రంగనాథ రామాయణము/కిష్కింధాకాండము

వికీసోర్స్ నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు


శ్రీరస్తు

శ్రీ రంగనాథ రామాయణము

కిష్కింధాకాండము

శ్రీరాముఁ డయ్యెడ శీతలవారి . వారిజోత్పలకైరవంబుల నొప్ప
పంపయు మధుమాసఫలితత_తీర - చంపక సహకారచారు కాంతార
సంపదయును జూచి జానకీవిరహ - కంపితుం డగుచు లక్ష్మణున కిట్లనియె.
"సౌమిత్రి ! యీపంప సకల నిలింప - కామినుల్ జలకేళి కరము గాంక్షింప
నొప్ప నీసరసితో నుపమాన మరసి . చెప్పంగ శక్యమే శేషాహికైన ?
ననుకూలమలయాని లాహతిదీన - జనియించుఁ బో బిందుసరము లెన్నైన
దీనిమహ_త్త్వంబు దెలిసినచోట . మానసంబును నణుమాత్రంబు শত ঠে ?
పావనజీవనాస్పద మైన దీని - కావేల్పడియ యైన సమంబె ?
యున్నాళికస్ఫురితోరుకర్షికల - దిన్నగా విరిసిన తెల్ల నెత్తమి
మరకత స్తంభనిర్మల హేమకుంభ - భరితాతపత్రమై పార్శ్వద్వయమునఁ 10

దేటిజెక్కల గ్రమ్లు తెమ్లెరవలన - నూటాడుతరగల నుయ్యాల లూగు
విప్పారు తెక్కల వెలయు రాయంచ - లొప్పారఁగా వైచు నుభయచామరము
లింపొంద నీపంప యీక్షింప నొప్పె - శ్రీపూర్ణపట్టాభిష్క్రుని కరణి
నామని జవ్వనం బలరినరుచుల - చేమించు చిన్నారి చిగురుమానికపు
సౌమ్లులు దాల్చుచుఁ జట్టును గ్రమ్మి - కొమ్ల లీనిద్దంపు కొలఁకుదట్టమున
నిక్కి నీడలు చూచి నిజవిలాసముల - కొక్కింత యూదల లూఁచుచoదమునఁ
గొండొక గాలిసోఁకుల తుద ల్గదల - నొండొరుఁ బొగడుచు నున్నచందమునఁ
గీరశారిక లర్థిఁ గెరలు నిచ్చోటి - తీరవనీవాటి దృష్టింప నిపుడు
తాపంబు మరుని ప్రతాపంబు కరణి . దీపించె నా మేన ధృతి నటు గాన
సౌమిత్రి 1 యిది వనస్థలి గాదు చూడఁ . గామునియాయుధాగారంబు గాని 20

చింతింప నివి మూవిచిగురులు గావు - కంతుని క్రొవ్వాడి కత్తులు గాని,
భావింప నివి పూవు బంతులు గావు - భావజాతుని వాడి బాణముల్ గాని,
యీయెడ భృంగరుంకృతు లివి గావు - డాయుమన్మథుచాపటంకృతు ల్లాని.
వర్ణింప నివి పికధ్వనులుగా వతను - కర్ణకఠోరహంకారము ల్లాని,
యటు గాన నావంటి యంగనారహిత - లెటువలె వేగింతు రీకాననమున

190 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ఐ ము ద్విపద

గలకంఠ కలకుహూకారనిస్వనము - చెలఁగించు వనము గర్జిలు ఘనాఘనము గులుకుపుప్పొడి మించుఁ గ్రోక్కారు మించు - దలిరుగొమ్మలు శక్రధనువులయనువు వసుధ రాలెడివిరుల్ వర్జోపలములు - ముసరతేనియసోన మించినవాన గా నొప్పచు వసంతకాలంబుఁ జూడ - వానకాలముఁ బోలి వసుధ నొప్పియును జిగురాకు శిఖలతోఁ జిట్టాడు తేటి . పొగలతోఁ బొగడపుప్పొడిబూదితోడ 30, బూరుగుపూవు నిప్పకలతో నెగడి - యారయ విరహుల కగ్నియై నిగుడి కంత ప్రతాపాగ్నికంపెను గడగి - యెంతేని నాచిత్త మెరియింపఁ దొడఁగె. వేమిచేయుదు ? నింక నెట్లు వేగింతుఁ ? - గామినీమణి సీతఁ గాంతు నెన్నటికిఁ ? బంపాసరోవరప్రాంతకాంతార - సంపదతోడ వసంతంబుగూడి, చెలువైన చందాన సీతతోఁ గూడఁ - గలుగునే నాకు నొకానొక నాఁడు ? ఈపంపలోఁ దమ్లు তk జూచినట్లు l.... భూపుత్రివదన మెప్పడు చూచువాఁడ ? విందు మీననిహార మీక్షించినటుల - నిందువదన చూపు లెప్పడు చూతు ? జలపడు లిచ్చట జతగూడినట్లు - జలజాక్షి నెన్నఁడు జత ఁ గూడువాఁడఁ ? దేటి యిచ్చటఁ దమి తేనె గ్రోల్కరణి - బోటికెమ్లోవి నెప్పడు గ్రోలువాఁడ ? నెక్కడి తలపో(త ? లెక్కడి సీత ?.యెక్కడ వెడ సేఁత ? లివి యెట్లు పౌసఁగుఁ ? దమ్లుఁడ ! నీవయోధ్యకుఁ జను మింక - నెమైనఁ బ్రాణంబు ඕcඡ నిల్పఁ జాల ;" నని యనాథుని క్రియ నందంద వగవ - విని లక్షణ్ణుఁడు రామవిభుఁ జూచి పలికె. *నిది యేమి రఘురామ ! యెల్ల లోకములు - ముదలింపఁ బురుషోత్తముఁడ వైన నీవు. ఈ మోహశోకంబు లేల తాల్చెదవు ? - కామిని వంచనఁ గైకొని చనిన - రావణుఁ జంప నారంభంబు సేయు - మీ' వని తెలుపుచో నెంతయుఁ § గను పెంటి యొలుఁ గిచ్చె గబ్బుల్గు పలికెఁ - గనుఁగొని తచ్చెలి కలయంగ రొప్పె, చేకొని చిఱుత దాజేరువ బెట్టె - గైకొందు చెలి నని కలయంగ రొప్పె ; నెల్లెడ శుభములు నిత్తు మీ కనుచు - బల్లి దీపంబుగాఁ బలికెఁ బో చెవికి భానుపై వామాక్షి పరుసనియెలుఁగు - యాని యించుక చెవి యెంతయు రొప్పె. దనయాత్త గడు మెచ్చి తమ్లునిఁ జూచి - యినవంశ వల్లభుఁ డిట్లని పలికె. 50. *వనచరాధీశుండు వడి నేగు దెంచి - ఘనభ_క్తి మనలను గలయంగఁగలఁడు కలు రావణుఁ డాజిఁ గూడును సీత - నేలదు లోకంబు లెలమి ధరింప" నని రామసౌమిత్రు లధికసంతోష - మును బొంది సుఖగోష్టి ముదమందుచుండ నాలోన సుగ్రీవుఁ డాఋష్యమూక {- శైలసానువులందుఁ జరియించుచుండి యాపంపచేరువయం దున్నరామ - భూపాలు లక్ష్మణుఁ బొడఁగాంచి వెఱచి యుచలంబుపైకి గుండనక చెట్టనక - కిచకిచధ్వనులతోఁ గిచకొట్టుకొనుచు నెగఁబ్రాకి యెక్కుచో నేకాంతమందు . నగచరులకు వారి నటచూపి చూపి. కాకావ్యము ' కి షి), 0 ధా కా ం డ ము. 191. -ബ് تبتیت کی استعماختـیات==

  • విలు పూని యిద్దఱు.వివిధశస్త్రాస్ర - కలితులై యదె పంపకడ నున్నవారు - : వినుఁ డిందుఁ బ్రచ్ఛన్నవేషులై వాలి - పనుపున మనలఁ జంపఁగ వచ్చినారు కాదేని మునులకు ఖడ్లతూణీర - కోదండశరముల గొడవ యేమిటికి ? 60。 వినుఁడు పావను లైన వీరివేషములుఁ - గనుగొని నా బుద్ధి గలఁగుచున్నదియు నెక్కడి కైనను నేగుట కార్య - మిక్కడ నుండుట యిది బుద్ధిగాదు" بl ఆనుచు మంత్రులతోడ నాడువాక్యములు - విని హనుమంతుండు విమలుఁడై పలికె. 46.పూని వీరలఁ జూడఁ బుణ్యమానసులు - గాని కానేరరు కపటమానసులు. ఆ రవిచంద్రులో యన నొప్ప వీరు - కారుణ్యపురుషులు కడువిచారింప

నేరూపమున వచ్చి యిం దున్న వారొ ? - వీరి పెం పెఱుఁగక వెఱవ నేమిటికి ?* ననిన సుగ్రీవుఁడు హనుమంతుఁ జూచి - విను వాలిపనుపున వీర లిచ్చటికిఁ జను దెంచి రనుశంక జనియించెఁ గానఁ . గినిసి యేవేళ నే కీడెంచు నొక్కొ 2 తన పగతుని నమ్లఁ దగ దటుఁగానఁ - జని నీవు వారలఁ జతురత ఁ గదిసి ඩී ‘ජීෆ వచ్చికో వీరి లో తెఱఁగి . వీరితో భాషించి వే వేగ వచ్చి 70; - : శ్రీరాములవద్దికి హనుమంతుఁడు వచ్చుట : سے పవనజ ! నాలోని భియ మెల్ల మాన్పు" - మవిరళగతి నేగు మని వీడుకొలిపి యలమెడుభీతిమై నందుండ వెఱచి - మలయాద్రి కటువోయె మంత్రులు దాను. ఆత్తఱి హనుమంతుఁ డతిశార్యవంతుఁ - డు త్తమగుణశీలుఁ డురుబాహుబలుఁడు ఖరకర తేజండు కమనీయమూర్తి - తరుచరులకురక్ష ధర్దార్ధమోక్ష యతులకు గురుభక్తి యభినవయుక్తి - శ్రుతకీర్తి యంజనా సుతుడు తావేడ్క, నమరలోకమునకు నావాలిఁ బనుప - రమణమై సుగ్రీవురాజ్యంబు నిలుప వావిరి సురులను వరభ_క్తిఁ ట్రోవ - రావణు జయలక్ష్మీ రామున కొసఁగ సవనిజఘనశోక మంతయు మాన్ప - రవిసూను మన సెల్ల రాణింపజేయ వచ్చెనో ? యనఁగ నవ్వనచరేశ్వరుఁడు - అచ్చుగా నాగిరి నల్లన డిగ్గి 曾 వటువేషధారియై వాయునందనుఁడు - అటు పంపకడకుఁ దా నర్ధితోఁ బోయి 89 యనుపమంబగు శూన్య హస్తంబుతోడ జనిమహాత్తులఁగానఁ జనదటుగాన నలరామునకు నియ్య నర్ఘ మైనట్టి - ఫల మొక్క టపుడు చేపట్టి వేడుకను అరుదెంచు ననిలజు నపుడు తాఁ జూచి - ధరణీశుఁ డిట్లనె తమ్లునితోడఁ 46గనకపువన్నెయుఁ గర మొప్పముంజి - ఘనరత్నకుండల కలిత కర్ణములు నురుతరహారంబు లొంటి జన్నిదము - కర మొప్ప గోచియుఁ గరకంకణములు నుపమింప నరుదైన యొప్పల నొప్ప - గపిరూపు మనుజుఁడు గైకొనె నొక్కొ- ? ఈరూపు రేఖయు నిలఁ గోరి రుద్రుఁ - డారూఢిగా నితఁడై పుట్టినాడొ ? o గాక యీ వసుధపై ఁ గపిమాత్రమునకు - బ్రాకటంబుగ శుభప్రభ యేల గలుగు ?" 192 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నని యిట్లు కొనియాడునవనీశుఁ జూచి - తన మేను పులకించి తడయక వచ్చి యురుమతి సీత శిరోరత్న మెలమి - గురుతుగాఁ దెచ్చి గ్రక్కు-న నిత్తు నన్న 90 కరణి నా ఫలము రాఘవమహీపతికి - గరిమెతో కానుకగా సమర్పించి నీవ శరణ్య ! మీదృష్టి నకాసో కె . నైనవి నాభూషణావళు లింక ಸೆನು గృతార్థండ 1 యేను ధన్యుండ - నేను మీభృత్యులడ ; నెలమితోడుతను " నని పల్కి “హనుమంతుఁ డను పేరివాఁడ - నినతనూజుని మంత్రి నే వాయుసుతుఁడ నాంజనేయుఁడ భిక్షకాకృతి నిపుడు - నంజక మీచంద మరయ వచ్చితిని. వినుఁడు సుగ్రీవుఁడు విశ్రుతకీర్తి . వనచరులకు రాజు వరబలాధికుఁడు భాను సూనుఁడు బృహద్భాను తేజండు - మానభూషణుఁ డసమానవిక్రముఁడు ఆన్న యూవాలిచే నషహృతరాజ్య - ఖిన్నుఁడై యిప్ప డిగ్గిరి నున్నవాఁడు ఆర్తుఁడు మీసఖుఁడై యుండఁ జేయ - ಸೆಲ್ಸು' నావుఁడు రామనృపుచిత్త δω βς ή కరమర్ధి రామలక్ష్మణులకు ప్రెక్కి- . కరములు ముకుళించి కడుభక్తిఁ బలి కె. 100 నవని నింద్రోపేందు ల నశ్వినులు #-ị రవిచంద్రు లన రూపరమ్యతతోడ నెగుబుజంబులతోడ నిందుబింబంబు - నగు మొగంబులతోడ నళినపత్రములఁ దెగడుకన్నులతోడ దివిజులు మెచ్చి - పొగడు విక్రమ కళాభుజశ_క్తితోడ నరుదైన రాజచిహ్నములతో మీఱు - వరచాపహస్తులై వచ్చిన వారు భూరితపో వేషములు మీకు నేల ? - మీ రెవ్వ ? రిచటికి మీరు రానేల ?” యని సుధామధురవాక్యంబుల నధిక - వినయ ధేయుఁడై విన్నవించుటయు నతనివాకుృద్ధికి నతనిబద్ధికిని - నతని చమత్కృతి కతని యాకృతికి నతనిమనః ప్రీతి కతనినీతికిని - మతి సంతసిల్లి రామక్షితీశ్వరుఁడు దమ్లునిఁ జూచి “యూతని నట్లు వలుక - దమ్మిచూలికిని నాతనివధూమణికిఁ దగుఁ గాన నొరులకుఁ దరమె వ్యాకరణ-నిగమ శాస్త్రంబు లన్నియు నేరఁబోలు;110 నితనిసల్లాపంబు లిత నిరూపంబు - నతులలక్షణలక్షీ తాను రూపంబు. ఇటువంటిదూత నా కి పు డబ్బెనేని - ఘటియింపకున్నె మత్కా-ర్యంబులెల్లఁ 2 గావున మత్కార్యగతు లీతనికిని - గోవిదాత్త్మక 1 పూసగూర్చిన రీతిఁ జెప్ప మేర్పడ" నన్న శ్రీరామతముఁ - డిప్పడు ప్రియమంది హనుమంతుఁజూచి మన్నదముల మిజ్వెకుకులుల - మీమహాత్తుఁడు రాముఁ డేను లక్ష్మణుఁడ مة ، ء. దశరథరాజనందసుల మిద్దఱము - దశరథుపనుపునఁ దపసులై వచ్చి దండకావనమునఁ దవిలి వర్తించు - చుండ రాముని డివి నుర్వీతనూజ మము డాఁగురించి దుర్తదుఁడు రావణుఁడు-క్రమ మేది కొనిపోయెఁ గపటమార్గమున వానిపోయినజాడ వదలక వెదకి - కానలనడుమ నొక్క-ట వచ్చి వచ్చి బరి సుగ్రీవుని చరితంబు చెప్పఁ - బ్రబలుఁ డాతఁడు మాకు బంటుగాఁ గోరి 120 కావ్యము కి షి - 0 ధా కా 0 డ ము 193

; హనుమంతుఁడు తనజన్మ ప్రకార మెఱిఁగించుట :[మార్చు]

వచ్చితి మిచటి ; కెవ్వఁడవు నీ వింక - నచ్చగా నెఱిఁగింపు మనఘ ! నీ తెఱఁగు" ననవుడు హనుమంతుఁ డారఘుకులులఁ . గనుఁ గొని మ్రొక్కి- తక్కక విన్నవించె; *నెలవిు మాతల్లికి నెలమి జన్మించి - వలనొప్ప నొకకొన్ని వర్షము ల్చనఁగ నొక కారణమునకై యొక బ్రహ్లాగూర్చి - ప్రకటితమతి నేఁదపంబు సేయఁగను పరికించి సరసిజభవుఁ డేగుదెంచి - "వరము వేడు" మటన్న వలగొని మ్రొక్కి వేవేలువిధముల వినుతులు చేసి - "యోవిమలాత్త ! యీయుర్విపై నాకు గతిమోక్షకామ్యార్థకారణంబులకుఁ - బతి యెవ్వఁ డతని నేఁద్రార్థించి కొలుత్రు* నని విన్నవించిన నజ్జసంభవుడు - తనమనోవీథిని దలపోసి చూచి 66 యొనరంగ నీ మేనియురుభూషణములు - కనుగొన్నయాతఁడె గతియును బతియు ధాతయు మన కిష్టదైవంబు సకల - భూతజాలములకు భువి కెల్ల క_ర్త 130 నతఁ డెవ్వఁ డనిన వాఁ డతఁడె విష్ణుండు-అతఁడె నీగతి యని యది యాత్త దెలియు" మని బ్రహ్ర చనియె నే నదియును గాక - ఘనబుద్ధి జరియింతుఁ గలయ లోకముల భూపాలతిలక ! నాభూషణావళులు - దీపించc గానరు దివిజ లందఱును మఱియును సౌమిత్రి మారుతిఁ జూచి - తెఱఁగొప్ప నతనితో ధీరుఁడై పలికె. *విసు రాఘవుఁడు లోక విఖ్యాత సత్వుఁ డనుపమదివ్యాస్త్ర డతులసాహసుఁడు కరుణా పయోధి యగాధమూ నసుఁడు . శరణాగతత్రాణ సద్ధర్మపరుఁడు జగదేకనాథుఁ డశరణశరణ్యుఁ - డగణితగుణగణ్యుఁ డధిక తేజండు అతిలో కవిక్రమం డతి సత్యవాది - హితుఁడనై బంటనై యేను వ_ర్తింతుఁ. గావున రాఘవ పాలమణికి - さ వసాధ్యంబులు లెక్కింప నెందుఁ గుటిల రాక్షసుఁ డున్నగుఱుతు ము న్నెటిఁగి - యిట సీత సాధింప నేము చాలుదుము ఆలపు మై నేకాకు 한 పోవఁ దగదు . దల పోయ నిది రాజధర్మంబు గాదు గా న నీసుగ్రీవుఁ గైకొను తలఁపు - మానవాధీశ్వరు మదిలోనఁ గలదు ఇట మీద నీకార్య మేవెంట నైన - ఘటియింపు" మనవుడు కరువలిసుతుఁడు నెఱయ సంతస మంది నిజమూ_ర్తిఁ జూపి - మణి తన్ను రామలక్ష్మణులు మన్నింపఁ దను గృతకృత్యుఁ గా దలఁచె నా బలులు - వనచరరాజునె వరుస నెన్నుచును గనుఁగవ హర్దాప్రకణములు దొరుగఁ - గొనియాడి కొనియాడి కోర్కె దీపింప మనమున సంతోషమగ్ను లై యపుడు - అని లజు వీడ్కొల్ప నతిసంభమమున నరిగి రాఘవులవృత్తాంత మంతయును - దొరకొని సుగ్రీవుతోఁ జెప్పఁదొడఁగె. “రమణీయమూర్తులు రామలక్ష్మణులు - కమనీయగుణములు గలిగి వర్తింతు జగతిపై నతిశోకసాగరమగ్నుఁ - డగు నీకు రఘురాముఁ డను తెప్ప దొరకె ; 150 బ్రదికితి సుగ్రీవ i పగయెల్లఁదీతెఁ ; దుదముట్టఁ గలిగె సంతోషంబు నీకు 1 3 194 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నాదశరథపత్తుఁ డాసుచరిత్రుఁ . డాదయాపరమూ_ర్తి యాసత్యవాది యా మహాభుజశాలి యామహాబలుడు - శ్రీమహావిష్ణుండు శ్రీనివాసుండు ఆపుణ్యనిధి రాముఁ డట నీకుఁ గర్త - నీపుణ్య మే మన నేర్తు సుగ్రీవ యామహాత్తుఁడు తండ్రి యానతి దండ - కామధ్యమున నుండఁగా దశాననుడు దనదేవి వ్రుచ్చిలితనమున నెత్తి - కొనిపోవ వాని మార్కొని త్రుంచి వైవఁ జింతించి నీతో డి చెలిమి వాటింప - నెంతయుఁ దలపోసి యేతెంచె నిటకు" ననిన సుగ్రీవుండు హర్షంబు నొంది - యనిలనందనుఁ జూచి యర్ధితో ඝච්.පී.ද. 4బవనజ ! నాలోని భయ మెల్ల నడఁగెఁ ; - దవిలి యేఁజేసిన తప మెల్లఁ బండె. నలవడ నాకు నీయట్టియంజనము - గలుగుట 6 గంటి రాఘవనిధానంబు 160 గలఁగక నీవంటి కర్ణ ధారుండు - గలుగ నీ శోకాబ్ది గడతేరఁ గంటి. గడ(కతో ఋశ్యమూకమునకు వారిఁ - దోడ్జెచ్చి నాలోని దుఃఖంబు మాన్పు స్ట్లోని ” మ్లనవుడు వాయుపుత్రుండు వోయి - నెమ్రితో రఘురామనృపతికి ప్రెక్కి“దేవ ! సుగ్రీవుండు దేవరసఖుఁడు - దేవ ని న్దర్శింపఁ దివురుచున్నాడు విచ్చేయుఁ" డని విన్నవించిన రాముఁ - డిచ్చలో హర్షించి యింపు సాంపొంది హనుమంతుఁ గొనియాడి యతిపుణ్యలగ్న - మున హనుమంతుని మూపులమీఁదఁ దనతమ్లుఁడును బాను దగ ఋశ్యమూక - మున కేగి యానందమును బొందె ; నపుడు హనుమంతుఁ డంత నేకాంతంబునందు - మనుజేశ్వరులఁ బెట్టి మలయాది కరిగి శ్రీరామదర్శనోద్దీపు సుగ్రీవుఁ - జేరి "నీకోరిక చేకూజె నింక రా దేవ వచ్చిరి రామలక్ష్మణులు - ఆదట ఋష్యమూకాద్రికి" ననుడు 170 నినతనూజుఁడు ప్రీతి నిచ్చలో నుబ్బి - మనుజవేషముఁ బూని మకుట కేయూర ఘనతర శృంగారకలితుఁడై మగిడి - తన మంత్రులను దానుఁ దడయ కేతెంచి డక్కినభ_క్తితో డాసి రామునకుఁ - జక్క సాగిలి మ్రొక్కి- సంప్రీతి よS"Q& ముకుళితహస్తుఁడై ముందఱ నున్న - నకలంకు సుగ్రీవు నధిపతిఁ జూచి యాలింగనము చేసి యప్పడిట్లనియె - నాలోన దరహాస మమృతమై తొరుగ 4నీవాయుపుత్రుచే నినసుత ! యేను - నీవిక్రమంబును నీభుజాబలము విని ప్రీతి నొందితి వెఱవకు మింక - నెనసిన పగవాని నేనె చం పెదను నాకా ప్తబంధుండు నమ్మినసఖుఁడు . నీకంటె నొకఁడు గణింపఁగఁ గలఁడె ?" యని యూరడించిన నర్కనందనుఁడు - 68 నని చినబంటుగా నన్నుఁ గైకొంటి. దేవ 1 సీకారుణ్యదృష్టి నకా సోఁక - నేవెంట ధన్యుఁడ నేనె పో యింక 180 నలినా ప్తకులనాథ నాయట్టిబంటు - గలిగె నీ కటుగానఁ గడిమిమై నింకఁ దివిరి రావణుని వధించితిఁ గడఁగి - యవనిజఁ గైకొంటి నని నిశ్చయింపు" మని రామసు § పు లన్యోన్యభాష - లనలుసన్నిధిఁ జేసి యకలంకు లైరి. కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 195. అట నంగదుండు నుదంచితాంగదుఁడు . ఆటప్రాయముఁ గాఁగ నప్ప డావనుల గిరులను వెస వచ్చి క్రియ నాడుచుండి - యారామసుగ్రీవు లన్యోన్యముగను నెన్నఁగా ననలు సన్నిధిఁ బల్కు పల్కు - లన్నియు విని వచ్చి యాతారతోడ విన్నవించిన మది వేగుచు నుండి - కొన్నిదుశ్శంకలఁ గుందుచునుండె. నపు డర్క_సుతునకు నారాఘవునకు - విపులభూరుహ శాఖ విఱిచి వాయుజుఁడు -: సుగ్రీవుఁడు జనకజతొడవు లిచ్చుట : كسه ఆసనంబును వైవ నందుఁ గూర్చుండి - యాసక్తిఁ బరిణామ మరయుచున్నంత నహిమాంశునందనుం డంత రాఘవుల - గుహ లోపలికిఁ దోడుకొనిపోయి ప్రీతి భూమిజ మును వైచిపోయిన తొడవు - లా మెయిఁ గొని తెచ్చి యప్ప డిట్లనియె. దనుజుండు నీదేవి ధరణీతనూజ . వనసీమలోపల వంచన మిమ్లు గను(బ్లామి గగనమార్గంబున నెత్తి Sగాని పోవఁ బోవ నీకొండపై మమ్లం గనుఁ గొని మిముఁ బెక్కు_గతులఁ జీరుచును.జినుఁగుపయ్యెదకొంగుఁ జించి బంధించి తనతొడవులు పైచి తరలాక్షి పోయె" - నని చెప్పి యిచ్చిన నధిపతి చూచి మున్నుగా వగలను మున్నీట మునిఁగి - కన్నీట నా సౌమ్లు కసపెల్లఁ గడ(గి యందంద యురమున నాభూషణములు - పొందించి పొందించి భూమిజఁ దలఁచి పెలుకుఱి లక్ష్మణుఁ బేర్కొని పిలిచి - పలికె దిల్కలఁ దొట్టుపాటు రెట్టింపఁ "గంటె లక్ష్మణ 1 సీత కైసేఁతలెల్ల - మంటిపాలయ్యె నిమ్లాడ్కి నేమందుఁ నీతొడవులు వైవ నేమి కారణమొ ? - యీ తొడవులతోడ నేమైనయదియొ * 200 యది నాకుఁ బ్రాణనాయకి యైనసీత - కుదురు నిండిన గబ్బిగుబ్బలమీఁదఁ బాయని యీజిల్లు పయ్యెదచీర - కీయవస్థలు వచ్చె నే మనవచ్చుఁ ? బన్నీట నా పాదపద్మముల్ గడిగి - యున్నతిఁ దడియొుత్తు నొప్పగ దీన సురటి గావించి భాసురలీలతోడ - భరితశ్రమాంబువుల్ పలుచగాఁ జేయు మెఱుగారు మైదీగ మెఱయు చుండంగ - మఱియడుగులకును మడుగులు వైచు" నని యని శోకించు నత్రులు నించు : - ననయంబు మూర్ఛిల్లు : నంతలో దెలిసి ప్రియ భక్తి వినమితగ్రీవు సుగ్రీవు - నయత నాథుడు రఘునాథుఁ డీక్షించి “నాదేవిఁ గొనిచన్న నాకేశవైరి - యేదేశమున నుండు ? నెద్ది పురంబు ? చెప్పమా సుగ్రీవ 1 సీత సాధింతు - నిప్పడ దైత్యుని నే పడగింతు ;" నా విని యారవినందనుం డనియె - "దేవ యాద్రోహి మందిరము నే నెఱుఁగ 210 నెఱుఁగకుండిన నేమి ? యిటమీఁద వాని - నెఱుఁగు తెఱం గెల్ల నేను గావింతు నీవెశోకము మాని నిశ్చలదైర్య - భావగుణాస్పదపరుఁడవు గమ్లు అతిపరాక్రమశాలి యగువాలిచేత - హృతకళత్రుఁడు నయ్య నేనింత వగవ .నాపద యనువార్షి నాత్తదైర్యంబు . దేవ ! సేతునరుండు దెలిసి మైనుండు 196 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద మావంటిప్రాకృతమనుజులయట్ల . నీవును శోకింప నీతియె ? దేవ ! " యనుడు సుగ్రీవునియా ప్తవాక్యములు - విని ధీరుఁడై రఘువీరుఁ డెంతయును *ఇంతి వోయినజాడ నెఱిఁగిన పిదప - నంతరంగంబున నడలుచు ను నికి మగపాడి గా ' దని మది నిశ్చయించి - జగతీశుఁ డంతట సంతాప ముడిగి సరసిజాననఁ బూని సాధించుపనికి ( - బరికించి మును వీని పగదీర్తు ననుచు మీనాక్షి తొడవు సౌమిత్రిచే నిచ్చి - భూనాథుఁ డట నర-పత్రు నీక్షించి 220 * యూపదమున సఖుఁ డై నట్లు చుట్ట . మా పాటి గా నేరఁ డారసి చూడ గుణవంతుఁ డైనను గుణహీనుఁ డైన-గణి యింప సఖుఁడె సద్గతి యండ్రు బుధులు గావున నీచెల్లి గలిగిన నాకు - నే వెంటఁ గొదవ లే దిది నిశ్చయంబు నీపత్నిఁ గైకొని నినుఁ జంపఁ గోరు - పాపాత్తు డగు వారిఁ బరిమార్త నిపుడు అన్నదముల మైత్రి నలరుటకంటె - నుస్నదా సౌఖ్యమా యొురి పెకు మాని యుగచరాధిపుఁడ నీయన్నకు నీకుఁ - బగ మైనవిధము దప్పక చెప్ప" మనిన 46 నోరామ ! వాలికి నొగి నాకు నైన Io. పై రానుకథనంబు వర్ణింతు వినుము కడఁగి మంథరగిరి కవ్వంబుఁ జేసి - తడయక వాసుకి దరిత్రాడు చేసి మమ్లు దేవత లెల్ల మన్నన సేయఁ - గ్రమ్లినఁ దెలిసి మై ఘనభుజాబలము, వాలియు నేనును వడి నొక్క వంక - వ్రాలితి మొకపంక వ్రాలిన వారు 230 సురగరుడోరగా సురసిద్ధసాధ్య - వరు లందఱును క్షీరవారిధిఁ దరుప గరళంబు పుట్టి లోకము ಲೆಲ್ಲ గాల్ప - హరుఁ డదియును మ్రింగ నచ్భుతం బనఁగ అళి) రంగ జ్యేష్టయు నం దుదయింపఁ - గలిరాజు దానిని కె కొనెఁ ప్రీతిఁ బ్రిస్తుతి కెక్కుచు బహుళంబు లైన - వస్తుచయంబు ల వ్వారిధిఁ బుట్టెఁ దమతమకోర్కె-కుఁ దగినవస్తువులు - అమరంగఁ గైకొని రందఱు ప్రీతి నలిఁబుట్టె నైరావతము మేషమహిష - ములు మకరక రేణువులు హయవృషభ మచి జనియింప నింద్రాదిదిక్పతులు - వివిధయూనములు గా : به سن که గైకొనిరి. మహనీయ సౌభాగ్యమహిమలు తనకు - సహజంబులై లక్ష్మి జనియింపఁ జూచి యామహాలక్ష్మీనారాయణుం డపుడు - కామించి తన దేవి గా గఁ గైకొనియెఁ. జంద్రుఁడు దేవతాసతు లుదయింప - నందలటిలో దార యనునాతి మాకు 240 దేవత లిచ్చినఁ దివిరి గైకొంటి - మావిధంబున మఱి యందఱుఁ దరువ జనియించె నమృతంబు సకలదేవతలు - ననురాగమును బొంది యాసుధారసము కామధేనువు కల్పకము లాదిగా ఁగ - సోమునిఁ గొని తమ చోటికిఁ జనుచు నమరులు మమ్లంప నర్ధితో వచ్చి - కమనీయపదమునఁ గాంతతోఁ గూడి కలసి యుంటిమి కొంత కాలంబుదనుక - అలరు సుషేణుని యనుఁగుఁగూఁతురును జెలువొప్పఁ బెండ్లియై చెలఁగు వేడుకల - వలనొప్ప రుమ గూడి వ_ర్తించుచుండ కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 197 يدع మాతండ్రి తర్వాత మంత్రులు పెద్ద - యీతఁ డంచును వానరేంద్రపట్టంబు వాలికిఁ గట్టి రా వాలియు నన్నుఁ - జాల మన్నన చేసి సంప్రీతి నడుప నతనికి బంటనై యహరహం బేను . బితృసమానుని గాఁగఁ జేర్తి సేవింతు నీరీతి నన్యోన్యహితులమై మెలఁగ - శ్రీరామ ! యొకనాఁడు చిరవైర మూని 250 తోడరినకడఁకతో దుందుభి గన్న . గొడుకు మాయావి య=ఫెూరరాక్షసుఁడు నడురేయి కిష్కంధనగరంబు బెదర - వడి నార్చి గర్వమర్వారుఁడై పేర్చి యని సేయఁ బిలిచిన నలుక దీపింప - ననుపమజయశాలి యగు వాలి వెడలి ననుఁగూడి యుద్ధసన్నద్ధుడై కడఁగి . తనమీద నడువ నిద్దఱఁ జూచి వాఁడు -: వాలి వూ యావితో యుద్ధము చేయుట: μακαπα" అని సేయ మది భీతుఁ డై పాటిపోయి - తనగుహ (జొచ్చిన దర్పించి వాలి యధికగర్వోద్ధతం డగు వానిఁ బట్టి - వధియించి వత్తు వచ్చునందాఁక నిచ్చట నేమఱ కీవు వేళొకఁడు - చొచ్చి రాకుండ నిచ్చో నుండు మనుచు గుహవాత నన్నుంచి గుహలోనఁ జొచ్చి . గుహలోన నొకయేఁడు ఘోరయుద్ధంబు కడఁకతోఁ జేయ రక్తము వెల్లి వెరిసి - యుడుగక గుహవాత నుబ్బినఁ జూచి కనుగొని యార్చురాక్షసుని యార్పులను - విని వాలి రాక్షసవిభునిచేఁ జచ్చె 260 నిచ్చట నే నుండు టెఱిఁగిన వెడలి - వచ్చియా దైత్యుండు వధియించు నన్ను నని నిశ్చయముచేసి యప్పడే పోయి . కొనివచ్చి యొకకొండ గుహవాత నునిచి యచ్చట వాలికి నటఁ దిలోదకము - లిచ్చి కిష్కింధకు నేను వచ్చుటయు వాలి వోయినతరువాత నీరాజ్య - పాలనంబున కీవె ప్రాప్తండ వనుచు వదలక మంత్రులు వానరరాజ్య - పదమున ననుఁ దెచ్చి పట్టంబు గట్ట వానరకులచక వర్తినై యేను - నూని రాజ్యము సేయుచుండితి నంత . మనుజేశ మఱి వాలి మాయావిఁ జంపి - ననుఁ జీరి చీరి యంతట గుహ నేను పెనిచి వైచినకొండ పిండిగాఁ దన్ని - చనుదెంచి నే లేమిఁ జాలఁ గోపించి కినుకతో మఱి వాలి కిష్కింధఁ జొచ్చి - తనకు నేఁ జేయు వందనము గైకొనక "యోరి తమ్లుడవని యూరడి నమి - పోరాడఁ బగరపై బోయినచోట 270. ననుడించి చనుదెంచి నారాజ్యపదము - గొని ప్రీతినేలుట కూడునే నీకు ? కడుఁ బాపబుద్ధివి గావున నిన్నుఁ . దొడరి చంపిన నాకు దోసంబు లేదు." అనవుడు నేవాలి యడుగుల వ్రాలి - వినయంబు భయమును వెలయ నిట్లంటి. “నొకయేఁడు మాయావియును మీరుఁ బోరఁ - బ్రకటించి రక్తపూరము గుహవాత వెడలిన భయమంది విపరీతబుద్ధి . వడిఁ బాటి యిచటికి వచ్చినఁ జూచి రట్టడిమంత్రు లీ రాజ్యంబు నాకు - గట్టి రింతియకాని కపట మే నెఱుఁగ నాకు మీయాగమనంబె శోభనము - నీకపిరాజ్యంబు నీవె కైకొనుము ് 198 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్వివద. మౌ విఁ దమ్లుఁడఁ గాని వాలి ! నీ కేను . సేవకుండ సుతుండఁ జెప్ప నేమిటికిఁ ? గరుణాఢ్య ! నాయెడఁ గల్ల గల్గినను - గరుణింపు" మని పెక్కుగతులఁ బ్రార్ధింప సంతకంతకు మండి యనుజునిపట్ల - నిం తేల యని మంత్ర లెంత దెల్పినను 280 ఆనయుఁడై నాపత్నియగురుమ ( బుచ్చు - కొని రాజ్యమును బుచ్చుకొని చంపఁగడఁగె వెఱచి యే కాకినై వెనుకొని వాలి . తరుమ భూలోక మంతయు నేను దిరిగి యేపటి పర తెంచి యిందున్నవాఁడ - నీ పర్వతము వాలి కెక్కరాకునికి" ననిన రాముఁడు వెఱగంది “యినా కొండ - యినతనూభవ ! వాలి కె బ్లెక్క-రాదు o వినుపింపు" మనవుడు వినతుఁడై నిలిచి - యినతనూజుఁడు ప్రీతి నిట్లని పలికెఁ. "డొల్లి దుందుభియను దుష్టరాక్షసుఁడు Lo బల్లిదుఁడై వరబలము రంజిల్ల ముల్లోకములు తన మొనకు భీతిల్ల - మల్లడియై కారుమహిషమై పోయి తఱిమి సముద్రుని తనతోడ ననికి - నఱమి పిల్చుటయు నయ్యంబుధి గలఁగి ఘనరత్నకోటులు కానుక లిచ్చి - తునియక బిల్లి నీతోను టోరాడ ఘనుఁ డైన వింధ్యాద్రి గాని యేఁ బూని - యని సేయఁజాలఁ బొ" మ్లనిన నేతెంచి జంభారిదో స్తంభసంభావితో గ్ర o దంభోళినైశిత్యదర్పభంగముల నతులశృంగముల వింధ్యాది - బోరాడ - నతిభీతుఁడై పర్వతాధీశుఁ డనియె 4నీసరివాడనే నిల్చి నీతోడ . నోసరింపక పోర నోర్తనే యేను నీలోకమున నిన్ను నెదిరి పోరాడ - వాలిన భుజశ_క్తి వాలికిఁ గలదు బిలియఁడై కిష్కి-ంధ పాలించు నతఁడు - కలహంబుపై వాంఛ గల దేని నీకు . =: వాలి దుందుభుల యుద్ధము : اسسسد నలఘువిక్రమ ! యింక నం దేగు" మనినఁ . జెలఁగి రాక్షసుఁడు కిష్కింధ కేతెంచి, విలయకాలాభీల వేళ గర్జిల్లు - జలదంబుగతి నార్చి సరిఁ దనతోడ నాలంబు సేయ ర"మ్లని తనుఁ బిల్వ - వాలి కోపించి వెల్వడి వచ్చి యార్చి దుందుభిగతి మ్రోయు దుందుభిఁ దాకి - యెందుఁ బోవఁగ వచ్చు నింక నీ"కనుచు శిలలు పాదపములు చెచ్చెఱ అువ్వి - తల ముష్టిహతులఁ గొందలమందఁ జేయ 800 వాఁడును వానరేశ్వరునివక్షంబు lo వాడికొమ్లులఁ గుమ్ల వాలి కోపించి అతి ఘోరుఁడై పేర్చి యచలంబు వైవ - గతిదప్ప నురికి రక్షసుఁడును వైవ గండశైలము బుచ్చి కపిరాజు వైవ - నొండొండఁ గొమ్లుల నో హరించుచును Hරි గ్రమికొని వాలి నదరంట ప్రేయ - తరిమి వృక్షంబునఁ దరువరుం డదవ మాటున నసుర క్రమ్లలు వచ్చితాఁక - మోట తా నెత్తుక మోదె నావాలి కదిసి కొమ్లులఁ జిమ్లఁ గపిరాజు నిలిచి . కదలనిముష్టివక్రంబునఁ బొడువ రక్క-సుఁ డొడువ మర్కటరాజుఁ బొడువఁ - దక్కక యిరువురు దర్పించి పేర్చి, కొనకొని నూతేండ్లు ఘోరయుద్ధంబు - మనువంశ వల్లభ 1 మఱి చేసి వాలి కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా ౦ డ ము 199 క్రేప్లరికియు బిడికిటఁ దోఁకఁ బట్టి - యెల్లెడఁ గుదియించి యెడపక త్రిప్పి వడి దూలి యసురయు వాపోవ వైవఁ . గడగి మర్మము గాంచి కడువడి బొడిచి బలిమిఁ గొమ్లులు పట్టి పడవైచి చంపి - తలకొన్న లావు మై తన్నెఁ దన్నుటయు ముక్కునఁ జెవుల పెూమున నెత్తు రొలుక - నక్కులిశాహతి నద్రియ S*తె నాయు గ్రడైత్యమహాకశేబరము - పోయి యోజనమాత్రమునఁ దూలి పడియె. గైరిక నిర్దరాకారంబు లగుచు - నారక్తకణము లయ్యద్రిపైఁ బడిన నారసి యిచట నిత్యము తపంబున్న - దారుణశ_క్తి మతంగుఁడు గినిసి యీపర్వతము వాలి కెక్కరాకుండ - శాపంబు గావించె జగదేకనాథ ! కాన నీ ఋశ్యమూకమునందు వెఱవ - కేను గా పుండుదు నెల్లకాలంబు కడగి యీదుందుభికాయంబుఁ బుచ్చి - పుడమిపై యోజనంబును బాఱవైవ వలనైన భుజశక్తి వాలికిఁగాని - తలపోయ నొరులకుఁ దరముగా దధిప ! గైకొని నీవంతకంటె దూరముగ - నీకశేబర మిప్ప డిట మీటకున్న 320 నెనసిన మీసత్త్వ మిచ్చ నేనవు".ననవుడు రఘురాముఁ డల్లన నవ్వి శ8యాదుందుభిశరీర మవలీల మీటి - సీదు సందేహంబు నేఁడు వాపెదను ఇనతనూభవ ! దాని నేర్పడఁ జూపు". మనవుడు సుగ్రీవు డర్టితో జూప ఘన మేరుమందరాకార మైయున్నఁ - గని కళేబరము దగ్గరకు నేతెంచి గొనకొని దాని గైకొనక నంగుష్ట - మునఁ బదియోజనంబులు మీటి వైచె ; వైచిన రఘురామువరశక్తి పేర్తిఁ - జూచియు నమ్లక సుగ్రీవుఁ డనియె, “నెలమిమై నిది వాలి మీ పెడునాఁడు - దల మైనరక్తమాంసములతో నుండు మనుజేశ ! నేఁ డస్థిమాత్ర మైయుండుఁ - గని నీవు మీటితి గాక యొక్కింత వడిఁ బేర్చ నీలావు వాలిలావునకుఁ - గడునెక్కు డని నమ్లఁగారాదు దేవ యతఁ డిదియునుగాక యలవొప్ప మీటు - క్షీతిధరంబులు పుట్టచెండులమాడ్కి- 330 జతరంబునిధులందు సంధ్యలు వార్చి - శితికంఠుపదముల శిరమర్ధి జేర్చు వాయువుకన్న జవంబు హెచ్చుగను - దోయధులన్ని దోడ్తో దాఁటివచ్చు వాలికి నిర్జరేశ్వర ! దంతి హేమ . మాలి కెవ్వరుసాటి మఱి యొండు వినుము ధరణీశ ! యియ్యేడు తాళ్ళను దొల్లి - వరశ_క్తియుక్తిమై వాలి బిడ్డెగసి కరముల నొక్కటిగాఁ గూడఁ బట్టి . తరమిడి వానిపత్రములెల్లఁ ద్రుంచు నడరి తాళంబుల నందొక్క పైన - వడిఁ గదల్పఁగ లేరు వాసవాదులును దలకొని యొకకోల తాళంబు లేడు . నిలువక గాఁడిపో సేసితి వేని వసుధేశ ! నీలావు వాలిలా వునకు - నసమానగతి కెక్కు డని నమ్ల వచ్చు ధరణీశ ! యీ సప్తతాళంబులొక్క - శరమునఁ దెగ వ్రేయు శౌర్యంబు గలుగు పురుషునిచే వాలి పొలియు నటంచు - నరయ నాకు మగుత్తుఁ డనుముని చెప్పె. "848 200 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నన విని రఘురాముఁ డల్లననవ్వి - "వనచరాధిప ! తాళ్లు వదలక చూపు” మనవుడు సుగ్రీవుఁ డా రాము వేగ - కొనిపోయి యాతాళ్ళగుఱు తెఱిఁగింప నశనిసం కొశమై యసదృశంబైన - నిశితాస్త్ర మరివోసి నిపుణుఁడై నృపుఁడు ముంచి యొక్క-టఁ దింక్లిముఖునాళ్ళత్రాళ్లు o దైంచినగతిఁ దాళ్లు తెగ నేయుటయును నవనిపై వక్రంబులై యున్న తాళ్లు - నవిరతంబుగఁ బడినవి గాడి పాలటి చేరువ గిరిదాఁటి చెచ్చెరుటి . ధారుణి దూరి పాతాళంబుఁజేరి యలయక తీవ్రత నమ్లహాశరము - తొలఁగక రఘురాము దొనవచ్చిచొచ్చె. నతులితం బగు రవ మాకాశవీథి . నతుల విమానంబు నందుండి పలికె, పరమాత్త ! యే సురపతికడ నుందుఁ - గరుణావ తనియెడు కన్నికఁ దొల్లి నిరతంబు దుర్వాసు నిందించుటయును - గర మల్లి శాపంబు గావించె నిట్టి 350 రూపమై ధరణీశ ! రూఢి నీకతన . శాపమోచన మయ్యెఁ జనియెద నింక " నని చెప్పి కరుణావ తమ రేంద్రుపురికి . జనుటయు రఘురాము శరము తా దూణ్ఁ జొచ్చినఁ గనుఁగొని సుగ్రీవు డప్ప (... ` డచ్చెరువును బొంది యూనంద మంది కసప్తపాతాళసంస_క్తమూలములు தும் సప్తాశ్వమండలాచ్ఛాదిపత్రములు నగుస_ష్టతాళంబు ల స్త్ర మొక్కటనె - తెగనే సె నాదు సందేహంబు వాయ వాలి రాఘవునిచే వడి ( జచ్చు నింక . నేలితి, లోకంబు లేలితిఁ, దార నేలితిఁ గపిరాజ్య మే" నని పొంగి - యాలోన కపివీరు లా నందమందఁ గమలా_ప్తకులనాథుఁ గాకుత్స్థుఁ జూచి - కమలా_ష్టసుతుఁ డంతఁ గరములు మొగిచి, *దేవ దేవరమూ_ర్తి ! దృష్టించి లావు - భావింప లేనైతిఁ బశుబుద్ధి ငြှိ ဗဲး నినజుండ నేను ; నీవినవంశ భవుఁడ ; - వని సమబుద్ధినై యపరాధి నైతి. 360 నీలోకమున కెల్ల నేలిక వీవు - పాలింపు నన్ను నీబంటుగా నేలు నాశత్రుఁ దెగటార్చి నారాజ్య మిచ్చి - నాశోక ముడుపవే నరనాథచంద్ర " యనవుడు సుగ్రీవు నతికృపాదృష్టిఁ - గనుఁగొని మన్నించి కాకత్ స్టుఁ డ నియో. 48చెచ్చెఱ నీవు కిష్కింధకుఁ బోయి - యచ్చట వాలితో నని సేయుచుండు మవలీల నొకకోల నావాలిఁ జంపి - ప్రవిమలకపిరాజ్యపదము నీకి త్తు, వెఱవక సుగ్రీవ ! వేగపొ" మ్లనిన - నఱలేనికడకతో నప్ప డుప్పొంగి నలుఁడు నీలుఁడు నంజనాతనూభవుఁడు - బలియుఁ డాతారుండు బలసి తో నడువ నాజికి సన్నద్ధుఁ 3. బల్మి మెఱసి - రాజిల్లు వెనక నారామలక్ష్మణులు వచ్చి కిష్కింధ కవ్వల నున్నవనము - చొచ్చి గూఢముగ నచ్చోఁ దన్నుఁ బనుప వడిఁ బోయి కిష్కింధవాకిట నిలిచి - యడరి సుగీ వుఁ డుదగ్రుఁడై యార్చి 370 -: వాలిసుగ్రీవులు పోరుట : سతడయక తనతోడఁ దగిలి పోరాడ - వడి నేగు దె మని వాలిఁ బిల్చుటయుఁ కావ్యము కి ష్కి O ధా కా 0 డ ము 201 గరిబృంహితంబు లాకర్షించి పెలుచఁ - గరివైరి కోపించుకరణి గోపించి శితికంఠుచరణ రాజీవాలి వాలి . కృతబంధరావణగ్రీవాలి యైన వాలి సుగ్రీవుని వడి వచ్చి తాఁకె - వాలిసుగ్రీవు లవ కవి క్రముల 3e3ch పూర్వపశ్చిమ సముద్రములు - బలువిడి పోరాడు భంగిఁ బోరాడ సమరూపసమగోప సమజవాటోప . సమసుప్రతాపులై జానుజం ఘోరు జత్రువక్షోనాభి జఘనదేశములు - చిత్ర వైఖరి నొంచి చిచి చెండాడ నాయెడ ధృతి రాముఁ డమ్లు సంధించి - యేయ నుద్యోగించి యిరువురఁ జూచి వదనముల్ రద నము ల్వాలము ల్బాహు , లుదరంబు లధకంబు లూరులు బరులు కక్షము ల్వక్షము ల్కా ప్తను ప్రేళ్ల - వీక్షలు శిక్షలు వేషభాషలను 380 జెక్కు- లు ముక్కు-ల శిరము లంసములు - పక్క-లు పిక్క-లు పాదయుగ్రములు కర్ణము ల్వర్ణము ల్క-రము లంగములు - నిర్ణయింపఁగ నొక్క నెరి యైనఁ జూచి యే తెఱంగునఁ జూడ నిరువురయందు - నీతఁడు సుగ్రీవుఁ డీతఁడు వాలి యని యేర్పరింపంగ నలవి గాకున్న - దనలోన వెఱఁగంది దశరథాత్తజుఁడు ఎడపక యేసిన యీయముచేత - తొడిఁబడి యెవ్వండు తుంగునో యనుచు నమ్లు విడువకుండే నంత సుగ్రీవు M) డిమై యిఁ గడ నొచ్చీ యే పెల్లఁ బ్రొలిసి వలఁతియై పోరాడి వాలికి నోడి - బలమేది యాతని బలముష్టిహతుల సౌలసి నల్గడల జూచుచుఁ బాటిపోయి - గుల్లలతిత్తియై కుట్టూర్పు @3cが “怠eの శ్రీరాముని నమి వచ్చితిని ? - నే నేల వాలిని నెదిరించితి నిట ? వచ్చితిఁ బదివేలు వచ్చే జా ల్నాకు - వచ్చిన క్రోవ థ్రోవ గవలె' ననుచు 390 మెలుకువచెడి తోఁక మెడమీఁద పైచి . సొలసి కెలంకులఁ జూచుచుఁ బాటి తనబుశ్యమూకంబు తడయక యొక్కి - తనమది శోకించుతలకి రాముఁ డరుగ నలఘువిక్రమధాముఁడగు రామితోడ - దల వంచుకొని యర్కతనయుఁ డిట్లనియె. 46 వసుధేశ ! నిను నమి వాలితోఁ గదిసి . యసమానబలరూఢి నడరి పోరాడ న న్నుపేక్షించితి ; ననుఁ గావవైతి : . మిన్నక చూచితి ; మే కొనవై తి జగతిపై సూర్యవంశంబునఁ బుట్టి - తగునయ్య ; సీడ్రి ట్ల ధర్మంబు సేయు దేవ ! నీ సత్యంబు తేజంబు నమి - యే వాలిఁ దొడరితి ; నింతియే కాని, యత డేడ ? నే నేడ ? యాహవం బేడ ? . బ్రతికి వచ్చుటయేడ ? భావించిచూడ నేమి భాగ్యముననో యెప్పటియట్ల - రామ ! యీపర్వతాగ్రము చేరఁగలిగెఁ ; బగతునిచే భంగపాటు లీరీతి . నగుబాటు నొద వె ని న్నమినకతన 400 దగవును గృపయును ధైర్యంబు శక్తి - మిగుల నీయెడఁ జూచి మెచ్చి నమితిని ;" అనవుడు సుగ్రీవ ! యాత్త్మలో నింత - యనుమానపడ నేల ? యకట ! నావలనఁ దప్ప లేశము లేదు దాయక నిన్ను. నొప్పగింతునె ? విను మొకమాట తెలియ ; 202 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద విశ్వమోహనరూపవిఖ్యాతు లైన - యశ్వికుమారుల యట్ల యేపట్ల వరరూప రేఖలు వాలికి నీకుఁ - బెరసిన సమములై భేదింపరాక నే నేయ వెఱచితి నిట నమోఘంబు - గాన నీవిధి కీడుగాఁ జూడవలదు ; కరమొప్ప నింక నీ గజపుష్పమాల - ధరియించి పోయి యుద్ధము సేయుచుండు బెదరక వాలిఁ జంపెద నిశ్చయింపు - కదలుము కిష్కింధకడకు నీ" వనుచు గాదిలితముచే గజపుష్పమాల - నాదటఁ దెప్పించి యతనికంఠమునఁ జొక్కంబుగాఁ జేర్ప సుగ్రీవుఁ డొప్పెఁ-జుక్కలు పెనగొన్న సోముఁడో యనఁగ సరిబలాహకతోడిసంధ్యాభ్ర మనఁగ - మెఱసి యంతయుఁ గడుమీఱి యే తేర నంతఁ గాకుత్స్థుఁడు నను జుండు దాను.సంతతంబును యుద్ధసన్నద్ధు లగుచు నలనీలతారాంజనాతసూభవులు - కెలఁకులఁ గొల్వ సుగ్రీవుఁ దోడ్కొనుచు నదులు పూపొదలు పున్నాగనారంగ - కదళికా సహకారకాంతారములును భాసురకైరవ పద్దకల్గార - వాసితబహు సరోవరవిశేషములు కాసర కేసరికరివరాహములు - నాథా_క్తిఁ గనుఁగొంచు నటఁ బోయిపోయి దీపవైశ్వానర తేజులై యొప్ప . సప్తజనాహ్వయ సంయమీశ్వరుల యా శ్రమ మీక్షించి యంతయుఁ దెలిసి - సుశ్రీమహత్వంబు సుగ్రీపుచేత బలశాలి యగు వాలి పాలించుసిరుల - విలసిల్లకిష్కింధ వీక్షించి నృపుఁడు తొల్లింటిచందాన దుర మొనరింపు - బల్లిదుఁ డగువాలిఁ బరిమార్తు ననుచు 420. గృతమతి నంత సుగ్రీపు మన్నించి - యతని బొమ్లని పంచి యాసమీపమున ననుజుఁడు సౌమిత్రి యటు చేరియుండి - మనుజేకుఁ డొకమానిమాటున నుండె. నహిమాంశునందనుం డంతఁ గిష్కింధ - గుహ లెల్లభేదిల్ల ఘోషించి యార్చి తనతోడ ఘోరయుద్ధమునకు నింద్ర - తనయుఁ బిల్చటయు నెంతయు బిట్టు గినిసి “మానక వీఁడొక్క మగవాఁడు పోలెఁ . బూనిన భుజశ_క్తిఁ బొంగుచున్నాఁడు వీని సైరించుట వెరవుగా దింక . వీనిఁ జంపెద" నని వెస నిశ్చయించి —: తార సుగ్రీవునితోఁ బోరవద్దని వాలి నడ్డగించుట :యతిస్పత్త్వజయశాలి యగు వాలి వెడలఁ - బతిఁ జూచి వెస నడ్డపడి తార పలికె. దేవేం ద్ర నందన : దినపజుమీఁద - నేవిచారములేక యేల పోయెదవు ? నతఁడు నీతో నిప్ప డనిచేసి నొచ్చి - మతి చెడి పాటి క్రష్టుట వచ్చుపెల్ల నెగడినకడిమిమై నీకంటె నెక్కు - డగుసహాయములేక యతఁ డిందరాఁడు. 48') అనిమిషేశ్వరపుత్ర 1 యదియునుగాక - యొనర నంగదుచేత నొకమాట వింటి బనివడి తమతండ్రి పనుపునఁ జేసి . వనవాసమున నుండ వచ్చినచోట దశరథరాముఁడు తనధర్మపత్ని - దశకంధరునిచేతఁ దాఁ గోలుపోయి తనతముఁడును దాను దడయక వెదక - నని వారు ఋశ్యమూకాద్రికి వచ్చి కావ్యము * కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 203 33)R"窓) సుగ్రీవు బంటుగా నేలి - యని నిన్నుఁజం పెద నని వచ్చినాఁడు ఆరాఘవుఁడు విష్ణుఁ డంబుజోదరుఁడు - వైరంబు గొని గెల్వ వశము గా దతని నినసుతునకుఁ బ్రీతి నీరాజ్య మిచ్చి - చని నీవు రఘురాము సంధి గావింపు విను మది గాదేని వీర్యంబు విడిచి - మునివృత్తిఁ జని ప్రాణమును గా $)కొనుము * అని తార పలికిన నావాలి గినిసి - విను నాకు పత్నివై వెఅ పేల యింత ? బలశాలి యైనట్టి బలియునినైనఁ - గలన జయంబు నేఁ గైకొందుఁ সপ89 44%. పరులకు నేనోడఁ బగవాఁడు వచ్చి - పెరిగి యుద్ధమునకుఁ బిలిచినచోట ధీరత దొఱగి సంధికి నియ్యకొనుట - వీరధర్తము గాడు వెల(ది ! నాకింక నలినలోచన : విను నాయంతవాని - బలియుఁ జేపట్టక పట్టె సుగ్రీవుఁ ; గాన రాముఁడు నీతిగలవాఁడుగాఁడు . గాన రామునిపొందు గావింపఁ దగదు. తెరలి సుగ్రీవుండు దిక్కులేకున్న - నరిగి రామునకు బంటై చేరెఁగాక : నా కేల రాముఁడు ? నా కేల సంధి ? నాకేమిటికి వేఁడ ? నలిదూలి యొకని నా మహితాత్తకం డతిఛర్తపరుఁడు - రాముఁడు నన్ను నూరక యేల చంపుఁ ? బోల వీమాటలు పోయి సుగ్రీవు - వాలాయముగఁ గ్రూరవజ్రప్రహార మూలమై యొప్ప నాముష్టిఘట్టనల - నేలఁ గూలిచి వత్తు నెమ్లది నుండు." మని తార మరలి పొ వ్రుని వీడుకొలిపి - యనిమిషేశ్వరపుత్రుఁడగువాలి వెడలె460 గలఁగొనఁ జుట్టిన కర్తపాశములు - నెలకొని దిగిచిన నిలువ రాకున్న పేడలుచందంబున వెరవును లావు - కడిమియుఁ దెంపు నుత్కటముగా వెడలి శరధులు గలఁగ భూచక్రంబు వడఁక - గిరు లొడ్డగిల్లఁ గిష్కి_ంధ ఘూర్జిల్ల గర్జించి చనుదెంచి కదిసి సుగ్రీవు - తర్జించి చూచి యుదగ్రుఁడై పలికె. నాతోడఁ బోరాడి నా కోడిపాటి - యేతెంచితివి యిప్ప డిటు లజ్జమాని, యేతెంచితే నేమి యిప్పడే జముని - వాతికి నిను నుట్రవడియం బొనర్తు టెదరక చెదరక బెట్టుబీరములు - వదరక నొక్కింత వడి నిల్వ చాలు. నాలంబులో ముష్టిహతి నిన్ను నేల . గూలిచి ప్రాణము ల్గొందు నే" ననుచు నుఱుమని పిడుగుతో నుల్లసం బాడు - కఱ కైనతనముష్టి గట్టిగాఁ బట్టి పర తెంచి పొడిచిన భానుతనూజుఁ - డొరగి నెత్తురు గ్రక్కి- యొయ్యనఁ దెలిసి 460. ధీరుఁడై నిలిచి గద్దించి యింద్రజుని . కేరడం బాడి సుగ్రీవుఁ డిట్లనియె. నన్నవు నాకుఁ బూజార్డు ండ వనుచు - నిన్నాళ్లు సైచితి నింతియే కాని విగ్రహంబున కేను వెఱతునే తొంటి - సుగ్రీవుఁడను గాను జూచి పోరాడు. వాలి నిన్నిప్ప డవశ్యంబు చంపి - పాలింతుఁ గపిరాజ్యపదము నే" ననుచుఁ గడునల్లి సాలవృక్షము వేగఁ దెచ్చి - వడి నార్చి వైచిన వాలి కంపించి పుడమిపై బడి మూర్చఁ బొంది యొక్కింత - వడిఁ డేర గర్వదుర్వారుఁడై మిగుల 204 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ధీరుడైూరుడై దివిజు లుప్పొంగ - నారవిజని వైచె నడరిశైలమున నదరక సు గీవుఁ డడఁచె వాలమునఁ - బదముల నొప్పించె బలియుఁడై వాలి కరనఖంబు వ్రచ్చెఁ Κζόα ή సుగ్రీవుఁ too డురుముష్టి నొప్పించె నుగ్రుఁడై వాలి యంతటఁ దనియక నార్పులు నిగుడ - నంతకంతకు లావు లడరి యిద్దఱును 470 ఘనపదాపది కచాకచి సథానఖిని . చెనసిముషాముషి చెలఁగి పోరుచును دان لہبہ హు మ్లని మ్రోయుచు నూర్పు లొండొండ - గ్రఫ్త సంగముల ర_క్తంబు లుబ్బుచును వాలము ల్పాహులు వరుస నొండొండ - గీలించి పెనగుచుఁ గినిసి తాఁకుచును బాయుచు డాయుచు బలిమి నొం దొరుల - వేయుచు ద్రోయుచు విపులస_త్త్వముల దూటుచు దాటుచుఁ దోడ్తోనఁబగలు - చాటుచు మీటుచు సాంద్రమర్ష్మముల నిరువురు కడిమిమై నిబ్బంగిఁ దోర - సురలోకనాయకసుతునకు లోగి తరణి తనూజుఁ డత్తఱిఁ జాల నొచ్చి - గరువంబు దక్కి సంగరభూమిఁ జిక్కి పెదవులు దడపుచుఁ బెంపెల్లఁ బొలిసి - కుదిసి భీతిల్లి దికు , లు చూచుచుండె . నిగ్రహానుగ్రహనిధి రాముఁ డంత - సుగ్రీపఁ డల పడ స్త్రక్కు-ట జూచి -: అమోఘాత్రముచే వాలి గూలుట : - యీ లోననే వాలి నే నేయకున్న - వాలి సుగ్రీపుని వధియించు ననుచు 480 జల నిధు లేడును జగము లీరేడు - కలగి భూతల మెల్లఁ గడఁగి కంపింప గుణనాద మొనరించి కోరి మై బెంచి - తృణముగా దృష్టించి తెగఁదీసి పోసి వెస నమోఘా స్త్రంబు వింట సంధించి - యసపూనబలశాలి యగు వాలి నేసె నేయుడు నచ్బాణ మినవహ్ని రుచుల - మాయించి వడి నభోమండలి నిండి యురుతరాన లకీల లొలుక నొండొండ - గరుడోరగామరగంధర్వు లదర దనపుత్రు రక్షింప దాయ శిక్షింప - నినుఁ డిట్టియప్రమై యేతెంచె ననఁగఁ దపనపుత్రుఁడు గాన దండధరుండు - కృపఁ దక్షుఁడైన సుగ్రీవునిఁ ద్రోవఁ దన కేలదండ మద్ధతి వాలిమీఁదఁ - బనిచెనో యన మహాపవన వేగమున నురవడి జనుదెంచి యురమున నాటఁ - దరుచర పతి గూ లె దర్పంబు దూలి కెరలి దిక్కరులతో గిరులతోఁ బెలుచఁ - దరులతో నందంద ధరణి కంపింప 490 నురము గాడిన బాణ ముఱువడి వెడలి . ధరఁ గాడె నత్తఱిఁ దరుచరేశ్వరుఁడు నవిరళరక్తసిక్తాంగుడై వాలి . యవని డ్రైళ్ళిన పుష్పితా శోక మనఁగఁ బ్రళయ కొలంబునఁ బ్రభ లెల్ల మాని - యిలమీఁద వ్రాలిన యిను నిచందమున నవశుడై యవనిపై నమ్లతోనుండ - నవనీశు డగు రాముఁ డటఁ జేర వచ్చె. వచ్చిన రఘురాము వాలి వీక్షించి - యిచ్చలోపలికోప మెసఁగ నిట్లనియె. "నోరాఘవేశ్వర ! యోరామచంద్ర 1 - ధారుణిపై నిన్ను ధర్మాత్తుఁ డండ్రు. దమమును శమమును దయయు సత్యంబు - సమబుద్ధి నీతియు సౌమనస్యంబు కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 205, మొదలైనషడ్గుణంబులరాశి యగుచు - పొదవిన నీ పెంపు పొల్లగాఁ జేసి యెనసి సుగ్రీవుతో నేను బోరాడ - నను నేయనగు నయ్య ! నడుఁ జొచ్చి నీవు ఏను నీకపకార మెన్నఁడు సేయ - నేను నీకును దోష మిచ్చఁ జింతింప 500 నీకు శత్రుఁడఁ గాను నీశత్రుఁ గూడ - నీకు శత్రులులేయ నికృతు లేనెఱుఁగ నెఱిఁగి యు పేక్షీంప నిటు సేయఁదగునె ? - నెఱిఁగియు నెఱుఁగవై తి నవంశ తిలక ః. శరభకంఠీరవ శార్దూలకోల - కరిహరిణాదుల ఖండింపఁ గోరి వసుధ రాజులు వేఁట వత్తురుకాక - యెసఁగఁ గోతులబట్టి యెందుఁ జంప్పదురు ? అర్కసూనుఁడు మేము నన్నదమ్లలము - కర్కశమతిఁ బూని గారవం బెడలి యడర మేమెప్లెన నైతిమి కాక - కడఁగి నీ విటు చంపఁ గారణం బేమి ? కుందేలు నుడమ్ను గూర్తంబు నేఁదుఁ - బందిసాలువయును భక్ష్యముల్ గా నీ వంచనఁ జంపి యీప్లవగంబుఁ దినరు . పొంచి న న్ని ప్లేసి పొలియించి తేల మనుజేశ ! యింక నామాంసర క్తంబు - లనుభవింపుము నీవు ననుజుండుఁ గూడి, విశదకీర్తుల జగద్విఖ్యాతుఁ డైన - దశరథు పనుపున ధర్తంబు పూని 51C. వనములఁ దపసివై వ_ర్తింపవచ్చి - జననాథ ! జీవహింసకు రోయవైతి ధరణిపై మే మొక తప్ప చేసినను . భరతుండు తగుఁ గాక పట్టి శిక్షింప నీకుఁ గారణమేమి ? నీవు భూపతివె ? . చేకొని యిడ్లేల చేసితి నన్ను ? నీదేవిఁ గొనిచన్న నీచరావణుని - నాదట సాధింతు నని యేగు దెంచి, నను డించి నీవర్క నందనుఁ బట్టి - తనయంబు నీతి బేలైతి లోకముల నీవార్త నీవు నా కెఱిఁగించి తేని - దేవ ! నీదేవి సాధింపనే యేను ? నాతతబలశాలి యై యేగు దెంచి - సీతామహాదేవి చెఱఁగొని చనిన వానిని మున్ను నా వాలరోమములఁ - బూని బంధించి యంబుధు లెల్ల ముంచి కరుణించి విడిచిన ఘనబాహుశ_క్తి . సౌరిది లోకములను సుగ్రీవు డెఱుఁగుఁ బెలుకుర నన్నుఁ జంపెడివాఁడ వకట - బలిమిమైఁ నాదృష్టి పథమున నిల్చి 520 ననుఁ బేరుకొని పిల్చి నను మందలించి - జననాథ ! కడిమిమైఁ జంపలే వైతి 1 - చలము గైకొని డాగి జంపితి నన్ను - దల పోయ నిది రాజధర్మంబె ' యనిన వాలిమాటలు విని వసుధేశుఁ డనియె - “వాలి ! యూమాటలు వలవదు నీకుఁ గపివంశమునఁ బుట్టి కప్పలతోఁ బెరిఁగి - చపలుఁడవై ధర్త శాస్రంబు eேset) తెలియక నీవు నాదెసఁ దప్ప మోపి - పలికెద విది ధర్మపద్ధతి గాదు నీవన్న పలుకు లన్నిటికి యుక్తముగ - నావాక్యములు కొన్ని నయబుద్ధి వినుము . అనుజునిఁ దనుజన్లు నట్లగ్రజండు - పనుషంగ వలె నండ్రు మహి ధర్మవిదులు ఆ మేర దప్పి నీ వపరాధహీనుఁ . దామరసా_ప్తనందనుఁ బురి వెడల నడఁచి వావిని గోడ లై యొప్పనతని - పడఁతిని రతిఁ బట్టి బల్లి భోగించు 206 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద కామాంధుఁ డెందైనఁ గలఁడె ? నీవంటి - పామరుఁ డొకఁడు దప్ప జగత్రయమున నది యటులుండని మ్లతఁడును నేను - గదిసి సఖ్యము సేయుకతమున నీవు జగతిపై నామిత్ర శత్రుండ వగుట - దెగి నాకు నిన్ను వధించుట తగవు. అకలంకులై వేఁట లాడెడివారు - నొకటి దీమమునొడ్డి యొకటి సేయుదురు, ఉరుశ_క్తి మాటున నుండి వేయుదురు - పరికింప దీనఁ బాపము లేదు నాకుఁ గావున శాఖామృగం బగునిన్ను - నేవిధిఁ జంపిన నెగ్గేల కలుగు ? చతుర బాహాశ_క్తి జగతి నంతటికిఁ . బతియైన భరతుని పంపున వచ్చి దుష్టమృగంబుల దుష్టరాక్షసుల to- సృష్టిస్తే మేము శిక్షించుచుండుదుము | ?) తమ్లుఁ డగుచాని నెలఁతఁ గైకొన్న - పాతకుఁడవు గానఁ బట్టి చంపి తిని రాజదండితుఁడు నారకబాధఁ బొరయఁ - డోజమై గాన నాయుగ్రాస్రనిహతి మునికితపడక నిర్మలుఁడవై యింక - ననిమిషరాజ్యసౌఖ్యముఁ బొందు మీవు" 540 అని యొప్ప రఘురాముఁ డాడు వాక్యములు . విని వాలి కనుమూసి వివశుఁడైయుండి కొంతసేపునకుఁ బేర్కొని రామచంద్రు - నెంతయుఁ గనుగొని యిట్లని పలికె. *ఓరామ ! గుణధా మ ! యుగ్రాంపధామ . తారాధిపానన ! తార నా దేవి దేవరశార్యంబు దెలిపి నేఁ డనికిఁ - బోవల దన్న దుర్బుద్ధి పాటించి విధివిహితంబున వెనక నే వెడలి . యధిక జన్యమున ని ట్లవనివై ఁ బడితిఁ బడిన కోపమున దుర్భాషలు కొన్ని - జడిమి పల్కితి నింక సైరింపవయ్య ! తన పాటు చింతింపఁ దా రకు వగవఁ - దనయు నంగదునకై తలఁకెద నధిప ! నింత కేమగుదురో యింతియు సుతుఁడు - ఇంతటిదురవస్థ యే వచ్చు టెఱుఁగ ;" నని శోకమోహంబు లనుపయోరాశి - మునిఁగి మూర్ఛిలియుండె మూగచందమున, అంతఃస్పరంబున కావార్త పోవ - నంతలో దారాదు లైన కామినులు 550 వాలి గూలిన మూట వజ్రమై తమదు - వాలుగుండెలు నాట వసుధపై ఁ గూలి యంతలో దెలియుచు హా ! యనివారు - నంతలోఁ దారుచు నచట సోలుచును హాయంగదా నేఁడు నావాలి దివికిఁ - బోయెఁగదా యంచుఁ బొగులంగఁ గంగ సంగదుఁ దోడ్కొని యతులశోకమునఁ - బొంగియుఁ బొంగి యేడ్పులు నీంగి మట్ట వేవేగ కిష్కింధ వెడలి రా నడుమ - ద్రోవ వారల నెదుర్కొని కపు లనిరి. 4వాలి రాఘవుచేత వసుధపైఁ గూలె - నేల పోయెదరు ? పోయినఁ బ్రమాదంబు రాక మానదు సుమీ ! రామసుగ్రీవ - లేకమై యుంట మీ రెఱుఁగరే మొదల ? నీయంగదునిఁ బట్టి యేమి సేయుదురొ ? - దాయల మది నమ్లఁ దగ దటుకాన -: হত"8 ప్రలాపించుట : سے నితనిచేఁ గపిరాజ్య మేలింత మింక - మతిమంతు లగు కపు ల్మనకు నున్నారు :పోవల* దన్న నప్పడు తార తగవు - భావించి వెస వారి పలుమాఱు దూరి 560 కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 207 యేటి కంగదుఁడు ? మీ రేటికి ? రాజ్య - మేటికి ? నాకుఁ బ్రాణేశ్వరుఁ డైన వాలిఁ జూడక "యంచు వారి వారించి . యాలోనఁ దార తారాధిపవదన తన మదిలో వాలిఁ దలపోసి పోసి . పునశోకమునఁ జనుఁగవ చూచి చూచి యమరేంద్రసుతురాక యల్లంతఁ జూచి - సమకట్టి డాయుచు సత్కీ9డఁ గోరి రాసిగ నాసురరాజేంద్రసుతుని - బాసితి రింక నీఫలముచే జేతఁ గుడువుఁ డింతటనుండి కుచము లారనుచుఁ - గడునల్క వెస నుగగతి మోదుకొనుచుఁ బుడమి గంపింప నద్భుతశోక మడర - నెడపక నిబ్బంగి నేతేటి తార హారముల్ దెగి రాల నలివేణి దూల . భారంపుఁజనుఁగవ పయ్యెద జార నీరజంబునను దేనియ గారినట్టు . తోరమై కన్నీరు దొరుగ నందంద బలువిడి నేతెంచి పవన వేగమున . లలిఁ దూలి పడు పుష్పలతికయుఁ బోలె £70 నావాలిపై బడి యందఱుఁ బొగుల - లా వేది తార ప్రలాపింపఁదొడఁగెఁ. “గపికులాధీశ్వర ! కపిరాజచంద్ర 1 - కమరాజశేఖర ! కపిసార్వభౌమ ! సకలసురాసురసంఘంబులందు - నకలంక సత్వుండ వధినాథ ! నీవు అణిముటి వింధ్యాద్దు లగు మహాగిరులు - పెఱికి వేటాడిన బిరుదపు నీవు బలియుఁడై త్రిభువనపాలుఁడై వెలయు - కులశైలభేదికిఁ గొడుకపు నీవు కోలంబనుని పేరి క్రూరగంధర్వు - నేలఁ గూల్చిన రణ నిపుణుండ వీపు నీవు మానవునిచే నీచతఁ బొంది - యీ విధిఁ బడి తింక నేమనఁ గలను ? ఇనతనూజుఁడు నిన్నునెదుర లావేది - యనిలోన నినుఁ గెల్తు నని రాముఁ దెచ్సె, రాముని ననిఁగెల్వ రా దని యంటి - నామాట వినవైతి వామన్నిగొంటి వామహాత్తుఁడు విష్ణు వటు పోకు మంటి - భీమశౌర్యుఁ డతండు బిరు దేల యంటి ; నినుఁ జంప వచ్చిన నీపాలిమృత్యు - వనక రామునిచేత నారడి పడితి వొలసి దేవాసురు లొగిఁ దర్చితర్చి - బలమఱి యటఁ బాయఁబడి యున్నఁజూచి యడరి వాసుకి మందరాద్రికిఁ జుట్టి - వడి సముద్రము దీర్చు వరశక్తి పేర్త్మిఁ ద్రి జగంబులందును దీపించునట్టి . భుజములు పెంధూళి ಬ್ರುಂಗನೆ నేఁడు ? ఆతిసత్వుఁ డగు రాక్షసాధీశుఁ బట్టి - ధృతి విలపింప నీదృఢముష్టిఁ గట్టి మునుకొని వార్ధుల ముంచి ముంచెత్తు - ఘనవాల మిట ధూళిఁ ಗಣಸಿಫ್ರೆ నేఁడు ? కఱకంఠుశ్రీపాదకమలంబుమీఁద - తెఱఁగొప్ప నీమౌళి తేటియై వ్రాలు నట్టినీమ స్తకం బకట ! యిచ్చోట - వట్టినేలను గూల వలసె నేమందు ? హృదయేళ ! నినుఁ బాసి యే నిల్వఁజాలఁ - గలసి నీవున్న లోకమునకు వత్తు ; వేదన నిటమీఁద వేగ పాలై తి - నాదిక్కులేమికి నాకేమి వగవ 590. గోత్రారినందన 1 కోరి నీకన్న - పత్రు నంగదుఁ జూచి పొక్కెదఁ గాని దూలితోఁ బాలకి నీతొడలపైఁ బొరలు . బాలు నంగదు నేలి పాలింపవయ్య ! 208 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద యురముపై ఁ దొడలపై నుంచి మన్నించి-శిరము మూర్కొని ముద్దుచెక్కి-ళ్లు పుణికి కరము ముద్దాడి నీగా రాపు(బట్టి - వరుస నంగదు నేల వారింప వధిప !" యని ప్రలాపించుచు నతివ సుగ్రీవుఁ - గనుఁగొనిపల్కెశోకము వెల్లివిరియ త కదల కొని వాలిముందఱ నిల్వలేక . పలుమూరు దెస చెడి పందవై పాలటి గతిమాలి పోయి రాఘవు( దోడి తెచ్చి కృతకజయంబునఁ గిష్కింధఁ గొంటి ! నీకోరిన ట్ల య్యె ; నీ పగ దీరెఁ . గైకొని భోగింపు కపిరాజ్యపదవి ; నెడ మాటలాడ నాయి నవంశు తోడఁ - గడు హనుమంతుఁడు గలిగెనే నీకుఁ ? బలుమాఱు బుద్ధులు పరికించి చెప్ప - నల నీలతారు లున్నారులే నీకు ? " 60 (; నని పల్కి రఘురాము నద్దాక్షి చూచి - “జననాథ యీ వాలిఁ జంప నేమిటికి ? మెఱసి ని న్నిటుచేయ మీతండ్రితోడ - గఱ పెనే రఘురామ ! గణుతింప వాలి ? వెరవొప్ప నీరాజ్య విభవంబుగొన్న - భరతుఁడే రఘురామ ! పరికింప వాలి ? చెనటియై నీదేవి జెఱగొనిచన్న - దనుజు (డే రఘురామ ! తల పోయ వాలి ? వాలి నకారణ వైరంబుఁ బూని - యేలయ్య ! తెగటార్చి తిబ్బంగిఁ గడఁగి ? సౌషట్టిప్రకృతికి నీయట్టిపతికి 弹 నీయట్టికారుణ్యనిధి కిట్లతగునె 7 జనకజకోసార్టూడి చనియెనో యెఱక - ఘనమైనవిరహాగ్ని గ్రాగెనో యెఱుక ? భూమీశ ! నేఁడున్గా పుణ్య మిట్లుండె - నేమి సేయుదు నింక ? నేమందు విధికి ? |్చవాలి నేడ(డాసి యేనుండఁజాల ; - దేవ ! నన్నును బట్టి తెగటార్పవయ్య " యని యురంబును మోము నందంద మోది . కొనుచు వాలిని బేరుకొని ప్రలాపింప నా వేళ హనుమంతుఁ డట తార గదిసి - నీ వెఱుంగని ధర్మనియతులు గలవె ? యాజి వీరస్వర్గ మందిన వాలి - క్రీజాడ శోకింప నేల ? యీ పనులు దైవయత్నము లంచుఁ దాఁ బలుపుగొఱు - ధీవిచక్షణుఁ డిట్లు తెలుపుచునుండె. -; వాలి సుగ్రీవునకు -హేగావుదాము మిచ్చుట سیاه چ నంతలో ఁ గనువిచ్చి యమరెంద్రతన ముఁ - డింతింత యనరాక యింతి శోకింప వంత కంపెను మించె నం గదుపగపు - నంతయు నటుచూచి యర్క-జుఁ జూచి ‘పూనిరామునిచేత భువనంబు లెఱుఁగ - భానుజ ! నేఁడు నీ పగ సాధ్యమయ్యె ; క్షితిమీద రాజుల కృప నమ్లఁదగదు - మతి నుబ్పి చెడక యేమరక వర్తింపు : మడరరామునితోడ నాడిన ప్రతిన - యెడపక గావింపు మిటమీఁద నీవు పాయక నాతోన బలిమి పోరాడి - మాయావి కడిమిపై మడసిన మెచ్చి పూనిన వేడ్కతోఁ బురుహూతుఁ డిచ్చె - మాన్పైనయినా హేమమాలిక తొల్లి 620 యది నీవు ధరియింపు మీకపిరాజ్య - పదమున కిది నీకుఁ బరఁగు చిహ్నంబు లీయంగదునిశోక మింక వారింప - నాయట్ల గొనియాడు న నఱపింపు మాసుషేణునిపుత్రి యైనయినా తార - ధీసార దీనిబద్ధిని బ్రివర్తిలము, కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 209 ఏను జేసినతప్ప లెల్లను మఱువు - మూని నా మెయి( బ్రాణములు నిల్వ వింకఁ గైకొను మీ మాలికారత్న" మనుచు - శోకానత గ్రీవు సుగ్రీపుఁ బిలువ నతఁడును రఘురాము నానతి వడసి - యతిభ_ఁ దాల్చె నా హైమదామంబు. అనువొప్ప మఱి వాలి యంగదుఁ జూచి - తన మదిలో నున్న దయతోడఁ బలికె "నో కుమారక ! శోక ముడుగుము నీవు . శోకింప నేటికి సుగ్రీవుఁ డుండ ? నలినా ప్తసూనుండు నాకంటె నిన్ను - లలిఁ బెంపుతో నుపలాలింపఁగలఁడు సుగ్రీ పుఁ డెక్కడ ? శూరతఁజూపె - నగ్రణివై యుండు మన్న ! నీ వచట 680 చిరతరకీర్తులు సిద్ధించు నీకు - నురుతర సౌఖ్యంబు లొగిఁ బొందు నీకుఁ బరఁగఁ గిష్కింధకుఁ బట్టంబు గట్టి - యరయుచునుండఁ బుణ్యము సేయనైతి ; ననిమిషపురమున కరిగెద నింక" - నని చెప్పి రఘురాము నర్తితోఁ జూచి, "యోరామ ! యే నిట్టు లొదవి సుగ్రీవు - తో రాసి పోరాడ నడ్ మధ్యమయ్యె నారంగ నంగదుం డబల యేమైన - నేరముల్ చేసిన నేర్పుగాఁ గొనుము ఇనసుతుతర్వాత నితని రాజుగను - మనువంశతిలకుండ ! మహి నిల్పవలయు, వేదశాస్త్రంబుల వెదకి ని స్థాన - రాదిమధ్యాంతంబు లవి లేవు నీకుఁ; గను విచ్చి ప్రాణావసానకాలమున - నొనర నా కిదె తోఁచుచున్నాఁడ వీవు : ఆటు పోయె ననియెడి యామూ_ర్తిఁ గంటి - నటుగాన నేను గృతార్థండ నైతిఁ బంకజహితవంశ ! పరమకల్యాణ 1-యింకఁ బ్రాణము లుండ వీయమ్లుఁ బెఱుకు*640 మనిన రామునియాజ్ఞ నాదివ్యశరము - పౌలుపొంద నీలుండు పెఱికి వైచుటయు గర మొప్పఁ దనబాహ్యగతులు బంధించి - మరలినపవనుతో మనసు సంధించి యా మెయిఁ బరమమై యింపారు రాము-శ్రీమూర్తి మనములోఁ జెలువొప్పఁజేర్చి బ్రహ్మపదానందపరుఁ డైన వాలి - బ్రహ్రరంధ్రంబునఁ బ్రాణము ల్విడిచె నా వేళ దారాదు లైన కామినులు - నావాలిపై బడి యందంద వగవ నంగదసు గ్రీవు లచ్చటిప్లవాగ - పుంగవుల్ హా ! వాలి ! పోయి తే" యనుచు విలపించుచుండ నావేళ సౌమిత్రి - నలినాస్త్రసుతుని నందటి విచారించి 54.హనుమంత ! నీవింక నంబరమాల్య - ఘనగంధసారాదికములు దెప్పింపు శిబికఁ దెప్పింపుము శీఘ్రంబె తార - నిబిడహాటకరత్ననిర్మితంబుగను" అని పంప వారెల్ల నట్ల కొవింప - వనచరు లందఱు వచ్చి రచ్చటికి 650 మఱి తార మొదలైన మగువలయడలు - తెఱఁగొప్ప వారించె దిననాథసుతుఁడు నాలోన రఘురాము ననుమతి వడసి - వాలికిఁ బరలోక వై దిక క్రియలు చేసి యాదశరాత్రి శేషకృత్యములు - భాసురగతిఁ దీర్చి పరిశుద్ధిఁ బొంది యంగదుండును దాను హనుమదాదులును - సంగతి నారామచంద్రుఁ గొంచుటయు విపులసంతోషంబు విలసిల్ల నంతఁ - గపినాయకులకు రాఘవుఁ డిట్టు లనియె. 14 210 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద మీర్క నాయాజ్ఞ మీఱక పోయి - శ్రీరమ్యముగను కిష్కి-ంధఁ గైసేసి స్థిరమైన కపిరాజ్యసింహాసనమునఁ - పరఁగ సుగ్రీవుని బట్టంబుఁ గట్టి యొందంగ నంగదు యువరాజ్యపదము-నందఁ దిట్టము గట్టుఁ" డని యొప్పఁ బలుకe దడయక వానర దండనాయకులు - కడుఁగూడి కిష్కింధ కప్ప డే తెంచి - నూత్నశృంగార మనోహరాగార - రత్నవితర్జికారమణీయహార 660 రంగవల్లీహార రంజితద్వార - రంగధ్వజోదార రమ్యపటీర నీరపూరితమార్గ నిరుపమాకార . పౌరసంచార సంభరితంబుగాఁగఁ . . . . జెలఁగి యాపురము గై సేయించి నగరు - కొలువుకూటంబు మిక్కుట మైన సిరికిఁ గారణంబుగ నలంకారం బొనర్చి - వారిధినదనదీవారియు మఱియుఁ -- దగుమంగళద్రవ్యతతులు దెప్పించి ? - మొగి నిండ శుభతూర్యములు మ్రోయుచుండఁ బుణ్యాంగనామణు ల్పొలుపొందఁ జాలఁ - బుణ్యాహవాచనపూర్వకంబుగను సింహచర్తంబునఁ జిహ్నితంబైన - సింహపీఠిని గపిసింహంబు నునిచి సురపతిఁ బోలె భాసురలీలఁ బ్లవగ - వరు లభిషేకపూర్వంబుగాఁ గదిసి లలిత పుణ్యోదయలగ్నంబునందు 醯飄 బలియు సుగ్రీవునిఁ ಐಜ್ಜುಂಬು గట్టి - యురుసత్త్వ నంగదు యువరాజ్యమునకుఁ - గర మొప్పఁ ಬಲ್ಜಿಂಬು గట్టిరి ప్రీతి 670 నంగదు యువరాజ్య మందును నిలుపఁ - బొంగె వేడుక లంతిపురవరంబునను అల నీలతారాంజనాతనూభవులు - కలబంధువులు పొడగనిరి సుగ్రీవు నితరవానరనాథు లెల్లఁ గేర్హౌగిచి - రతి మోదమునఁ గొనియాడిరి ప్రీతి, అంత సు గీవుఁ డుదా_త్తసంపదల - నెంతయుఁ బెంపొంది యింపు సొంపొంది వనచరబలముతో వడి నేగు దెంచి - ఘనరత్నకోటులు కానుక లిచ్చి - యాదటఁ బెంపొంది యారామచంద్రు - పాదపద్మములకు భక్తితో మ్రొక్కి - కరములు ముకుళించి కడుఁ బ్రేమ నిలిచి - పరమసమ్మదమున భానునందనుఁడు “ఇచ్చోట నేటికి నింక నాపురికి - విచ్చేయుదురు గాక 1 విశ్వలోకేశ " - యనవుడు సుగ్రీవు నాననాంబుజము - కనుగొని ప్రీతి రాఘవుఁ డిట్టు లనియెఁ. “దపసులు పురమునఁ దగదు వర్ణింపఁ - దపనజ ! కిష్కింధ తగదు; మా కింక 680 మహిమీఁద నాషాఢమాసంబు వచ్చె; - నహితులపై ఁ బోవ ననుపుగా దింక వానకాలము మాల్యవంతంబునందు - నే నుండఁగలవాఁడ నెబ్భంగి నైన ఇనతనూభన ! నీవు నీవానకాల - మొనరఁ గిష్కింధలో నుండుము పోయి - తలకొని మఱి శరత్కాలంబునందుఁ - బొలుపొందఁ బగరపై ( బోదము కడఁగి" యని చెప్పి మన్నించి యతని వీడ్కొలిపి - యనుజన్లుఁడును దాను నచ్చోటుఁ బాసి —: శ్రీరాములు మాల్యవంతము జేరుట :- వసుదేళుఁ డమ్లాల్యవంత ంబునందు - గుసుమకోమలి సీతగుణము పాయంబు కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 211 నసమాన రూపవిలాస మెన్నుచును - అసమానశోకార్తుఁడై యుండె నంత. ధరణిజ నెడఁబాసి తలఁకెడురాముఁ - బొరిపొరి దుఃఖము ల్పొదువుచందమున నటిమణి దివినుండి యంబుజమిత్రు - మెఱయనీ కందంద మేఘము ల్వొడమె. రావణురాజ్యంబు రఘురాముచేత - నీవిధి చలియించు నింక నన్పగిది 690 నొలసి యొండొండ విద్యున్నికాయములు - జలదంబులందుండి చలియింపఁదొడఁగెఁ గైకొని యింక నిజ్వెకులవల్లభుఁడు - నాకారిపై దండు నడుచుచున్నాఁడు ఆని సురలకుఁ జెప్ప నరిగెనో ధాత్రి - యన వాయువులఁ దోడ నట ధూళి యొసఁగె. నాలంబులో దైత్యు నణఁగింపు మనుచుఁ - గాలుఁడు తనచేతికాలదండంబుఁ బొనర రాముని కిచ్చి పుత్తెంచె ననఁగఁ - దనరార దివి నింద్రధను వొప్పెఁ జూడ. నమరులు రామునకై దండు వెడలఁ - గొమకార భేరులు ఘోషించుపగిది నున్నతధ్వనులతో నొండొండ ఁ బర్వి - మిన్నెల్ల భేదిల్ల మేఘంబు లాటి మొ. నలరుప్రావృట్కా-ల మఘపురుషుండు - లలిమీఁద నాకాశలక్ష్మితో గది య నొగి సరు లైగి రాలుచున్న ముత్యముల - పగిదిఁ దొల్చినుకులు పడియె నందంద. యగపడి చెఱవోయె నని కూఁతుఁ దలఁచి -వగచి నిట్టూర్పులు వడిఁ బుచ్చుకరణి 700 వెఱవున లావులు వెడలె నందంద - ధరణి నెల్లెడల నుద గ్రంబు లగుచుఁ జను దెంచి రామలక్ష్మణపయోదముల - గనుఁగొని సురచాతకము లుబ్బుపగిది గనుఁగొనఁ బర్వెడు ఘనపయోదములఁ . గనుఁగొని దివి చాతకము లుబ్బదొడగె. ధిమిధిమి యనుచు మద్దెల హైయుపాట - లమక నదీమణు లాడుచందమునఁ ఘుమఘుమ మనుచు మేఘుండు గర్జింప - నమరఁ గేకాస్ఫూర్తి నాడె నెమళ్ల. రాక్షసాంగములపై రామబాణములు - లక్షీంపఁ బడు నిట్టిలాగు నన్నట్లు పర్వతాగ్రములపై భయద ఘోషములు - పర్వి నిర్ధాతము ల్వడియె నందందc. బ్రకటంబుగా దైత్యపతి మేని మాంస - శకలంబు లిటు రణస్థలి నిండు ననిన పరుసున నిందగోపము లంతకంత - నరుణారుణంబులై యవనిపై ఁ బడియె. రావణుఁ జంపచో రఘురాముమీఁద - దేవతల్లలలూచి దివ్యపుష్పములు 710 నెడనెడ వర్షింతు రీక్రియ ననిన - వడువున మహి రాలె వర్గోపలములు. రావణుకీర్తిపరంపర లణఁగి - పోపు నిం కిట రామభూపాలుచేత నని నచందమున రాయంచలపిండు - చని క్రౌంచగిరిమీఁదఁ జయ్యన నడచె. నని మొునఁ దనపుత్రుఁడైన సుగ్రీవుఁ . డనిమిషాధిపసూను నకట ! చంపించె నలాగు నాపై నింద్రుఁ డని సూర్యు డున్న - బలితంప కో టన్న పరివేష మొనరె గుదియని కడఁకతో గోది యాకాశ - నది నాడఁబోయిన నాగకన్యకలు చని చని మగుడ రసాతలంబునకుఁ - జనుదెంచుగతి వర్షజలధార లమరె. వాసిగాఁ దమకు జీవనము లవ్వారి - గా సమర్పించిన ఘనుని వేనోళ్ల 212 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బొగడుచందమున నద్భుతవృత్తిభేవ - మనుచు మండూకంబు లeలిచె నందంద. వలయ మేఘములు ప్రావృడ్వధూమణికి - గలయ మైఁ బూసిన కస్తూరి యనఁగ 720 ధరణి నెల్లెడలను దనువు సౌం పెక్కి - పరఁగ నీలచ్చాయ పంక మొప్పారు వారాశి నొడగూడి వల నేది రాము - ఘోర బాణాగ్ని గ్రాగుట విచారించి చఱచి పో వెఱచిన చాడ్పున వరద - లలు ముఱిఁ జెఱువుల నందంద నిలిచె. లోకకంటక దైత్యు లోఁబెట్టు కొంటి( . గా ప్రాయిత్ ఫే 6 డి దె నిన్ను ఖండించు ననుచు సుడిఁబడి మొఱపెట్టుచును భానుకరణి . వడి హై యుచును జొచ్చె వారి పెన్నదుల. నంత వానలు వెల్చె నవనిపై నపుడు - నంతంత దివి నున్న య భ్రము ల్విరి సెఁ డెలివొంది కిరణము ల్డిశ లెల్ల నిండెఁ - జెలువొంచ రవి ప్రకాశించె లోకముల ధరణి నిష్పం కమై తన రె నెంతయును - గర మొప్ప గొలఁకులఁ గమలంబు లమరె. గూలము లదకరుల్ గ్రుచ్చి గోరా డె . రేలు నక్షత్రచంద్రికలు 「あのおかoで3 వచ్చె నంచలు సరోవనికిఁ గాపురము. మెచ్చెఁ దామరతూండ్లు మెలఁత లుల్లమున780 చెఱుకు రాజనమును చేనులపంట - తఱు చ య్యె వృషభయూథము రంకె వ్రే సె. గలక నంతయు c బాసి కనుపు జలము - ఇలఁ దెరువరులకు నిచ్చె సౌఖ్యంబు. చదల నిర్మలములై జలదంబు లొప్పె - నదు లెల నింకి కాల్నడల య్యె నంత. ఆట మున్నె హనుమంతుఁ డర్క-జుఁ గదిసి - “యిట శారదాగమం బే తెంచె నింక శ్రీరాముకార్యంబు సేయంగవలయు - వారు వీ రన కెల్ల వానరాధిపుల రప్పింపు" మనపుడు రవిసూనుఁ డలరి - యప్ప డే పడవాలుఁడగు నీలుఁ బిలచి “వివిధపర్వత సరిద్ద్వీపాధిపతుల - ప్లవగగోలాంగూలభల్లూకపతుల రావింపు మొకఁ డై న రాకున్న నాజ్ఞ - కావింపు" మని యచ్చెఁ గడఁకమై నిచట తమ్లుఁడు చెయ్యూత తన తాల్ని S” &c. - క్రమ్మినవగ మౌనకాలంబు గడపి రామభూవరుఁడు శరత్కాల మైనఁ - గోమలిఁ జింతించి కోర్కులు మెడలి 740 మదనా తురుండునై మదిఁ జాల భ్రమసి இந் యుదయాద్రిపై నున్న యుడురాజుఁ జూచి “యిదియేమి యుత్పాత మిది యేమి చంద7-మిదియేమి యీ రాత్రి యినుఁ డేల పొడిచె? నా మేనితాప మిన్లడి గాఁగఁ జొచ్చె - సౌమిత్రి! నను తరుచ్చాయలఁ జేర్చు" మనినఁ “జంద్రుఁడు గాని యర్కుండు గాఁడు-జననాథః హరిణ లాంఛ న మదె చూడు." మని లక్ష్మణుడు పల్క- హరిణాడీ పోయె - నని సీతఁ బేర్కొని యతిమూర్చఁ బోవ దశరథాత్తజునకుఁ దమ్లుఁ డాలోన . శిశిరోపచారము ల్చేసి తేర్చుటయు మఱి వివేకము లూని మనుజవల్లభుఁడు - 46తటి లంకపై నింక దండెత్తవలయు సౌమిత్రి చూచి తె జలజా_ప్తసూనుఁ - డేమని భాషించె ? నే మని పోయె ? వానకాలముఁ బుచ్చి వచ్చెద ననియె - వానకాలము వోయె వచ్చుట లేదు ఒదవి నాచేసిన యుపకార మెల్ల - మదిలోన మఱచి యన్నత్తుఁ డై వాఁడు. 750 కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 213 తారతో రతికేళిఁ దగిలి యున్నాడొ ? . యా రాజ్యమున మత్తుఁడై యున్నవాఁడొ కాకున్న మత్కార్యగతులు భావింపఁ - డీ కృతఘ్నత కోర్చి యేటికిఁ దడయ ? మతి నుపకారంబు మఱచినవాఁడు - పతిన దప్పినవాఁడు పాడిమై తనదు చెలికానికార్యంబు సేయనివాఁడు . తలేపోయ మానవాధముఁ డండు బుధులు. అలవమై నటఁ బోయి యర్క-జుఁ బిలువు - పిలిచిన రానని బిరు డాడెనేని 2 —: లక్ష్మణుఁడు కిష్కింధకుఁ బోవుట :– యని వాలిఁ జంపిన య మైందు బోయె - నని రమ్లు పౌ"మ్లన్న నన్నకు ప్రెక్కికనుఁగవఁ బ్రళయాగ్నికణములు దొఱుఁగ - ఘనశరచాపముల్ గైకొని వెడలె. నేల యల్లలనాఁడ నిడుజంగ లిడుచు - గాలివేగమున వృక్షములెల్లఁ గూల కృతమతి నట (బోయి కిష్కి-ంధఁ జేరి . యతిభీతులై కపు లందందఁ బరఁగ నా పురద్వారస్థులగు కపు లప్ప - డే పఱతెంచి వీఁ డెవ్వఁడో యనుచుఁ 760 గోట వాకిళ్లు గకు _న నేసి ప్త వగ - కోటి గావలి పెట్టి కోరి య తెఱఁగు سلسے (ت ومم أميستيا ( - ) వడి రాజు కెఱిగింపవలె నని వారు . కడుభీతులై పాటి కరములు మొగిచి వడి తార పరిచాకి వనితలతోడఁ - దడయ కాచంద మంతయుఁ దెల్ప వారు ఇది వేళ గా దన్న నెలమి నంగదుని - గదిసి సాగిరి ప్రెక్కి కరములు మొగిచి “వినవయ్య ! యువరాజ ! విఖ్యాత తేజ 1 - మనవీటివాకిట మౌని వేషంబు గనుపడ జడలు వల్కలములు దాల్చి - తనకేల బాణకోదండము ల్పూని యొకఁ డంతకునిఁ బోలి యున్నాఁడు వచ్చి-యకలంక సత్వుడై' యనిన నంగదుఁడు నారాముననుజన్లు డని నిశ్చయించి - తారాతనూజుఁడు తడయక వచ్చి సౌమిత్రి పొడఁగన్న చండ కోపమున - దామరసా_ప్తనందనున కంగదుఁడు నారాక చెపు మన నతఁడును బోయి - మారవికారాబ్దిమగ్నుడై మిగుల 770 గారవంబునఁ జేరి కరపల్లవముల - నా రుమ సతియంపు లల్లనఁ బిసుక తారామృదూరులు తలగడ గా (గ - నూరక సుఖింుంచుచున సుగ్రీవుఁ గనుఁ గొని *వాఁడె లక్ష్మణుఁ డున్నవాఁడు - మనవీటివాకిట మండుచు" ననిన మది సంశయించుచు మంత్రులఁ బిలిచి . “యిది యేమి ? సౌమిత్రి ! హితమైత్రి దప్పి యీరీతి వచ్చుట కేమి కారణము ? నేరము నావల్ల నెమకిన లేదు ;" అని వితర్కింపఁగా నాంజనేయుండు - దిననాథసుతుతోడఁ దెలియ నిట్లనియె. “ఆ మహేంద్రకుమారు ననిఁ గూల్చి నీకు - నీమాడ్కి కపిరాజ్య మిచ్చినయట్టి రామునికార్య మారడివుచ్చి ಯಲ್ಲ - కామోపభోగసౌఖ్యంబులఁ బొదలి యుందురే? యందుకై యు గ్రభావమున - సందేహ మేటికి సౌమిత్రి యిటకు వచ్చినా డ ప్లేటి వాకిట నుండ - వచ్చునే లోకైకవంద్యుఁడా ఘనుఁడు 780. రావింపు సేవింపు రాముకార్యంబు - గావింపు భావింపు కడఁగి నీ ప్రతిన" '314 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద بيسك నా నిని యూరవినందనుం డట్ల - రావింపఁ బంచిన రామూను జుండు భర్త గోపురహర్త్స్యపటలంబు విశ్వ - కర్త నిర్మితచిత్రకరకౌశలంబు కైలాసశైలసంకాశసౌధంబు - కేళీ సరోవరాంకితవనాంతరము దేవగంధర్వావతీర్ణప్లవంగ 轉 సేవితాగ్రంబు కిష్కింధపురంబు చొచ్చి యచ్చోట నిస్తులవస్తుమహిమ - కచ్చెరువందుచు నటఁ బోయి పోయి ఇంద్రుగేహముతోడ నెనమైన వాన - రేంద్రుగేహము సొచ్చి హెచ్చినకినుక నచ్చరకొమరల నందచందములు - మెచ్చని మెలఁతల మిసిమిపాటలను వారి వీణావేణువాద్యమృదంగ - భూరిభూషణరవస్ఫూర్తియు వినుచు నంతకాకారుఁడై యతికోపుఁ డగుచు - నంతఃపురద్వార మటు చేరి నిలువ 798. నా రాక విని యొంటిఁ దా రాక యపుడు - తారాసమేతుడై తడయక వచ్చి యతనికోపంబును నతనిరూపంబు - నతిభీతిఁ గనుఁగొంచు నర్కనందనుఁడు అలరెడుభక్తిమై నడుగుల కెరఁగి - వలయునర్చనము లీవచ్చినఁ జూచి యోరి ! రామద్రోహి ! యోరి ! కృతఘ్న 1 - యోరి ! నీయర్చన లుచితమే నాకు ? జానకీపతితోడ సత్యాత్తుతోడ - వానకాలముఁ బుచ్చి వచ్చెద నంటి రావైతి తప్పితి రఘురామునాజ్ఞ - భావింపలే వైతి పరిశుద్ధి పైతి వాలిఁ జంపిన రామవసుధేశుశరము - కాలాగ్ని కణములు గ్రక్కుచున్నదియు నిను నీఱు సేయక నిలుచునే యింక - వనచరాధమ : చెట్టివాఁడవై చెడితి" ననిన తారాదేవి యతిభీతిఁ బొంది - “యనఘ ! మీదాసుఁ డీ యర్క-నందనుఁడు ఈరాజ్యసంపద లీ భోగకోటు - లారయ మీ రిచ్చినవియె యీతనికి ; 800, మీరు పెట్టినచెట్టు మిహిరనందనుఁడు - వైరంబునకు నెంతవాఁడు మీ కత (డు ? రణవిశారదుఁడైన రామునియాజ్ఞ - గణుతింపకున్నాఁడు గా యర్క-సుతుఁడు, పాలుపొందఁ గార్డిక పున్నమనాఁటి కిల మీఁదఁ గపి సేన నెల్లను గూర్పఁ బడవాలు నీలునిఁ బంచి తాఁ బోదు - నడరెడు ప్రేమతో నని యున్నవాఁడు గాఁడు రామద్రోహి గాఁ డసత్యుండు - గాఁడు కృతఘ్నుండు గాన మీ రితని

  • -: లక్ష్మణుఁడు సుగ్రీవుని మన్నించుట :గరుణింపు" మనవుడు కలుషంబు దక్కి - నరనాథసుతుఁ డర్చనములు గైకొనియె. గైకొన్న పిమ్మట గనకపీఠమున - రాకొమారుని నుంచి రవితనూభవుఁడు తదనుజ్ఞ గైకొని తాను గూర్చుండి - మృదుమధురోక్తుల మద మొప్పఁ బిలికెఁ. "సౌమిత్రి రాఘవ ! స్వామి కార్యంబు - నే మఱతునె ? యిపు డెల్లవానరులఁ .لي దెచ్చెద వైదేహి దిక్కుల వెదుకఁ - బుచ్చెద వచ్చెదఁ బొండు మీ వెనుక 810: నే శరంబున వాలి యిలమీఁద వ్రాలె - నేశరంబునఁ గూలె నేడు తాళములు

నారంబే చాలు నఖిలదానవుల - నాశంబు నొందింప నాతి సాధింప కావ్యము కి షి_ 0 ధా కా ం డ ము 215 నైనను రఘురాము నతిభక్తిఁ గొలిచి - యేను కీర్తులకెల్ల నెక్కుడై పొలుతు." నని పల్కి హనుమంతు నతినీతిమంతుఁ . గను(గొని మనవీటఁ గల కపికోటి చాటించి వెడలింపు సమకట్టి కపులఁ . బాటించి యెడ సేయఁ బాడి గా దింక మన మిప్ప డారామమునుజేశుఁ గానఁ - జనవలె’ నని పల్కి- సంభ్రమం బెసఁగఁ దరణినందనుఁ డంత తారాదిసతుల - వెరవొప్ప నప్పడు వీడ్కొని వచ్చి కలయ దిక్కుల నున్న కపిముఖ్యపతుల - బలములఁ బిలుపించి పయనంబు చేసి మేదినీ భాగంబు మిన్నును దిశలు - భేదిల్లఁ బ్రిస్థానభేరి వేయించి ప్రబలకాంచనరత్నరమ్య మౌ యొక్క - శిబికపై లక్షణుఁ జెలిమి నెక్కించి 820 చామరద్వయసితచ్ఛత చిహ్నములు - నామహాత్తు నిమ్లోల నరుగ నేమించి المسيح لمسح استخ సబలుఁడై తానును సౌమి తివెనుక - శిబిక యొక్కటి యొక్కి చితవైఖరిని ముందుగా శుభతూర్యములు ధోరుకలుగ . గ్రందుగా వందిమాగధనుత ర్చెలఁగ నెడ నెడఁ గపినాథు లేతెంచి తన్నుఁ . బొడగన నుడుగణస్ఫురితేందుపగిది సకలవానరవీర సైన్యసన్నాహ - మకలంక మై యొప్ప నప్పడే కదలి యరుదైన పేర్తితో నవని గంపింపఁ - గరము సౌం పెక్కి లక్షణుఁ గొల్చి నడచె. &— ب-- అట మాల్యవంతంబునం దున్న రాముఁ - డట హైయు కలకలం దిప్ప డాలించి యవె వచ్చెఁ గపిసేన లని కోప ముడిగి . రవితనూజునిమీఁద రాగిల్లుచుండె. అందమై మణికాంచనాంచితంబైన - యాందోళికాద్వయం బల్లంత డిగ్గి తామర సా_ష్టనందనుఁడు సంపీతి - సౌమితియును దానుఁ జనుదెంచి మొక్కి 880 ’’مہلا أسباحا أسسح\ (گـ యవిరళం బగు భ_క్రి హ_స్త్రముల్ మొగిచి - యవనివల్లభున డ్రి ట్లనియె నర్క జుఁడు . “దేవ ! సేనలఁ బిల్వ దెసలకుఁ బంపి - వావిరి నివి గూడి వచ్చునందాఁక దండె_త్తి యిటకు రాఁ దడసితిఁ గాని - యొండొక వెంట మై యున్నాడఁ గాను" అనిన నర్క-జు రాముఁ డతికృపాదృష్టి - గనుఁ గొని మన్నించెఁ గడఁకతో నంతఁ గైలాసగిరియందుఁ గనకాద్రియందు - నీలాచలమునందు నిషధాద్రియందు ద్రోణాచలమునందుఁ దుహినాద్రియందు - శోణాచలమునందు సోమాద్రియందు వృషభాచలమునందు వింధ్యాద్రియందు - బుషభాచలమునందు ఋజెర్రియందుఁ బారియాతము నందుఁ బాగ్లిరియందుఁ - ఆరత్నగిరియందు నస్తాది యందు ليبيا تكتسحه ۱- ) بسیا للسحا మలయాచలమునందు మంథాద్రియందు - గల గొని వర్తించు ఘనబాహుబలులు పవమానసూనుండు పనసుఁ డంగదుఁడు - గవయుండు నీలుండు గంధమాదనుఁడు పావకాశఁడు కాలపాకుఁ డు గ్రధనుఁ - డావేగదర్శియు నగ్గవాక్షుండు నలుఁడు మైందుఁడు మహా నాథుండు ధూమ్రుఁ - డలఘుండు జంఘూళి యరిభేది సుముఖుండు కేసరి జ్యోతిర్లఖండు . విముఖుండు తారుండు వినతుండు గజఁడు జాంబవంతుండును సంపాతి రంభుఁ - డంబురాశితనూజుఁ డగు సుషేణుండు 216 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద శతబలి హరుఁడును సన్నాథుఁ లనఁగ - నతివీరవరులు వీ రాదిగాఁ గపులు తమసుతుల్ తమహితుల్ తమ సహోదరులు - తమచుట్టములు తాము దట్టమై కూడి యివి పదు లివి సూఱు లివి వేలు లక్ష - లివి కోటు లవ్వల నివి శతకోటు లనరాక పద్మ మహాపద్ద ఖర్వ - మనఁగఁ బర్వినసంఖ్య లన్నియుఁ గడచి యెలమి సొంపున నేల యీనినయట్లు - చెలఁగి యేదిక్కు చూచిన వెల్లివిరిసి యీ మెయి కొలఁదిగా కేపు దీపించి - భూమియు నాకసంబును నిండఁ గప్పి 850 కర ముగ్రగతిఁ గ్రాలు కాలదండముల - వరుసను దీపించు బాహుచండములు కెడఁబేర్చు బడబాగ్నికీలలఁ బోలి - వడిఁ బర్వి దివి రాయు వాలపాశములు పారిసౌ8 గాలా భ్రముల కాంతు లనఁగ - నురువడి మైగ్రాలు నుగ్రదంష్ట్రములు అలరెడు ప్రళయకాలాదిత్యబింబ - ములఁ బోలి మండెడు ముఖగహ్వరములు లో లాబ్దివిపలకల్లోల ఘోషముల . బోలి ఫెూషించు నార్పులు వెల్లి విరియ బలములతోఁ గూడ ప్లవగవల్లభులు - కలగొన వచ్చు నగ్గలికలు చూచి యిచ్చలోపల నప్ప డిక్ష్వాకుకులుఁడు - నచ్చెరువడి చూచి హర్షింపచుండె. ఆవేళ సుగ్రీపుఁ డధిపతిఁ జూచి “దేవ ! నా సేన లే తెంచుచందంబు లవధరించి తిరె ? వీరం దొక్కరొకరు - తి విరి మీ పనులు సాధింప నోపదురు." ఆని చెప్పి వారల యలవుల పేళ్లు - జననముల్ జాతులు సత్వసంపచలు 860 తనువులు వర్ణము _ల్లగు భోజనంబు - లను కులదేశంబు లోలి వర్ణించి “బడబాగ్ని ముఖమునఁ బడియున్న పైనఁ - గడువేగఁ జని యుగ్రగతి మొప్ప మిగిలి వడఁ బేర్చి యార్చి దుర్వారులై కదిసి - పుడమియు నభము నబ్దులు చొచ్చిమైన నట మృత్యువక్రంబునం దున్న పైన - నెట నందుఁబోరాని యెందున్న పైన నావానరాధీశులం దొక్క రొకరు - దేవి నీదేవి వైదేహిఁ దెచ్చెదరు. ఆనతి యి"మ్లన్న నర్కజుఁ దిగిచి - భూనాథుఁ డాదరంబునఁ గౌగిలించి “బలసంపదలయందు భానుజ1 నీకుఁ - దల పోయ మఱి యసాధ్యము లెందుఁ గలవుః పూని నీ పౌరుషంబులు చూచి కాక - యేనేలఁ గైకొందు నిటఁ గ్రిందు నిన్ను" అని పల్కి “వైదేహి నరసిరాఁ బనుపు" - మనవుడు హర్షించి యర్కనందనుఁడు –: వానరవీరుల సీతను వెదకఁ బంపుట :— ఒనర నుత్తమమైన యొకలగ్నమందు - వినతుఁ డ న్వానరవీరునిఁ బిలిచి 870 66యేవంక నెచ్చోట నెందు నేమఱక . నీవు సేనలఁ గూడి నెఱిఁ దూర్పు నడచి యా మహీతనయ నయ్యమునలో వెదకి - యామినీగిరిఁ జూచి యటమీఁదఁ బోయి సురనదిలోఁ జూచి శోణనదంబు . కరమర్థి నరసి యా కౌశికి వెదకి యల సరస్వతిఁ జూచి యట సింధు వరసి . పొలుచుపొండ్ర విదేహభూములు వెదకి మాళవ కోసల మాగధ బ్రహ్లా - మాలాఖ్యశైలంబు మైథిలి నరసి కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 217 జలధితీరముఁ జూచి చని మందరాద్రి - నిలయకికాతుల నిలయము ల్వెదకి తివటమై నట నవద్వీపంబుఁ గడచి . యవల జంబూద్వీప మటమీఁద దాఁటి చెచ్చెర నటఁ బోయి శీతాద్రి వెదకి . యచ్చోటఁ గాకోల మను మడుఁ గరసి తనరు లోహిత సముద్రము దాఁటి పోయి - చని కూటశాలలిచ్చాయల నరసి మఱి వోయి గరుడా శమంబున వెదకి . వరలు గోశృంగపర్వతము శోధించి 880 అందలి శృంగంబు లేదు వర్తించుచు - మద యుక్తరాక్షసమండలి నరసి యట దుగ్ధసాగర మవలీల గడచి . యట సుదర్శన మను నర్రిలో వెనకి వలనొప్ప శుద్ధార్ణవము దాఁటి పోయి - బలువైన జాక రూపశిలా ది వెదకి యందు వేదలలతో నాసీనుడైన - యిందువర్ణు ననంతు నీక్షించి మ్రొక్కి యొగిఁ బదునాల్గవేయోజనంబులకు - మిగిలి యవ్వల నున్న మేరువు వెదకి యా మేరుగిరిచుట్టు నర్కు ని కెకగి . యా మెయి వాలఖిల్యాదుల కెరగి యా వల నుదయా ది యందు శోధించి . రావణునిలయ మారసి వార్డఁ దెండు రవిలేని యంధకార యి గమురతన - భువిలోన నవ్వలి భూము లే నెఱుఁగ నిపుడె నీ పెటఁ బోయి సేల్లోన రము - నవమతి రాకున్న నాజఁ గావింతు" నావుడు లక్ష వానరులతో (గూడ - వేవేగ వినతుండు వెడలేఁ దూర్పునకు. 890 నినత సూభవుఁ డం త హిత శీలు నీలు - హనుమంతు నంగదు నట జాంబవంతు గజ గంధమాదను గవయు , వాక్ష - విజయుని మైంచుని ద్వివిదుని తారుఁ దగఁ బిల్చి " మీ రింక చిక్షిణంబునకుఁ . దగు వాన యలఁ గొంచుఁ దడయక పోయి యర్తి లి వింధ్యాద్రి యాదిగా దొడరు - నర్మదయు దశార్ణనగరంబు వెదకి దండకారణ్యంబు తిప్పక వెదికి - దండిగా నవల గోదావరి నరసి వలనొప్ప నట వేత్రవతిలోన వెదకి . నెలకొని కాళింగనిషధ దేశముల నారసి కర్ణాటకాంధ చో శేుద్ర . చేరకేరళ పాండ్యసీ మిల నెల్ల నరసి యమ్లలయాద్రి నరిసి కావేరి - నరసి యగస్త్యునియాశ్రమం దిరసి యమ్లహాత్తు నిఁ గాంచి యతనియనుజ్ఞ - నెమితో దామ్లపర్డీనది దాఁటి జలధి వేలా ఎనస్థలముల వెదకి . పొలుపొందు నా హేమపురము లో వెదకి 900 యెదిరిన కిడక మహేంద్దాద్రియందు . వెదకి యవ్వల నున్న వృషభాద్రిఁ జూచి యావలఁ బుష్పాద్రియందు శోధించి - క్రేవ గుంజర మను గిరి బిరీక్షించి యచటి యగస్త్యుగేహము విశ్వకర్త . రచితమై తగు నందు రమణి శోధించి యంజనానది దాఁటి యవ్వల మణుల - రంజిల్ల ఫణులచే రక్షీం పఁబడిన వదలక యాభోగవతిలోన వెదకి . వెదకి యవ్వల నున్న విషమాబ్ది కరిగి యందుపై గంధర్వు లప్సర ల్సురలు - నుందు రాచోటుల నోడక వెదకి తలఁగక యరిగి వైతరణి లంఘించి - పొలుచు వైవస్వతుపురమున Š öö 218 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద యందు నాసమవ_ర్తియనుమతి వడసి - పొందుగాఁ బి అ లోకమును గలయంగ 7る必8 సీతాదేవివృత్తాంత మరసి - పదిలులై నెలలోన ప్రతివార్తఁ దెండు. ఆవల 4 నంధకారావృతం బగుట - దేవతలకు నైనఁ దీఱ దం దరుగ" 910 ననిన నా కపినాథు లందఱుఁ గూడి - యను మోదరసవార్ధియందు నో లా డి దిననాథతేజుడై దీపించు రామ - జననాథుతో తమసత్త్వము లైఱసి “జానకి నెబ్భంగి సాధించి కాని . మానవేశ్వర ! రిత్త మగిడి రా మేము ” అని పల్క- రాముఁ డా హనుమంతుఁ జూచి - యనువుగా భావికార్యము నిశ్చయించి, – : శ్రీరాములు హనుమంతుని చేత తనముద్రిక నిచ్చుట — తనదయాదృష్టి యాతనిమీఁద నుంచి - “యనిలజ ! యిందు ర"మ్లని చేర (బిలిచి, జనకజఁ గనుఁగొనఁ జాలుదు వీవె - యనఘ ! నీచేతఁ గార్యము నిర్వహించు నీ వంతవాఁడవు నీబాహుబలము - భావింప నట్టిదె పవమానతనయ ! యిదె నాదు ముద్రిక యిది సీత కిచ్చి - సుదతిచిత్తములోని శోకంబు మాన్పి సీతకు మే మున్న సేమంబు చెప్పి - సీత సేమముఁ గొంచు శీఘంబె రమ్లు " అని ముద్రి కిచ్చిన ననిలనందనుఁడు . తన మ_స్టకంబున ధరియించి మించెఁ 920 దనరార నుదయాద్రి తనదుశృంగమున - దినమణి దాల్చి యెంతే నొప్ప కరణి నంత నా హనుమంతుఁ డానంద మంది . గంతులు వ్రేయుచుఁ గరములు మొగిచి, 48యినకులాధీశ్వర ! యెంత ద _్వనఁ - జని సీతయున్నెడ సాధించి వత్తు సోమసూర్యులఁబట్టి శోధించి యైన - భూమియు నభము నజ్ఞులఁ జొచ్చి యైన నామహీసుత నింక నారసి వత్తు . నీ మహిలోపల నెచ్చట నున్న నసమాన మగు స_త్త్వ మభినుతి కెక్క - వసుధేశ 1 రావణువాసంబుఁ జొత్త 3ö7°23" 33) ప్రెక్కి- నుట దక్షిణమున - కరిగె వాయుజుఁ డంగదాదులతోడ. మటి సుషేణునిఁ బిల్చి మర్కటేశ్వరుఁడు - "పఱల నీ వొక లక్షవానరు లువ సౌరాష్ట్ర దేశంబు చని చొచ్చి వెదకి - ధీరులై బాహ్లిక దేశంబు నరసి శ్రీకరమై యొప్ప సింధు సౌపీర - కేకయదేశము ల్కృతి మతి వెచికి 930. వలనొప్ప బున్నాగవనములో నరసి - తెలిసి పశ్చిమ వార్థి దృష్టించి చూచి నలి నారికేళవనంబు శోధించి . యలయక పోయి వజ్రాద్రి శోధించి పారియాత్రనగంబు సరికించి యచటఁ - గూరిమి గంధర్వకోటులఁ దెలిసి బలియు హయగ్రీపు పంచజనాఖ్యు - గలన ఖండించి శంఖంబు చక్రంబు. చక్రి యచ్చో దొలి జత గాంచినట్టి - చక్రవంతాద్రిని జెచ్చెర వెదకి తరణి యొచ్చోట నస్తము గాంచు నట్టి - చరమాద్రి సీక్షించి సౌవర్ణి సరసి వెలయంగ నెను బదివేల సంయములు - గల కాంచనాదులఁ గలయ వీక్షించి చరితార్డు డగు మేరుసావర్ణిమౌనిఁ - బరికించి నెలలోనఁ బ్రతివార్త దెండు. కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా ౦ డ ము 219, అర్క-హీనము నమర్యాదంబు గానఁ - బేర్కొన నవ్వలిపృథివి యే నెలుఁగ." ననిన సుషేణాదులగు మహాకప్పలు - పనిఁ బూని పోయిరి పడమటిదిశకు. 940 జలజా_ష్టసుతుఁ డంత శతబలిఁ బిలిచి . నలి నీవు లక్షవానరులతోఁ గూడ మొదటఁ బుళింద భూములు సౌచ్చి పోయి . చెదరక యా సౌరసేనంబు వెదకి భరతభూముల నెల్ల పరికించి యవన . ధరణీశుదేశంబు తడయక వెదకి కడగి కాంభోజ కొంకణభూము లరసి . యెడపక యటఁ బోయి హిమవంత మరసి సోమాశ్రమంబునఁ జొచ్చి శోధించి - శ్రీమించు కాళాఖ్యశిఖరి సీక్షించి యామై సుదర్శనమను నద్రి వెదకి - కామించి యటఁ బోయి కనకాద్రి వెదకి కైలాసగిరియను గౌబేరవనము . నా లోలనయన మీ రలయక వెదకి ధనదునిప్పరము నాత నిసరోవరము . నను మోదభరము పాయక విలోకించి యందుఁ గుబేరుని నడిగి క్రౌంచాద్రి - యందు మీ రందఱు నవనిజ వెదకి చని యట మైనాక తైలంబు గడచి - యునఫు ! వైఖానసం బను కొల నరసి 950, తనరు శైలో దాఖ్యతటిని లంఘించి - గొనకొని యుత్తయకురుభూము లరసి యచ్చట గంధర్వు లప్సరల్ సురలు - నిచ్చలు నుందురా నెలవులు వెదకి నిలువ కుత్తరపయోనిధి దాఁటి పోయి . సౌలయక యటమీఁద సోమాద్రి で恐ら38 యచట బ్రహ్లాయ శివుఁ డర్డి వ_ంతు . రచలితగతి మీర లందుండి మరలి యొక నెలలోపల నుర్వీకుకడకు . బ్రకటంబుగా మీరు ప్రతివార్త దెండు" ఆనవుడు శతబలి యవనీశు వీడు . కొని యుత్తరంబు దిక్కున కేగె నంత . అప్పడు రఘురాముఁ డర్కజుఁ జూచి - “యెప్పడు చూచినా వీభూము ಪಲ್ಲ" నా విని 6 వాలికి నాఁ డేను వెఱచి . వే వేగయతఁడు నా వెనువెంటఁ దగులఁ గలగొ న గుఱుతులుగా మహి ಝೆಲ್ಲ i. నలుదిక్కులును చూచినాఁడ నే' ననియె. ననిన నచ్చెరువంది యటఁ గొంతకాల - మినజానుజులు గొల్వ నినకులు డుండే.96(} దగఁ బూర్వపశ్చిమోత్తరములు చూడ - జగతీశుపనుపునఁ జనిన వానరులు నినరళ్లు లెందాఁక నిలమీఁదఁ బర్వు - ననుపమ సత్త్వులై యందాఁకఁ దిరిగి నలినాక్షి నెందుఁ గానక వచ్చి పతికిఁ . జెలు వేది ప్రతివా_ర్ణ చెప్పి రందఱును. €9టు రామసుగ్రీవు లంగదముఖ్యు - లిట మీఁదఁ బ్రతివార్త లేమి చెప్పెదరొ ? యది యేమి చందమో యని వారి రాక - కెదురుచూచుచునుండి రెంతయు వగచి, అంత నంగదముఖ్యు లగు మహాకపులు - పంతంబు లాడుచుఁ బరమహర్షమున సంతతజవసత్త్వసంపద లైఱసి - మంతు కెక్కిన హనుమంతుండుఁ దాము చెదరక రవిజండు చెప్పినయట్ల - మొదల వింధ్యాచలంబున కేగుదెంచి యందలిగుహల మహాగహనముల - నందంద వైదేహి నరయుచుఁ గదలి المية యదియాదిగా దక్షిణంబున కరిగి - పొదలఁ బూపొదలందు భూజంబులందు 970 220 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నదులందు గిరుల(దు నగరంబులందు . వెదకి జానకిఁ గాన వెరవ లే కు నికి చింతాసమాక్రాంతచిత్తులై పోయి . యంతంత గుమరులై యటఁ బోయి పోయి _: అంగదాడియలు గుహఁ జొచ్చుట : سس పదియేండ్ల తనకూర్తిపట్టి యచ్చోటఁ . గదలి జలములఁ బడి కాలు నిపురికి బోయినఁ బొగలుచుఁ బుత్రశోకాగ్ని - బాయక పడి కాలి పలవించుచున్న కణ్వమహామునిఘనశాపవహ్ని - మండి నిర్తృగము నిర్మానుష్య మగుచు నుండ నీడయుఁ ద్రావ నుదకంబు లేక . పండక బహుశూన్యపథమైన యడవి చొచ్చి యెంతేనియు సౌలసి లో దారి - నచ్చోట నుదకంబు నరయుచున్నంత నందొక్క-రక్క-సుం డగచరాధిపుల - ముందఱ నీలా భ్రమో యన నిలిచి యోరి వానరులార ! యుర్విపై నేను - మారీచతనయుండ మహితవిక్రముఁడ దేవగంధర్వులు తివిరి యే నున్న - యీవని దృష్టింప నెవ్వరు వెఱతు 980 రిం దేల వచ్చితి ? రిందఱుఁగూడి - యెందుఁ బోవఁగ వచ్చు నింక నాచేతఁ జావక మీ" కంచు సంరంభ మెసఁగ - కో 1 యని యార్చినఁ గుపితుఁడై యపుడు అంగదుం డా దైత్యు నదరంట ప్రేయ . పొంగి రక్తము వాత బొడబొడ వెడలి వసుధపైఁ బడె నంత వానరు లెల్లఁ . బొసఁగంగ నొక మహా భూజంబునీడ నలసి కూర్చుండి తోయంబు లెచ్చోట . గలవొకో ? యని దప్పి గదుర నున్నంత దరిమిడి యొక బిలద్వారంబు వెడలి - యురువడి జలపక్ష లొండొండ నెగయఁ గనుఁగొని యుదక మిక్కడ నుండఁ బోలు-నని వచ్చి బిలములో నందఱు డిగఁగఁ గలగొని విప్పలాంధకారమై తెరువు - తెలియ కొండరులను ధృతిఁ జీరికొనుచు ననుపమ సత్త్వులై యటఁ బోవఁ బోవఁ - గనుఁగొని యయ్యంధకారంబు విరిసి యరుదుగా జగదద్భుతాకార పైన - పుర మొక్కఁ డచ్చోటఁ బొడగాంచి వచ్చి 990 పసిఁడిగోపురములు పసిఁడి మేడలును - పసిఁడియట్టళ్లను పసిఁడికోటలును పసిఁడివృక్షంబులు పసిఁడిపూపొదలు - పసిఁడి పర్వతములు పసిఁడి తామరలు నై చూడ నాపురం బతిరమ్యమైనఁ - జూచి యెం తేనియుఁ జోద్యంబు S” ෆයි ප්‍රී కటసంపదలచేఁ బరఁగుచుండియును - నకట నిర్తానుష్య మైనది పురము ఏలౌకో యీపురం బిట్లయ్యె ననుచు - నీలీల వెడలు చొప్పెఱుఁగంగ లేక చాలఁ జింతిలుచు నచ్చటఁ గొన్నినాళ్లు . పోలఁ జరింపుచు పరమధ్యవీథి మిన్నులతో రాయు మేదినియందు . నున్నతం బగుచున్న యొక మేడఁ గాంచి -; కపులు స్వయంప్రభను 7గాంచుట : కని దానిమీఁదికిఁ గపు లెల్లఁ బ్రాకి - కనిరి తపోవృత్తి కర మొప్ప గాంచి హరిణాజినాంబరమై యొప్పదానిఁ . దరు జేందుకళఁ బోలి తనరారుదాని కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా ౦ డ ము 221. నొక పుణ్యకాంత నయ్యవిదకు ప్రెక్కి-యకలంకచిత్తుఁడై హనుమంతుఁ డనియె, త•ఓతన్వి ! 総) చెవ్వ రొంటిమై నిచట . నీతపం బొనరింప నేమి కారణము ? ఏమహాత్తునిపురి యీ హేమనగర ? - మే మెన్నఁడును గాన మిట్టిచిత్రములు " అనిన నక్కో మలి హనుమంతుఁ జూచి తనపూర్వకథ లెల్లఁ దాఁ జెప్పఁదొడఁగెఁ. “దగఁ దొల్లి మయుఁ డను దానవేశ్వరుఁడు - తగిలి పద్ద్శజుఁగూర్చి తప మాచరించి. పస నొప్ప నిర్తాణపటుశక్తి వడసి - పసిఁడిగోపుర మిట్లు పరఁగ నిర్తించె నవిరళగతి హేమ యను దివ్యవనిత - గవిసి యాతఁడు పెద్ద కాల మిం దండ నాతని వ జధారాహతుఁ జేసి . యాతన్విఁ R°ು 55ು నమరవల్లభుఁడు ఆ తరలా నెయ్యపఁ జెలికత్తె - మా తండ్రి సావరి యహితమానసుఁడు నాయింతిపనుపున నతితపోనిష్ట - బాయకుడుయి స్వయంప్రభ యనుదాన" నని చెప్పి కందమూలాదు లందఱికిఁ - దనివి దీర నొసంగి తాపంబు దీర్చి 1010; 66యనఘ 1 మీ రెవ్వ రిం దరుగుదే నేల - యనిమిషు లైన నిం దరుగు దేరాదు. వినుఁ డిందు మీర లెవ్విధిని వచ్చితిరి ?".యన విని హనుమంతుఁ డతివకి ట్లనియెఁ. “దనతండ్రి పనుపున దండకాటవికి - మునివృత్తి రాముఁ డిమ్లుల వచ్చియుండ వనజాక్షీ నారామవరపత్నిఁ గొనుచుఁ - జనిన రావణువెంటఁ జనిచని యేము జనకజ వెదకుచు జలశూన్యమైన - ఘనమైన దప్పిచే గడు డస్సి యొక్క బిలములోపలఁ జొచ్చి పెద్దచీఁకటికి - దలఁకక యొక్క-ట దైవయత్నమున నీయాశ్రమంబున కేతెంచి వెడలి . పోయెడు మార్గంబు పొడగానలేక తిరుగుచున్నార మద్ధతిఁ బెక్కు-దినము - లరిఁ బడియున్నార మొక దిక్కు లేక" యనిన రామునికార్య మై వచ్చినారు - అనఘులు పుణ్యాత్తు లని భ_క్తిఁ జేసి మీ కెద్ది యిష్ట మిమైయి వేఁడు" డనిన-మా కీబిలద్వారమార్గంబు వెడలఁ 1620. జేయుము వేవేగ సీతను వెదకఁ - బోయెద" మనుడు నుప్పొంగి యా మగువ మొగి మీరు కన్నులు మూసికొం డనుచుఁ - దగఁ బుచ్చి వారలఁ దనతపశ్శ_క్తి నెలతుఁక యవలీల నిమిషమాత్రమున - బిలముఖమునఁ దెచ్చి పెట్టి తాఁ బోయె, బోయిన కపివీరపుంగవులెల్ల - నాయింతి పొగడుచు నటఁ బోయి పోయి యాయతోన్నతబలు లం దొక్క-సరసిఁ - బాయక జలములు బలు విడిఁ ద్రావి -: కే పులు చింతాక్రాంతు లగుట : యంత నందలు మహేంద్రాద్రికి బోవ . నంత నంగదుఁడు ని ట్లనుచు శోకించే; *4ఇనజుని మితి దప్పె నినవంకు దేవి - వనజాక్షి బొడగన్నవారము గాము ఆజ్ఞాధురంధరుఁ డైన సుగ్రీవుఁ - డా జ్ఞ దప్పిరి వీర లంచును మనలఁ బొడగన్నయప్పడే భూపతి మెచ్చ - నడిమికి రెండుగా నఱికించు మనలఁ 1. గావున మన మింకఁ గపిరాజుఁ గానఁ - బోవుట తగవును బుద్ధియుఁ గాదు 1030, 222 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వెలువడి మన మిట్లు వెస వచ్చినట్టి - బిలములోపలఁ జొచ్చి పేర్తి నుండుదము అది యష్టదిక్పాలకాభేద్యమార్గ . మది పక్వఫలభరితారామ మరయఁ బొందుగా నచట గాపుర మున్నమనల - నెందు నెవ్వరి కైన నెఱుఁగఁ జొప్పడదు" అనఁ గొంద అగచరు లాపని కియ్య - కొని రంత మారుతి కోపించి పలికెఁ. “బెద్దబుద్ధివి నీవు పినతండ్రి పనుప - గద్దరిపై రాముకార్యమై వచ్చి కపులతోఁ గూడి యా గంభీరబిలము - చపలతఁ జొచ్చి యచ్చట నుండినపుడె భాను జుతో మళ్లఁ బడు నదిగాన - దాను నీలుండును తారుండు నలుఁడు దీని కెవ్విధి సమ్మతింపము దక్క - వానరు ల్లమబంధువర్గంబుఁ బాసి నినుఁ గొల్చియుండంగ నేరరు సుమ్లు - విను మదియునుగాక వృత్తారి తొల్లి యర్తిలి తనవజ్రహతిని బిలంబు - నిర్తించె నటువంటి నిశితవజ్రాస్ర 1040 కోటి లక్ష్మణునకుఁ గొలది నగ్గలము - మాటమాత్రమున నీమర్కటాధముల నిన్ను సీబిలమును నీఱుగాఁ జేయు . నున్న యీదుర్బుద్ధు లొక్కట విడిచి యవ నిజ పౌడఁగా న మైతి మటంచు - రవిజునికడ కందఱము పోయి ప్రెక్కివిన్నవింతము జగద్విఖ్యాతి నతఁడు - నిన్నును మమ్లు మన్నించు పెూ మోపి యామీఁద మీతల్లి కనురక్తుఁ డగుట - నీమీఁద నలుగఁడు నీవు పుత్రుఁడవు కావునఁ గడు నిన్నుఁ గట్టుపట్టంబు" . నా విని యావాలినందనుం డనియెఁ ; బితృసమానుని వాలిఁ బృథ్విపై ఁ గూల్చి - యతనిభార్య వరించి యామీఁదఁ దనకు నుపకారి యగు రాము కుద్యోగ మెల్లఁ - జపలుఁడై మఱచి లక్ష్మణుఁ డాగ్రహింప మఱి గాదె చనుదెంచె మాపినతండి - యెఱుఁగవే యాతనిహీనవర్తనము ? అట్టి కామాంధుని నట్టి కృతఘ్ను నెట్టు నమ్లఁగవచ్చు నిది యది యేల ? 1050 -: కపులు ప్రాయోపవేశము చేయుట :శ్రీరాముకార్యంబు సేయక పోయి - యారవిసూనుచే నటు చచ్చుకంపె సీయెడఁ జచ్చుట యిది లెస్స మనకుఁ - బ్రాయోపవేశనపరులు గం" డనుచు వారును దానును వరదర్భశయను . లై రాక వృథ యని యాత్తఁ జింతించి తెవులును ముదిమియు దీవ్ర వేదనయు - నవతయు లేని ప్రాంబులు గావ లేచియు మఱి పవ్వళించియు దిశలు - చూచియుఁ దమతమ చుట్టాల సతులఁ దలఁచియు బాప్పరే ! దైవమా ಯುಲ್ಲು 1- చలపట్టి మము వృథా చంప నిచ్చోట సమకట్టితే 1 యంచు సకలవానరులు - గుమురులు గుమురులై కూడి యొండొరులు “నలినా ప్తకులుఁడు కానలకు రానేల ? - కులభామ నసురచేఁ గోల్పడనేల 7 యొరసి దైత్యుఁడు జటాయువుఁ జంపనేల ? - ధరణీశుఁ డరుణనందనుఁ గననేల ? ధోరణిజవార్త యాతఁడు చెప్పనేల ? . తరణివంశులు పంప దరికి రానేల ? 1060 మశ్రీవుకడకు రాసుకులు రానేల ? . సుగీపుఁ డాతని సౌము గానేల ? } --سسه به కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 223 వలనొప్ప వాలి భూవరుఁ డేయనేల 1 - బలిమితోడుతఁ గపిబలము రానేల ? యినతనూజుఁడు మమ్లు నిటు పంపనేల ? - పనివడి మనకు నీపాటు రానేల ? ఊనిన ప్రాణంబు లురక పో నేల ? . పోనేల యక్క టా ! భువి కైకవరము మనువంశయుతముగా మనవంశ మణఁచె” - నని యని శోకించి యలయుచున్నంత. - : అంXబాదుల సంపాత్రి చూచుట := నాయెడ సంపాతి యను పక్షినాథుఁ - డాయతదేహుఁ డత్యంతవృద్ధుండు ప్రాయంటిజెక్కలు బలిమియు లేమి - నాయద్రిగుహనుండి యల్లన వెడలి మెల్లనఁ జనుదెంచి మృతికోరి ధరణి - డ్రైళ్లిన వనచరాధిపల నీక్షించి దైవంబు కృపచేసెఁ దనకు నాహార - మీ వేళ నని చేర నేతేరఁ గపులు చపలులై మరణ నిశ్చయబుద్ధి వగవ.నపు డాంజనేయుతో నంగదుం డనియె: 1070 "నిది పక్షి గాచు ము మిందఱఁ జంప-సదయుఁడై యముఁ డిట్టు లరుదెంచినాఁడు ఆజటాయువు నరనాథుని దేవి . బోడిమి చెఱగొని పోవు రావణుని దా(క నాతనిఖడ్గధారచే జచ్చి - తేకువఁ బడయఁడే దివ్యపదంబు 2 రాముకార్యార్థమై ప్రాణము లనము - నీమహా పక్షికి నిచ్చుట లెస్స" యనుచోట నామాట లాలించి యరుణ-తనయుండు శోకగద్దదకంఠు డగుగు నాకపివీరుల నటఁ జేరఁ బోయి - 66 యోకపులార ! యెందుండి వచ్చితిరి * యూజటాయువు నాకు నర్త్మిలితముఁ - డాజటాయువు నేను నరుణపత్రులము నిశితో గ్రనఖుఁడు మానితమహామహుఁడు - దశరథుసఖుఁడు సంతతసత్యధనుడు నతఁ డేమిటికిఁ జచ్చే ?' ననవుడు వాలి - సుతుచేత నంతయుఁ జొప్పడఁ దెలిసి యెంతయు శోకించి యిచ్చలోఁ జాల - వంత నొందుచునున్న వనచరు లెత్తి 1080 చెంతనున్నపయోధి జేర్చిన నందు - సంతాపమునఁ గృతస్నానుఁడై వచ్చి విపులకోకముతోడ విహగవల్లభుఁడు - కపులతోఁ దనపూర్వకథఁ జెప్పఁదొడఁగె. -64ఆలోలగతుల జీటాయువు నేను - గైలాసగిరియందుఁ గవగూడి యుండ ఘనజవసత్త్వము ల్క-డిమిమై మెఱసి - మొనసి మే మిద్దఱమును మత్సరించి యుడువీథి కిద్దఱ ముదయకాలమునఁ - గడఁకతో నెగసి సంగడి పోయి పోయి పరువడి నట పట్టపగలింటికొలఁది . కిరువురు దడసితి మినమండలంబు ఉగ్రాంకుకిరణంబు తొండొండc దాఁకి . యుగ్రుఁడై యూజటాయువు మండుటయును బదిలమె వాని నా పక్షంబులందు ( - బొదివిన నా పక్షములు గాలి పోయె నెఱక గాలిన నే పెల్లఁ బొలిసి - మఱి వచ్చి యీయాశ్రమంబునఁ బడితి నా పక్షినాథుఁ డెం దరిగెనో? యెఱుఁగ - నీపల్కు మీచేత నిట వింటి నేను 1090 వీనుల మీవార్త విని యున్నవాఁడ - హీనబలుండ నై యెఱకలు లేమి పక్షముల్ తొలింటి పగిది నా కున్న - దక్షత నింతకుఁ దన సహోదరుని 224 శ్రీ రం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద పెగ్డ్ల్స్ ట్రెరామునీదేవి మగ్టెమ్ డేనేర్త్ మౌటెల్ కేమ్" నావిని భల్లూకనాథుఁ డిట్లనియె - నా వాయుజుఁడు నంగదాదు లుప్పొంగ: *నా జటాయువు తమ్లు డట నీకు మొదల - నీజగంబులలోన నెదు రెందుఁ గలదు ? నీవు చూడనియట్టి నెలవులు లేవు - రావణుఁ డప్పడు రఘురామదేవి నెందు దాచినవా(డొ యొకటిఁగింపు' మునిన - సందేహ మెడబాయ సంపాతి పలికె. కక తనతనూభవుడు దుర్దమపరాక్ర ముఁడు - ఘనుఁడు సుపార్శ్వుండు కడుభ_క్తియు_క్తి తెక్కలు గాలి యీ క్రియ నున్న నాకు - నక్కరతోఁ దెచ్చి యాహార మొసగు నతఁ డొక్క నాఁడు నా కశనంబు దేక - దడసివచ్చిన 64 నేల తడసితి" వనిన 1100 శకS తండ్రి నీకు నే నుపహార మరయ . నాతతగతి మహేంద్రాద్రి సముద్ర తీరమార్గమున నెంతయుఁ బొంచియుండ - నారవి ప్రభవంటి యంగనఁ గొంచు గాటుకనడకొండ కైవడి నొకఁడు - ధాటియై చను దెంచి తనకుఁ బ్రియంబుఁ జెప్పి యే తెరు వియ్యఁ జెచ్చెరఁ జనియె - నప్ప డచ్చటి మౌను లందఱు నన్ను సంతసింపుచు నేఁడు చావుకుఁ దప్పె - నంతకుం డగు రావణాసురుం డతఁడు చెఱగొని లంకకు శ్రీరామదేవి . నుఱకఁ గైగొనిపోవుచున్నవాఁ డనిరి అందుకై తడసితి’ నని వాఁడు పలికె - సందేహ మేటికి ? జనక తనూజ బలసి రాక్షసవధూపరివృత యగుచు - జలదమాలికలోని చంద్రిక బోలి యున్నది లంకలో నొగి శతయోజ - నోన్నతి నాదృష్టి యుర్విఁ జరించు. తెల్లంబుగా మనోదృష్టియు నాకు - నెల్లపక్షులకంటె నెక్కుడై పరఁగు" 1110 నని పల్కి మఱియు నిట్లనియె సంపాతి - "తనపక్షయుగశంబు దగ్ధ మైనపుడు ఏ వచ్చి మూర్ఛిల్లి యిచ్చోటఁ దైళ్లి- చావునఁ దప్పి యెంచగ రాని చప్పి కుట్టూర్పు లెసఁగంగఁ గొన్నేండ్లు గడపి - గట్టిగా నాభాగ్యగతి నొకనాఁడు ఘననిష్టఁ దప మిందుఁ గావించు సకల - జనతాపహరుని సాక్షాన్ని శాకరుని నా నిశాకరుని నొయ్యనఁ గాంచి మ్రొక్కి - భానుదీప్పలచేత పక్షము ల్లాలి తను వున్న చంద మంతయు విన్నవింప-మునిశిఖామణియును మున్ను న న్నెఱుఁగుe గావున నెంతయుఁ గరుణించి మీఁదు - భావించి యా శ్రీయఃపతి పరాత్పరుఁడు విష్ణుండు దశరథవిభునకుఁ ಬುಜ್ಜಿ 轉 యుష్టాంశుకులుఁ డంత నుగ్రాటవులకుఁ జమదేర నాతనిసతిని రావణుఁడు - కొనిపోయి చెఱ నుంచుకొని యున్నయపుడు ఆమృతాన్న మాయింతి కమృతాంశుఁ డిడిన - తెమలక యామహాతృష్ణలు పాసి 1120} యుండు నంతట రాముఁ డొయ్యన వచ్చి - చండాంశజునిఁ గాంచి శక్రజుఁ ద్రుంచి యాలో లగతి సీత నరయ వానరుల . నాలుగుదిశల కున్నతిఁ బంపఁగలఁడు ఆ రామునిజదూత లగు వారితోడ - జేరి నీ వీకథ చెప్పిననాఁడు ఘనవక్షయుగళము గలుగుఁ బొమ్లనుచు - మును నిశాకరుఁ డను ముని చెప్పిపోయె, కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 225 నతఁ డానతిచ్చినయట్టు మీతోడ - హితమతి నీకథ యెఱిఁగింపఁ గంటి నివె పక్షములు వచ్చె నిదె చూడుఁ డనుచుఁ - దివిరి కుప్పించి యద్దివికి లంఘించి వడి లంకచేరువ వనములో సీత ( - బొడగాంచి యదె సీత బొడగంటి ' ననుచు

  • నTదే ! శత్ర యోజనం బై నదూరమున - నదె లంకలోపల నదే ! పుణ్యసాధ్వి

నాలు ( వ్రాయోపదేశన మింక లెండు - పౌలస్త్యపతిలంకఁ జరికింపఁ బొండు ** అని లంక కటుఁ బోవ నటఁ ద్రోవ జూపి - చని యో హేమాద్రికి సంపాతి యపుడు ఆంత వానరవీరు లందఱుఁ గూడి - సంతోషచిత్తులై జవ మొప్పఁ బోయి చండవాతాఫూతజాతడిండీర - గండూషితాశావకాశనీకాశ వీచీసమీచీనవిహరమాణాది - వైచిత్రకరవాలవరవాలములను ఘోరన క్ర గ్రాహకోటు లుప్పొంగఁ - బోరాడుచున్న యంభోరాశి డాసి ఆందు నిశ్చేష్టితులై కొంత తడవు - గుందు డెందములతోఁ గూర్చుండి యపుడు ఈ సముద్రము దాఁట నెవ్వఁడు చాలు - నీ సత్వ మెవరికి నిందులోఁ గలదు ?" అని యిట్టు చింతింప నంత నంగదుఁడు - వనచరుల్తాను నవ్వనధితీరమున నారాత్రి వేగించి యమ్ల అునాఁడు - వీరవానరుల వేర్వేఱ నీవీంచి ఈరీతి మీరెంత లేసి వానరులు - పౌరుషంబులు నేలపాలుగాఁ జేసి జలరాశిలోపల శతయోజనములు.కొలఁది దాఁటుట కిట్లు గుండెద రేని ? 1140 అపకీర్తి కెన యిది ; యగణితాంభోధిఁ - గపివర్యులార ! యేకరణి దాఁటెదరు ? మీమీ జవంబులు మీదాఁటు కొలఁదు - లీమా త్ర మని పల్కు- డెఱుఁగంగ నాకు –: వానర వీరులు తమతమ సత్త్వములఁ దెలుపుట := ఘనులార యొక్క ఁ డొక్క ఁడు చెప్పఁ" డనుచు-గి నిసిన నందఱు గృతమతు లగుచుఁ దమతము సత్త్వముల్ తగ విచారించి - అమిత సత్త్వోన్నతు లందఱుఁ గూడి నలిమీఱి పదియోజనంబులు దాఁటఁ - గలవాఁడ నే" నని గజుఁ డందుఁ బలి కె. ఇలమీఁద లావు మై నిరువది దాఁటి - సౌలయ నే" నని గవాక్షుఁడు పేర్చి పలికె. “మొనసిన కడిమిమై ముప్పది దాఁట - ఘనశ_క్తి గల" దని గవయుండు పలికె. “నాలావు పెంపున నలువది దాఁటఁ - జాలుదు నే" నని శరభుండు పలికెఁ. *బనిగొని జలధి యేఁబది బాఁటువాఁడ" - నని గంధమాదనుం డలవు మైఁ బలికె. *నస మెంత డింపక నరువది దాఁట-మసలక పో" దని మైందుండు పలికెc. 1150 46 దెగబడ కడిమిమై డెబ్బది దాఁటఁ - దెగువ కోప్పదు " నని ద్వివిదుండు పలికె. *నెనుబది దాఁటుదు నేపు దీపింప - దనియక నే" నని తారుండు పలికె. మోపినతమలావు లొకఁడును దాప - కేపు మై నందఱు నిటు పల్కుచుండ భల్లూకనాథుండు బహుకాలవృద్ధుఁ - డుల్లోకవిక్రముఁ డొకమాట పలికె. “f ് مه - * گامت گسعیی కకచిన్ననాటిబలంబు చెప్ప వచ్చినను i గ్రన్నన హాస్యకారణము ; లిప్పటికి 15 226 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద అయినను వినుఁడు ము న్నమృతంబుకొఱకు.దానవుల్ సురలు యుద్ధములు గావింప నమరులకై సహాయంబుగా వచ్చి - యమృతంబు ದ್ರವಿಶಿ నర్థి వా 5గా సఁగ నుదధు లేఁడును దాఁట నోపు దస్తాద్రి . కుదయాద్రిపై నుండి యొకజంఘు యిడుచు ఎల్లలోకముల నా కెదు రెందు లేదు - బల్లిదుఁడగుబలిబంధంబునాఁడు ఇర్వదియొక్క.మా రిలప్రదక్షిణము - తివిరి త్రివిక్రమదేవునిఁ గొలుచు 1160 తరిఁ గొండ కాలిలోఁ దనరార విఱిగి . పరిఁబోయి మఱి జరాభారంబు నొద వె ; ξόδο$ο Νς గడువృద్ధు నైతి నిప్పటికిఁ - బరికింప నేను తొంబది గా ని చాల ూలు పొంద నీత్రోవ బోయెడుపనికి . వలతి గా" నని జాంబవంతుండు పలికె. 4తొంబదియేడు దోడ్తో దాఁటువాఁడ - నంబుధి" నని నీలుఁ డత్తఱిఁ బలి కె. నా మారుతాత్త్మజుఁ డాత్త పౌరుషము - లేమియు ఁ బలుక కయ్యెడ నూరకుండె. “వాలినకడిమిమై వడి నూఱు దాఁటఁ - జాలుదు ముగిడి రాఁ జాలను గా ని' యని యగందుఁడు పల్క నా జాంబవంతుఁ - డనఘ! మాకందఱ కధిపతి నీవు, వాలిత నూజ యీ వారాశి దాఁటఁ - జాలదు మగిడి రాఁజాలవు నీవు ; యువరాజ1 వీకపియూథంబులకును - రవితనూజునియట్ల రాజవు గానఁ దగ మమ్లఁ బనిగొనఁ దగుఁగాక ! యిట్లఁదగునయ్య ! నీ కింత దైన్య మేమిటికి ? రామకార్యపరుండు రవిజునిమంత్రి - యీమర్క-టావలి కెల్లఁ బ్రాణంబు : తక్క-క పవమానతనయుండు గలుగ - నక్క-టా : § కసాధ్యము లెందుఁ గలవు ? వల" దని వారించి వాయునందనునిఁ - బిలిచి యాతనితోడఁ బ్రియములు పలికి, -: జాంబవంతుండు హనుమంతుని బ్రార్థించుట : —

  • మారుతి 1 యీ పని మామీఁదఁ బెట్టి L. యూరకున్నాఁడవే ? యుచిత మె నీకు? లలిత లావణ్యవిలాసరూపముల - వలనొప్ప నప్సరోవనితలయందుఁ బుంజికస్థలి యనఁ బొలుచు మీతల్లి - యంజన యటఁ దొల్లి యగ్నిశాపమున వానరవనితయై వసుధఁ గేసరికి - మానిని యైయుండి మఱి యొక్క నాఁడు వనగిరిస్థలలందు వర్తింపుచుండ . ననిలుఁ డాయంగనయలసయానంబు తొడలబెడంగును దోరంపుబిరుదు - నుడురాజబింబింబు నొరయునె మోము కలదు లే దను కౌను గబ్బిగుబ్బలును - దల చుట్టివచ్చు బి త్తరికను గవయు 1180. గనుగొని మోహంబు గడలుకొనంగ - మనసిజశరఖిన్నమానసుం డగుచుఁ జెలరేగి కదియుచుఁ జెలువ మై డాసి - యాలింగనము సేయ నంజన యలిగి, “నాదుపాతీవ్రత్యనైపుణి చెఱుప - నేదుష్టమతి యొకో యిటు సమక ?" నా విని “యలుగ కో నాతి ! నే వాయు . దేవుండ ; నీదుపాతివ్రత్యమునకు భంగంబు గాకుండ పరికించి హృదయ - సంగంబు నిలిపితి జలజాక్షి ! దీనఁ బలు వేగ విక్రమపౌరుషశౌర్య - ములు గల తనయుఁ డిముల నీకుఁ బుట్టు ;" కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా 0 డ ము 227

నని పల్కిచనుటయు నావధూమణియు - మనమున నలరుచు మఱి వాయుదేవు ప్రవిమలకృప నిన్నుఁ బడసెఁ గావునను - భువిని వాయువుతోడి భూరిసత్వుడవు で急冷3) క్రమ కళావిస్ఫూర్తియందు - నాగరుడునికంటె నధికుండ వీవె ; వరుస బంకజగర్భువరమునఁ జేసి - మణి నీకు నాయుధమరణంబు లేదు : 1190 నీసమానులు లేరు నిఖిలలోకముల - నీసత్త్వ మెఱుఁగుదు నిజముగా నేను జల నిధి లంఘించి జనక జc గాంచి - కలఁకమై యిటు రామకార్యంబుఁ జేసి కప్పలప్రాణములు రాఘవులప్రాణములు 量 కపినాథుప్రాణము ల్లరుణతో గా వీ తడయక యో జగత్పాణనందనుఁడ ! - పడయు ముత్తమలోకపదములు నీవు" అనవుడు హనుమంతుఁ “డౌగాక ! మీరు - పనిచినఁ జేయుదుఁ బతికార్య మొనర నగచరు ల్సూడుఁడు నాశ_క్తి నేఁడు - జగదేకహితయు_క్తి జలధి లంఘించి పఱతెంచి సుర నడ్డపడిన సాధింతు - నెరసి లోకములెల్ల నీఱు గావింతు ; నక్కజంబగు శక్తి నటు లంకఁ జొత్త - స్రుక్కక వైదేహిఁ జూచి నే వత్తు : నాలంక యైనను నగలించి తెత్తు - వాలాయముగ సీత వసుధేశుఁ గూర్తుఁ ; గాకున్న జలధులు గలఁతు నొం డేని ?.వీఁకతో నమరా ద్రి విఱుతు నొండేని ? 1200 పుడమి తుత్తమురుగా బొడుతు నొండేని ?.తొడరి మృత్యువు నైనఁ ద్రుంతు నొండేని ? దీవు లన్నియును శోధింతు నొండేని ? - చేవ మీఱఁగ లంకఁ జేరి యచ్చోట దుష్టాసురుల నెల్లఁ ద్రుంతు నొం డేని ? . ဇဲ၌၌ చీఁకటి చేసి చెఱుతు నౌండేని ? కాని యారకరాను గడగి మీకడకు . నే" నని పూని మహేంద్రాద్రి యొక్కి, -: హనుమంతుఁడు సముద్రమును దాఁటుట :యుదధులతోఁ గూడ నొగి సృష్టి గ్రుంగఁ - గదిసిన లయకాలకాలుఁడో యనఁగ (مہا لاتا వెసఁ ద్రివిక్రముఁ డైన విష్ణుని రీతి o నసమానదేహుఁడై యందందఁ బెరిఁగి, యంగదాదులచేత ననుమతి వడసి - యంగమంతయుఁ బొంగ నంతరంగమునఁ దనతండ్రి పవమానుఁ దలఁచి శ్రీరామ - జననాథుపదపంకజము లాత్త నిలిపి యడుగులు తిరముగా నద్రిపై మోపి - మెడ యెత్తి యొక్కింత మెయిఁ గ్రుంగ నిలిచి బొమ లెత్తి కలశు నంభోరాశిఁ జూచి - యమరారిపురిమీఁద నట దృష్టి నిలిపి 1210 వఱలంగనిలమీఁద వాల మర్గార్చి - నెఱి కర్ణములు రెండు నిక్కించి పొంచి యట నద్రిశిలమీఁద హస్తంబు లూఁది - పటుజవంబున దాఁటెఁ బవమానసుతుఁడు అల సుధాహరణార్ధమై వై నతేయుఁ - డిలనుండి మును దివి కెగయుచందమున నారభసంబున నద్రిశృంగములు - భూరేణువులకంటెఁ బొడియు నై రాలె నారావణుండు ము న్నార్షించినట్టి - భూరికీర్తుల పెంపు పొడి యైనయట్టు నాయురవడి మ్రాఁకు లతనితో నెగసి - తోయధిలోఁ జొచ్చి తునియలై రాలె. భావిసేతువునకై పవననందనుఁడు - తా వచ్చి శంకువు స్థాపించె ననఁగ i 鄙 వెసఁ బేర్చి యచ్చట విషమవాయువులు - దెసలకుఁ జెడి పాజెఁ ; దివిరి మేఘములు వక్రించె ; లంకపై వాయు జుం డనుచు - శక్రాదులకుఁ జెప్పజనినచందమున నావడి నల్టి నీ రంతయు నెగసి . యావలి పాతాళ మటుఁ గానవచ్చె ; 1220 జనకజఁ దెచ్చి నాజలములో దాపుఁడని మారుతికిఁ జూపె నంభోధి యనఁగ 228 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద దనపతిహిత కార్యదైర్యశార్యములు - తన వేగలాఘవోదాత్తస్సత్త్వములు జూచి యింద్రాదులు సౌరిదిఁ గీర్తింప - నీచందమున దాఁటి యేగుచున్నంత “నీనిత్యకృతి జగద్ధితముగా బూని - పూని యెంతయు దవ్వు పోవుచున్నాఁడు ఇతనికి విశ్రాంతి యిచటఁ గావించి - యితని బుచ్చెద" నని యిచ్చలోఁ దలఁచి o యప్పడు మైనాకు నంబుధి పిలిచి – “యిప్పడు హనుమంతుఁ డే తెంచె నిటకు నొప్పార నాతిథ్య మొసగు నీ" వనుచుఁ జెప్పి పౌ మ్లనుటయు శీఘంబె యరిగి —: హనుమంతునకు మైనాకుఁ డాతిథ్య మొుసఁగుట ; – యురుతర నిజపక్షయుగళసంజాత - మరుదుచ్చలద్వార్ధిమధ్యంబు వెడలి శ్రీకరకాంచనశృంగసంకలిత - నాక మై యొప్ప మైనాకపర్వతము ఎదుటఁ దోఁచినఁ జూచి యిది దైత్యమాయ - కదిసి నాపనికి విఘ్నము సేయఁగోరె దానికి నేమి నాదర్పంబు పేర్తి - దీనిఁ ద్రుంచెదఁ గాక ! తెగి యంచు నడరి వరవజ్రకఠిన మౌ వక్షంబుచేత - నురవడి హనుమంతుఁ డుదరితా (కుటయు గరువలీ సుడిగొన్న కారాకువోలెఁ - దిర మేది ధృతి దూలి దిర్దిరఁ దిరిగి మనుజుఁడై పొడసూపి మైనాకశిఖరి - యనిలనందనుఁ జూచి యర్ధితో සඞ`පි. * ఆనిలజ ! నేను నీ కపకారిగాను - వనరాశిపంపున వచ్చితిఁ గాని యమహాత్తుఁడు నీకు నాతిథ్య మొసగు - ూ వున్న వచ్చితిఁ; బూర్వకాలమున పర్వతంబుల కెల్ల పక్షము ల్లలిగి - గర్వించి మెలఁగ నాఖండలుం డలిగి పవిధార నొక్కటఁ బక్షము బ్జనుమ - బవనుఁడు మీతండ్రి పరికించి నన్ను నవలీల నీలవణాంబుధిలోనఁ - గవియించి పక్షము ల్లాచి రక్షించెఁ గాన మీవాఁడను గాని యన్యుఁడను - గాను ; శీతాచలా గ్రణికుమారుండ 1240 నేను మైనాకుండ నీవు సొయందు ( - బూని యీఫలమూలములఁ దృ_ప్తిఁ బొంది బడలికలును బాసి పవనకుమార ! - కడులావు మీఱ లంకాపురంబునకు నరుగుము నీ" వన్న నమ్లహాబలుడు - "వెరవుగా దిప్పడు విశ్రమించుటకు జలనిధినడుమ నెచ్చట నిల్వ ననుచుఁ - జెలఁగి మున్ను ప్రతిజ్ఞ జేసినవాఁడ ; నిట రాముకార్యార్ధ మేగుచున్నాడ : - నటుగాన నిల్వరా ద్ర్రీశ ! నాకు ” నని పాణితలమున నయ్యద్రిఁ దడవి - “యనఘాత్త నీపూజ లన్నియు వచ్చె," నని పల్కి పోవుచో ననిలనందనుని - ఘనశ_క్తి కమరులు కడుచోద్య మంది నానావిధముల నానందించిరంత - మైనాకగిరి కింపు మై నాకవిభుఁడు కనుగొని శ్రీరాముకార్యమై యేగు - హనుమంతునకుఁ బ్రియం బాచరించితివి ; యటుగాన నీకు నే నభయ మిచ్చితిని - ఇటు సుఖస్థితి నుండు మీ" వంచుఁ బలికె. నప్పడు గంధర్వు లమరులు మునులు - తప్పక యంజనాతనయుఁ జూచుచును ఇతనిలా వెట్టిదో యెఱుఁగుద మనుచుఁ - జతురులై సురస నాఁ జను దేవదూతఁ బనిచిన రాక్షసభావంబు దాల్చి - యనిలసూనునకుఁ దా నడ్డమై పలికె. “నీవార్ధిలోనుండి యే నిన్నుఁ గంటి - దైవయత్నంబునఁ దానింక మంటి అనిలజ ! యాకొంటి నట నిటఁ జనక - మునుకొని నావ క మున వచ్చి చొరుము. వీ" వనవుడు రామనృపుకార్యమునకుఁ - బోవుచున్నాడను పొలతి ! రారాదు కావ్యము కి ష్కి 0 ధా కా ౦ డ ము 229 ధరణీశుకార్య మంతయు నెఱవేర్చి - తిరిగి యేతెంచుచోఁ దీర్తు నీకోర్కి పోయివచ్చెద నంత బొంకు గా" దనిన - నాయింతి కోపించి యటుఁ గ్రమ్ల్మ(దిలికెఁ. “జన సీను నినుఁబట్టి చంపుదుఁ గా ని ” . యని నోరు దెఱచిన ననిలను నేఁడు తన మేనుఁ బెంచెను దశ యోజనంబు . లినుమడిగా బెంచె నింతియాననము 1260 ముప్పదియోజనంబులు పెంచే నాతఁ - డప్పడు నలువది యదియును E○5 నొండి"రు లిటు శతయోజనంబులుగ - దండి మైఁ @o○○ తనువువక్రములు నంత నా హనుమంతుఁ డసమానబుద్ధి మంతుఁడై యంగుష్టమాత్ర గాత్రమున నతిసూక్ష్మఁడై వచ్చి యాయింతివదన - మతిరయంబునఁ జొచ్చి యవలీల వెడలె *ముడిగొన్నసంసార మోహ బంధములు - విడఁదన్ని సుజ్ఞాని వెడలినమాడ్కి వెడలి నీకోర్క్ గావించితి నింక - కడలి దాఁపెద" నన్నఁ గపికులోత్తముని బుద్ధి కెంతయు మెచ్చి పొగడుచుఁ "గార్య . సిద్ధి నీ కయ్యెడు శీఘంబై" యనుచు నట దివ్యవనితయై యాయింతి ప్రీతిఁ - బటుసత్త్వ ననిలజుఁ బరఁగ దీవించె. నతఁ డంతఁ బ్రణమిల్లి యటఁ బోవుచుండ - నతిరయంబున వచ్చి యాతని గదిసి యొలసి దేహచ్ఛాయ లొడిసి రాఁ దిగిచి - చెలఁగి జీవుల మింగు సింహిక 冷ら31270 పదియోజనంబుల పరపును నూఱు . పదులయోజనములై పరఁగెడు నిడుపు నగు మీన మాతని నలమి చెఁ బట్టి . తిగిచి మింగుచునుండ ధీరుఁడై యతఁడు పతికూల వాతూలపవనసంఘాత - హతుల నోడయుఁ బోలె నటుపోక నిలిచి యేడద ఛాయగ్రాహి యిది యని తెలిసి - మడవక యటమీఁద మకరివక్రంబు చొచ్చి వత్తు నటంచు సూచించి నట్లు - అచ్చెరువంది యింద్రాదులు ώσοδός గడుసూక్ష్మరూపుడై కదలక దాని - కడుపులోపలఁ జొచ్చి కడిమిమై వ్రచ్చి యాదుష్టరాక్షసి నబ్దిలో వైచె - నాదట సురలెల్ల నానందమంది వినుతించి వరపుష్పవృష్టులు గురియ - వన నిధి నవలీల వడి దాఁటి పోయి యాసమీరజుఁ డనాయాసంబుతోడ - నాసు వేలాచలం బవలీల నెక్కె. నని యాంధ్ర భాష భాషాధీశవిభుఁడు - వినుత కావ్యాగమవిమలమానసుఁడు 1280 పాలితాచారం డపారదీశరధి - భూలోకనిధి గోనబుద్ధభూవిభుఁడు తమతంL విట్టల ధరణిశు పేర - గమనీయ గుణదైర్యకనకాద్రి పేర :బని బూని యరిగండభై రవు పేర - ఘను పేర మీసరగండని పేర నాచంద్రతారార్క-మై యొప్ప మిగిలి - భూచక్రమున నతిపూజ్యమై వెలయు నసమానలలిత శబ్దార్థసంగతుల ". . రసికమై చెలువొందు రామూయణంబు పరఁగు నలంకార భావన ల్నిండఁ - గరమర్ధి గిష్కింధకాండంబుఁ జెప్పె • కిష్కింధాకాండము సంపూర్ణము