రంగనాథ రామాయణము/సమాలోచనము

వికీసోర్స్ నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

సమాలోచనము

శ్రీమద్దామాయణము మహాకావ్యము. ఆదికవియగు వాల్చీకి మహర్షి ప్రణీతము. ఆదికావ్యమని దీనికిఁ బేరు. “ఏకైక మక్షరం ప్రోక్తం మహాపాత్రక నాశ ప్" అనునదియే దీని మహిమము. ఈ గ్రంథము శతకోటి ప్రవిస్తరము. భూలోకమున నియ్యది చతుర్వింశతి సహస్ర గ్రంథముగాఁ బ్రకాశితము. గీర్వాణ వాణి నియ్యది విరాజితము. పురుషార్త చతుషయ పదము. సకల ప పంచముల నీ గ్రంథము వ్యా_ప్తమైనట్లు భు తిస ృతి ప్రసిద్దము.

ఈ మహామహిమోపేతమగు శ్రీమద్దామాయణమును దేశమునఁగల సకల భాషలయందును బూర్వులగు మహాకవులు అనువదించి గీర్వాణభాష తెలియనివారి కనువుగ నుండునట్లు శ్రావించిరి. ప్రకృతము కావించుచున్నారు. కావింతురు. “ఎంద తెన్ని గతుల డ్రా వరించిన ఇ- గాలదే" యన్నట్లు సంగహముగఁ గొందఱు, యథా మూలముగఁ గొందఱు, వచనరూపమునఁ గొందఱు, పద్యరూపమునఁ గొందఱు, నాటకరూపమునఁ గొందలు, యక్షగాన రూపమునఁ గొందఱు, పదముల (జంగము కథా) రూపమునఁ గొందఱు నీ మహాకావ్యమును బపంచమునఁగల యన్ని భాషలలోనికి మార్చి జన్షము ధన్యతమమం గావించియున్నారు.

తెలు (గు బాసయందు జనులకు సుసులభముగ నవగతము కావలయునని రంగ నాథుఁడను కవి ద్విపదరూపమున రచించెను. ద్విపదకావ్యమునకుఁ గల పలుచఁదన మును దన కావ్యనిర్తాణమున దొలఁగించెను. ఆతని సమకాలికుఁడగు భాస్కరుఁడు మొదలగు కవులు పద్యకావ్యముగ రచించిరి. తర్వాత ఉభయ కవి మిత్రుఁడును, కవి బ్రహ్లాయును నగు తిక్కన సోమయాజి నిర్వచనోత్తరరామాయణ మను పేర రంగనాథ భాస్కరాదులు తెలిఁగింపని యుత్తరకాండము తెలిఁగించెను. ఇటీవలఁ దెలుఁగు పద్యకావ్యములుగా మూలానుసరణముగా శ్రీ గోపీనాథము వేంకట కవిగారును, శ్రీ వావిలికొలను సుబ్బరాయ కవిగారును, శ్రీ కళా ప్రపూర్ణ జనమంచి శేషాద్రి శర్త గారును, (8) మహామహోపాధ్యాయ కళా ప్రపూర్ణ رغ పాద కృష్ణమూ_ర్తి శాస్త్రులు గారును వ్రాసిరి, వీరిలో యథామూలముగఁ దెలిఁగించినవారు కొందఱు. శ్రీ విశ్వ నాథ సత్యనారాయణ కవిగారును తెలిఁగించినారని యిటీవల వినవచ్చుచున్నది. ఇంక § మహాకావ్యమును సంగ్రహముగ అయ్యలరాజు రామభద్ర కవియు, కుమ్లర మొల్ల మ్లయు, కూచిమంచి తిమ్ల కవి మొదలగువారు కావ్యఫక్కిలో పస్తుభేదము గనఁ 

రంగనాథుడు ఈ ద్విపదకావ్యమును రచించెనని తెల్పితి. ఈ విషయమున వాదోపవాదములు విరివిగా సాగుచున్నవి. ఇవి తుదకుఁ బొడవు చేతుల పందేరమను ನಿಲ್ಲು వ్యక్తిత్వాభిమానమును బట్టి, మొగమోటమునుబట్టి వ్యాప్తిలోఁ బడుచున్నవి. కాని యిదమిత్లమ్లని నిర్వచించువారు కనంబడరు. తాఁబట్టిన కుందేటికి మూఁడేకాళ్లను నట్టుగ నధికారప్రాబల్యమువలనఁ దమ వాచ మే నిర్వివాచచునుటను ప్రతిష్టించు చున్నారు. ఇట్టి విమర్శకా గ్రేసరులు చారిత్రిక పరిశోధకులు నందందు మిక్కుటముగ నాశ్రయించి పదవినిగాంచి యా పదవియందు ( దమకు నెదురులే రను స్థిర బుద్ధితో లోకమును నపమార్గముఁ ద్రోక్కి-ంచి "ఘటం భించ్యాత్పటం ఛింద్యా త్కు ర్యాద్వా గార్దభస్వరమ్, యేనకేనా ప్యుపాయేన ప్రసిద్ధః పురుషోభవే"త్తనునట్లు తార్తాఱు గావించుచున్నారు. ఇది పలుకుబడి గడుసుఁ దన మేగాని తా_త్త్వికశ_క్తి యు_క్తము గాదు. ఇట్టి చారిత్రిక శోధకులు కవులను ఈ మూలనుండి యామూలకు, నీ గ్రామము నుండి యా గ్రామమునకు, నీ పట్టణమునుండి యా పట్టణమునకు బంతులఁ బోలె నెగఁ జిమ్లమన్నారు. పాపము ! కీర్తికాయులైన వారి యాత్తలు వీరి య_స్తవ్యస్త కృత్యము నకు నెంతెంత యుమ్లలించుచున్నవో ? బ్రిదికి యే యుండిన నింతటి ధీరత్వ మీ విమ ర్శకుల కుండఁ గల్గనా? దొరతనము ఈ విషయమున నూరకుండునా ? ప్రాభవమునఁ గావించు నీ వ్రాతలను లోకము సమాదరింపక యుండుట లగ్గు.

రంగనాథుఁడు రామాయణమును తాను రచించినట్లు గ్రంథమున నెందును దెల్పలేదు. లోకమునఁ బేరు వ్యాపింపవలయునన్న నిర్ణేతుకముగఁ గొ ( జినాలదు . ఇంచుకమైన నిదానముండవలయును. గ్రామములకు, దేశములకు, ఇండ్లకు, గ్రంథ ములకు నామధేయములు వాస్తవతనుబట్టి యుండుట లోక ప్రసిద్ధము. మాఘము శిశుపాలవధమున కేల ? కిరాతార్జునీయమునకు భారవియననేల మల భూపాలీ యదును రెట్లు వచ్చినది ? ఆనంద రంగరాట్ఛంద మని యేల యనవలయు ? ఇప్లే ఠః క్సతియు ద్విపద రామాయణ మనరాదా ? రంగనాథ గామాయణమని యస నేల ? ఇం దలి యవతారికయందలి "భూమిఁ గవీంద్రులు బుధులను మెచ్చ. రామాయణంబు పురాణ మార్గమున విరచింపు" మని చెప్పటయు, "మాతండ్రి విఠలచైనాధు పేర....... శ్రీరామచరిత మొప్పఁజెప్పెద" నని బుద్ధరాజు చెప్పటయు రామూయణ రచనకుఁ గారణముగా వచియింతురు. కాండాంతములయందును. “ తమ తండి విఠల ధరణీశు పేర ... ... చెలువొందు రామూయణంబు" అని యున్నది. ఈ పేషయమునుబట్టి చూడఁగాఁ బండితకవు లాత్తస్తుతి చేసికొనుట యాచారములేదు. కావున బద్రరాజ్ తన్పు . దాను నుతించికొనియుండునాయని యనుమానము కలుగక మానదు. కాని యీ సందర్భమున మల్లినాథుడు, ఆదికవి యగు నన్నయభటు, అల్లస్లోని పెద్దన మున్నగువారు తమ గ్రంథములలో నిప్లే తమ్లుతాము నుతించుకొని యున్నారని వచ్చును గాని, యా నుతికిని దీనికిని గల భేదము విద్వద్వరు లెఱింగియే యున్నారు.

ఉత్తరరామాయణ భాగమును బుద్దరాజు పుత్రులగు కౌచభూవిభుఁడు, విఠల భూపతి యను వారు తమ తండ్రియగు బుద్ధ భూపతి యాజ్ఞానుసారముగ ద్విపద కావ్య మగనే వ్రాసిన ట్లండుటయు గోనబుద్ధరాజే యీ గ్రంథకర్త యగుటకుఁ గారణ మని కొందeుందురు.

బుద్ధరాజు తాను రామాయణమును రచించి తన కుమారులను బిలిపించి “నాయనలారా ! నేను రామాయణమును రచించితిని. మీరు నా కుమారులు. నా కీ_ర్తి వర్ధనులు. మీరు నిపుణులై రామాయణమును జెప్పఁ డనుటయుఁ, గుమారులు మా తం డి పతిన చెలింపఁ గనుట పరమధర _ంబ నియు, వాలీ కి చెప్పిన జాడ తు డి పేరఁ జెప్పినట్లు ఉత్తర రామాయణావతారిక యందును, గాండాంతమునను గలదు.

ఈ విషయగ్రథనము వింతగఁ గన్పట్టుచున్నది. తత్త్వదర్శకుల కియ్యది సంశయాస్పద మగుటయేగాక యిది యసంభవమనియుఁ దోఁపకమానదు.

పర్యాలోచన మొనర్పఁగా గ్రంథకర్తృత్వ విషయమున నాధునికులగు సూక్ష్మ దర్శులకం పెను ద్రాచీనులగు దీర్ఘదర్శుల యూహలే సమంజస మని తోఁచగలదు. ఇతిహాసము లూరక పుట్టవు. కోనబుద్ధరాజు పదుమూఁడవ శతాబ్ది వాఁడగుట చారిత్రక కారుల మతము. ఆ కాలముననే రంగనాథుఁడను ప్రసిద్ధ కవియు రాజు నా స్థానమున నుండిన వాఁడనుట స్పష్టము. రాజుగారి వాంఛ ననుసరించి ద్విపదకావ్య మగరామా యణమును రంగనాథుడు రచించి యా శ్రీతుఁడగుట రాజుపేర వెలయించెను. అప్లే వారి పుత్రులకీర్తిని వెలయింపఁదలఁచి యుత్తరకాండమును రచించి పుత్రుల పేర నంటఁగ టెనే లౌ ని బుద్రరాజుగాని, తత్పుతులుగాని యీ కావ్యరచన గావించినట్లు గన్పట్ల దసుట నిస్సంశయము. తా నున్నస్లలమునకుఁ గీ రి పతిషల నాపాదించుట విజ్ఞల లక్షణ మగుట నిట్టి యుత-ప్ల కావ్యరచనచే స్వాశ్రయ పోషణము గావించి నాఁడని చెప్పటలో నే మాత్రము లోపములేదు. ఎవరి యూహలు వారు తెల్పుటలో నే వారి కేమి భాధకము గలదు ? తండ్రి వ్రాసిన గ్రంథము రంగనాథ నామాంకితముగా గ్రంథము వెలయుటకుఁ గారణము కుమారు లించుకయైనఁ దెలుపకయుండుట యేల? రంగనాథుఁడు తన పేరైనను, గులగోత్రము లైనను దెలుపలే దనుటలోఁ దనకుఁ బోషకులుగా నుండువారిని గొనియాడుట యుత్తమ ధర్మమని ధన్యత్వమొందుట తగిన కారణమనుటలో నేలోపము లేదు. బుద్ధరాజ పుత్రద్వయమే యుత్తరకాండము వ్రాసియున్న సంపూర్ణముగఁ బూర్వరామాయణమున కాపేరు (రంగనాథ రామాయ ణము అనుట) కలుగుటకుఁ గారణము వచియించి యుండక పోరు, తమ గుణములు తం డిగుణములు, తమ పతిభలు, తం డి పతిభలు చెప్పటలో నింత విశృంఖలత నవలంబించియుండుట పొసఁగదు, ఆశ్రితుఁడగు రంగనాథుఁడు కావించిన యీ యవ తారికలోని నుత్యాదికము, కాండాంతముననుండు స్తుత్యాదికము యుక్తియుక్తముగ నున్న దని చెప్పవచ్చును. గోనబుద్ధా రెడ్డి పేరను, తత్పత్రుల పేరను రంగనాథుఁడు రామాయణము నంతను వ్రాసియే యుండిన "బూర్వ భాగము మాత్రము ఎక్కువ వ్యాప్తి లోనికివచ్చి యుత్తర భాగ మేల వ్యాప్తిలోనికి రాక నిలిచిన"దని ప్రశ్నింపవచ్చును గాని, శ్రీ మద్దామాయణములోనే యుత్తరకాండము పురాణము చెప్పటకును, చారాయణ మనకును ననువుకాని దగుటయు నందు విశేషించి సీతావియోగాదిక ముండుట మన స్సున కెక్కువ యాకులత గల్గించుననుటయు, నిదర్శనములు కాబట్టి, లోకమున రంగ నాథ రామాయణము పట్టాభిషేకమువఱకుఁ గల కథాభాగము ప్రశస్తి కెక్కినది. ఉత్తరకాండభాగము పలువురు వ్రాసికొనక వదలిరి. ఆ కారణముననే ఉత్తరకాండ ፩e2 పు_స్తకములు (తాళపత్రగ్రంథములు) ఆఱు కౌండలు గల గ్ర ంథముల సంఖ్య కంటె నల్పమగుటకు హేతువని యెల్లవా రంగీకరింతు రనుట నిస్సంశయము. మొత్తము మీఁద ద్విపద రామాయణము రంగనాథుఁడు రచించి తన పేర గ్రంథము వెలయుట కును, రచన గోనబుద్ధరాజు తత్పత్తులు చేసినట్లు వ్రాయుటకును ఏర్పాటు చేసికొని యుండునేకాని వేఱు కాదు. లేకయున్న బుద్ధరాజు సంస్థానాధిపతిగా నుండి తత్పుత్రులు కొండంతవాని పుత్రులుగనుండి బుద్ధరాజు రామాయణ మనివ్యాప్తి నొందింపక రంగనాథ రామాయణ మని వ్యాప్తిచేయుటలోఁ దమ ప్రాశస్త్యమునకు లోపము కల్పించుకొం దురా? తన వస్తువు నితరుని దని యుత్తమత్వముగల దాని నీనఁగాచి నక్కలపాలు చేయు న ఫ్లెవ్వఁడేని చేయునా ? రంగనాథుఁ డన్ననో తనకుఁ జాలకులను, నన్న వస్త్రము లిచ్చి పోషించువా రగుట తన కృతిని వారు వ్రాసిరని వారి పేర వ్రాసెను. છઠ సమంజసమే. ఉప్ప పప్ప తిన్న దోష మింత చేసెను. కృతజ్లని ధర్త ముగదా యిది. రంగనాథుఁడే యీ రామాయణ కర్త యను నా భావము నెల్లరు నా మోదింతురు గాక : ఈ వ్రాఁత ప్రాభవమని యెంచరాదు. ఇది తగిన యూహ.

ఈ విషయమయి వీరేశలింగము పంతులుగారు “ఒక వేళ రంగనాథుఁడే యాఱు వేల నియోగియై యుండవచ్చును. ఆఱు వేల నియోగియైన కోవెల గోపరాజు రంగ 'నాథుని నియోగి కవులలోఁజేర్చి СQore క్రింది పద్యమునఁ జెప్పియున్నాఁడు,

అనఘు హుళక్కి- భాస్కరు, మహామతిఁ బిల్లలమట్టి పెద్దిరా
జును, బిన వీర రాజుఁ, గవి సోమునిఁ, ధిక్కన సోమయాజిఁ, గే
తనకవి), రంగనాథు, నుచితజ్ఞని నెఱ్ఱన, నాచిరాజు సో
మన, నమరేశ్వరుం, దలతు మత్కుల చంద్రుల సత్కవీంద్రులన్."

అని, వ్రాసిరి. కాబట్టి రంగనాథుఁడను కవీంద్రుడే లేఁడను వారీ మాట కేమందురో ?

సమకాలికులును నేఁటికి వందవత్సరములు ముందుండువారును నగు మహా కవులు రంగనాథుని ఆర్వేల నియోగి బ్రాహ్మణుఁడని రంగనాథ రామాయణము రచించి నాడని నుతియించిన పద్యములన్నియు నాంధ్ర సాహిత్య పరిషత్పత్రికయందు δύο తకుముందే ప్రకటించి యున్నాఁడను. జాతిభేదములు పాటింపక గుణ గ్రహణ పారీణ తనే పాటించు నాకాలమున నిందఱు మహాకవులు ఇట్లు పొగడుటకు గారణమేమి యని యూలోచించిన బుద్ధిమంతులు గ్రహింపఁగలరు. *అసతి కుడ్యే చిత్రలేఖన" మన్నట్లు ఇంతమంది మహాకవులు పొఱఁబడరని రంగనాథ మహాకవి ద్విపదకావ్య మన భారతకవుల ప్రఖ్యాతిని గోరి రచించెనని గ్రహించుట బుద్ధి మల్లక్షణము.

ఇప్పటికిని నా ముక్తమాల్యద పెద్దన ప జీతమనువాదము నెగడుచున్నది గదా? కావుననిది రంగనాథ ప్రణీతమనుట నిస్సంశయము. పట్టుబట్టి యిపుడు బుద్ధారెడ్డి వ్రాసె సని పాఠ్యగ్రంథములలోను, విద్యార్థులు చదువు టిప్పణముల (Notes) లోను బల వ౧తముతోఁ జొప్పించి సినిమా ప్రదర్శనములవలన భాషకును, గధా సంవిధాన ములఁ బురాణములకును విభేదము పుట్టించి నీతిని, జాతిని, తెలుఁగుభాషకుఁగల కీ_ర్తిని మంటఁ గలుపుచున్నట్లే యిప్పటి చారిత్రక పరిశోధకులగు పదవీ సిద్ధులు చేయు యత్నములని యెంచుట విజ్ఞల లవణము,

ఈ గ్రంథము మొదటి ప్రతాపరుద్రుని కాలములో రచియింపఁ బడినదని తెల్పు దురు. ఈ పతాపరుదుఁడు 1200 వత్సరప్రాంతమున రాజ్యముచేసినవాఁడు. గోన బుద్ధారెడ్డి డూ పాడు పరగణా కధిపతిగా నుండిన సామంత రా జందురు. బుద్ధారెడ్డి రూ (తురు సప్పమాంబ. బూదపూరిలో శాu ౧౧ కాలాకి సరియగు 1286 ధాతృవత్సర మున లింగప్రతిష్టచేసి యనేక భూదానములు చేసినట్లు శాసనములు గలవు.

“శ్రీ గోనవంశ నిజ శేఖర బుద్ధయాఖ్య, పుత్రీ పవిత్రచరితా భరితా గుణాఘైః,
శృంగారసార కరణిః కరణీయ దక్షా, కుప్పాంబికా ఒజనిచ తస్యసతీ కళత్రమ్"

అను శ్లోకమునఁ గుప్పాంబ బుద్ధరాజు కూఁత్రుర్జగుట స్పష్టమగుచున్నది. రంగనాథరామాయణ రచన కాలమున కీ మే పుట్టెనో లేదో యనియు ( బదు మూడవ తాబియందే ఈ రాచూయణము రచింపఁబడినదనియు હૈં వీరేశలింగము పంతులు గారి మతము. ఇది నిక్క మే యగును. ఇట్టి ప్రథితయకుల కృతిమాత్రము పత్తులేల విశదీకరింపరు? ఇది రంగనాథకవి కృతియేగాని యితర కృతముకాదు.

కవిత్వము - చమత్కృతి

ఆబాలగోపాలమున కందుబాటులో నుండునట్లును, వినిన యంతనే యర్ధావ బోధమగుటకును దగినది ద్విపదకావ్యము. హరిశ్చంద్ర, సల, రాజయోగసార, పరమ యోగి విలాసములు, మున్నగునవి యెంతయు సరళముగనుండి గ్రహించుటకు నను వుగనుండుట యంద తెఱింగిన విషయమే, దీనికే దేశికవిత యందురు, కొంద లజీ డే? కవిత పశ్చిమాంధ్రుల కంటఁగట్టిరి, మంచిదే. హృదయంగమముగ నెల్లరయుల్లములు పల్లవింపఁజేయు నిట్టి కవిత యెంతయు సన్నుతి కెక్కును. పశ్చిమాంధ్రమని దేశమును బిలుచుటలో నంత సామంజస్య మగపడదు. దత్తమండలములవారి నిట్టి పరిభాషకు గుఱిచేయుట యుచితము కొదు. త్రిలింగదేశమువా రనవచ్చును. తెలుఁగువా రన వచ్చును. క్రమక్రమముగ నిపుడు రాయలసీమ వా రనవచ్చును. ఈ సీమలోఁగల గ్రంథములు, కవులు, దేశమునం దంతటను సంస్తరింపఁదగిన యాదృతిని గడించిన, వా రనుటలో నతిశయోక్తిలేదు. ఇం దుత్పత్తియగు వస్తువులఁ గా పట్యములేదు. వీనికి సహజ ప్రభ గలదు. మెఱుగు లనవసరము.

కవి యిప్పటి కించుమించుగ నేడువందల వత్సరముల క్రిందటివాఁడే యయి నను, బద్యకావ్యము తెరువునకుఁ బోక, ద్విపద కావ్యముగనే గ్రంథమును సాగించి, నవరసభరితముగ వెలయించుటలో నీ మహానుభావుని ప్రతిభ య ప్రతిమ మని చెప్పవల యును. సంస్కృతాంధ్రముల నసమాన పాండితీ విరాజితుఁడనుట యతిశయో_క్తికా జాలదు. గ్రంథమును జదువువారలే యీ విషయమును నిర్ణయింపఁగలరు, అగసాలి కమి యచ్చునఁ దీసిన బంగరు కమివలె నెగుడుదిగుడులు లేక సరళముగ స్నిగ్ధగుణము గలిగి యతిశయ ప్రభతో రచన యున్నదని ముమ్లాటికిఁ జెప్పవలయును,

ప్రామాణికులగు కవుల పం_క్తిలో నొక్కఁ డీ రంగనాథుఁ డనుటకు లాక్షణికు లగు అప్పకవి మొదలగువారు తమ లక్షణ గ్రంథములలో నుదాహృతములగు గ్రంథ భాగములే చెప్పచున్నవి. అందందు దుష్టసంధులు, వ్యాకృతికి లొంగని ప్రయోగములు కనఁబడుచున్నవి. రేఫశకటరేఫ మైత్రి యీ మహనీయున కభిమతమా యని తలంప వలసిన చోట్లు కలవు. ఒక్కొక్కచోట బమ్మెర పోతన యితని ననుసరించెనాయని యనవలసిన భాగములును గలవు.

ఇందు గ్రంథాదినుండి—“ఆదినారాయణు నఖిల లోకేశు, భావించి కీర్తించి ప్రార్ధించి సేవించి, యభిమత సిద్దిగావింప"—అనువఱకుఁగల ధ్యానయోగమును జదివి నచో నీ గ్రంథకర్తకుఁగల యోగాభ్యాస విధానము సద్గురు కృపాజనిత సత్పద్ధతి యెంతయు విశదము కాగలదు. ఇందు యోగశాస్ర సారమంతయు నిమిడియున్న దనవలయు. గొప్ప భక్తుఁడనియు, యోగియనియు నీతనిఁ గీర్తింపవలయు. లేక యున్న నింతటి గ్రంథమును ద్విపదగా రచించి జనరంజన మొనరించుట కనువు పడునా ? ఇష్టదేవతాస్తుతిలో శారదను, వాల్మీకిని, వ్యాసమహర్షిని, శుకబ్రహ్లాను మాత్రమే వినుతిచేసినాఁడు. పూర్వకవులనుగాని, తత్కాలమంధలి కవులెనుగొని పేర్కొనలేదు. ఎవరిని బేర్కొనిన నేమి తన పేరు తెలియునోయని తలంచెనో - ఆత్త జ్ఞాని యగుట తన పేరు ప్రకటించుకొనుట తగదనుకొనెనో? తన ప్రభువుల యెడ నపచారము చేసినట్లుగా నెంచెనో ? ఇదియున్లు గాక మీఁదు మిక్కిలి తనకుఁగల ప్రభుభక్తిని బూర్ణముగా వెలయించి ధన్యుఁడైనాఁడు.

అందందు వర్ణనలు యుక్తియుక్తముగ హృదయంగమముగ ఔచిత్యముగ నున్నవి. వీని నన్నింటిని బ్రత్యేకించి యిందుదాహరింప గంథ విస్తరభీతి మానితిని. పాఠకులే చదివి యానందింతురని మనవి. కవి "అసమాన లలిత శబార సంగతుల. భావనల్నిండ" నని తాను బూనినరీతిని గ్రంథరచన సంపూర్ణముగఁజేసే కృతకృత్యుఁ డైనాఁడు,

గ్రంథకర్త యింతటి యత్కృష్ణ గ్రంథమును ద్విపద కావ్యమునఁ బ్రథమ శ్రేణి నాశ్రయింపఁ దగినదానిని రచించి, తన కులగోత్రములను, స్థలాదికమును దెలు పక పోవుట తనకుఁగల ప్రభుభక్తియే ప్రధానకారణమని మాటిమాటికిఁ దలంపఁ దగును. ఈ గ్రంథము పట్టణములమాట యటుండఁ, గోడిగూసిన ప్రతి గ్రామమునం దును గల దనుటకును, బురాణ కాలక్షేపముగ నిదియే యా దృతిపాత్రమైన దనుట కును, బొమ్లలాట లాడువారును నిందలి కథాభాగములనే శ్రావ్యముగఁ బాడుచు నభిన యించి పేక్షకుల నానందరస సాగర నిమగ్నులఁ గానించుచున్నారనుటకును, నీగ్రంథము నకుఁగల మహిమ నిరుపమాన మని వేఱ చెప్పవలయునా ?

కవి యిందు శ్రీ మద్దామాయణమునలేని, జంబుమాలి వృత్తాంతము, కాలనేమి కథ, సులోచనా చరిత్రము చదువ చదువఁ బాఠకులకు, శ్రోతలకు పరవశత్వమును గలిగించుచున్న వనుటలో వింతలేదు. ఇం దాభాగ మని యీ భాగ మని చెప్పఁబనిలేక సర్వత్ర హృద్యముగ నున్నది.

ఈ గ్రంథమును సరిచూచి (ప్రాఁతతప్పల పుస్తకమును దిద్ది) యొక పీఠిక వ్రాసి యిమ్లని కడప రాయలు అండుకో వారు కోరగా సశక్తుడనయ్య, నిజమాడిన నిషురము ప్రాప్తించు నని యెఱిఁగియు, నాకుఁ దోఁచిన భావములను నిశ్శంకముగా వ్రాసి యిచ్చితి. తప్పలు పండితులు మన్నింపుఁడు, గ్రంథ విషయమున నెక్కుడుగ వ్రాయవలసిన యంశము లుండియు c బ్రికృతము నియమితుఁడనై విరమించితి. రాఁ టోవు ముద్రణమున మరలఁ గొంత యవకాశమునుబట్టి విన్నవింతు. భాషా సేవకై పూనిన యీ రాయలు అండ్ కో వారి యుద్యను మునకుఁ దోడ్పాటుచూపుట తెలుఁగు దేశమువారి సత్కృతి. వీరికిని, బాఠకులకును శ్రీ రామచంద్రుఁ డాయురారోగ్య భాగ్య ములఁ జేకూర్చుఁగాక ! .

వశంవదుఁడు

కావ్యపురాణతీర్థ, విద్వాన్,

జనమంచి వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశర్మ

శ్రీ   శ్రీ   శ్రీ

శ్రీ లలితా విలాసము

విరోధి వత్సరాది.