేమగు ? నుండ కున్న నే మగును?' నీలావుబలిమినే యెల్ల దేవతల . నాలంబులో గెల్చె నాదశాననుఁడు హితుడవై మర్మము హిత మెఱింగించి - యతనిచేతన చెడు" మన విభీషణుఁడు; 440 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద “నావర్తనము మేఘనాద ! యీ వెఱుఁగు - దీవృథాజల్పంబు లేల యియ్యేడను 2 ఆతండ్రి కొడుకైన యవనీతిమతికి - నీతియు ధర్మంబు నీ కేల కలుగు ? పౌసఁగఁ జేపట్టిన భుజగంబు పగిది - వెసఁగ్రూరుఁ డగుబంధు విడువఁగావలయు ; పాపాత్తుడగునట్టి పజ్కికంధరుఁడు - నా పలుకులు విన్న నాఁడింత లగునె పరధనంబులకును బరకాంతలకును - బరితాపములఁ బొందు పాపకర్తులకుఁ దగవేల ? మేలేల ? ధర్మంబులేల ? ம జగదేకహితమైన చరితంబు లేల ? మగ్నమౌ మీమది మదము గర్వంబు - నగ్నులై కాల్పక యవి యేల పోవు ? తలకొని యెపుడు నధర్మవర్తన మె - కలిగి వర్తింతురు కడుఁ గ్రోవ్వి మీరు సురల బాధింతురు సువ్ర తులైన - పరమమునీంద్రులఁ బట్టి చంపుదురు ; కావున నాదశకంఠునితోడ - నీవును లంకయు నిఖిల బంధువులు 5470 చూన కిచ్చకమాడు మంత్రులుగూడ - సేనలు రాజుచేఁ జెడుట సిద్ధంబు : బుద్ధిహన్యుఁడ వైతి ; స్ఫుటకాలపాశ - బద్ధుండవై : తేమి పల్కి-నఁ బల్కు- : మిటమీఁద నీమాయ లెక్కవ వినుము . వటము క్రిందికి హోమవాంఛఁ బోరాదు; చనరాదు లంకకు సౌమి తిఁ దొడరి - చనవచ్చు నిఁక వేగ జమపురి" కనఁగఁ బ్రిథమాద్రి పయవచ్చు భానునిపగిది . బృథుగాత్రుహనుమంతుఁ బెంపారనెక్కి యమరిన లక్ష్మణు నావిభీషణుని - సమరార్ధులగు నగచరుల వీక్షించి “ వీరులై నా బాణవృష్టికి మీరు . సైరించెదరు గాక ! సమరోర్వి నేఁడు ఉడుగక నావింట నొదవుబాణాగ్ని - యడరి మిమ్మిందఱ నా హుతి గొనును ; గరవాలపట్టిస ఘనభిండి వాల - శరజాలముల మిమ్లు సమయింతు " ననుచు రోదసీ కుహరంబు మ్రోయంగ సింహ - నాదంబు సేయుచు నానాశుగముల 5480 వెసనేయుచును బాహువిక్రమస్ఫూర్తి - నెసఁగునా ముందఱ నెవ్వండు నిలుచు ? " అనవుడు లక్ష్మణుం කණ්ඩි. త్యుతోడ - “దనుజాధముఁడ ! యీ వృథాగర్వ మేల ? చేరక యడఁగి వ్రుచ్చిలిపోటు వొడుచు - టేరణంబునఁ బాడియే మగతనము ? —: &O డ్రజిల్లి క్ష్మణుల ద్వంద్వయుద్ధము Հաనీమాయలన్నియు నిరసించి నిల్వ - నామార్గణముల బ్రాణముల హరింతు ;* అనవుడు గోపించి యతఁ డేసె నతని - ఘనకాలసర్ప ప్రకాండకాండముల అవి లక్ష్మణుని గాడి యవ్వల వెడలి - యవనీస్థలము గాడె నద్భుతశ_క్తి మఱియును వాఁడు లక్ష్మణదేవుమీఁదఁ - గరు లాడగాఁ బెక్కుకాండంబు তc3 వడి వచ్చి తాకి యవ్వల గ్రుచ్చి పాణె - వెడలు రౌద్రరసంబు వెల్లియపోలె, గడుబెల్లనెత్తు రంగంబుల వెడల - నడరంగ రాక్షసు లార్చుచునుండ * - జంకెల నట్టహాసములు చేయుచును . లంకేంద్రతనయుఁ డాలక్ష్మణుఁ జేరి, 5490 *నఠనాథసుత ! నేఁడు నన్నాజి గదిసి - బిరుదవై యిటు విజృంభించిన నిన్నుఁ కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 441 దొలుతఁ గత్తళముఁదుత్తునియలు సేసి . తలత్రుంచి వై చెద దారుణాస్రముల పెను పేరి పడియున్న ప్రియసహోదరుని - నినుజూచ రాముడు నేఁడవశ్యమును, " అని పల్క లక్ష్మణుం డన్ని శాచరునిఁ . గనుగొని “యీవృథా గర్వ మేమిటికి? పలుకులఁ బనియేమి బవరంబులోనఁ . దొలఁగక నాతో డ దొడరుదుగాక ! మాటలాడక వహ్ని మడియించు మాడ్కి - మాటలాడక నిన్ను మడియింతువిపుడు, పని లేని పంతము ల్పలుకంగనేల" . యనుచు నుగ్రాస్త్రంబు లరివోసి తిగిచి ఘనతర భీషణాకారుఁడై పేర్చి . కనుగవఁ గెంజాయ గడలుకొనంగ నమరంగఁ గోపించి యర్క దీధితులు - గమియంగ దిక్కులఁ గలయంగఁ బర్వి విలయాగ్నికీలల విస్పులింగములు - కనుఁగొనఁ దెరలెడు ఘనతరశ_క్తి 5500 కలయమ్లు సంధించి కఱకు రక్కసుని - యలఘువక్షస్థ్సల మట గాడనేయ దానదైత్యుండు ర_క్తము గ్రక్కి-మూర్ఛ - నూని యంతనె తెల్వినొంది పెల్లార్చి వాఁడిమి మిగులఁ దీవ్రంబున నే సె. మూఁడుబాణముల రామునితమనురము అప్పడు ధీరులై యధిక రౌద్రముల - నిప్పలు గన్నుల నివ్వటిల్లంగఁ జెలగునయ్యిద్దఱ సింహనాదములు - బలువిడిఁ బఱతెంచు బాణఘట్టనలు నురుగుణస్వనములు నొక్కట నెసఁగ - నరయ మృత్యువునట్టహాసంబువోలె వెలసినలావుల విక్ర మంబులను - బొలుపులఁ జలముల భూరి రౌద్రముల ననిశంబు వెలుఁగు చంద్రార్కు-లఁ టోలెఁ . దనరుచతుర్ధంతదంతుల వోలె .గొమరారుసింగంపుఁ గొదమలఁ బోలె - గ్రమ మొప్ప శంబర కాములఁ బోలె నమరఁ ద్రినేత్రాంధకాసురు ల్వోలె - రమణ గుమారతారకులును గ్రో తె 5510 నేపారు వృక్రాసురేంద్రులఁబోలె - రూపింప లయకాలరుద్రులఁబోలెఁ బాయని జయకాంక్ష బలియురై పోర 槛 నాయిద్దఱును నొప్పి రప్పడు చూడ కోపించి కోదండగుణ ఘోష మెసఁగఁ - జాపరథధ్వజ సహితంబుగాఁగ నా మేఘనాదుని నంపవర్షమున - సౌమిత్రి మంచిన సైరింప కతఁడు ప్రతిసాయకము లేయ బలువిడి ద్రుంచి - వితతంబుగా బాణవృష్టిఁ గప్పటయు ఆయింద్రజితుఁ డప్ప డల వెల్లఁ బొలిసి - యాయప్రములకు మాతైనయ ప్రములు నెరి నేయనేరక నిట్టూర్పు పుచ్చి - తరిగొని చూడ నత్తరి విభీషణుఁడు సౌమిత్రి గనుగొని "జననాథతనయః - నీమార్గణంబుల నిర్విజ్ఞుఁ డగుచు దశకంఠుసుతుఁ డున్నదశఁ జూడు మింక - దశరథాత్త జ1 రణస్థలి వీని గెల్వు " మనవుడు నుగ్రంబు లైన బాణములు - గొని యంగకము లెల్లఁ గ్రుచ్చి పోనేయ నొకముహూర్తము మూర్చ నొంది వే తెలిసి - "యకట ముందే వాసవాదుల గెల్చి పరికింప దైవంబు ప్రతికూలమైన - నరునకు నిటు నేఁడు నా కోడవలసె: ననిలోన రాక్షసు లందఱుఁ బొలిసి - రినవంశజులచేత నిఁక నేటి బ్రతుకు ?" 442 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

  • =

అనుచుఁ గోపమున నయ్యమరకంటకుఁడు - జననాథసుతుఁ జూచి చలమగ్గలించి *నరనాధనందన! నావిక్రమంబు - బరికించి నీవింక బంటవై నిలువు ; ” మనుచు నేడమ్లుల నతని నొప్పించి - హనుమంతు బదియింట నదరంట నేసి వెస విభీషణుమీఁద విశిఖము లాలు - మసలక నిగుడించి మఱి విజృంభించెఁ ; గాకుత్స్థతిలకుఁ డాకడిమి గైకొనక . నాకేంద్ర రిపఁ జూచి నవ్వుచుఁ బలి కె, “నధికుండు పంతంబు లాడకే గెలుచు - నధముండు పంతంబు లాడియు నోడు . ననుచితస్థితి కూరు లగువారు డాఁగ - రనిలోన వంచించు టదియొక్క గెలుపె ? కుటిలయుద్ధము సేయఁ గ్రూరాత్త నీకు - బటుగతి నిహమును బరము లే" దనుచు దినకరకర జాలతీవ్రార్చ లడర ( - గనకపుంఖంబులు గలుగు బాణములు వానిపై నిగడించి వడి జోడుఁ దైంచి - మేనుచ్చి చనఁగ నమైయి మరు వపుడు. కాలోగ్ర సర్పంబు కంచుకం బనఁగ - నాలోకనాథీలమై నేలఁబడి యె ; వాఁడు వెండియు నొక్కవజాంగిఁ దొడిగి - వాఁడిబాణంబుల వడి నేయ నపుడు. పరువడి నొంది"రు బాబీఘాతముల - నురువడి వెలువడు నురుశోణితముల గైరిక నిర్ధరకలితంబు లైన . భూరిభూధరములు పౌలు పుఁ గైకొనుచుఁ గరవేగశరవేగగతులు నేర్పులును - గర మొప్పఁ టోరుచోఁ గా రాకు రాలి పూచినకింశుకభూజంబు లొప్ప - నా చందమున నొప్పి రస్రఘాతముల నమరగంధర్వాదు లచ్చెరువంది - సమరంబు చూడ నాసమయంబునందు 5546 కలభవేష్టితమత్తగజలీల మంత్రి - కలితుడై భీకరగతి విభీషణుఁడు విలు గుణధ్వని చేసి విపులరోషమున - వెలుఁగు మంటలతోడి విశిఖంబు లేయఁ బిడుగులు చఱచిన పృథులభూజముల - వడువున రాక్షసు ల్వసుధపై ( బడిరి ; ఆనలుండు 'మొదలుగా నతని మంత్రులను to ఘనశూలపట్టిసఖడ్లఘాతముల నెగడి రాక్షసకోటి నేలపైఁ గలిపి - రగచరావలిఁ జూచి యవ్విభీషణుఁడు *ఇంక నీత నిఁ జంపు. డిందఱుఁ బొదివి - లం కేంద్రుబల మన్న లా వన్న నితఁడె : అని నీతడీల్లిన నాదశాననుఁడు . దన సేనతోఁ గూడఁ దా నీల్లినాఁడు; మును ప్రహస్తుని వజ్రముష్టిఁ బ్రిజంఘుఁ - డనువాని సుప్తఘ్నుఁడనువాని మఱియుe గుంభనికుంభుల ఘోరవిక్రములఁ - గుంభకర్ణుని మహోగ్రుని నతికాయుఁ o వికటు మహాపార్శ్వు వెలయ ధూమ్రామ - మకరాక్ష రక్తాక్ష మఱి శోణితాకు 5550 యూపాక్షుఁ ద్రిశిర మహోదరు నగ్ని - కోపని దేవాంతకుని నరాంతకుని ఖరు జంబుమాలిని కంపను మఱియుఁ - దిరుషవిక్రము లైన పగతురఁ జంపి యాహవసాగరం బవలీల దాఁటి . బాహాబలంబులఁ బరఁగితి ; రింక సౌమిత్రికిని మీకు సమయంబు దాఁటు - డా మెయి నింద్రజి త్తనుగోష్పదంబు కొడుకుఁ జంపఁగ నాకుఁ గూడదు వీఁడు - చెడునుపాయము. మీకుఁ జెప్పెద వినుము: ੋਂ కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 443. హింస గావించిన నెదిరిచేఁ బంచి . హింస సేయించిన నివి రెండు సరియె, ఇది రాముకార్యార్థ మిది లోకహితము - నదికాన పాతకం బైనఁ గానిండు ; సౌమిత్రిచే నేఁడు చంపింతు వీని . నేమాయలును గొల్వ పిటమీఁదననఁగ జాంబవంతుఁడు ఋక్షసంఘంబుతోడ - నంబరం బగలంగ నార్చి రాక్షసుల నగశృంగతరుసింహనఖదంతములను - బిగతుర నవలీలఁ బాల్పడి సొచ్చి 5560. నొప్పింపఁ గపులచే నొగిలి రాక్షసులు - నిప్పలు సెదరంగ నెరిదారు ఘోర పరశుముద్గరళూల పట్టిసప్రాస - పరిఘశరాసనపాణులై బెరయఁ బొరి సురాసురులకుఁ బోలె నయ్యద్రి - చరనిశాచరులకు సంగ్రామ మయ్యె. హనుమంతుఁ డాసమయంబున నలిగి - ఘనులక్ష్మణుని డించి కాలు నిపగిది నొక్కొక్క-వాటున నొక్కొ-క్క-మాటు - పెక్క-ండ్ర దైత్యులఁ బృథివిపై గూల్చి శైలశృంగంబుల సాలవృక్షముల - లీలమైఁ జంపి దిళ్లి దుఁడునై పేర్చె సరభసంబున విభీషణుఁ డంత నలుక - నురుతరజ్యాఘోష మొనరించి మించి తనమంత్రులను దాను దద్దయఁ గడిమి - దనుజులఁ బెక్క-ండ్ర దరమిడి చంపి కరమొప్పఁ గనకపుంఖప్రదరములు - నొరఁగించె నింద్రజిత్తని మేను గా డ తరమిడి వాఁడు నుదగ్రుడై కినిసి - యరిదిశరంబు లేయఁగ నవి వచ్చి 557C〉 పొరి విభీషణునురంబున నుచ్చి పాఱి - ధరఁ గాడె ధరణియుఁ దల్ల డపడి యె దురము విభీషణుతో నింద్రజిత్తు - కర ముగ్రముగ నిట్లు కావించుచుండ గనుగొని యపుడు లక్ష్మణుఁడు కోపించి - హనుమంతు నెక్కి తీవ్రాస్త్రసంతతల వడిమీఱి రాక్షసవరునిపై నేయఁ - గడునొచ్చియును భయంకరముగా నపుడు మగుడ వాఁ డుజ్జ్వలమార్గణప_ణ్ణ్కి - మిగులంగ లక్ష్మణుమీఁదఁ ಪತ್ತೆ; అడరి యయ్యిద్దఱు నతికోపు లగుచుఁ - గడిదిబాణంబు లాగ్రత నేయ నపుడు ఆయంపతండంబు లడరి యొండొరుల - కాయంబు లందంద కప్పిన నపుడు ఆంబుధారలతోడియంబుదంబులను - నంబుదంబులతో డియర్క.చం ద్రులను బోలి రామార్గణంబులు వచ్చుచున్న - యాలోని వేగ మేమని చెప్పవచ్చు? తొడిగినశరములు తొడిగినయట్లు - విడువరొకో యను విధమున నుండె ; 5580) ఆరెండు తెఱఁగుల యమ్లులు గగన - మారంగఁ గప్పిన నడరెఁ జీఁకట్లు ; వీరరసావేశ వివశత నెఱుఁగ - రైరి యొండొరుల మహాజిరంగమున ఆయవసరమున నచ్చెరు వడర - వాయువు రణభూమి వ_ర్తింపదయ్యె; అనలుండు వెలుఁగొందఁ డయ్యె దిక్పతులు - ననిమిషగంధర్వయక్షకిన్నరులు చకితాత్తులై వచ్చి శరణంబు సౌచ్చి - సకలదేవతలు లక్ష్మణు బ్రిశంసించి యాలక్ష్మణునకు జయం బిగునటుల . చాలదీవన లిచ్చి సమ్లదంబునను నతిలోకకంటకుం. డైనయాద్వైత్యు - మృతునిగాఁ జేయు సౌమిత్రి : నీవనుచుఁ 444 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బలుకుచునుండ నాభానుకలుండు - పెలుచ నార్చుచు గుణాభీలరావంబు చెలఁగంగ నాయింద్రజిత్తను గిట్టి - బలుకాండములు మీఁదఁ బరఁగించుటయును ఆరాక్షసుఁడు వేగ యవిత్రుంచి వైచి - ఘోరనారాచము ల్గరిసి పెల్లార్చె; 5590 మదిలోనఁ గోపించి మఱియు లక్ష్మణుఁడు - గదిసి యీ శాఖామృగంబు లార్వఁగను జలమున నొకయర్ధచంద్ర బాణమున - బలియుఁడై వానిచాపము ద్రుంచివైచి, పడగ యేడింటను బడనేసి యొకటఁ - దడయక సారథితల దైవ్వ నేసి పదియింట వక్షంబు పగులంగ నేసి - యదరంట నేసె రథ్యముల నాల్గింట ; ఆరావణునిసుతుం డప్పడు తానె - సారథి రథి యునై సౌమిత్రి గిట్టి నెట్టన నేయుడు నిగుడుకోపమున - నట్టహాసము సేయ నాలక్ష్మణుండు నరదంబుఁ గడపుచు నని సేయు దైత్యు - నరుదార వీక్షించి యదరంట నేసె ; ఆవాఁడియమ్లుల నధికంబు నొచ్చి - రావణుసుతుఁడు మూర్చాగతుం డగుచు నంతన తెలివొంది యాత్త్మలోఁ బెద్ద - చింతించి యిదియేమి చిత్ర మో? నరుఁడు నన్ను నొప్పించె నెన్నఁడు నిట్టి దెఱుఁగ - ము న్ననేకాహవంబులఁ బోరునపుడు కాల మెవ్వరికినిఁ గడవరా దనుచు - వాలిన యుష్టనిశ్వాసంబు లడరఁ سی జాపంబు తివియంగ శరము సంధింప - నోపక, పరిపంథి నొనరంగఁ జూడ నేరక యుండిన నిఖిలదేవతలు - నారామతముని నగ్గించి రపుడు ; వెలవెల నగువాని విన్నని మోము - కలయంగఁ గనుఁగొని కపివీరులార్వ వీరులు గ్రథనుండు వెసఁ బ్రమాథియును - మేరుసన్నిభుఁ డగు మేపునిస్వనుఁడు శరభుండు ఋషభుండు శైలము ల్వైచి - రరుదార నింద్రారియరదంబు విఱుగ నటుపైన కేతురథ్యంబులతోడ . విటతాట మై కూల విపులకోపమున నసురనాయకసుతుం డంత బిట్టార్చి - వెస విభీషణు రామవిభు ననుజన్లు నుదురును వక్షంబు నోనాట నేసె - వదలక మూఁడేసి వాఁడిబాణముల ; さ3 గుణధ్వని యెసకంబు గాఁగఁ - జేసి చెలంగించె సింహనాదంబు ; 5610 ఆప్పడు కోపించి యధిక రౌద్రమున - నిప్పలు కన్నుల నివ్వటిల్డంగ రావణుతనయునురం బుచ్చిపాలఁ - గా విభీషణుఁ డే సెఁ గాండంబు లయిదు ఆతఁడు గోపించి యాగ్నేయబాణ - మాతండ్రి పయి నేయ నది రాఁగఁ జూచి, వారుణాస్త్రం బేసె వడి లక్ష్మణుండు - నా రెండు నటఁ బోరి యవనిపైఁ బడి యె ; ఉరగాస్ర మాదైత్యు డుగ్రుడై యేయ - గరుడాప్రమునఁ ద్రుంచె గళము సౌమిత్రి; తగఁగుబేరాస్త్ర మద్ధతి నాతఁడేయ - నగణితంబుగఁ ద్రుంచె యామ్యబాణమున : ք నతఁడు వెండియును వాయవ్యాప్రమేయ - నతఁ డదియును ద్రుంచె నైంద్రాస్త్ర మేసి : దానపుం డపుడు గంధర్వాస్త్ర మేయ - దానిలక్ష్మణుఁడు రౌద్రంబునఁ ద్రుంచె ; చలమున నిటు వారు సమరంబు సేయఁ - బ్రళయకాలమునాఁటి భంగియై తోఁచె ; కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 445 సౌమిత్రి రణ పరిశ్రాంతి మాన్చుటకు - నామందవాయువు లల్లన వీచె ; 5620 అంత లక్ష్మణుఁడు నాయంతకు పగిది . నంతకంతకు నుగ్రుఁడై యింద్రజిత్తు - . లక్ష్మణునిచే నింద్రజిత్త చచ్చుట :నటు చూచి కార్డు కజ్యానినాదంబు పటుశ_క్తితో ది భౌభాగంబు వగులఁ, జెలఁగించి మెయి పెంచి సింహనాదంబు - సెలఁగించి దేవేంద్రుచే గొన్నయట్టి యారూఢిమీఱ నిందాస్త్రంబు దొడిగి - యారామవిభుఁడు ధరాతు c డౌనేని . దేవి యాసిత పతివ్రతయేని ? - దేవతాకరుణ నాదెసఁ *ಪ್ಲಸೆನಿ నింద్రాదులకు నెల్ల హిత మగునేని - నింద్రజిత్తునితల యిమ్లహాశరము తైంచుఁ గావుత ! మని దృష్టి సంధించి - మించి యేయుటయును మి న్నెల్లి నిండి, పృథుదీర్ఘ నిర్ధాతథీషణం బగుచుఁ - బ్రిథనవికాసన ప్రారంభ మగుచు బహురత్నపుంఖశోభాయితం దిగుచు - విహగేంద్రసమజనావిర్భావ మగుచు నహిముథానలకణాత్యాలోల మగుచు - నహిమాంపబింబ ప్రభాఫీల మగుచు 5633 మండుచు రుచులతో మహియు నాకసము - నిండుచు నత్యుగ్రని గ్రహోదగ్ర గతులమైఁ బఱచి రాక్షసలోకనాథు - సుతుఁ గిట్టి యందంద సురలు మిన్నంద దనరిన నమ్లహోద్దండాస్ర మతని - యనుపమమణికుండలాంచితం బైన లలితారుజేక్షణాలంకృతం బైన - తల బొమిడికముతో ధరఁ గూలఁద్రోసెఁ; గలుషభావమున లంకౌనిధానంబు - చలమున నుగ్రుఁడై సాధింపఁ గోరి బలి యిచ్చుకొఱకునై పటులులాయంబు - దలద్రుంచివైచువిధం బచ్చుపడగ ననిలోనఁ బడియున్న యాయిం ద్రజిత్తుఁ _ గనుఁ గొని జయలక్ష్మీ గైకొని దిశలు గలయంగ నపుడు శంఖంబు పూరించి - విలు గుణధ్వని చేసి వెస లక్ష్మణుండు నలి నప్ప డురుసింహనాదంబు సే సెఁ . జెలు వొంద నప్సర స్త్రీల లాస్యములు వీనుల సౌలయించె ; విశ్రుతశ్రుతుల - మానైన గంధర్వమధురగానములు : 5640 అంత విభీషణుం డంతంత కెచ్చు - సంతోషమునఁ గ్రుచ్చి సౌమిత్రి నెత్తి యాలింగనము సేసె నాలంబులోన . నాలోన వనచరు లందంద చెలఁగి ; రంతలో హతశేషు లగు నిశాచరులు - నెంతయు ಫಿಶಿಲ್ಲಿ యే పెల్లఁ బాసి వనచరుల్ దోలంగ వడి ధృతు ల్లూల - దనరారుపదహతి ధరణి గంపింపఁ 冷eつcf"3の చీకట్లు కన్నులఁ గవియఁ - దలలు వీడఁగ నాయుధంబులు వైచి చెందిన భయమునఁ జెడి పాలకి లంకఁ - గొందఱు చొచ్చిరి, కపధరశృంగములు కొందటెక్కిరి ; వార్ధిఁ గొందఱు వడిరి - కొందఱు దూరిరి గుహ నికుంజములు ఆనలుండు తీవ్రార్చు లడరంగ వెలిఁగె - దినకరం డుజ్జ్వలదీ ప్తిఁ జెన్నొండె; జలము లెందును నతిస్వచ్చంబు లయ్యెఁ ; - గల య దిక్కులకప్ప కావిరి విఱిసె;. గగన ప్రసన్నత గలిగే నిష్కంప - మగుచు భూతల మొప్పె ;. నప్పడెంతయును 4.46 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బవనసూనుఁడు శతబలియును నలుఁడు - జవశాలి పనసుండు శరభుండు ఋషభుఁ డతులవిక్రమశీలు డావాలిసుతుఁడు _ నుతబలుం డగు సుషేణుం డర్క-జుండు గజుడును గవయుండు గంధమాదనుఁడు - విజయు ల్చైనట్టి యాద్వివిదమైందులును దక్కినవానరోత్తములు నేతెంచి - ప్రెక్కి-కీ_ంచిరి ముదితాత్తు లగుచు. నప్పడు లక్ష్మణు నఖిల దేవతలు - నొప్పార నుతియించి యొగిఁ బుష్పవృష్టిఁ గురిసిరి ; వానరకోటి పెల్లార్చెఁ - బరిమళయుతముగఁ బవనుండు వీచె ; ఆలక్ష్మణుఁడు విష్ణునంశంబు గాన . నాలంబు లోపల నతనిచేఁ దెగిన కపటయాక్షసుఁడును గొయంబు విడిచి - యపరాబ్ది గ్రుంకిన యర్కు-ండు S*3 విష్ణుసాయుజ్యంబు వెలయంగ నందే - నుష్టాంశుకులకీర్త లొగి దిశ ల్నిండ సౌమిత్రి యట జయ స్తంభంబు నిల్పి - రామునియొద్దకు రయమునఁ జనియె ;5660 సర్వవానరవిభీషణవాయుజులను - బర్వి యెంతయుఁ దన్ను బలిసి యే తేర వచ్చి రామునిపాదవనరుహంబులకు - నచ్చుగా నెరఁగిన నప్ప డుప్పొంగి యలరి కౌగిటఁ జేర్చి యానంద బాష్ప-ములతోడఁ దొడలపై ముద మొప్ప నునిచి పొరి నంగముల వీరపలక లనంగ - నరగరు ల్చొర గాడినట్టి బాణముల మునుకొను నాదుఃఖమున మేఘనాదుఁ - డనిలోనఁ గూలినయాసంతసమున నతిరయంబున మూర్ఛ యంత లోపలనె - ధృతి దూలుకొనఁ దోన తెలివియు గలిగి * యాయో ధనంబున నలవు మై నింత - సేయునే యీతం డజేయుఁడై నేఁడు బహుదివ్యశస్త్రాప్రదిలు నింద్రజిత్తు . నహితభయంకరు ననిలోనఁ జంపె ; నటుగాన నాచేత ననిఁ జచ్చు నింకఁ - బటు శౌర్యధనుఁ డైన ప_్క-కంధరుఁడు ఆతనివిభవంబు నాతనిబలిమి - యాతనిసుతునితో నట నేఁడు పౌలి సె ; 5670 నిఖిలశస్త్రంబుల నిపుణుఁడై మెఱసి - యఖిల రాక్షసులకు నాధారమైన కొడుకుచావున కెల్లకోర్కులు విడిచి - కడిమి మై నా తోడఁ గయ్యంబు సేయు సర్వాయుధోజ్జ్వల సన్నద్ధుఁ డగుచు - గర్వించి దుర్వారగతి వచ్చెనేని ? చతురంగబలదైత్యసంఘంబుతోడ - వితత్సాహవక్షోణివిశిఖజాలముల బలువిడి దునుమాడి బలిభూతములకు - నలవడఁ గావింతు నద్దశాననుని" నని సుషేణునిఁజూచి యారాముఁడనియె - “దనరునోషధశైలతటవనంబునను నురుతరప్రభలతో నొప్ప విశల్య - కరణి వేతెచ్చి లక్ష్మణవిభీషణుల

వానరావలి శరవ్రణవేదనలను ". వానరోత్తమ 1 పాపవలయు సీ" వనిన ఆతండు నతెఱం గటు సేయ వారు . వీతక్షతాంగులై వెస నుల్ల సిలిరి s ఇనసూనుపనుపున నెల్లవానరులు - మనమారఁ గైసేసి మహిత తేజమునఁ 5680 జంద్రదివాకరసదృశులౌ రామ - చంద్ర సౌమిత్రుల సరిగొల్వ నపుడు రామలక్ష్మీణులను రవితనూజుండు - యామినీచరవరుఁ డగువిభీషణుఁడు కావ్యము యుద్ధ కా 0 డ ము 447

¿LL LE నుతబలుం డనిలసూనుఁడు సుషేణుండు . శతమన్యుమనుమడు జాంబవంతుండు సీలుండు మొదలుగా నిఖిలయూథపులు - పౌలస్త్యులకు నెల్లఁ బట్టుగొమైన محسن యావీర వరునిచా వధికసముదము - గావింప సంపూర్ణకాములై రిటను. -: రౌవణుc డింద్రజిత్తమరణమునకు శోకించుట :అంత నారాక్షసు లట లంక కరిగి . యెంతయు కోపంబు లెసఁగ నవ్వేళ రావణు లోకవిద్రావణుఁ గాంచి . “దేవ 1 నీపుత్రుండు దేవేంద్ర వైరి తనబాహుబలమునఁ దఱిమి వానరుల-దునుమాడి పెక్కండ్ర దురము లోపలను దివిజ లచ్చెరువంద దివ్యాస్త్రకోటి - నవిరళంబుగఁ బేర్చి యంతటఁ బోక బలువిడి లక్ష్మణు ప్రాణము ల్లలఁగఁ - బలుసాయకంబలఁ బ్రెడుఁడై యేసి 5690 యా మేఘనాదం డుద గ్రవిక్రముఁడు - సౌమిత్రిచే జచ్చే సమరమధ్యమున" ననవుడు రావణుం డధికశోకమున - మునిఁగి పెద్దయుఁ బ్రొద్దు మూర్ఛిల్లి తెలిసి "హావంశవర్ధన హామహావీర 1 . హావీరరణధుర్య ! హాకూరవర్య ! ఆశతమన్యుని నవలీలగెలుచు - నా శౌర్య మెవ్వఁ డుదగ్రుఁడై యడఁచె ? బలసూదనాది దిక్పతులు ఖేచరులు - పలుమాఱు నీవన్నఁ బాఱుచుండుదురు ; - నీయు గ్రశక్తికి నిలిచి నిన్నెదిరి - యాయోధనంబున నడఁచెనే నరుఁడు ? చటులకోపంబునఁ జండకోదండ - పటు బాణపాణివై బవరంబులోన నిలిచిన జముఁడైన నీ కోడు నట్టి - బలిమి యొక్కడ బోయెఁ బరికింప నేఁడు వక్రమై దైవంబు వలనుగాకున్న - శక్రారి ! నీకంటె జమొఁ డెక్కుడయ్యె ; ఆక్క-జంబుగ మందరాచలంబైన - ప్రక్క-లు సేయు నీవాఁడిబాణములు 5700 రణములోపల మున్ను రామలక్ష్మణులఁ - దృణలీల గెలిచితి తివిరి పల్లాఱు : ఆమహత్వము దూలి, హాపుత్ర ! నీవు - సౌమిత్రిచే నిటు సమసితే ? యకట ! అమరులు మునులును నమరారి ! నీవు - సమరోర్విఁ బడుటకు సంతసించెదరు : సంహారఘనఘన స్తనిత మైనట్టి . సింహనాదము నీవు చేసిన బెదరు : నిఖిలలోకంబుల నీ వజేయుఁడవు - నిఖిలనిర్ణరులకు నీ పేర్తి దక్కియల్పానిగతిఁ గూలి తకట ! యాద్రిప్త - కల్పన దప్పినఁ గానేరవై తి ; సచరాచరములైన జగము లీరేడు - సుచిరవిక్రమ ! వీరశూన్యమైనదియు నందన ! నీలావు నమ్చిన నన్ను - బృందారకులు నవ్వఁ బెడఁబాయఁ దగునె ? చెవులార రాక్షసస్త్రీవీలోపములు . వివిధభంగులు నేఁడు విన నాకువల సె ; వీయా వరాజ్యంబు నీదులంకయును - నీయిష్టబంధుల నీతల్లి నన్నుఁ 5710. దనయ ! నీపత్నులఁ దనయుల డించి - చనఁ జాలితే ? యెందుఁ జనితి వీ : వకట ! నాఁ డంతకుని గెల్చినాఁడ వాలమున . 5c డెట్టవోయితి వీవు తత్పురికి ? 448. శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద పరలోకకృత్యము ల్భక్తితోఁ దనయుఁ - డరయఁ దండ్రికిఁ జేయునవి యెల్లఁబోయి యే నీకుఁ జేయంగ నిటు నేఁడువలసె ; నేనింక నేమందు ? నేమి సేయుదును ? రామలక్ష్మణులును రవితనూజుండు - యామినీచర పాలుఁ డగు విభీషణుఁడు భీమవిక్రమలీలఁ బెంపొందకపులు - నామర్ష్మములు దూర నాటియున్నారు : అట్టి నాహృదయశల్యంబు లోపుత్ర ! - నెట్టనఁ బెఱుకక నేఁ డెందుఁ జనితి ? నాపాలిజయ మయ్యు నా తేజ మయ్యు - నా పుణ్యఫల మయ్యు నాభాగ్యమయ్యు నా పెంపుగతియయ్యు నాకీ_యయ్యు - నేపారనో పుత్ర యెంచిన వెల్ల 驗 నీవయై యుండుదు నీయట్టికొడుకు . చావఁ జూచితి నింక జన్మ మేమిటికి ? 5720, ఈ కష్టజోకాబ్ది యెడతెగ కీద - నాకు నెయ్యది తెప్ప ? నలినా ప్తతేజ ! “నినుఁగొని రాముని నిర్జింతుఁ బోర" - నని నమియుండితి : నదియును దీరె ; ఆశలన్నియు దీరె ; నకట ! యే నింక - నీశోకదవవహ్ని నెరియంగఁ బ్రాల ;* నని యని శోకించి యందంద పొగిలి . మనసు డిందకయుఁ గ్రమ్ల్మఱ మూర్ఛనొంది. యున్నదశగ్రీవు నుగ్రప్రభావు . నున్నతాత్తులు మంత్రు లొయ్యనఁ దెలుప, బలురోషశోకము ల్బలిసి కన్బొమలు - పలుమఱు పుడివడఁ బరవసంబొప్ప నేచిన కిన్కమై నేదిక్కు చూచెఁ - జూచినదిక్కున స్రుక్కి- రాక్షసులు ఘనభీతిఁ బఱవ రాక్షసలో కవిభుఁడు . కన దు గ్రదంతసంఘట్టనరవము లతిభయంకరవృ_త్తి సప్పడు దిశలఁ - బ్రతిరవం బొనరింపఁ బదిముఖంబులను గనుగవలను నగ్నికణములు దొరుఁగ . దనమంతి వరుల నందఱఁ జూచి పలికె ; విడువనితపమున వేధ మెప్పించి - పడసితి శస్త్రాప్రపంక్తులు పెక్కు ఎన్నఁడు నపజయం బెఱుఁగ యుద్ధముల - నెన్నఁడు నేశోక మెఱుఁగఁ జిత్తమును నిరుపమస్థితి నొప్ప నీలా భ్ర మనఁగ - బరమేష్టి మెప్పించి పడసిన జోడు గైకొని రథమెక్కి కదలితి నేని - నాకనాయకుఁ డై న నను గెల్వఁగలఁడె నలిన సంభవుచేత నాఁ డేనుగొన్న [... విలునములును మీరు వేగంబ తెండు ; వాఁడిమి మీఱంగ వడి గిట్టి కలన - నేఁడు నేగెల్తు : నానృపులను గపుల" నని పేర్చి ప్రళయకాలాగ్నియుఁ బోలె - మనమున జాజ్వల్యమానుఁడై యుండి, దివ్యవాద్యములతో దిక్కులు మెఱయ - నవ్యబాహాస్ఫాలనంబు సేయుచును ఆనియె నిట్లుగ్రుఁడై యధిక రోషంబు - పెనఁగొన మఱియును బేర్చి యిట్లనియె. “నేఁడు నాతముల నేఁడు నాసుతుల - నేఁడు నాబంధుల నేఁడు నా భటులఁ 5740 జంపెను సీతకై చను దెంచి కడిమి - పెంపార రాముఁ డభేద్యుఁడై పేర్చి యాయింద్రజిత్తు మాయాసీతఁ జంపె - నాయుపాయంబు నిరర్ధకం బయ్యె . -: రావణుండు సీతను దెగ వేయఁ బోవుట :నే వింక నిజముగా నిప్పడ పోయి - జానకిఁ దెగటార్చి చలము సాధింతు" కావ్యము యు వ్ర కా c డ ము. 449. నని హ స్త్రమునఁ జంద్ర హాసంబు పూని - తనరినపదహతి ధరణి గంపింపఁ జనుచుండ వృద్ధరాక్షసమంత్రివరులు - దనరంగ నూహించి తమలోన ననిరి ; "దశరథాత్తజుల నీదశకం: రుండు - నిశిత బాణంబుల నిర్తింప లేఁడె ? కైకొన కీతఁడు కడిమిమై సకల - లోకపాలుర నాజిలో మున్ను గెలిచె ; నోలి మరుత్తుల న గ్రాహవమునఁ - దోలెను నలువలఁ దొమ్లం డ్ర 7S3)3 : నెనమండ్రు వసువుల నే పడంగించెఁ - ఘనతతోఁ దొమ్రిది గహముల నడఁచె ; దెగువఁ బిన్నిద్ద రాదిత్యుల నొంచెఁ - బగ নহ১ రుద్రులఁ పేద నొక్కకుండ్ర 5750 నరుదార గంధర్వయక్షరాక్షసుల - నురగుల గరుడుల నుగ్రదానవుల నతిభీతి పొందించె నారసిచూడ - నితనికి నరులన నెంతటివారు ? తమకించి సతిఁ జంపఁ దగవుగా దనుచు - సమవర్తి బోలె నాసమయంబునందు లోకభయంకరాలోకుఁడైతివిరి . నా కేంద్ర వైరి జానకిఁ జంపఁ గది సె ; ఆప్ప డప్పాపాత్తనత్యుగ్రదృష్టి - కప్పణ్యవతి ప్రక్కి- యునదచందమున నొందినఫీతితో నుగ్రగ్రహంబు - ముందట నిల్చిన మోదంబు దక్కిపడియున్నరోహిణి పగిది నాసీత - పతితుఁడౌ రావణుభావంబుఁ జూచి, “యిదు రాత్తు నిచేత నిటుఁ జావవలసె - హాదైవమా ! యని యతిబాధ పొంది దురమున నింద్రజిత్తుఁడు చచ్చు పెఱిఁగి - సురవైరి చంప వచ్చుచునున్నవాఁడొ ? కాక యారామలక్షణుల జయించి - చేకొని ననుఁ జంపఁ జేరుచున్నాఁడొ z 5760 వీనిచే చావ నావి చెరఁ బెట్ట - నే నేమి సేయుదు నిలమీఁద నింక ? నక్క-టా 1 దైవంబ ! యతిప్పణ్యధనులఁ - బెక్కు-సంకటములఁ ಪಲ್ಲೆತೆ తెచ్చి ? రామాభిరాముల రామలక్ష్మణుల - నామీఁద పగ" నంచు నలినాయతాక్షి, పలవించి పలవించి భావమద్యమున - నెలకొన రఘురాము నిజమూ_ర్తి నిలిపి పరవశయై తూలిపడి మూర్చ వోయె - ధరణిపై బడియున్న ధరణిజఁ జూచి ధరణిజ దెస నల్గు దశకంఠుఁ జూచి - కరము శోకించి రాక్షసు లెల్లఁ గలయ "హాహానినాదంబు లందంద చెలఁగ - నోహో ! దురంత మీయుగ కృత్యంబు" ఆనుచుండు నత్తఱి నమరారిఁజేరి-ఘనుఁడు సుపార్శ్వుండు ఘననీతిధనుఁడు వెఱవక తననీతివిభవంబు మెఱయఁ - దెఱఁగొప్ప నతని బోధించుచుఁ బలి కె. “ధాతపులస్త్యుండు తండ్రి ధర్మైక - నీతిజ్ఞఁ డురుయశోనిధి విశ్రవసుఁడు : 5770 నీవు వేదాగమనిధివి ; నీ పెంపు - భావింప కేల దుర్బాపుండ వంుతి ? さ冷 దుత్తమస్త్రీలఁ ద విలి వధింప ; - నగణితం బగు దోష మటుఁ గాన వలదు : ఈకోప మంతయు నెల్లి యుద్ధమునఁ - గైకొని రామలక్ష్మణులపై జూప్ప' మని చెప్పియాచంద్ర హాసంబు పుచ్చి - కొని సుపార్శ్వుండు దోడ్కొని వచ్చెమగుడ అంత నాదశకంఠుడధికరోషమునఁ - జింతించి విన్ననై చిత్తంబునందు 29 450 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద మఱపుపట్టని పుత్ర మరణాతురమున - మఱుఁగుచు నాస్థానమంటపంబునకు జనుదెంచి కొలువుండి చటుల వేగమున - తనమంత్రిబాంధవతతుల రప్పించి కొందల మందుచుఁ గొడుకుచందంబు . మది నుగ్గడించుచు మూ నతనుండె, -: ఇంద్రజిత్తభార్య సులోచన శోకించుట :అంతఃపురంబున నతివలుగూడి - చింతింపఁగా విని శేషునిపత్రి మైనసులోచన యాత్తే పచావు - విని చాల వగచుచు వివశత నొంద 5780 పొలుపొందగా ( బెద్దప్రొద్దుకు జెలులు . తెలుపగా నొకకొంత తెలివొంది కుంది నానావిధంబుల నాథునిఁ గూర్చి . యాననం బదరఁ బ్రిలాపింపఁదొడఁగె. "హాప్రాణనాయక ! హాజీవి తేళ హాప్రాణనాథ ! నీవాజి లో నెదిరి యేపార నిన్ను జయించెనే నరుఁడు ? . చూపోపఁ జాలకఁ జులకఁగాఁ జూచి ? పాపపు బ్రహ్లా యీ పట్ల నిద్దఱినిఁ - బాపంగఁ దగునె తాత్పర్యంబు 38 7 యెప్ప డెక్కడి కైన నేగుచోఁ బిలిచి - చెప్పిపోదువు నన్ను సేమ ముప్పొంగ; నాకుఁ జెప్పిన నీకు నాథ 1 యీ చావు - చేకూరు నే శత్రుచేత నీలాగు ? మాతండ్రి నన్ను ప్రేమముమీఱ నీకు - ప్రీతి రెట్టింపఁగఁ బెండ్లి గా వించు తఱి “నీవు జయకాంక్ష దలఁచితి వేని - సరవికార్యంబులు సతితోడఁ దెల్పి r ఆరిగిన నజహరాదుల కజేయుఁడవు - నరు లనఁగా నెంత ? నాకేశ వైరి i” 5790 యనుచు శిరోరత్న మపుడు నాచేతి - కొనరంగ నిచ్చి నా కొక బుద్ధి దెల్పె : “తనయ నీపతి శత్రుతతిమీఁదఁ బోవ - మానుగాఁ దలపయి మణి నివాళించి పంపినఁ బగఁదీర్చుఁ బగతుల నెల్ల" - నింపుగాఁ జెస్పిన నీమామమాట మఱచి యిప్పడు నీవు మఱి వైరిదివ్య - శరవహ్నిచే రణస్థలిని goер ;” అని తనప్రాణంబు లా తేళునకును . మునుకొని మది ధారఁ బోసి యాక్షణ మె తనయులఁ జూచి యాతరలాయతాక్షి – “ఘన మైన శోకసాగరమున మునిఁగి భీతిల నేల ? విభీషణుం డుండ - నాతఁడు మన్నించు నధిక తేజమున ; వర్ధిష్ణులై తనూభవులార ! మీరు - వర్ధిల్లఁ డెప్పడు వరగుణోన్నతిని. నా కింక నుండుట న్యాయంబు గాదు - ప్రాకటంబుగఁ బోదు ప్రాణేశుకడకు" నని ముద మందుచు నన్నిట రోసి - మనమునఁ గలవాంఛ మమత రెట్టింప 5800 నలయుచు సౌలయుచు నసు రుసు రనుచు - లలిఁదూలి యజపుష్పలతికచందమునఁ జని దశకంఠునాస్థానంబుఁ జేరి - తనకన్నులను బాష్పతతులను దొరుఁగ మదిరాక్షి యేడ్చుచు మమత రెట్టింప-నౌదుగుచు మామతో నొయ్యనఁ బిలికె. “వత్రివియోగంబైన పత్నియాక్షణ మె - పతి నంటియేగుట పరమధర్మంబు : I అటుగానఁ బతినంటి యరుగంగ వలయుఁ - బటుబుద్ధితోడ నాపతికశేబరము తెప్పింపు మిప్పడు తీవ్రంబుగాను - తప్పక మది భటతతుల బాంధవుల" కావ్యము యు ద్ధ కాం డ ము 451 ననిన నాతఁడు నాత్త నల్లఁ జింతించి - మనుజాశనుండు నామగువ కిట్లనియె. “విన్ననై యాహవవిముఖమధ్యమున-పన్నుగాఁ బడియున్నపడఁతి నీవిభుని నేను బో యడిగిన నిత్తరే వారు ? - కాన నాచేతను కాదు మృగాక్షి ; సీమన సటుమీఁద నేనేమి చెప్ప ? - భామ : నీవెఱుఁగని పని యేమి కలదు • 5810 చెప్పితి నాకుఁ దో(చినవిధం" బన్సిన . నప్పద్ద లోచన యతని కిట్లనియెఁ *గై లాసనగము వేగమె కేలనె_త్తి - ఫాలా మనకు నతిభయముఁ బుట్టించి కడకమై మూఁడులోకములను గెల్చి - కడిమి గల్గిన మహాఘనుఁడవు నీవు ; సురనాథుగెల్చిన శూరున కిపుడు - నరు లెంతవారు ? వానరులెంతవారు ? నరులలో హీనవానరులలోఁ బడిన . గురుసత్త్వశాలి నీకొడుకు దేహంబు “తేలేను నే" నని ధీరత్వ మెడలి - యీలీల ననఁ గాల హేతువో యనుచుఁ గర మొప్పఁగా బాహ్యకర్తంబులకును . తరుణులు పతిరహితం జైన నగ్ని సరవితోఁ జన ధర్తసరణియుఁ గాన - వెఅవక నే విన్నవించినమాట నెగ్గుగాఁ గొన కానతిచ్చి న న్ననుపు - దిగ్గున చని పతిఁ దెచ్చుకోవలయు ;" ననిన నాదశకంఠుఁ డతివ వీడ్కొలప - మానినియును తనమామకు ప్రైక్కి, మెలు పైన దొలుకరి మెఱుపుచందమున - కలితమౌ తన మేనికాంతిజాలములు తలకొని భూనబోంతర మెల్ల నిండ - జలరుహనేత్ర నిశ్చలబుద్ధిచేత వినువీథిరాఁ గపివీరు లందఱును - మనమున నాశ్చర్యమగ్నులై చూడ నంతఁ గొందఱు కడు నాశ్చర్యమునను - వింత రెప్పలు విచ్చి వేవేగ చూడ వెఱఁగొందుచున్న యీ వెలఁదులు మేటి - సురపురినుండి యీ సుదలీలలామ దేవత లంపిన దిలక్ష్మి రామ () - దేవునికడ కేగుదెంచెనో కాక ! తనయుఁడు మృతుఁడైన దశకంధరుండు - మనమున రోషంబు మఱి యింతలేక కక్కసం బుడిగి వెగ మె సీత రథము. నెక్కించి మగుడ నంపించెనో గాక ! కాక వేతొక దేవకాంతయు నిందు - రాఁ గారణంబేమి రయమున ననుచు, అంగదసు & వు లాంజనేయుండు - సంగరస్థలి నున్న తరుచరాధిపులు 5830 వెరవొప్ప శ్రీరామవిభుఁడు లక్ష్మణుడు - దొరకొని చోద్యమందుచు నుండి రపడు పరమపావనుఁడైన పవమానసుతుఁడు - వెరవున నాకాశవీథి నేతెంచు భామినీమణిఁ జూచి పరఁగ రామునకు - తామసింపక వేగఁ దగ విన్నవించె ; "ఈమానవతి మది నెంచఁగా దేవ - భామ కా దిది రామపత్నియుఁ గాదు మానుగాఁ బతిలేని మగువయే కాని - దానికి నదిగొ ప్రత్యక్షంబు గలదు ; ఆప్పడతుకయున్న యరదంబుమీఁదఁ - గప్పినధూళి రాఘవ 1 విలోకింపు" -: సులోచన శ్రీరాముల నుతించుట :_ تسم మని చూపుచుండ నయ్యద్ధాక్షి వేగ - చనుదెంచి యరదంబు చయ్యన డిగ్గి 452 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద పుత్తడిబొమ్లయో పొసగంగ మొదల - క్రొత్తగు ముత్తెమో కొదమ రాయం దొ యనఁగ సన్నపునడు మసియాడుచుండఁ - గనుగవలను బాష్పకణములు దొరుఁగ నందందఁ దూలుచు నసురుసు రనుచు-మందయానంబున మగువ రాఘవునిఁ 5840) గదిసి సాగిలి నమస్కారంబు సేసి - ముదిత హ_స్త్రంబులు ముకులించి నుదుట *రవికులాంబుధి సోమ ! రామూ భిరామ ! . ప్రవిమలగుణధామ ! పరరాజభీమ ! జలదసన్నిభగాత్ర ! సారస నేత్ర 1 - విలసితచారిత్ర ! వితత పవిత్ర ! కలశాబ్దిగంభీర ! కనకాద్రిదైర్య ! . లలితోక్తిమాధుర్య ! లావణ్యధుర్య ! జననాథ ! నీపాద సంసేవకతన - యెనయునాపాపంబు లెల్లను ూ స్పై * నని విన్నవించుచు నరనాథునెదుట - వినయంబుతో నున్న వెలఁది నీవీంచి మానవేంద్రునియనుమతిమీఁదఁ జేరి - భానుతనూజుఁ డా పడతి కిట్లనియె. *నెలనాఁగ ! నీ వెవ్వ ? రిచటికి నిపుడు - వెలయంగవచ్చిన విధమేమి నేఁడు ? వెలది నీ పే రేమి ? విభుఁడు నీకెవఁడు ? - పౌలుపొంద నెవ్వనిపుత్రివి నీవు ? చెప్ప మేర్పడ నీదుచందం"బటన్స (?) - నప్ప డప్పడఁతి తా నశు వ లొలుక భోగిపతి o: యిదియ నేపేరు : నాకు నాథుఁడు మేఘనాదుఁ ; డాపుణ్య - ప్రాకటబహుభోగభాగ్యశీలుండు నధికబాహాటోపుఁ డధిక తేజండు - కదన భీకరుఁడు వాసవభంజనుండు (?) కడిఁదిళూరు (డు దశకంఠనందనుఁడు - కడఁక మందోదరీగర్భసంభవుఁడు" అనిచెప్పి శ్రీరాము నతివ వీక్షించి - మనమున నతిశోకమగ్నయై పలికె. “నిట్టిశూరుని రాఘవేంద్ర 1 రజోర్వి - బట్టి చంపితి కృపాపరులయ్యు ! మీర లెట్లుచంపితిరయ్య ? యినకులాధీశ 1 - పుట్టునే యిటువంటి భూరివిక్రముఁడు; పతివియోగాగ్నిచేఁ బడఁతులు మదిను - పరితాప (?) మొందరె పలు తెఱంగులను ? ఎఱుఁగవే సర్వజ్ఞ యేఁ బతిఁ బాసి . ధరణి వైధవ్యంబు దాల్పంగఁ గలనె ? శరణార్థిరక్షక ! సదయాంతరంగ 1 - పరిపూర్ణ హృదయ ! శోభనకృపాపాంగ 5860 మరుగుచొచ్చితిఁ గాన మన్నించునట్టి - బిరుదు నీబిరుదు : రూపింప నావిభుని మరల(బ్రాణము లిచ్చి మన్నించునాకు - పురుషభిక్షము పెట్టి భువి నన్ను నిలుపు ;" మనుచుఁ ద్రార్ధించిన నవనీశ్వరుండు - ఘనదయాపరమూర్తి గాన నయ్యింతి పురుషుని బ్రతికింప బుద్ధి నూహించు . టెఱిఁగి మారుతియును మఱి విన్నవించె ; *నిది యేమి ? రాఘవ ! యెఱుఁగరే మీరు ? _ వదలక యాబ్రహ్లావరము తప్పింపు నీతియే ? మీరు మానినికినిఁ జెప్పి - ధాతను మన్నింపఁ దగును భూనాథ " యని మారుతాత్తజుఁ డాడువాక్యములు - ఆన విని దలపోసి యపు డిట్టులనియె. *జలజాక్షి యింకొక్క జన్మంబునందు - కల సెదు విభు పెద్దకాలంబుదాక పెక్కు-సంపదలచేఁ బెంపు సౌంపార - యక -జంబుగ భోగ మనుభవం బొంది, కావ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 453 యామీఁద వైకుంఠమందు నిర్వరును - కామితార్టోన్నతి కాంతురుగా క* 5870 యనిన సంతోషించి యతిదయాపరుని - వినయపూర్వకముగా వినుతింపఁ దొడఁగె సదయాంతరంగ : శోభనకృపాపాంగ () - సదమలగుణధీక ! సాధుసాంగత్య 1 పరఁగనాపతికశేబరము తెప్పించు - పరమున కతి వేగఁ బోవంగ వలయు" ననవుడు సుగ్రీవుఁ డప డిట్టు లనియె - "వనజలోచన 1 పతివ్రత పొదువేని ? నీదుపురుషునితోడ నీచంద మెల్ల - తగఁబల్కు మిప్పడు తడయక" యనినఁ గడువేగమునఁ బోయి కదనరంగమును . దడయక చొచ్చి యాతరలాయతాక్షి పడియున్నతలఁ జూచి పలు తెఱంగులను - ఆడలుచు బతిఁ జేర నరిగియు దుఃఖ జలధిలో మునిఁగి మూర్ఛనుఁ బొంది తెలిసి - పలు విధంబులఁ బడి ప్రాణేశుమీఁద నెలుఁగెత్తి హా ! యని యేడ్చి డైర్యంబ - నిలిపి సుస్థిరమున నిలిచి యాలేమ పలికె సత్య ప్రభా భాసిత యగుచు : - వలనొప్ప నామనోవాక్కాయకర్త 5880 ములయందుఁ బతిభ_క్తి మొనసితి నేని ? - సలలితధర్త సంచారంబునందు పతియె దైవం బిని భావంబులోన - సతతంబు వ్రతముగా సలుపుదు నేని చెలఁగి నావిభునకు జీవంబు వచ్చి - యలర నాతో మాటలాడుఁగా ! కనుచు అని తమ యాత్త మర్యాదలు కొంత - యనినఁ గన్విచ్చి దశాస్యనందనుఁడు *5eうCざ చంపినవాడు నీతండ్రి గాఁడె ? . తలపోయ నొరులకు తర మె నన్డేల్వ 2. నిలిచి యుద్ధము సేయ నిమిషమందైన - బలుచింతపడ నీకు పనిలేదు వినుము : తనదు ఋణానుబంధము గూడియున్న - నెనసియుందురు నరు లింతులఁ గూడి వెలయఁగ యోగవియోగము ల్బప్త - వెలయంగఁ గల్పించె వెలది జీవులకు : ఇటుగాన మఱి కాల హేతువు గాన - కుటిలకుంతల యిట్లు కూలితి ధరణిఁ : జను" మని కన్నులు చయ్యన మూయ - గని మదిలోఁ జింత గడలుకొనంగ 5890 నప్పడు బహుదు 8ఖ యై కొంతసేపు - ఆప్పొలఁ తందుండ కతివేగ వచ్చి శ్రీరామవిభునకుఁ జేతులు మొగిచి - యారామ వినుతించె నతి మోదమునను; నప్పడు రఘురాముఁ డంగదుఁ బిలిచి - “యిప్పడఁతుకపతి నిప్పింపు" మనిన తరమిడి యారామధరణీశునాజ్ఞ - తలనిడి యాయింతి ధవుకళేబరము నిచ్చిన యురమపై నిడి రాఘవునకు - నచ్చపభక్తితో నతివ వీడ్కొలప, నతివేగమున పురి కప్పడే పోయి - యతివ మందిరమున కప్పడు పోక వామాక్షి పతికశేబర ముంచఁదగిన - భూమిని నిల్పి కాపుండఁగాఁ జేసి, యంతఃపురంబున కటు చేర నరిగి - చింతించి తనమదిఁ జింతించి మఱియుఁ దనపుత్రులను ప్రేమ తగఁ జేరఁదీసి - కనుగవలను బాష్పకణములు దొరుఁగ శిరము మూర్కొని ప్రేమఁ జెక్కిలి నొక్కి-కరమర్ధితోఁ దన కౌగిట జేర్చి 5900 *సుతులార ! మీముద్దు చూడంగ నాకు - హితవు మీఱఁగ దైవ మియ్యక పోయె ; 454 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద

హ్హ్మ్బ్ నుండ ధర్తముగాదు తనకు - సహగమనంబు నిశ్చయముగా గూర్తు نیا

నిక్కడ నుండుట యిది బుద్ధికాదు ; - తక్కక పౌండు పాతాళంబునకును, స్థిరబుద్ధి మీరాది శేషునియింట - వెఱవ కుండుఁ డటంచు వేగంబె పంపి, కడువేగమున దశకంఠుసన్నిధికి - గడగడ వడఁకుచుఁ గమలాక్షి పోయి విన్ననై వదనారవిందంబు వాంచి - కన్నీరు విడిచి, గద్దదకంఠ యగుచుఁ గరములు మొగిచి యగ్గపుభ_క్తితోడఁ - బురపురఁ బొక్కుచుఁ బొలఁతి మామకును బోయినవృత్తాంతమును విన్నవించి - కాయము దెచ్చిన క్రమ ΤΕωeβς ή ο ύ “రామచంద్రునిదయారసము, లక్ష్మణుని - ప్రేమాతిశయము, విభీషణుకూర్తి Cs గపికుంజరులపరా క్రమము, నామహిమ-విపరీత" మని చెప్ప విని రావణుండు 5910 విన్ననై మోమున వేడుక లేక - తిన్ననిస్వరమునఁ దెలిసి తెలియకయె యూయింతి తెగువయు నాయింతి తెలివి - నాయింతిసమబుద్ధి కామహామహిమ కాయింతి పతిభ_క్తి కాయింతి వేగఁ - గాయము దెచ్చిన క్రమశ_క్తియుక్తి కేమనఁజాలక యేయు_త్తరంబు - కోమలి కియ్యక గొతుకుచునున్న కని సులోచన దైవకారణంబునకు - “మనమున జింతించి మఱియేల యింక ? నాకానతీవయ్య ! నాకేశవైరి 1 - యేకచిత్తంబున నేగెద నింక ;" ననఁగ వ్యాకులచిత్తుఁ డై రావణుండు - తనదుకోడలిమోము తప్పక చూచి యూయింతి తెగువయు నాయింతి తెలివి . పాయక యిఁక నిల్వఁ బట్టరా దనుచు నేమి చెప్పదు నీకు ? నిందీవరా క్షీ ! . నీమది పూనిక నీ తెఱం గెదియొ ? ప్రియుసుతాగ్రపుఁ జంపి భీతులచేత - భయదుఃఖవార్ధిలోఁ బడియున్నవాడ 6920 నా కేమి తోఁచదు ; నాతి ! యీమీఁద - నీకుఁ దోఁచిన జాడ నీ వేగు " మనిన -: సులోచన సహగమనము సేయుట :తరలాక్షి మ్రొక్కి సంతస మంది మదిని."కరమొప్ప దనకు భాగ్యము గల్లె" ననుచు గృహమున కేగి కోకిలవాణి తనదు - సహవాసులౌ పెక్కు సతులు గొల్వంగ దశకంఠునా నతిఁ దగు బాంధవులను . దశదిశ ల్నిండ మృదంగనిస్పాణ పటహభేరీశంఖ పటుకాహళాది - చటులనాదములు విచ్చలవిడి హైయ సతతనిశ్చలకృతస్నానయై యపుడు - నతి వేగమునను గార్యార్ధియై యచట సిరి ಏಳ್ಗುಬುದ್ದಿ೦ಬು( జెలువొందఁ గట్టి - సరసత రత్నభూషణములుఁ బెట్టి పువ్వులదండలు పౌలుపొంద వేసి - యవ్వారిగాఁ జుట్టి యాణిముత్తెముల సూచకం బొనరించి సుందరి నొసలఁ - బ్రాచుర్యగంధలేపనము గావించి తిరమొప్పఁగా నింద్రజిత్తదేహంబు - కర మొప్పఁగా నలంకారం బొనర్చి 6980 మంచివస్త్రంబులు మహితభూషణము - లంచితశృంగార మలవడఁ జేసి వరవిమానంబుపై వరుఁ దెచ్చిపెట్టి వరవాద్యతూర్యరావంబులు చెలఁగఁ కావ్యము యు ద్ద కా 0 డ ము 455 ద్రేతాగ్నులును గొంచు దిరముగా దైత్యు - లాతతంబుగ వెంట నరుగదేలెరెగే వెనుకొని వేదోక్త విధిపూర్వకముగ - మొనసి యుత్తరభాగమునఁ జితి పేర్చి యాగత లైన ముతైదుల కపుడు - బాగైనపసిఁడి శూర్పములు దానముల నిచ్చి వస్త్రంబు లనేకంబు లొసఁగి - యచ్చపుభక్తితో నాచితిమీఁదఁ బరఁగఁ బ్రివేశించి స్థాణేకునురము - కరమర్ధితోఁ దనకౌగిటఁజేర్చి యనలంబు సంధింప నాయింతి మేను - పనిగొని పతి సమర్పణముగాఁ జేసి సకలదేవతలును సన్నుతుల్సేయఁ . బ్రకటంబుగాఁ దనపతితోడఁ గూడి దేవవిమానంబు తెఱఁగొప్ప నెక్కి - దేవతాకోటిలోఁ దేజరిల్లచును 5940 గడు వేడ్కఁ బుణ్యలోకంబునఁ జేరి - పడఁతి యుండెను దనపతితోడఁ గూడి - : రౌవణుఁడు యుద్ధమునకు వెడలుట :యంతట రావణుం డధికరోషమున - నంతయు మూలబలాళి రప్పించి చలమును బలమును సమర నైపుణియుఁ - గల సైనికులనెల్లఁ గలయ నీక్షించి “కప్పలను రామలక్ష్మణుల మీరేగి - నెపమార నిర్జించి నెఱిఁ జగదీర్చి రండు పొం" డనవుడు రభసంబుతోడ - నొండొరుఁగడచుచు నుద్దండ వృత్తి సామజ ఘోటకస్యందనసుభట - సామగ్రితో యుద్ధసన్నద్ధు లగుచు వజ్రసమానేకవరసాధనములు - వజ్రాంగు లాదిగా వలయువర్తములు కర మరుదయి భయంకరలీలఁ దనర - ధరియించి మించి యుదగ్రులై పేర్చి కరిఘటాఫీంకార ఘంటికానేక . తురగోగ్ర హేషిత దుందుభిశంఖ పటహఢమామికా పణవాదివాద్య - పటురభసధ్వజపటపటాత్కార 5950 రథనేమిశింజినీరావసంకులము - మథితార్ణవధ్వనిమాడ్కి ఘూర్జిల్ల బలుధూళి జలరాశిపట్టుగయ్యంపు - గలను సేయఁగ నేగకరణిఁ బెల్లె గయ బింకము ల్డంకెన ల్ప ృథుతర ఘోర . హుంకారములును నొండ"రుల పంతములు వంకించునెలుఁగులు నార్పులు చెలఁగ - నంకితమణికుండ లానేకహార కంకణకోటీరకాంతులు నిగుడ - లంకేశు సైనికు ల్లంక వెల్వడిరి ;. భూకంప మెసఁగ నార్పులు మిన్ను ముట్ట . భీకరగతి నేచి పెడబొబ్బ లిడుచు ఘనస్సత్త్వమునఁ బేర్చి కపికులాంభోధి - గనుఁగొని బెగడొందఁగా నుత్సహించి కడఁకతో నపుడు లంకావార్ధివెడలు T. బడబాగ్నికోటులభంగి ಘ್ಫಿಲ್ಲಿ కాటుకకొండలగతిఁ దనరారు - మేటిదైత్యులఁ జూచి మిగిలినకడఁక నప్పడు కపివీరు లార్పులు నిగుడ - నుప్పొంగి చెలఁగుచు నుడు పదం బవియఁ గ్రంకి దిగ్గజములు కుదికిలఁబడఁగ - నింగికి లంఘించి నేలకు దాఁటి బ్రహ్లాండ మగలంగ బాహువు ల్పరచి - బ్రహ్లాదిదివిజులు పరికించి చూడఁ -: నూలబల యుద్ధము Հగొండలు తరువులు గోటానకోట్లు - గండశైలంబులు కడువడిఁ బెఱికి 456 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మాయ ణ ము ద్విపద కొని వచ్చి తాకిరి క్రూరులై యంత - ననిలోన రఘురాము హస్తవైచిత్రి గనుగొనువేడుక గమలబాంధవుఁడు . చనుదెంచె ననఁ బూర్వశైలాగ్ర మెక్కె వననిధి వననిధి వడి ఁ దాఁకునట్లు - దనుజబలంబును దరుచరబలము నొండొంటిఁ దలపడి యు గత మెఱయ _ మెండుగాఁ గపి సేన మిగులంగఁ జొచ్చి యరదము ల్వఱపుచు హడలఁ దోలుచును - గరుల డీకొలుపుచుఁ గవిసి రాక్షసులు మునుమిడి నొప్పింప మొక్కలంబునను - వనచరు ల్టరులెత్తి వై వంగ నపుడు వాటుల వేటుల వడి నిందు నందుఁ - బోటులఁ గాటులఁ బొరి నందునిందుఁ 5970 గరవాలముల భయంకర వాలములను - గరగండముల గదాఘనదండములను బరశులఁ బరిఫులఁ బట్టసంబులను - గిరులను దరులను గిరిశృంగములను దరుచరు ల్వైవంగ దనుజులు వైవ - ధరణిపై శోణితధారలు దొరుఁగ వనచరు ల్లోండలు వాలయంత్రముల - గొని మీఁద వైవ నా కొండలనడుము దత్తుమురై నేల దొరుఁగఁ జక్రంబు - లెత్తి వ్రేసియు గద లెత్తి మో(దియును సరి పోరి రొండొరు ల్చలమునఁ గిట్టి - సుర లద్భుతం బంది చూడంగ నపుడు కరులను హరులను ఘనరథంబులను - సరిఁ దోలి కపుల రాక్షసులు నొప్పింప వనచరేశ్వరుఁడును వాలినందనుఁడు - ననిలజండును నీలుఁ డాదిగాఁ గలుగు నగచర ప ముఖులు నధిక వేగమున - నగపాదపముల వానలు వెసఁ గురియ ఁ బరియలై పడియెడు బహురథంబులును - గర ముగ్రగతిఁ గూలు కరిసమూహములు నఱిముకి గెడయువాహనములు నేల - కొఱుగుదానవులు నై యుండంగఁ గినిసి రథరథ్య వేగంబు రధికు లగ్గింప . రథములు పఱపి సారథులు బిట్టార్వ రథములు తమ మనోరథములకరణిఁ - బృథివీతలంబెల్లఁ బెల్లగా నద్రువ గవిసినకడ నొగ ల్కరములఁ బట్టి - యవలీల దివికెత్తి యవనిపై వైచి తురగము లినఁ దొలఁగక కపులు - తురగంబుతో నెత్తి తురగంబు వ్రేసి కరుల డీకొలిపినఁ గరులపైఁ గవిసి - కరిఁగరిఁ దాటించి గములకు ను టికి డాకాల నొక్కని డా కేల నొకని . నా కేల నొక్కని నాకాల నొకని నదిమి నొంచియు నదరంట ప్రేసియును - గుదియించి వైచియుఁ గూలఁ దన్నియును బెక్కు-విధంబులఁ బేర్చి రాక్షసుల - నిక్కడక్కడ సేయునెడఁ బెచ్చుపెరిఁగి తురగరింథాదుల ధూళి గప్పటయుఁ - దరుచరాధిపులును దానవాధిపులు 5990 నరుదైన యానిబిడాంధకారమునఁ - గరవాలరోచులఁ గలకలం బెసఁగ వీరు వారును బోర వెడలినర క్త . ధారామరీచులు దఅచుగాఁ గవిసి బలురేణు వను తమఃపటలంబు నడపఁ - జలమరి కయ్యంబు సందడియైనఁ గుంజరరథకూల ఘోటకమకర - పుంజధ్వజానేక భూరుహసుభట కరకాండకల్లోల ఖడ్గపాడిన . కరికరోరగభేటకచ్ఛపనికర కౌవ్యము యు ద్ధ కా 0 డ ము 457 వికలభూషణరత్న విసరవికీర్ణ : శకట సైకత కేశ జాల శైవాల జనితచామర ఫేనచయరక్తనదులు . వనచరు లనుజులు వడి దాఁటి దాఁటి తాఁకుదు రాలోనఁ దరుచరు నిసి - వీఁక గోలెమ్లులు విఱుగ నొక్కి-యును మోకాళ్ల మోచేత ముష్టి నందంద - తాఁకించి వడదీసి తలలు ద్రోక్కియును బొట్టలు చీల్చియుఁ బోనీక పట్టి - చట్టలు వాషియుఁ జదియ వేసియును 6000 గఱచియు విఱచియుఁ గడకాళ్లు పట్టి - ශීෂ්ඨයීළිබද ద్రిప్పియఁ 8る。 వైచియును బలువిడి దల లొగిఁ దిట్టి వెండ్రుకలు - పెళపెళ మనఁబెల్చఁ బెఱికి వైచియును నిరుచేతులందును నిరువురఁ బట్టి - పారిఁ బొరి దాటించి పొళ్ల సేయుచును నెరసి రంధ్రంబుల నెత్తురు ల్వెడల - నురువడిఁ బడఁద్రోచి యురములు సరచి నఖరదంతంబుబ నాసికాకర్ణ | ముఖపాలపట్టిక లసరి తైంచియును నొప్పించియును గపు ల్నూర్గురొక్కొకని - నుప్పొంగ యొక్కొకం డొనర సూర్వురను బట్టిచంపియు జలపట్టి దానవుల - నట్టిట్టు S*్చక యవనిపై ( గూల్చి చిందరవందర సేయంగ నప్ప ; - డందఱ వెసఁ జూచి యధిక రోషమున ధరణి గంపింప దిక్తటములు వగుల - శరధులు గలఁగ ముజ్జగములు బెగడ దారుణాకారులై తద్దయుఁ బేర్చి 書 భేరీ మృదంగగంభీరవాద్యములు 60.10 చెలఁగించి యక్కిపిసేనపై ఁ గవిసి - బలసూదనాదిదిక్పతులు భీతిల్ల వికృతమస్తకములు వికృత హ_స్త్రములు - వికృత ప్రకోష్టము ల్వికృతోష్టములును వికృతనఖంబులు వికృతి ముఖములును - వికృతగాత్రములును వికృత నేత్రములు వికృతహాసములును వికృత నాసములు - వికృతవక్షములును వికృత కక్షములు వికృతకర్ణములను విఃృతవర్ణములు - వికృతపాదములును వికృతనాదములు గల సైనికులు లయకాలా భ్రపడ్జ్కి- - బలు విడి విడివడి పఱతెంచుకరణిఁ బరిఘగదాచక్రపట్ట సప్రాస - పరశుతో మరఖిండివాలత్రిశూల కరపత్రకుంత ముద్గరయష్టిపరశు - కరవాలఖేటక క్రక చాసినాగ ముఖశిలీముఖ చాపముసలాయుధాది . నిఖిలసాధనములు నెరయంగఁ బూని నరికియు నడచియు నలియ మోఁదియును.నురువడి 6 జిమియు నొనరఁ గ్రుమియును వేసియుఁ బొడిచియు వీఁక వైచియును - నేసియుఁ గోసియు సీరీతిఁ గపుల నొప్పింప నెంతయు నొచ్చి భీతిల్లి - యప్పడు తరుగిరు లవనిపై వైచి

  • మన క్రీల యుద్ధంబు మన కేల చలము 2.నినకులేశ్వరుఁ డేల ? యినసూనుఁ డేల 零 యడవిలోఁ గాయ పండ్లాకులు నమలి - కడ