రంగనాథ రామాయణము/ఆరణ్యకాండము

వికీసోర్స్ నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు


శ్రీరస్తు.

శ్రీ రంగనాథ రామాయణము

ఆరణ్యకాండము

శ్రీచిత్రకూటమౌ చిత్ర కూటమున - వాచంయమ శ్రేణి వర్ణింప నుండి
యంత రాముఁడు భరతాగమనంబు - చింతించి యిచట వసింపరా దనుచు
నిచ్చట నున్న నెల్ల పౌరులును - ముచ్చటపడి దినంబును వత్తు రనియు
దంతిరథాశ్వపదాతివర్గముల - నెంతయు గాసిలె నీవనం బనియు
ఖరదూషణాదిరాక్షసకోటిబాధ - పరిహరింపు మటంచుఁ బరమ సంయమలు
చెంతలఁ జేరి సూచించినా రనియుఁ - జింతించి, మఱునాఁడు చిత్రకూటాద్రి
మునుల వీడ్కొని యత్రి మనియాశ్రమమున - కనురాగమున నేగ నమ్లహామౌని
తనశిష్యులును దాను దగ నెదురేగి - కొనిపోయి పలు తెఱంగులఁ బూజచే సె.
నమ్లనిపత్నియు ననసూయ ప్రీతి - నమ్లహీతనయకు నాతిథ్య మొసగి
తెఱఁగొప్పఁ గొన్ని పతివ్రతాగుణము - లెఱిఁగించి రఘురాము నెడబాయలేక 10

తనబంధుజనుల సందఱ నెడబాసి - వనముల కాసీత వచ్చుట పొగడి
పిమ్ల్మట ననసూయ ప్రీతితో దాను - నమ్లహీతనయకు నంగరాగములు
వాడనిపువ్వులు వరుసఁ దోడ్తోడ - కూడమాయనిమణుంగులు తా నొసంగి
“రమణి నిన్ను స్వయంవరమునరాఘవుఁడు-క్రమ మొప్ప గైకొన్నకథఁజెప్ప"మనిన
జిలిబిలిసిగ్గును జిఱునవ్వుఁ దొలుక ( - బలి కె జానకి తనపతిని వీక్షించి
“వినవమ్ల మిథిలకు విభుఁడైనయట్టి - జనకుఁ డొక్కఁడె యాగశాల దున్నింవఁ
గలిగితి నే నది కారణంబునను - కలితసీతానామకమున నొప్పితిని.
ఆనపత్యుఁ డౌట నయ్యవనిపాలకుఁడు - దయమీఱ నన్ను మోదంబునఁ బెనిచె,
నంత యా"వనవతి యగు నన్నుఁజూచి - చింతించి తనయింటి శివునిచాపంబు
నెక్కుపెట్టినవాని కెలమిఁ బెం పెక్క - నిక్కన్యకామణి నిత్తు నే ననుచు 20

వరబుద్ధిమై స్వయంవరము చాటింప - ధరణినాయకు లెల్లఁ దా మట వచ్చి
శైలజారమణుని చాప మెత్తంగఁ - జాలక మోపెట్టఁ జాలక చనిరి.
అంత రాఘవుఁడు విశ్వామిత్రు - గొలిచి . కొంతకాలంబునకును నట వచ్చి
కరి యిక్షకాండంబు ఖండించినట్లు L. హరవిల్లు విఱిచి చయ్యన వరియించె"
నని తన పెండ్లివార్తను నంతఁదాను - వినిపింప ననసూయ విని ముదమందె,
నప్పడు రవి పశ్చిమాంబుధి మునుఁగఁ - దప్పక సాంధ్యకృత్యము లెల్లఁ దీర్చి

కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 141

శ్రీరాముఁ డ త్రి పూజింప సర్గోష్టి - నారాత్రి గడపి సంధ్యాక్రియల్ దీర్చి -: శ్రీరాముఁడు దండకారణ్యమునకుఁ బోవుట : سے ముద మొప్ప నయ్య త్రిముని వీడుకొలుపఁ - గదలి యమ్ల అునాఁడు కమలా ప్తకులుఁడు సరళతాలతమాలసాలహింతాల - కురవకాగరువటకుటజగణ్యంబు చండాంశునిభమౌనిజనశరణ్యంబు - గండకహర్యక్ష గవయ వేదండ 30 గండభేరుండాది ఖగమృగోద గ్ర - దండకారణ్యంబు దరియంగఁ జొచ్చి వేదనాదములచే విస్తారమహిమ - వేదులచేతఁ బవిత్రంబు లైన పర్ణశాలలచేతఁ బవనాంబుజీర్ణ (i. పర్ణాశు లగుచుఁ దపంబు గావించు మునులచే మిగుల సమున్నతి నొప్ప - జననుత తాపసాశ్రమములు పెక్కు కనుఁగొంచు వారలు గావించు పూజ . లనుర_క్తిఁ గైకొంచు ననుజుండు దాను నరుగుచో నాదండకారణ్యవీథి . నురుపర్వతాకారుఁ డు గ్రలోచనుడు ఘనవక్తనా సుండు కఠినవిగ్రహుఁడు . ఘనుఁడు విరాధుఁ డకా కడి cదిరాక్షసుఁడు అట్టహాసముచేసి యాకసం బొదువ - బెట్టుగా వన మెల్ల భేదిల్ల వచ్చి గరుడుండు బాలనాగము బల్లినొడిసి - యిరవో"ప్ప నద్దివి కెగయుచందమునe బటు శూలముఖచంచుబాహుఁడై సీత - కుటిలకుంతల నెత్తుకొని మింటి కెగసి 40 జనకజదెసఁ జూచి చాలఁ జింతించు - ఘనుల శ్రీరామలక్ష్మణుల వీక్షించి 66.యెూరి ! వీరులవలె నోడక వచ్చి - యీరసంబునఁ జొచ్చి యే నున్న యడవి శరచాపహస్తులై చరియింప నెంత - బిరుదులై భుజశ_క్తిఁ బేర్కొన్న నెంత తల్లి శతహ్రద తండ్రి జయుండు - 8°ಲ್ಲಿ యూయుధములe ద్రుంగక యుండ బ్రహ్మచే వరములు వడసినవాఁడ - బ్రాహ్రణాశనుఁడ విరాధుఁ డన్వాడ నే నల్గి చూచిన నింద్రాదిసురల - నైనను మ్రింగుదు నట మర్త్యు లెంత యీయింతి నొప్పించి యీకాన విడిచి - పోయి మీమీప్రాణములు గాచి కొనుఁడు కాదేని నాచేతి ఘనశూలహతికి . నాదట నరమి రం" డని పేర్చి పలుక సౌమిత్రి యప్పడు జనకజభయము - నామహారాక్షసు నదటును జూచి 4 యోరి 1 రామునిదేవి నురుపుణ్యసాధ్వి - ధారణినందనఁ దగ దోరి ! నీకుఁ 50 గొనిపోవ నెక్కడఁ గొనిపోయె దింక - నినుఁ బట్టి వధియింతు నేఁడు నాకడిమి" నని బాణసంధాన మలుకమైఁ జేసి - ఘనబాణతతుల వక్షము గాఁడనేయ నరుదుగా వాఁ డట్టహాసంబు చేసి - కెరలుచు శూల మంకించి ప్రేయుటయు ఘనఘనాఘనము సంగడిఁ బాసి పిడుగు - చనుదెంచుకరణి రా జానకీవిభుఁడు నది రెండు శరముల నలవమైఁ ద్రుంప - బదరి వాఁ డట సీతఁ బడవైచెఁ బుడమి నారాక్షసునిఁ బాసి యాకాశవీథి . ధారణీసుత సీత తల్లడిల్లుచును ब्रू జలదంబు నెడ(బాసి చను దెంచు మెఱుము - చెలువునఁ జనుదేరఁ జెచ్చెఱఁ జూచి 142 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గరుడా ప్రమున డించెఁ గడఁగి రాఘవుఁడు.వరబాణములు పెక్కు వాఁ డేయుటయును నవి లెక్క సేయక యట్టహాసంబు - భువనభయంకరంబుగ బిట్టోనర్చి కరముల రామలక్ష్మణుల నిద్దఱినిఁ - గరమర్థిఁ బట్టి రక్క-సుఁ డుక్కుమీఱి 60 మూపున నిడి రయంబునఁ ద్రోవఁబట్టి . సాపుగా నడచుట జనక జ గాంచి వాపోవ నట ఁ గొంతవడి పోయి పోయి . ప్రాపితకోపులై రామలక్ష్మణులు మెఱుఁగుఁ దీఁగెలరీతి మెఱయు ఖడ్గంబు తొ"ర లూడ్చి వాని బాహులు రెండు దునుము ᏜᏋ వజ్రమునఁ గూలు క్రియ దిక్కు లదుర - నురువడి నొరలుచు నుర్విపైఁ గూ లి యసువులు విడువ నయ్యసుర యుండుటయు - నసమానపదముష్టిహతులనందంద ముద్దగాఁ జేసి సముద్ధతిఁ జంపి - రద్దిరా ! యని మును లాశ్చర్యపడఁగ నతఁ డంత గంధర్వుడై రాముఁ బొగడి - యతుల విమానంబునం దుండి పలికె, *నేను గంధర్వుఁడ ! నేను తుంబురుఁడ 1-భూనాథ ! మును రంభఁ బొంది కొల్వునకు రానిగర్వ మెఱింగి రాక్షసాకృతిగ . నేను గుబేరుచే నిటు శాప మంది g నేఁడు మీభుజశక్తి నీ శాపముక్తి - పోడిగాఁ గాంచితిఁ బోయెద నింక 70 నిరవోప్ప నాదేహ మిటఁ బూడ్చి చనుడు - శరభంగపూనియా శ్రమమున" కనుచుఁ జోయె మ్రొక్కు-చు వాఁడు; పౌలు (పౌంద వాని-కాయంబు ధరఁ బూడ్చి కడుభయం బందు. ధరణీతనూభవఁ దగఁ గౌగిలించి - పరమసమ్లదమున భయ మెల్ల మాన్పి తలకొన్న ప్రేమతో దమ్లునిఁ జూచి - “యిలమీఁదఁ గల్గునె యిట్టిదుర్గములు 2 కావున వేగ మీగహనంబు దాఁటి - పోవలె మనము భూపత్తిఁ దోడ్కొనుచు" నని యంత శరభంగుఁ డనుము నిచంద్రుఁ - గనుఁ గొనుతల (సునఁ గాకుర్థ ్సకులుఁడు - :శ్రీరాముఁడు శరభంగా శ్రమంబుఁ జేరుట سیاست చనుచోట నుదయార్క సంకాశమగుచు. నొనర నమ్లనియాశ్రమోపాంతవీధి హరితహయాకీర్ణమైసితచ్ఛత్ర - పరివృతంబై దేవభరితంబునగుచు నకళంకమణిరోచు లందందఁ బర్వ - నొక విమానము గాంచె నుడు వీథి నంతఁ. గని విమానములోని కమనీయశీలుఁ - గనుఁగొనుతలఁపునఁ గదియ వచ్చుటయు 80 నది యదృశ్యం బయ్యె; నంత రాఘవుఁడు-ముదమంద శరభంగమునిఁ గాంచి మ్రొక్కి, పునిచేత దివ్యాస్త్రములు చాలఁ బడసి-యనురాగమును బొంది యతని కిట్లనియె:— 4నేము ! నిన్నిటఁ జూడ నేతెంచుచోట - నోమునీశ్వరచంద్ర ! యొుకవిమానంబు చదలెల్ల వెలుఁగ నిచ్చటనుండి పోయె - నది యెందులకు వచ్చె? నది యెందుఁబోయెః నావిమానములోని యతఁ డెవ్వఁ" డన్సిన . భూవరునకు మునిపుంగవుఁ డనియె : 48.దేవేంద్రుఁ డాతఁడు దేవేం ద్రవంద్య ! - దేవ 1 నాకడకును దివినుండి ప్రీతి ననిమిషులును దాను నర్థిదీపింప - నను బ్రహ్లాలోకంబునకుఁ బిల్వ వచ్చె, వచ్చిన నోమహీవరచంద్ర 1 నీవు - విచ్చేయు టిచ్చ భావించి నే నిపుడు కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 14 డి నెఱసినకడిమిమై నిన్నుఁ బూజించి - మఱి పోవుచాఁడనై మది నిశ్చయించి యంతకు రా నని యతనిఁ బొమ్లంటి - చింతించి వజ్రయు శ్రీరాము నిన్ను 90 కాంతార ఖిన్ను నిక్కడఁ జూడఁ గలిగె - నింత లో విచ్చేసి తినకులాధీశ ! ధరణీశ ! నీ ప్రసాదంబునఁ దపము - నరుదార నొక విఘ్న మైనను లేక సలిపితి నిష్టలు సఫలం బు లయ్యె; - నెలకొని శ్రీరామ ! నినుఁ జూడఁగంటి ; ననఘ ! సుతీక్టసంయమి నింక నీవు - కనుగొని యతనిచెంగట నుండు ; మేను. బని వినియో ద నింక బ్రహ్రలోకమున” - కనిచెప్పి రామసమక్షమంబునను ననలముఖంబున నమ్లనీశ్వరుడు - తన మేను మంత్రపూతము చేసి వేల్చి యెడపక యింద్రాదు లెల్లను గొలువఁ - గడునొప్ప బ్రహలోకమునకుఁ బోయె, -: శ్రీరాముఁడు సుతీక్షమునిని దర్శించుట :నాయాశ్రమావాసు లైనసంయములు - వాయుభక్షకులును పైథానసులును వాలఖిల్యులు మౌనవంతులు పర్ణ - శాలవిహీనులు స్థండిలశయులు మననశీలు రుదాత్తమౌను లేకాంతు - లనళన వతులుఁ బంచాగ్నిమధ్యగులు 100s మొదలైనతా పనుల్ మూకలు గట్టి [...! సదయాత్త డగు రామచంద్రునిఁ ਝੰ8 4పితృ వాక్యపాలన ప్రియుఁడవు సత్య - రతుఁడవు నీవు నిర్మలయశోధామ ; రామ ! నీయంతటి రాజు గల్గియును - నేము రాక్షసబాధ నిటఁ గుందఁదగునె ? వ్రతము రక్షించు నృపతికిని గల o నతనిపుణ్యములోన నాలవపాలు ఈతఱి దైత్యుల నెల్ల ఖండించి - మాతపో వ్రతములు మైత్రి నిండించు సౌరిది నీశరణంబుఁ జొచ్చితి" మనిన - శరణాగతత్రాణ సదయుండు గాన నాయాశ్రమంబులయందుండు మునుల - కాయతమతి రాముఁ డభయంబులిచ్చి మీయనుగ్రహమున మేటిరక్కసుల - దాయల ఖండింతు దలఁక కుఁ" డనుచు వారి, వీడ్కొని ఘోరవనసీమ కరిగి - యారూఢమతిసుతీశ్రమంబునకు వచ్చి యామునిచంద్రు వలగొని పేరు - గ్రుచ్చి సద్భక్తి పైకొని మైక్కు-టయును110 వారల కెదురుగా వచ్చి సుతీష్ట - డారాము దీవించి యర్థిఁ బూజించి శయనఘాత్త 1 చిత్రకూటాద్రికి నీవు - మునివృత్తి వల్కలంబులు గట్టి వచ్చు నునికి యాకర్ణించి యుల్లంబులందుఁ - గొనకొని మీరాకఁ గోరుచుండుదుము. నీవు విచ్చేసితి ; నినుఁ జూడఁగంటి 1 - మే విధంబుల నింత నేము ధన్యులము ఆయత భుజసత్త్వ లైన రాక్షసులు - మాయాశ్రమములకు మత్తు లైవచ్చి హోమవేదులఁ గాల్చి యూపముల్ గూల్చి - సోమపానము గ్రోలి సురలఁ బోడోలి. తపములు చెఱిచి పాదములు విఱిచి . జపమాలికలు డ్రెంచి శాటికల్ చించి ఫలములు డుల్చి పుష్పము లెల్ల రాల్చి - కొలఁకులు కలఁచి పెక్కులు గాసిచేసి పెక్కండ్రమునులఁ జంపిరి దురాత్తకులు : - దిక్కులే దీపాటు దీర్ప ಸೆತ್ರಪ 零” Ti44 శ్రీర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నేచినదనుజుల నేము కోపించి - చూచిన నీఱుగాఁ జూడ నోపదుము 120 నెలకొని మహిమీఁద నీయట్టిరాజు - గలుగుటఁజేసి యెక్కడ నల్గ మేము : కావున దుష్టరాక్షసుల మర్షించి - నీవు మూత పములు నిష్టఁ బొలింపు” మునిన రాముఁడు 66 రాక్ష సాధీశవరుల - ననిలోనఁ జంపెద" నని యూఱడించి శరభంగునాశ్రమస్థలమున మునుల - కిర వొప్ప నభయంబు నిచ్చుట తెలిసి రక్క-సులను జంపఁ బ్రతినలు పలికి - యక్కడ సుఖగోష్టి ನ್ರ್ತ್ರಿ ನಿಲಿಪ್ మఱునాఁడు పెక్క-ండ్రు మౌనులు వచ్చి - మఱియును దమయాశ్రమములకుఁబిలువ దిన నాథకులుఁడు సుతీష్ణ వీడ్కొనుచు - మునులపుణ్యాశ్రమంబులు చూడఁ గోరి -: సీత శ్రీరామునిఁ బ్రశ్నించుట :చనుచోట రఘురాము జానకి చూచి - “యనఘ ! రాజ్యము మాని యడవికి వచ్చి సముచిత వృత్తిమై జడలును వల్క - లములు ధరించి మెలంగుచు నుఱక యసురుల దెస మీకు నలుగ నేమిటికి ? ? పొసఁగ వీమాటలు బుద్ధిఁ జింతింప ; 180 మునులతో రాక్షసముఖ్యులఁ దుంతు . నని యూఱడించినయంతనుండియును గలఁగుచున్నది మది కాకుత్స్థతిలక 1 - వల దీతెఱంగులు వర్ణింపవయ్య ప్రాణులఁ జంపఁ బాపము రాదె ? తొల్లి - ప్రాణేశ! యొకమని బహుతపోనిష్ట నుండుచో ధటరూపయుక్తుఁడై వజ్ర - యొండు ఖడ్గము మౌనియొద్ద దాపుచును ఇదె పోయివచ్చెద నే నని చనియె ! - తదనంతరమున నాతఁడు ఖడ్గ మంది యూరకుండక తీవ లొకట వృక్షముల - సారెఁ ద్రుంచుచును హింసారతుండగుచు జడమతియై తపశ్చర్యకుఁ బాసి - కడపట నతఁడు దుర్గతిఁ గూలెఁ గానఁ, దప మేడ ? మఱి రాజ ధర్మంబులేడ ? . విప్పలాయుధము లేడ ? విడువ వే దేవ " యనవుడు విని నవ్వి యధిపతి సీత ( - గనుఁగొని “వి ప్రమార్గంబు నీ పలుకు క్షత్రమార్గము గాదు సాధ్వి : నావలని - మైత్రిఁ బిల్కె-దవు నామత మెఱింగియును, దరుణి ! యత్తమరాజధర్జెక్టపరులు - శరచాపములు దాల్చి చరియించు పెల్ల శరణాగతులఁ గావఁ జర్చింపఁ గాదె ? - పరికింప వెయ్యేల పరమధర్మములు f నమ్లహామునులతో నాడినప్రతిన - యిమ్లెయిఁ గావింతు నిదియె నిశ్చయము. విడుతుఁ బ్రాణము నైన విడుతు నిన్నైన-విడుతుఁ దమ్లని నైన విడువ నేఁ బ్రతిన" ననిన నూరక యుండె నవనిజ యపుడు . విని లక్ష్మణుఁడు చాల విస్త్మయం ɛboð నటమీఁద నొక్కొకయాశ్రమంబునను బటుధర్మనిధి రామభద్రుండు ప్రీతి :మూడేసినెలలు నిమ్లుల నాల్గనెలలు - పోడిగా నిలుచుచుఁ బుణ్యాశ్రమముల ' * . —: మందకర్ణి వృత్తాంతము : مسيس ధీయుక్తిఁ జూచుచు తెరువున యోజ - నాయతంబైన మహాతటాకంబుఁ కావ్యము ఆ ర ణ్య కా ౦ డ ము 145 గని గీతవాద్యమంగళనినాదములు - ద నర నయ్యుదకమధ్యమున మించుటయుఁ డుఁ జోద్యప డి తటాకము చేరి దాని.గడుధర్మరతుఁడు తాఁ గని మ్రొక్కి- పలికె. 46నిది యేమి మునినాథ ! యీ తటాకంబు . నుదకంబు లో ఘోష మబ్బుచున్నదియు ሻõc జిత్ర" మనుఁడు రాఘవుఁ జూచి పలికె - నడ రెడు వేడుక నాధర్షరతుఁడు "కదలక మును మందకర్షి యకా మౌని - యుదకమధ్యంబున నురునిష్ట నిలిచి యెనసినమహిమ ననేక వర్షములు - తనియక యత్యుగ్రతప మాచరింప నాతపంబునకు నింద్రాదిదేవతలు భీతిల్లి మునిపతి పెంపెల్లఁ గలఁగ నమ్లునికడ కేవు రప్సరస్త్ర్సీల . నిమ్లులఁ బుత్తేర నేతెంచి వార లతనికి భార్యలై యంబు మధ్యమున - నతఁడు నిర్తించిన హైమ సౌధముల మునినాథుముందఱ ముద మొప్ప నిలిచి - యనుర_క్తి వా రిప్ప డాడుచున్నార లదిగాన గొలను పంచాప్సరం బయ్యె - నిది వారి బహు వాద్యహృద్యశబ్దములు" అనవుడు విని రాముఁ డతిభ_క్తితోడ - ఘనపుణ్యుఁ డగు మంద కర్ణికి మైక్కి 160 మఱియు మహాటవి మార్గంబునందు - నెఱసినకడిమిమై నెఱి నేగునపుడు మునులకు تكتسع ذكرونة మును లున్నపుణ్య - వనులకుఁ జొక్కు-చు వనజకప్లోర సరసులఁ దేలుచు సత్కథాలాప - సరసుల నేలుచుఁ జల్లనిగాలి డాకలఁ బొగడుచు రణితరుల్లికల - జోకలఁ దెగడుచు శుకమయూరాది ఖగములఁ బట్టుచుఁ గరివరాహాది - మృగములఁ గొట్టుచు మేఘాస్త్ర మేసి తపములు నడపుచుఁ దముఁ జూచువారి - భవములు నడపుచు పరువంపులతల పువ్వులు చిదుముచుఁ బౌదలతు మైదల - నవ్వలఁ గదుముచు నభమంటఁ దా క్రు శైలంబు లెక్కుచు జానకి యలయ - మేలంబు దక్కుచు మృదురీతి గుహల మెల్లనె దార్పుచు మెలఁతకు నెక్కు- - డల్లన నేర్పుచు నచటి చెంచెతల వీరమల్ మెచ్చుచు భేదింపరాని - యీరముల్ చొచ్చుచు నినరశ్మిలేని 170 కోనలఁ గానలఁ గ్రువురు చట్లు - జానకి తాను లక్ష్మణుఁడు కొన్నేండ్లు పుణ్యతీర్ధంబులు పుణ్యవాహినులు - పుణ్యతపోవనభూములఁ గలయఁ దిరుగుచుఁ బదియేండ్లు దీరినపిదప - మరలి సుతీ శ్రమమునకు మఱియు పచ్చి యమ్ల నిచంద్రువద్దఁ గొన్నాళ్లు - మచ్చిక నుండి రామక్షితీశ్వరుఁడు. -: అగస్త్యులఁ 7గాoచుట 2 سم ఒకనాఁడు ఘను నగస్త్యునిఁ జూడఁగోరి . యకళంక భక్తి సంయమికి నిట్లనియె. కత నెందు నగ_స్త్యమునీశ్వరుఁ డుండు - నందునెందొక్కొ తదాశ్రమభూమి 2. తెలుపవే" యనిన సుతీష్టండు గుఱతు - లలవడఁ దస్తార్గ మంతయుఁ దెలిపి దీవించి యనుప గాదిలితముతోడ - దేవితో దక్షిణ దిక్కుకై నడచి చనిచని నాల్గయోజనములు దాఁటి - వనముల ఘనశైలవాహినుల్ పెక్కు 10 146 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద గనుగొంచు నరిగి యగస్త్యానుజన్లు . ననఘాశ్రమంబున కరిగి సంప్రీతి -180 ألمـاح بسیا یہسہ گس-سم నాయతీశ్వరచంద్రునడుగుల Tర (గి . యాయాశ్ర మంబున నారాత్రి నిలిచి మునితోడ సుఖగోష్టి మొగిఁ జేయుచుండి - యిన కులాధీశ్వరుం డిట్లని పలి కె. -: అగస్త్యముని ముహివు : اس سے “నియ్యగస్త్యమహామునీశుండు దొల్లి - యియ్యెడ వాతాపి నెబ్బింగిఁ జంపె" నని న నమ్లనిచంద్రుఁ డారామచంద్రుఁ . గనుగొని యాపుణ్యకథ చెప్పఁదొణఁగె. *నురుతాపి వాతాపియును నిల్వలుండు - ధరణిపై నిరువు రుద్దండరాక్షసులు గల రందు వాతాపి ఘనమేషమూర్తి - యిల్వలుండును నొక్క-ఋషియు నై నిలిచి యిచ్చటం బెనుక్రోవ కెదురేగి మిగుల - దచ్చనఁ దమయింటఁ దద్దినం బనుచు మునులను నియమించి మద మొప్పఁ దెచ్చి - యెనయంగమేషంబు నేర్పడఁ జంపి ప్రీతిఁ గూరలు చేసి పెట్టి భుజింప - వాతాపి రమ్లని వడి ( జేరఁ జీరఁ దడయక యపుడు వాతాపి యమునుల - కడుపులు వ్రుచ్చి యగ్గలికతో వెడల 190 సీ విధి మునుల ననేకులఁ జంపి - రా వికృతాకారు లడరి యందుండుఁ గొనికొని యొకనాఁడు కుంభసంభవుఁడు - చను దేరఁ గపటభోజన మొప్పఁబెట్ట వాతాపిఁ బిల్వ నిల్వలుఁ జూచి నగుచు - “వాతాపి యెందుండి వచ్చు జీర్ణించె" నని యగస్త్యుఁడు వల్క- నాయిల్వలుండు - కనలి కర్క-సుఁ డయి కదియవచ్చుటయుఁ గలశ సంభవుఁడు హంకారమాత్రమున - దిలియు నిల్వలుఁ జూచి భస్మీకరించి మునులకు నెల్లఁ బ్రమోదంబు చేసె - విను మదియును గాక వింధ్యం బణంచె సరిగాఁగ దక్షిణాశాస్థలి నిలిచె - నరుదుగా నంబుధి నా పోశనించెఁ జెనుబాముగాఁగ శపించె నా నహుషు . మునిమాత్రుడే పుణ్యమూ_ర్తి కుంభజుఁడు ముని వేషముననున్న ముక్క-ంటిగాక" - యన విని రఘురాముఁ డానంద మంది మఱునాఁడు మునిపతి మార్గంబుఁజూప - తెఱఁగొప్పఁ బూజించి దీవింప వెడలి 200 చనిచని యొక్క యోజన ముత్తరించి - పనసదాడిమళమీబదరికాశ్వత్థ పాల ప్రియాళు రసాలతమూల . మాలూరఖర్జూర మందారతరుల తరులఁ గ్రిక్కిరిసిన తావిక్రొవ్విరుల - విరులతేనియ లాని వెలయుతమైదల మెదలు నింపగునట్టిమేటిపూపొదలఁ - బొదలలోఁ బగలేక పొదలు మృగముల కలకంఠకలకుహూకారనాదముల - విలసిల్లు బహుళాస్ర వేదనాదములఁ జెలఁగుచుఁ గిన్నర సిద్ధగానముల - కలిమి దీపించు నగస్త్యునాశ్రమము గనుఁగవ విందుగాఁ గాంచి యందొక్క - మునిచేతఁ దమ రాక ముని కెఱిఁగించి చని చొచ్చి యమ్లనిచరణపద్దముల - కనురాగమున ప్రెక్క నక్కునఁ జేర్చి దీవించి వేవేలు తెఱఁగుల భక్తి - భావించి సంతుష్టిపరులఁ గావించి “యోరామ ! శుభనామ ! యుత్పలశ్యామ క్రూరదానవభీమ ! గుణధామ ! నీవు 210 కౌవ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 147' మునులభాగ్యంబున మునివృత్తి మోచి - వనమునఁ దపసివై వర్తింప వచ్చి యరుదారఁ జిత్రకూటాద్రికే తెంచి - వరమతి నొక్క సంవత్సరంబుండి శరభంగమౌనియా శ్రమము కేతెంచి - శరణు చొచ్చిన మునీశ్వరులను గాచి దనుజులఁ జంపెదఁ దలఁకకుఁ డింక . నని పీతి మునులకు నభయంబు లిచ్చి కరుణించి తని విని కాకుత్స్లతిలక 1 - పరమసంతోషసంపన్నడ నైతి" నని యర్థిఁ బూజించి యతులేదివ్యాప - ఘనశస్త్రకోదండకవచాదు లిచ్చె నిచ్చినఁ గైకొని యినకులాధీశుఁ - డచ్చట సుఖగోష్టి నారాత్రి నిలిచె, ఘట సంభవుఁడు భావికార్య మూహించి - పటుతరవాక్యుఁడై పలికె నిట్లనుచు. గోదావరీతీరమున శీ, రాముఁడు నివసించుట-జటాయువుతో మె తి ارتا تسه (تنہا 46 శ్రీరామ ! గోదావరీసరిత్పుణ్య . వారిశీతలగంధవాహకుమార ! ఘటితన_ర్త నవనాంగణలతాతటికి - జటికృతపూజధూర్జటికి సూపంచ 220 వజ్రికిఁ బ్రొ* మ్మన రఘువంశుఁ డచ్చటికి - ఘటసూతి వీడ్కొని కదలి పోవుచును, నడుక్రోవ నొకపక్షినాథుని తెక్క - లుడివోని కులగిరులో యని చాల గని దైత్యుఁ డనుబుద్ధి గదసి నీవెవ్వఁ డనుటయు ముదమంది యాపక్షి పలికె. "గరుడాగ్రజాతుండు కశ్యపతనయుఁ - డరుణసారథి యైన యరుణుండు ఘనుఁడు మాతండ్రి మఱియు సంపాతి మాయన్న - మీతండ్రి సఖుఁడ సుమీ ! యేను రామ ! యితరుండఁ గాను మీ హితకార్యపరుఁడ - నతులసాహసుఁడ జటాయు వన్వాఁడ. నీవనంబును నసురేంద్ర సేవితము - గావున వైదేహి గా వుఁ డేమఱక” ననవుడు శ్రీరాముఁ డట్లుగా నతని - మనమున యోజించి మైత్రిఁ బూజించి, యటఁ బంచవటికేగి యందున్నమునులఁ-బటుతపోధనుల సంభావించి మ్రొక్కి కరమర్థి వారసత్కారముల్ సేయ - ధరణీతనయఁ జూచి తమ్లునిఁ జూచి 280 పొలుపొంద నెందును బుణ్యాశ్రమములు - గలయఁ బెక్కులు పొడగందుముకాక యీగౌతమీ గంగ యీసరోవరము . లీగిరు లీతరు లీయా శమములు ఎందును బొడగంటిమే యిటఁ గ్రింద - నిందుండెదము మన కింపౌందు ననుచు నానందమును బొంది యందున్నమునుల - యానతిఁ గైకొని యాప్రొడె కదలి తాను లక్ష్మణుఁడును దగుపర్ణశాల - యూనిన క్రమముతో నొప్పారఁ గట్టి తమ్లుఁడు దానును దానిఁ బూజించి - యమ్ల్సహిసుతఁ గూడి యనురాగ మెసఁగ నాపర్ణశాలలో నం దాఱునెలలు - దీపించి పేర్తి వ_ర్తించుచునుండె -: హేమంత వర్ణనము : -س-- అంత సీహారధరాక్రాంతదశది - శాంతమై హేమంత మవనిఁ బర్వుటయు వేకువ నొకనాఁడు వెలఁదియుఁ బాను - తేకువ గౌతమి దీర్థ మూడంగఁ . జనుచు రాముఁడు మైత్రి సౌమ్చి జూచి . కనుగొంటివే శీతకాలంబు మహిమ 240. 148 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణము ద్విపద దిశ లెల్లఁ జలికి భీతిలి వెలిపట్టు - ముసుకు పెట్టినయట్లు ముంచె హిమంబు, హేమంత మను మేఘ మెల్లెడ నిండి . వామిగా వడగండ్లు వర్షించె ననఁగఁ గురిసిన పెనుమంచు కుంభిని నెల్ల - నెరసి యొప్పారె ఘనీభవించుచును ఉర్విపై నా మంచు నొక్కొక్కచోట - దూర్వాంకురంబుల తుదలఁ జూచితిపె ? పచ్చమిన్న సలాక పౌ(జుపై వేడ్క-( - గుచ్చిన ముత్యాల 5ಿತ್ಸೆ యొప్పెఁ గామసమ్లో హనకాండంబు లనఁగఁ - హైమయుగ్వాయువు లలతిమై ੋਂ వెఱపున వణఁకెడు విరహిణు లనఁగఁ - దెఱఁగొప్పఁ గదలు పూఁదీఁగె వీక్షింప ; మంచున జారు తామరలకన్నీరు - మంచినవిరహుల మోములఁ గేరు పొదిగొన్న యకరువుల్ పొట్టుగా మీఁదఁ - గదలు తేటులపొగల్గా చలికొన్న కొలను దేవతలకుఁ గుంపట్లఁ బ్రోలే _ విలసిల్ల కెందమి విరులఁ జూచితి వె ? 250 యడవి యేనుఁగులు నీరాస నీనదికిఁ - దుడిఁ దుడి వచ్చి తత్తోయంబు దొడ 8 అడరి గిట్టనుచు దండములు వేవేగ - ముడిచి పాతెడిని తమ్లుఁడ విలోకింపు : ఇట్టికాలంబున నున్నయట్ల - పట్టంబు నా మీఁది భ_క్తిమై మాని నారచీరలు జడల్ నవతమైఁ దాల్చి - నారాకఁ గోరుచు నమ్లహాఘనుఁడు పరమపావను (డు సౌభ్రాత్ర భావనుఁడు - వరపితృ వాక్యమద్వాక్యతత్పరుఁడు చిరకీర్తినిరతుఁ డాత్రితలాభరతుడు - భరతుఁ డుషకాల పరిచితి నెట్ల స్నానంబు సేయునో సరయువులోన 7 - మౌనియై యెట్లోకో మహిఁ బవ్వళించు ? నాతండ్రి సత్యంబు నాపూన్కి- యతని - చేత నింతయుఁ బ్రకాశించె లోకముల ; నేతల్లిపనుపున నెల్ల సంయముల - చేత దీవెనలు గాంచితి నీడ నేను అట్టికైకను నొవ్వ నాఁడునో తెలియ ? - దట్టేల కావించు ననఘాత్తుఁ డతఁడు ; 260 పట్టంబు దొలగి తాపసి నైతి నేను - బట్టంబు గలిగి తాపసి యయ్యె నతఁడు ; అన్నదములపాడి యాపుణ్యుఁ జూచి - యెన్న నెవ్వరి కైన నిఁక నేర్వవలయు నట్టియాభరతుని ననుఁగుఁదల్లలను . . చుట్టాల నెన్నఁడు చూతు మేూ మనము ? అని వారిఁ దలఁచుచు నని వారితముగఁ - దనివార నిష్ట గౌతమివారిఁ గుండ్రి యునునకు నర్త్యంబు లెత్తి గాయతి - పనుపున జపియించి బ హయజంబు ఇ جہا- امی؟ لی۹ شبیب ابو لدج తమ్లుఁడు దాను సీతయుఁ బర్ణశాల 載量 కిమైయిఁ జను దెంచి హిత గోష్టి నుండె. నొకనాఁడు లక్ష ణుం డుదయకాలమున - నకిళంకచితుఁడె యన్నకు మొక్కి -3 ماہ‘‘ سلا ثلسـ’’ కందమూలఫలాదికములు దెచ్చుటకు - నందంద వనముల నరయుచు నరిగి యున్నతం బగుచున్న నొకగిరిఁ గాంచి - మిన్నక యచ్చోట మెలఁగుచున్నంత మహియెల్ల దేదీప్యమానమై వెలుఁగ - నహిమాంశుకల్పితం బగు ఖడ్గ మొకటి 270 భీషణజల దగంభీరఘోషముల - ఘోషించుచును వచ్చి కో' యని పలికె. కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 149

  • నందు కొ మింక దైత్యాధీశతనయ ; - పొందుఁగా నీతపంబునకును మెచ్చి భానుండు పనిచె నీ పగిదిగ నన్ను . మానక కొను 'మన్న మఱి వాఁడు పలికె. “మెల్లనే తా వచ్చి మెచ్చి నాకీక . యెల్లపోకలు చేసె నొల్లఁబో నిన్ను

నలఘుతపం బెల్ల నవనిపై ఁ గలిసె . వలసినకడ కేగు వనజాపు హేతి" .యని పల్కి- ತಲ್ಲಿಬೆ యచల సమాధిఁ - దనరంగ నుండె నంతట లక్ష్మణుండు విపులాద్భుతం బంది వెసఁ దానిఁ జూచి - యుపముతో డగ్గరి యొుడిసి చేపట్టి నిపుణుఁడై పరికించి నృపకుమారుండు - తపసుల కెల్ల నా ధార మైనట్టి ఫల వృక్షములు ద్రుంపఁ బాడిగా దనుచుఁ - గలయఁ గ్రుమ్లరుచు నగ్గలికమై నచట భావించి భావించి బాగొప్పఁ జూచి - భావంబునందును బ్రమదంబుఁ గొనుచు 280 సీఖడ్గ మిందుండ నేమి కారణమొ ? - యీ ఖడ్ల మిచ్చటి Se০ వచ్చినదొ ? యని యని ఖడ్లంబు నాదృతిఁ జూచి - పనిగొని దానిఁ జేపట్టుచు మఱియు విలసిల్లు నొక గొప్ప వెదురు జొంపంబు - మలసి ఖండింపఁ దన్మధ్యధాగమునఁ దెగి యొకమాని మేదిని గూలుటయును - నిగిడెడుమూర్ఛ మునింగి సౌమి & యటఁగొంతసేపున కల్లనఁ దెలిసి - కటకటా ! సకలలోకములు నిందింప ಬ್ರಷ್ರಣು జంపితిఁ బరికింప లేక . బ్రహ్లాహత్యాదోషభరితుండ నైతి l నే నేలవచ్చితి నింతదవ్వులకు ? - నేనేల యీ ఖడ్గ మిట్లు గైకొంటి ? ననుపమధర్షాత్తుఁ డగు రామచంద్రు . ననుజుండ నగు నాకు నధిక పాపంబు సమకూరె ; నీమునీశ్వరుఁ డెవ్వఁ డొక్కొ ? - సమయఁ జేసితి నింక జానకీవిభుఁడు విని నన్ను నే మని విడనాడు, నొక్కొ 7.పెను పేది మునులు శపింతురో పట్టి ? 290 చెప్పకుండఁగ రాదు చెప్పక పోదు - తప్పెఁ గార్యముత్రోవ దైవమా యనుచు నడలుచు నల్లన నడుగులు వణఁక - సుడివడి బ్రమయుచుఁ జొప్పఁ దప్పచును, నడ తెంచి దశరథునకు గురుభక్తుఁ - బడ నేసి చంపిన పాపంబు వచ్చెఁ; దండ్రికి వలెనె నందనునకు వచ్చె - నండ్రు భూపతు లెల్ల నని తల్లడిలచుఁ దమయన్నఁ జేరి గద్దదకంఠుఁ డగుచుఁ-గ్రమ మేది వగచుచుఁ గడగి ప్రైక్కు-టయూ ననుజుని నెత్తి యొయ్యన గారవించి - కనుఁగవఁగన్నీరు గ్రక్కునఁ దుడిచి యనుకంప మదిఁ బర్వ ననియె రాఘవుఁడు.(అనఘ! యేఁ గలుగ నీ కడల నేమిటికి? ధర్మవర్తనుడవు దానశూరుడవు - నిర్తలాత్తకుఁడవు నీతిమంతుఁడవు 蠍 దశరథ పాలతనయ ! మాన్యుఁడవు - పశుపతివిక్రమ ప్రకటశార్యుడవు. అన్న ! నీముఖ మేల యటు చిన్నవోయె ?-నున్నది యేర్పడ § ̈ñc జెప్ప" మనిన :జయశాలి యైన లక్ష్మి ణుఁ డిట్టులనియె - “భయనివారణ : నీదు పంపునఁ బోయి 44 వనమూలఫలములు వలయు నన్నియును - గొని యేను మెలఁగుచోఁ గ్రూరఖడ్గంబు J .వొక్కటి మింట రా నొడిసి చేపట్టి - వెక్క-సం బగు నొక్క వెదురుజొంషంబు 150 శ్రీ ర ం గ నా. థ రా మా య ణ ము చ్విపద నఱికితి దాన నున్నతుఁ డొక్క మౌని - యొఱలుచు ధరఁ గూలె నుగ్రుఁడో యనగ, నా నేరమికిఁ గుంది నరనాథచంద్ర 1 - రానేరకుండియు రా నేరవలపె ;" ననవుడు రఘురాముఁ డాశ్చర్య మంది - యొనర కార్యము మది నూహించుచుండె. నంత నక్క-డిమును లందఱుఁ గూడి - యెంతయు న తైలం గెఱిఁగింత మనుచుఁ జనుదెంచి రఘురామచంద్రు దీవించి - ఘనతరమృదువాక్య గరిమ నిట్లనిరి. అఖిలేశ : వినుము నీయనుజన్లు డిప్ప - డథిలలోకద్రోహి యైనరావణుని చెలియలికొడు కగు జృంభుని నేఁడు - తులువను నిర్జించె ; దోషంబు లేదు ; 810). మును లెల్ల సంతసంబును బొంది రధిప!'-అనవుడు రఘురాముఁ డనియొ ( మానులకు. 4నే వేల్పుఁ గూర్చి వాఁ డిట్టితపంబు - గావించె ? ఖడ్గ మెక్కడనుండి వచ్చె ? చీటికి మాటికిఁ జెడుదురే బుధులు ? - నాటికి హతుఁడుగా నజుఁ డేల వ్రాసె ? నెంతకాలము చేసె నీయు గ్రతపము ? - సంతుష్టుఁ డయ్యెనే సరసిజాపుండు ? అంతయు నెఱిఁగింపు" డనిన నా భూమి - కాంతునితో మునిగ్రామణు లనిరి, తొల్లి దశాస్యుండు దోర్బలశ_క్తి . నెల్లదిక్కు-లు గెల్వ నెచ్చోట మదిని సారిది నమ్ల ఁగలేక సోదరి మగని . నురుపరాక్రముని విద్యుజ్ఞహ్వఁ బిలిచి మన్నించి లంక యేమఱకుమీ యనుచు - సన్నుతి గావించి చనియో నలతటను ; ఏను మాయలు నేర్చి యేదశకంఠు - రానీను ; లంకాపురంబుఁ గైకొందు" ననుచు విద్యుజ్ఞహ్వ డపడు పాతాళ - మన కేగి రాక్షసముఖ్యులదండ 320. పాయక వారిచే బహుళంబు లైన - మాయలు నేర్చుచు మదవృత్తినుండి ఆచ్చట రావణుం డభిలదిక్పతుల - విచ్చలవిడి గెల్చి వెస లంకఁ జొచ్చి. ఫునత విద్యుణ్ణిహ్వ కథలెల్లఁ దెలిసి - కనుఁగవలను నిప్పకణములు రాల, “నాయాజ్ఞ నుండక నలి రేగి వీఁడు - పోయి మాయలు నేర్వఁ బోలుఁ గాకేమి ? మాయ లన్నియు నేఁడు మాయమై పోవఁ . జేయుదు " ననుచు నజేయుఁడై యరిగి. అస్త్మయనగరవాసాసురుల్ బెగడ - విస్తయకోపుఁడై వెస హేతి బెణికి మఱఁది నా చెలియలి మగఁ డీతఁ డనక - తఱిమి విద్యుణ్ణిహ్వ తలఁ దైళ్ల నేసి క్రమ్లలు వేగ లంకకు నేగుదెంచి - ర మ్లని చెలియ శూర్పణఖ నూరార్చి యనియె “నీవిచ్ఛావిహారిణి వగుచు - మనమున నీకు సమ్లత మైన పురుషుఁ బొందుము ; వెఱవక పూని లోకముల - యందుఁ జరింపు పౌ" మ్ల నిన నార్నెలలు =; మునులు జంబుని తపః ప్రభావంబు దెల్పుట :గర్భిణియై యున్నకతనఁ బై నెలలు - నిర్భరగతి నుండి నెల ఁతుక గాంచెఁ ; జటులో గ్రబలు డైన జంబుకుమారు - నట వాఁడు పెద్దయై యాతల్లి చేతఁ దసజనకునిచావు తప్పక దెలియ - విని తండ్రి పగదీర్ప వెరవుఁ జింతించి * బ్రహ్లానుగూర్చి తపంబుఁ జేసినను - ලිණ්; వరం బీఁడు భవు విఁ గోరినను. కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 151 అతడు భక్తుఁడు గాన నలుగఁ డాతనికి . నతులితగతి విస్టు నర్థింతు నేని చాల నాతఁడు మెచ్చి చను దెంచి వరము.పాలించు టెపుడు ? నా పగ దీరు టెపుడు ? ఆరయe ద్రిమూర్తుల హరిహరబ్రహ్లా - లరవిందహిత రూప మైయుండు నండ్రు, కావున రవిఁ గూర్చి కడు నిష్ట దపము - గావించి మెప్పించి కదనరంగము న దనుజనాయకుఁ డైన దశకంఠుఁ ద్రుంతు".ననియెంచి తపము సేయఁగఁ బూనునంత, వనరుహాపుఁడు మెచ్చి వరఖడ్గ మొకటి . పనిచె దానవునకుఁ బగ దీఱుటకును, 840 దానిఁ గైకొనఁడయ్యె దర్పాంధుఁ డగుట - నావిమిత్తమున నీయనుజున కబ్బె నా హేతి యటుగాక యసురచేఁ బడిన - సాహసంబున నేఁచు జగము లన్నియును _వకృతంబున దైత్యుండు మడిసె - నీవిచారం బేల ? యినవంశతిలక ! కలన రావణుఁ గెల్చెఁ గార్తవీర్యుండు-చల మొప్ప నాతనిఁ జంపె భార్గవుఁడు : నట్టి భార్గవరాము ననిలోనఁ బట్టి - కొట్టితి బీరంబు క్రొవ్వును నణఁగ నట్టివీచే రావణాదిరాక్షసులు - గట్టిగా దురమునఁ గడతేరఁగలరు " అనవుడు రఘురాముఁ డాశ్చర్య మంది - వినతుఁడై మౌనుల వేడ్క-తో ననిచె. –: శూర్పణఖ కుమారుని గూర్చి శోకించుట :నంత శూర్పణఖ నిత్యము దెచ్చినట్లు - వింతిగా నన్నంబు వివిధభక్ష్యములు పౌసఁగ నించిన బోనప్పటికె చేఁ బూని - వెస వచ్చి తునిసిన వెదురుజొంపంబు నడుము ఖండంబులై నలిఁ బడియున్న - కొడుకుఁ గనుంగొని కుంభిని ವ್ರಶಿ 350 తెలిసి యత్తునుకలు దృఢముగాఁ గూర్చి - పలవించి పలవించి పణఁతి యిట్ల నియె. "నో కుమారకచంద్ర 1 యుచితమే నన్నుఁ | గైకొన వదియేమి కన్నులు దెఱచి తగుమామ యనక ప్రతా పలు కేంద్రుఁ - డగు రావణునిఁ జంప నాత్తఁ గోరినను నీ కొనఁ గూడునే ? నేరవైతకట యాకార్తవీర్యుచే నణఁగెనే యతఁడు ? ఆనరణ్యుశాపాగ్ని నణఁగెనే యత ఁడు ? - వనజసంభవుచాపవహ్ని చేఁ దెగెనె ? నలకూబరునిచేత నడఁగెనే యతఁడు ? - ఆల నందికోపానలార్చులఁ బడెనె ? శాండిల్యమౌనిరోషంబునఁ జెడెనె ? - యొండేల ? ధననాథుఁ డుండెనే లంకఁ ? బగ వల దన్న నా పల్కు-( గైకొనక - తెగితి రావణుఁ డేలఁ దెగును నీచేత ? ధర్మదేవతమాట తల్లి మాటండ్రు - నిర్మలాత్మక విన నేరవై తకట ! తపము పండె ననంగఁ దగ నీకు బుద్ధి - గపటించె దైవంబు కత లేల యింక " నని యని శోకించి యక్కుమారకునిఁ - గనుఁగొని యగ్నిసంస్కారంబు చేసి యనతిదూరంబున నచలసమాధి - దనరుచు నున్న పెద్దలఁ జేరఁ బోయి “యోరి ! కన్నులు మూసి యుడుగక నిష్ట - ఘోరతపంబు గైకొని సేయురీతిఁ దలను మోపెడుజడల్ ధరియించి బూది - యలఁది జన్నంబున నందఱుఁ గూడి తొలఁగక మేక పోతులమెడల్ విఱిచి - పొలుపార నుడికించి పొట్టల నిండ 152 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నెట్టన నమలి యెండిన కళాసములు - గట్టి యేమియు నెఱుంగనియట్ల యుండి కొవ్వి నాశిశువును గుమతులై పట్టి - యొవ్విధిఁ జంపితి రెఱిఁగింపకున్న దాపసాధములార ! తాపంబుదీర - వేపట్టి మ్రింగుదు విడువక మిమ్లు" నని యహహారావ మడర డగ్గరిన - మును లెల్ల భీతిల్లి ముదిత కిట్లనిరి, “విను శూర్పణఖ ! మునివేషుఁ డొక్కరుఁడు - చను దెంచి నీపుత్రు సమయంగఁ జేసి ఫలములు గొని యల్ల పర్ణశాలకును - జలియింప కేగి యచ్చట నున్నవాఁడు ముక్కు మో మేర్పడ మునికార్యమునకు - దిక్కుగల్గితి గాన తెఱవ యం దరుగు" మని చూపి చెప్పిన నాదుష్టబుద్ధి - కనలుచు నపుడు లక్ష్మణుఁడు చన్నట్టి యడుగులచొప్పన నరుగ నమునులు - పొడమినతిచే “బులినాకి విడిచెఁ దప్పక దీనికిఁ దగినట్టి బుద్ధి - చెప్పి పంపుదు రింక చెలఁగి రాఘవులు నాదట సకల దైత్యక్షయంబునకు . నాది కారణ మిది" యని ముదమంద నత్తటి దరిలేచి యసురేంద్రుచెలియ - లుత్తుంగనాసియు సుగ్రభావంబు గురువిలోచనములు కోఱదౌడలును - పఱ పైన కడుపును బల్ల వెండ్రుకలు తెఱనోరు కరి మేను దీర్ఘజిహ్వయును - విటి వైనరూపును విషమదృష్టియును నరుదార ధరియించి యాడురూపమున - గరముగ్రముగ వచ్చుగరళమో యనగ 880 నొడిసి లోకము లెల్ల నొగి మింగఁ జాలి - పొడమిన నొక మహా మాతమో యనఁగ దఱి వేచి దైత్యసంతతినాశకాల - మెఱిఁగి భూస్థలిఁ దోచు మృత్యువో యనఁగ నడచుచు వెస శూర్పణఖ యనునాతి - కడకతో రాముడగ్గఱ జేరఁ బోయి –: శూర్పణఖ రామునిఁజూచి మోహించుట :_ యిందీవర శ్యాము నినకోటి ధాము - సౌందర్యజితకాము జగదభిరాము రాము దైతేయవిరాము వీక్షించి - కామభూతము సోఁకఁ గనుఁగొన రాక తామసగుణ మేచి తన్ను లోకాభి - రాముగాఁ దలఁచి యారక్కసి నిక్కి తన పెద్దమొగము నాతనిముద్దుమొగము - తన మహోదరము నాతనితనూదరము తన తప్ప (గన్ను లాత నిగొప్పకన్ను - లెన యంచుఁ దన కితఁడే తగు నంచు మొగము చేటంతగా ముసిముసి నగవు - లిగురింప రఘురాము నీక్షించి పలికె. “శరచాపములు పూని చరియింప నేల . యరు దై నయడవుల నతివయు నీవు 390 సీవేషమున నుండ నేమి కారణము ? - నీవెవ్వఁడవు మఱి నీకుఁ బేరేమి" యనవుడు రఘురాముఁ డల్లన నవ్వి - దనుజకామినితోడఁ దగ నిట్టు లనియె. “రామాభిరామ ! యో రామ ! నా పేరు - రాముఁడు దశరథరాజు మాతండ్రి యాపర్ణశాలవాఁ డతఁడు నాతముఁ - డీపద్దలోచన యిల్లాలు నాకు నేను దండ్రి οίος బంప నీయరణ్యములఁ - బూని చరింతుఁ దపోవృ_త్తి నిపుడు వీవెవ్వతెవు ? మఱిపీకుఁ బేరేమి ? - నీవేల వచ్చితి నేఁడు మాకడకు కొవ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 153 నీవిలాసంబును నీవయో రూప - లావణ్యమును నింతులకు నెందుఁ గలదు ?" నావుడు నాశూర్పణఖ రాముఁజూచి - వావిరిఁ దిల్కె- దుర్వారయై నిలిచి “యావిశ్రవసుకొడు కి ఖిలకంటకుఁడు . రావణుఁడు గ్ర విక్రమయశోధనుడు నా పటుసత్త్వున కను(గుజెల్లెలను - నా పేరు విను శూర్పణఖ యండ్రు తెలియ, 400 నీరూపురేఖ లన్నియు సరి చూచి - కూరిమి నీకు నాకును దగు నంచు కామించి వచ్చితిఁ గడు నొప్పరూపుఁ . గామించినప్పడె కైకొన నేర్తు : నెందైనఁ జన నేర్తు; నేవస్తు వైనఁ - బొందుగాఁ దే నేర్తు : భోగింప నేర్తు : నున్నది యేల నా యొప్ప భావించి - నన్నుఁ బాణిగ హణంబు గావింపు మిది కులగుణహీన యిది వికృతాంగి - యిది నీకు మఱి తగునే ? యటుగాన, నీ మెలఁతుకఁ బట్టి యిప్పడే మ్రింగి - రామ నీకోరిన రతి సల్పుదాన ;" ననవుడు తనుఁ జేర నాసీతఁ దిగిచి . కొని రాఘవుఁడు దాని కోర్కికి నవ్వి కొంత హాస్యముఁ జేయఁ గోరి యాదనుజ . కాంతవికారంబుఁ గనుఁగొని పలికె, “నేనింతిగలవాఁడ నిది నన్ను నమి - పూని నాతో వ నంబునకు నే తెంచెఁ దగిలి సీ కొప్పింపఁ దగ దీలతాంగి c . బగగొని సవతితోఁ బడఁజాల వీవు ; 410 ఈనాతి లేకున్న నింతకు మున్నె - యే నినుఁ గైకొందు నిప్ప డేమాయె ; వాఁడె నా తమ్లుఁడు వరతపోధనుఁడు - వాఁడు నాకంటెను వర రూపధరుఁడు తన కొక్క-చక్కని తరలాయతాక్షి - ననుకూలవతిని నిత్యముఁ గోరుఁ గాన నినుఁబొంద నాతఁడు నేర్చు నం దరుగు' - మనవుడుఁ గాఁటోలు నని డాయఁబోయి • ‘75e) ST"3) లక్ష్మణ ! నిన్నుఁ గామించి - కలయ వచ్చితి నన్నుఁ గైకొను" మనుడు నారామునుద్యోగ మతఁడును తెలిసి - ధీరుఁడై దానితోఁ దెఱఁగొప్పఁ బలికె, (మెలఁత మాయన్నr గామించితి తొలుత - దలఁపున నటుగానఁ దగదు నిక్షా- బొంద, పీత నికా బోలదు చెలువంబునందు - నీతటి దీటును నీమురిపెంబు భాతి నింకొకసారి పరికించెనేని . సీత నొల్లక నిన్నుఁ జెందు రాఘవుఁడు రాము సన్నిధికి నో రమణి | పొ"మ్లనిన o సౌమిత్రిమాటలు సత్యంబు లనుచుఁ 420集 దామసి తినరోఁత దలఁపక మఱియు - రామునికడ కేగి రతికిఁ బ్రార్థించె. “వలవ దాతనిఁ బొందు వనిత ! నీ" వనిన . జలజాక్షీ మఱియు లక్ష్మణునిఁ బ్రార్థించెఁ దమ్లుఁ డన్నను నన్న తమ్లునిఁ జూప - గ్రిమ్లరి తనకోర్కి తీదీపులాడ. మఱి మన్మథునిసూ త్రమహిమచేఁ దిరుగు - తెరబొమ్లయో యనఁ దిరిగె బేరాస, విరసవర్తనముల వెల ఁది యిద్బింగి - నిరువురసన్నిధి కెడఁదాకి తాఁకి వేసరి యన్యోన్యవివశవర్తనల - గాసిల్లి యెంతయుఁ గడు నల్లి పలికె. శశనోరిమానవులార ; యొక పేదరాలి . గాలకించు తెఱఁగునఁ గాలకింపఁ దగునె ? యేను గోపించిన నింద్రాదిసురల నైనను మ్రింగుదు నట మర్త్యలెంత o 154 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద పొదివి యీయింతితో భువనంబు ಶೆಲ್ಲ - జదిమి మ్రింగుదు" నని సంరంభ మెసఁగ నది మృత్యువును బోలి యట్టహాసంబు - పొదలి డగ్గఱ వచ్చు పూనిక జూచి 430, fiణానకి దలఁకెడు సౌమిత్రి యింక - దీని మేలము చాలు దీని శిక్షింపు ;" మని రాఘవుఁడు పల్క నాలక్ష్మణుండు - విని పర్ణశాలకు వెలుపల నిలిచి *పడఁతి ! నీకింత కోసం బేల రమ్లు of కడముట్ట నీకోర్కి గా వింతు నిపుడె యని లక్ష్మణుఁడు పల్క- నాశూర్పణఖయుఁ - దనమది నుప్పొంగి డగ్గఱఁ జేర ఘనవిషజ్వాలోరగము పుట్ట వెడలు - ననువున నొరబాపి యదరులు చెదరe దనఖడ్ల మంకించి దానవురాలి - ఘననాసికము చెవు ల్లరమునఁ బట్టి యేసీమ సరసమో యిది యన నతఁడు . మాసీమ సరస మోమగువరో యనుచుఁ జేయొడ్డి వలచి వచ్చినఁ జెవు ల్లుక్కు-- పోయె" న కాసామెత పుడమిఁ బుట్టించి ముక్కును జెవులును మొదలంటఁ గోయ - వెక్కుచు వేసారి వివశాత్త యగుచు శృంగంబు పగిలిన జేవురుఁగొండ - భంగి - ర_క్తము లొల్క భయమంది పాటి A40 చని చతుర్ధశసహస్ర నిశాచరేంద్ర 彎 జననవిరాజితస్థానంబు నైన ጙ ఖరునియాస్థానంబుకడకు వచ్చుటయు . ఇురుఁడును దాని యూకారం బుఁ జూచి వెఱగంది యిది యేమి వెలఁది ! నీరూపు - వెఱవక యెవ్వఁడు వికృతంబు సేసె నెవ్వఁడు కాలాహి నెఱిఁగియుఁ ద్రోక్కె--నెవ్వఁడు మృత్యువు నిత్తటిఁజెనకె? వాని నెఱింగింపు వాని ర_క్తములు - వాని మాంసంబులు వడి నీకు నిత్తు' నని పేర్చి ఖరుఁడు త న్నడిగినఁ జూచి-వినుపింపఁ దొడఁగె నవ్వెలఁది యేడ్చుచును. మునుకొన్న సిగ్గున మో మరవాంచి - వినుపింపఁ దొడఁగె నవ్వెల(ది యేడ్చుచును 44విను మరణ్యమునందు వెఱవక యేను . చనుచోట నాజనస్థానంబునందు నాసుతుఁ డైనట్టి నా కేశ సదృశుఁ - డా.సూర్యునిం గూర్చి యట నిష్టనుండ వాని వధించిరి పౌరుష మొప్ప - వానికిఁ గర్త ముల్ వడిఁ జేసి పిదప 450× విను మరణ్యమునందు విప్పలసాహసులు - ముని వేషధారులు మోహనాకృతులు రామలక్ష్మణు లను రాజనందనులు - కామించి యేను డగ్గరుటయు జూచి పటుశ_క్తి నన్నంటఁ బట్టి నా వేష - మిటు చేసి విడిచిరి యేను దుఃఖించి నినుఁ గానవచ్చితి నీవింకఁ బోయి - యెనసిన కడఁకమై నిద్దఱఁ జంపి వారిమాంసంబులు వడి నాకు నిచ్చి - వారక నాలోని వగలార్పు" మనుడు “వింతమాత్రమునకై యే నేల వారి - పంత మ దెంత నా పంపుఁ గైకొమ్లు " –: ఖరుఁడు తన సేనల శ్రీరామలక్ష్మణులపైకి బంపుట: - అని పదునలుపుర నంతకోపముల - ననలో గ్రతేజల నప్పడు పిలిచి తకయినాశూర్పణఖ వెంట నేగి యానరుల . నాశంబు నొందించి నా సహోదరికి వారిశోణితము ద్రావఁగఁ జేయు("డనిన - వారును దుర్వారవారివాహములు కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 155. గాలితో వచ్చిన కరణి నాజంత - తో లోల శూలకాంతులు మెర్పు లట్ల 460 చనుదెంచి రామలక్షణ సూర్యచంద్రు - లను గప్పి గర్జితాలాపముల్ చూప దినకరకులుఁ డంత దేదీప్యమాన . ధనురాది సాధనోద్దాముఁడై యెదిరి వారును తనమీఁద వైచిన యశని - దారుణశూలముల్ ధారణిఁ గూల్చి వారి నందఱ భూరివక్షానుకారి - నారాచములఁ గంఠనాళముల్ చిదుమ బరిపక్వఫలశిరోభాగము ల్వాసి - నిరుపమాశుగహతి నిట్టరా ళ్ళనఁగఁ బుడమిపై గెడసి రప్పడు సుప్పనాతి - మడెమెత్తుపరువున మఱియు ను బాటి ఖరునకు లోకభీకరునకు వారి - మరణంబు రఘురాము మహితరణంబు నుగ్గడించుటయు నా హుతి వెగ్గలముగ భగ్గు భగ్గున మండు పావకుఁ డనఁగఁ గోపించి యపుడు మిక్కు-ట మైనకడిమి - దీపించి దూషణ త్రిశిరులు మొదలు వీరులు పదునాల్గవేల రాక్షసులు - ఘోరసత్త్వులు గొల్వ కొమరు దీపించి 4,702. తెరలిన సురలతో దివి తల్లడిల్లఁ - బొరలినగిరులతో భువి పెల్లగిల్ల రణభేరి ప్రేయించి రత్నశైలాభ . గణనీయశబళాశ్వకలిత వైడూర్య మణికూబరసువర్ణమయచక్రదశక து. రణజయప్రదధనుర్బాణాసిపూర్ణ రణితకింకిణియైన రథ మెక్కి వెడలె - రణబలోదగ్రుడై రఘురాముమీఁదఁ ; ద్రిశిరుండు కంకపత్ర శరుండు విలస - దశ నికల్పుఁడు దిక్కు- లదర నార్చుచును వాసవవారణోజ్వలభాస మైన - భాసురరాసభ ప్రకర సంభరిత హాటకస్థగితశతాంగంబు నెక్కి - మేటికయ్యమునకు మే నుబ్బి వెడలె ; బరిణవర్ణ నిబర్టణపవన - గర్షణచణకాంతి పున వేగతురగ సందోహ సంభృతస్యందనోత్తమము - ముందుగాఁ దోలించి ముదము గీలించి సేనాముఖంబునఁ జెలఁగి దూషణుఁడు - నానా ముఖంబుల నలువొప్ప డించె, 480 ప్రేమతో మణి పృథుగ్రీవుండు సైన్య - గామియు నవ్విహంగముఁడును మేఘ మాలియు నగు మహామాలియు మఱియు . నాలోక భీకరుం డగు మహాసర్ప ముఖుఁడును కాలకార్డుకుఁడు దుర్జయుఁడు 廳 మఖశాత వుండును మఱి పరుషుండు. కారుణ్యదూరుఁ డా కరవీరనేత్రు . డారుధిరాశనుం డన నొప్పవాఁడు ద్వాదశ దైత్యు లత్తరి ఖరుఁ గొల్చి - ద్వాదశాదిత్య ప్రతాపులై చనిరి త్రిశిరుండు మఱి ప్రమాథియు రణోదగ్ర - యశముసఁ జేర్చు మహాకపాలుండు స్థూలాక్షుడను రణోద్యోగులై సేన - నాలుగుముఖముల నడచి రేమఱక భీషణకరిఘటాబృంహిత తురగ . హేషారథస్వనానేకపదాతి పటుతరహుంకారపటహభాంకార . పటు కేతుషటపటస్పారనాదములఁ గ్రుంగె భూతలము దిక్కులు ప్రక్క- లయ్యె . పొంగెఁ దియోధులు భూతము ల్వణ (కే బలముల కెంధూళి భానుమండలము - కలదు లే దనఁ గప్పె గగనంబు నిండ j 56 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ఖరుని కేతనముపై గ్రద్దలు వ్రాలె - తురగముల్ వ్రుగై నెత్తరువాన గురిసె. :నక్క-లు వాపోయె నభము భేదించెఁ . జుక్క-లు డుల్లె పక్షులు ಮಿಲ್ಲು నఱచె మఱియు నుత్పాతము ల్లహి నాకసమునఁ - దఱుచుగా దోప నింతయు భీతిలేక ఖరుఁ డీ తెఱంగునఁ గడకతో నడచి - యరు దైన యాదండకాటవిఁ జొచ్చె ననుపమాకృతి రాముఁ డక్క-లకలము - విని పర్ణశాలకు వెలుపల నిలిచి యవనిపై దివముపై నవశకునములు - ని విధములనుఁ గొంచు వెసఁ దమ్లుఁ 8)@む) ఈ సౌమిత్రి! సమరసూచక నిమిత్తములు [.. . భూమిపై ఁ బెక్కు-లు పుట్టుచున్నవియు రట్టడి ముక్క-డి రక్క సి మఱియు - దిట్టయై బలములఁ దెచ్చెఁ గావలయు నదె సైన్య ఘోషంబు లట్ల కాన పు - నదె మహాబలధూళి యఖిలంబుఁ గప్పె 500 నవ మైన రణ మబ్బె నా కటుగాన - నవహితమతిఁ బూని యాలస్య ముడిగి జనకజ నిక్కడఁ జన దుంప నింకఁ - గొనిపోయి యగ్జిరిగుహ నుండు" మనిన “నినవంశ వల్లభ ! యే నెట్లు పోదు - నినుడించి యటుఁగాన నీవు సీతయును బర్వత గుహ జేరి పరికింపు మేను - దుర్వారదనుజులఁ దుంతు మీకృపను “ అన విని "వీరితో నాలంబు సేయ . నెనసె వేడుక నాకు నీ వుండవలదు : జనకజ తలఁకెడుఁ జను" మున్న సీత ( - గొని పోయి పర్వత గుహ ఁ జొచ్చి యుండె. అంత రాముఁడు ప్రళయాంతక పగిది - నెంతయు గోపించి యేపు దీపించి యమితమునిత్రాణ మగు కృపాణంబుఁ - గ్రమ మొప్పగా వ జకవచంబుఁ బూని శరశరాసనములు చతురుఁడై తాల్చి - యురుతరతూణీరయుగళంబుఁ బిగిచి కొండపొల్లగ వచ్చు కుండలీకుండ - లుం డన విల్లు పెల్లగ నెక్కు పెట్టి 510 యగణితధ్వనుల మిన్నంతయుఁ బగుల - తగిలి చాపము గుణధ్వని చేయుచుండె. నింద్రుండు మొదలుగా నెల్లదేవతలు - సాంద్రరత్నవిమానసహితులై మపుడు చద లెల్ల నిండి యెంచగ రాముఁ డొకఁడు . పదునాల్గువేల న పతిమ విక్రముల ఖరదూషణాది రాక్షసుల నేరీతిఁ . బొరిఁ గొనునో చోద్యముగఁ జూత మనుచుఁ గనుఁ గొనుచుండిరి కపట దానవుల - ఘనుఁడు రాముఁడు ద్రుంచుఁగా కంచు సా రె దేవర్షి గణములు దివినుండి తాము - దీవించుచుండిరి దివిరి పల్లాఱు పదివేలకోటుల భానుతేజములు - పొదిగొను లోకము ల్పొదివిన యట్లు రాముని తేజ మరణ్యభూజములు - భూమియు నభము నబ్దులు గప్పటయును జడమతులై సర్వసం భ్రమం బుడిగి - మిడుకుచుఁ గన్నులు మిఅుమిట్లు గొనఁగ కడునంధులైన రాక్షసులను జూచి - కడఁకతోఁ బల్కె నా ఖరుఁడు దూషణుని 520 *ఇదియేమి దూషణ ! యీ సేన నడవ - బెదిరెనో ? పరసేన యే దడ్డపడెనొ " యనివ దూషణుఁ డేగి యటఁ జూచి వచ్చి - “దనుజేశ ! రాము నుద్దండతేజంబు కలయఁ బర్వుటయును గతిదప్పె" ననుడు-నలుకమై ఖరుఁడు సైన్యములఁ దిట్టుచును కావ్యము ఆ ర ణ్య కా ౦ డ ము 盘烧乙 -: ఖరుని సేనలు రాము" నెదుర్కొనుట Հա నరద మత్య గత నటఁ దోలుకొనుచు . నరుగుచో రాక్షసు లందఱుఁ గూడి భుజబలాటోపవిస్ఫురిత ప్రతాప - గజరథభటవాజికలితులై యకట ! మండుకార్చిచ్చుపై మలయుచు మిడుత - తండంబు లొక్కటఁ దార్కొన్నకరణి గడునుగ్రవేగులై కాకుత్స్థరాము - వడి జట్టుముట్టి దుర్వారులై కదిసి శరచాపపట్టసశక్తిత్రికూల కరవాలకంతముద్దరభిండివాల పరశుతో మరగదాప్రాసఖడ్గములు - గురిసి యార్చిరి దేవకోటి భీతిల్ల. నప్పడు రఘురాముఁ డంబుదపం_క్తిఁ . గప్పిన చండాంశుగతిఁ గా, (ఓడక 580 కొంత సేపునకు రక్షోగణము_క్త - కుంతాదిబహు శస్త్రకుటిలా స్త్ర తతులు నన్నియు మాయించె నైంద్రజాలమునఁ - జెన్నునఁ దను ಮ೮ತ್ರೆಣೆ కీర్తింప మఱియుఁ దోడ్తో దైత్యమండలి గురియుఁ - దఱుచుగా నప్రశ ప్రములఁ ద్రుంచుచును ముందట నిరుపార్శ్వములఁ బిఱుందటను - సందడించిన దైత్య సైన్యంబుమీఁద గర లాఘవము మీఱఁ గవదొనలోన - శరము లన్నియు నొక్క-సారె సంధించి పదియు నూఱును వేయుఁ బదివేలా లక్ష - పదిలక్ష పదికోట్లు పదినూఱుకోట్లు మండితపరివేష మధ్యందినార్క - మండలపరివేష మహితాను కారి కుండలీకృతచండకోదండవండ - భండనాత్యుత్సాహబాహుఁ డై ప్రేయఁ దునియ గంభీర వేదులును జోదులును - దునుకలై పడెడు వీరులును రౌతులను ద్రుంగెడుబహుపదాతులును హేతులును . ముంగలఁ బడుశరంబులు శిరంబులును 540 మైగ్లేడుయోధాంగములు రథాంగములు - మగ్గేడుసగుణధర్షములు వర్తములు తూలెడురథిక జాతులును సూతులును . గూ లెడి వెలిగొడుగులుఁ బడగలును నలి యైన మాంసఖండములు మొండెములు - గలిగి లోకైకభీకర మయ్యె రణము. ఆంత భానునిదీప్తి కంధకారంబు - పంత మంతయు ఁ బటాపుచ లైనట్లు అతులవిక మధాముఁ డగు రామునకును - హతశేష మగు సైన్య మంతయు విఱిగి, ఖరునకు శరణన్న ఖరుఁడును వారిఁ - బురికొల్పి దూషణుఁ ಟ್ರಿತ್ತ పనుష వాఁడును హతశేషవాహినుల్ దాను . వేడిమి సూపుచు వేవేగ పౌదివి తాలసాలశిలావితాననానాస్ర - జాలవర్షము రామచంద్రుపై గురిసెఁ గురిసినఁ దన మేనఁ గ్రోన్నెత్తు రొలుక . నరుణా రవిందాకుఁ 3. రాముఁ డలుక గాంధర్వశరము రాక్షసులపై నేయ - సైంధవసింధురస్యందనసుభట 550), వీరుల కమ్లహావిశిఖరాజంబు . తేరిచూడఁగ రాక దేదీప్యమాన ధారాకరాళమై దనుజవర్గములఁ . గాలశించి నొంచి చీకొకు గావించి దండించి ఖండించి తల లుత్తరించి - చెండాడుచో రణ క్షితి యెల్ల నిండి యెందుఁ జూచిన తురంగేభఖండములు. ఎందుఁ జూచిన నింగీ కెగయు మొండెములు 殖扬8 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నెందుఁ జూచినఁ బ్రేవు లేఱచియు మెదడు - నెందుఁ జూచిన నెత్తులేర్లనైయుండె శాక్రినీ భూత పిశాచ భేతాళ . డాకిను లంతఁ దండంబులై యపుడు 66నేనుంగు తలకాయ లెసఁగ గుండలుగఁ-ణూని యందలిముత్యములు దండులముగ దండి రామునిరణధర్మసత్రమున - వండినా రిదే రండు వరుస భుజింప" నని వేడ్కఁ బైకొన్న యధికారముద్ర - గొని రొదగాకుండఁ గూర్చుండబెట్టి రక్తచందనమును రక్తాక్షతములు - ర_క్తసంకల్పపూరంబును దాల్చి 560 శరవహ్ని పక్వమాంసంపుటన్నములు - పొరలిన మెదడు పప్పను గొవ్వులందు వరదలై యాజ్య ప్రవాహముల్ కండ - లెరిగి కారిజము లనేక శాకముల పాల ప్రేవులు శాపపాశముల్ మేలి - వాలుగుండెలు పిండివంటలు మఱియు నెత్తురు తియ్యని నీరుగాఁ దలఁచి - యత్తటి వి ప్రయోగ్యాహార మగుచు నానందతృపులై యధికసమ్మతము - చేనూని సభ గూడి శ్రీరామచంద్ర *ధీవిజయోఒ_స్త్ర"ని దీవించి కొన్ని - యావలఁ గొన్ని తథా ఒ_స్త్రని" పల్కవింత లో మఱికొన్ని యేనుంగుజీవ - దంతము ల్చేతను తాళము ల్పూని పౌలసుబమ్లులు సంకు పూసల పేర్లు . కళుకు కామాక్షులుగా ధరియింఛి - : శ్రీరామునితో ఖరదూషణులు యుద్ధముచేయుట ٭ سس۔ కరఘంటికాతాళగతుల కుబ్బుచును - దరిఁ జేరి కావు లత్తఱిఁ జూపెఁ గొన్ని అంత దూషణుఁడు మత్తారిభీషణుఁడు - వంత నొందుచుఁ దనవద్ది యోధులను 570 విజయశీలుర నైదు వేలఁ బంపుటయు - త్రిజగము ల్వణఁక నెదిర్చి వారపుడు చాపవిద్యాప్రైడి సకలంబుఁజూపఁ - జూపులు గోపంబుచూపుచు నృపుఁడు నొక్కొక్క శరమున నొక్కొక్క-దనుజుఁ - దక్కకఁ ద్రుంచి విదారించి విభుఁడు కొందఱ నందంద గదులుగాఁ గ్రుచ్చి - యందఱఁ దెగటార్చి యార్చినఁ జూచి దూషణుం డప్ప డత్యుగ్రత బిరుష - భాషణుండై రాము పైఁ దేరుఁ బఱపి దశదిగంతంబును దట్టంబు గాఁగ - నశని కాలాహితుల్యంబులై యొప్ప నములు విగుడింప నవి ద్రుంచి నాల్గు - నమ్లుల రథమును హయములe ద్రుంచి వెరవాప్ప నొకకోల విలు ద్రుంచుటయును - దురమున విరథుడై దూషణుం డలుక చారుణపాణి విదారణవిజయ - కారణాంతకగదా కల్పమై యొప్ప పరిఘంబుఁ ద్రిప్పచుఁ బరతేర రాముఁడురుశరద్వయమున నురుబాహుయుగము 580 నరుదుగాఁ దెగనేసి యామ్యబాణమున-నుర మేయుటయు దైత్యుఁ డొరలుచుఁ గూలేc దంతము ల్విరిగిన దారుణభద్ర - దంతావశేంద్రంబు ధరఁ గూలినట్లు గూలినఁ జూచి ముగ్గురు దండనాథు - లాలోఁ బ్రమాథి మహాకపాలుండు స్టూలాక్షుఁడును బరశువు త్రిశూలంబు - బట్టసము లంకించి వైచుటయు

இ.

పారిశస్త్రంబులు వారిమ_స్తకము - శ్రీరాముఁ డొక్కఁడె చెండి చెండాడె. కావ్యము ఆ రణ్య కా ౦ డ ము 159

నప్పడు ఖరుఁడు సేనాధినాయకుల - ముప్పిరి గొను రోషమునఁ బురికొల్పి, వారిపన్నిద్ద రవార్యశౌర్యమున - వీర రాఘవుఁ దాఁకి వేర్వేఱఁ టోరఁ గులిశధారాకార ఘోర బాణముల( . గలిమిఁ జూపుచు సైన్యగామి నుక్క-ణఁచి కాలకార్డుకుఁ ద్రుంచి కరవీరనేత్ర - దూలించి సర్పాస్యు త్ర ళ్ళడంగించి యావిహంగము నొంచి యజ్ఞశాత్రవుని - చేవ యడంచి శిక్షించి దుర్జయుని 590 కేలి మహామాలి గెడపి యా మేఘ - మాలిని వధియించి మర్షించి పరుషుఁ బృథుకంఠుకంఠంబు పృథ్విపై ఁ గూల్చి - రుధిరాశనుని జంపి రోషంబు మిగుల ది కే-ది ఖరుఁడును దిశిరుండు దక)... - తక్కినవారి నందఱ నేలఁ గూలె). `ಿ నెల్లపై స్యేములు ੇ కారాకు లనఁగఁ له .గూలిన కోపంబు గొని కాలత్రిశిరు . డా తో న రాముపై నరదంబుఁ బ8లిపి సింహనాదముఁ జేసి సింధురోత్తమము - సింహంబు నెదిరిన చెలువున నెదిరి .గుణ నాద మెసఁగ రక్షో వీరుఁ డకట . గణనాపరంపరల్ గడవ నందంద నతులబాణము లేయ నలిగి రాఘవుఁడు - ప్రతిబాణతతులచే బలువిడి ఁ ద్రుంచె. వాఁడును మఱి పేరు వాఁడి వాఁడిమిని - మూఁడు బాణముల రామునిఫాల మేసె నావాఁడిబాణంబు లళికంబు దాఁక - నవ్వుచుఁ గినుక మై నళినా_ప్తకులుఁడు 600 త్రిశిరుని నేసినఁ ద్రిశిరము ల్కు-సుమ - దశదాల్చె నిఁకఁ జతుర్దశభువనములు దూరిన నినుఁ బట్టి తనుమాడునట్టి LL దారుణతరచతుర్దశ సాయకముల నేనేయువాఁడ సహింపుమీ యనుచుఁ - దానేసెఁ బదునాల్గుదారుణాస్త్రములు

అవి తొమ్లు గొని గాడి యవ్వల వెడల - నవనీస్థలము గా డె నంత రాఘవుఁడు అరదంబు మటి నాలుగముల విఱిచి - యురువడి పదియింట నుర మేయుటయును సురవైరి కోపించి శూలంబు వైవ - నరనాథుఁ డది ద్రుంచె నాలుగస్త్రములఁ ద్రుంచి మూఁడమ్లులఁ దుద మూఁడుతలలe - ద్రుంచినఁ ద్రిశిరుండు దురమునఁ గూలే మూడుకొమ్లలతోడ మొదలంటఁ ద్రవ్వి . పోడిమి చెడి కూలు భూజంబు పోలె త్రిశిరుండు గూలఁగ దృష్టించి ఖరుఁడు . దశరథరాముచే తకుఁ జోద్య మంది మఱి చాలఁ గోపించి మహనీయరథము - దకిమి యుగ్రాప్రసంతతు లేయఁ జూచి 610 శరలాఘవము మెచ్చి జానకీ విభుఁడు - ఖరునిపైఁ బ్రతిసాయకములు వేయుటయు ఖరుని బాణములు రాఘవుని బాణములు - ధరణీతలము వియత్తలమును బొది వె నప్ప డర్కు-నిదీపు లన్నియు మాసె - గ ప్పెను నిబిడాంధకారంబు దిశల ఖరుని రాఘవుఁడు రాఘవుని నా ఖరుఁడు - సరకు గొc గొని రాజి జయకాము లగుచ్కు గాసరయుగళంబు కల భద్వయంబు - కేసరియుగళంబు కెరలి యొండొండఁ టోరెడుగతిఁ దోప భుజబలాటోప - భూరి ప్రతాపులై పోరాడుచోట .ఖరుఁ డప్ప డలిగి రాఘవుచేతివిల్లు - సరి ద్రుంగు వెస నర్ధచం ద్ర బాణమునఁ 160 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద ద్రుంచి జోదును ప్రంచఁ దోడ్తోడ మఱియు - ముంచె రాముని దేహమున సంపవెల్లి నాయంపతండంబు నాతఁడు సరకు . సేయక ಆ ನುಸುಳತ್ತೆಣಿ కీ_ర్తింప నుష్టాంపకులుఁ డగస్త్యునిచేతఁ గొన్న - వైష్ణవచాపంబు వడి నెక్కు-వెట్టి 620; శింజిని హైయించి శితసాయకముల - భంజించె రాక్షసప్రవరు కేతనము మఱి వాఁడు రాముమర్తము లుచ్చిపాఱఁ - గఱుకుటమ్లులు నాల్గు గద్దించి యేయ రక్తసిక్తాంగుఁడై రాఘవం డంత - న_క్తంచరుని నొం చె నారాచ నిహతి ( బటు బాణ మొకట చాపము దుంచి వై చె - యట నాలుగిట వాని హయములఁ జంపి సారథిఁ బడనేసి సాయక వహ్ని - కారథం బపుడు పూర్ణాహుతి చేసె విలు గోలుపడి యిట్లు విరథుఁడై ఖరుఁడు - ప్రళయకాలాంతక ప్రతిముఁడైకేలఁ జలమునఁ గద గొంచుఁ జనుదెంచుటయును-జలియించె గిరులతో జగతి యంత్రమును, సప్పడు రఘురాముఁ డాదుష్టదైత్యుఁ - దప్పక గనుఁగొని దర్పించి పలికె. “నోరిరాక్షస ! వినరోరి ! నా చేత - సూరత నీ కేల చొప్పడు నింక , సీబలంబులు సచ్చె; నీవారు తెగిరి ; - నీబాణసంపద నిర్దూల మయ్యె : 630. నరుదుగా నీదండకాటవిఁ దొల్లి - పెరిగి సన్లునులఁ జంపినపాపఫలము, కుడువఁ గాలము వచ్చె; గుడుతుగా కింక : - నడరి వధింతు ఘోరాజిలో నిన్ను; వనవుడు ఖరుఁ డప్ప డారాముఁ జూచి - కనలుచుఁ బలి కె దోర్గర్వంబు మెఱసి 46 యేల రాఘవ ! నీకు నింత గ్వంప ? - నాలంబులోఁ గొంద అల్పులఁ జంపి కెలయుచు నిను నీవె కీర్తించుకొనెదు - కులజుండు తను దానె కొనియాడుకొనునె : ఇదె గదాధరుడనై యేతెంచినాఁడ - కదిసి పోరాడు నా కడిమియుఁ జూడు : దేవతలకు నైన తీరదు గెలువ - నీవు నా ముందఱ నిలువ కూరుఁడవె ? యెండొండఁ గడఁగి నీయొడలిమాంసములు - చెండాడి నేఁడు నా చెలియలి కిత్తు" నని మహాగదఁ ලීඩ් యడరి వై_చుట యు - ననిలుని వేగంబు నర్కు-తేజంబు ననలుని వేడిమి యశ నిబెట్టిదము - ఘనగదారూపమై కదసినయట్లు 640% చనుదేర నుద్దండచండకాండములఁ గనల కారాముఁ దాగద ద్రుంగనేసి, -: ఖరుఁడు శ్రీరాముల నెదుర్చుట : سے “యోరి 1 సీగర్వోక్త లుబ్బును మదము.దీరెనె ? బింకముల్ దీరెనే " యనుడు గద్దించుచును వాఁడు కడువడితోడ - నద్దనుజండు మహారోషమునను వృక్ష మొక్కటి పెల్లగించి - చిక్కి-నభుజశక్తిఁ జిరజిర ఁ ద్రిప్పి كة سن دكاكي 4చావు" మటంచును జయ్యన వైవ - నావృక్షమును ద్రుంచి యపుడు రాఘవుఁడు ఖరునిపై ఖరకరకరసహస్రాభ - శరసహస్రము లేసి చాల నొప్పింప నొచ్చియు వాఁడు తనూర_క్తధార - పిచ్చిలఁ దెచ్చుకో ల్బీరంబు మీఱ నెదురుగాఁ జనుదేర సీక్షించి రాముఁ - డదయుడై భువనంబు లన్నియు వణఁక, కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 161 నురువడి నైంద్రాస్ర మొకటి సంధించి - యుర మేయుటయు దైత్యుఁ డుబ్బెల్లఁ బొలిసి పిడు గడచినఁ గొండ పృథివిపై ఁ గూలు - వడువున ఖరుఁ డంత వసుధపై గూలె, అని ముహూర్తము ముహూర్తార్జంబులోన - దను నెదిర్చినచతుర్ధశసహస్రముల ఖరదూషణాది రాక్షసుల నీరీతిఁ - బొరిగొనుటయు రాముఁ బొగడిరి సురలు ; మునులు దీవించిరి : మొగిఁ బుష్పవృష్టి - యనిమిషు ల్గురియించి రారాముమీఁద ఘనశైలగుహనుండి కడఁకతో నంత . జనకజc గొని వచ్చి సౌమితి మొక్కియభినుతు లొనరించి యప్ప డారామ - విభునిచే శోభిల్లు వి ల్లందుకోనిజే. నూ నినసంతోష ముల్లంబు నిండ - జానకీపతి పర్ణశాల కేతెంచి కలహించి తెగిన రాక్షసుల భూమిజకుఁ - దెలియఁ జెప్పచు వినోదించుచునుండె. అప్ప డకంపనుఁ డభిలకం పనుఁడు - విపులా_ లంకకు వేగంబె పోయి యారావణునిఁ గాంచి “యసురాధినాథ ; - వీరులు పదునాల్గువేలరాక్షసులు ఖరదూషణాదులు కాకుత్స్థరాము - శరవహ్ని నీతైరి సత్యం" బటన్న 660 అక్క-జంబును బొంది యాయకంపనుని - దిక్కు- చిక్క-నిరోషదృష్టిఁ జూచుచును • నేమేమి యిది వింత ! యెట్లురా యోరి 1 - రాముఁ డెవ్వఁడు రాజరాజొ? స్వారాజా? యమరాజొ ? వారైన నామహా ఖరుని - సమరాన ద్రిశిరదూషణులను గెల్వఁ జాల రట్టి ప్రతాపశాలుర నొక్కఁ - డేలీలఁ గెల్చె ? మా కెఱిఁగింపు తెలియ నిదె యభయంబు నీ కిచ్చితి' ననినఁ - బదరక మఱి యకంపనుఁడు రాఘవుని -చరితంబు దైర్యంబు శౌర్యంబు నతఁడు - ఖరదూషణెూదుల ఖండించుటయును సౌమిత్రియందంబు జానకియంద - మామూలముగఁ జెప్ప నతఁడు రోషించి యుద్ధంబు సేయ నుద్యోగింప నతఁడు - బద్ధమైత్రిని నకంపనుఁ డిట్టు లనియె. రాక్షసేశ్వర ! విను రఘురాముఁ గెలువ - పక్షివాహనశూలపాణులవశమె ? మాటమాత్రంబున మహియు నాకసము - మీటను నాట నమైటియే నేర్చుఁ ! 673 గార్చిచ్చు నైనను గరువలి న్చైన - నార్చను గూర్చను నాతఁడే నేర్చు; భువనంబు లన్నియు బూది గావింప - నవి బోది గావింప నాతఁడే నేర్చుఁ ! బాల్పడ బ్రహ్లాండభాండంబు నైన - నిల్పఁ బగుల్ప నా నిపుణుండె నేర్చు ; నదిగాన నొక యుపాయంబును గలదు . కదనంబువలవ దాకాకుత్ స్థకులుని దేవి లావణ్యవార్డిని దెచ్చితేని ? - నావియోగాగ్నిచే హతుఁ డగు నతఁడు," నావిని రాక్షసనాయకుం డదియ . భావించి యాతనిఁ బదినోళ్ళఁ బొగడి హాటకకథ మెక్కి యాయద్ధి దాఁటి - తాటికేయుని మంత్రిగౌరేయుఁ జేరి యతనితో ఖరదూషణాది రాక్షసులు - హతులౌటయును దాను నారామదేవి సీతఁ దెచ్చుటకు నాసించి వచ్చుటయు - ప్రీతిఁ జెప్పటయు మారీచుఁ డిట్లనియె. "నిదియేమి ! రావణ 1 యెల్ల భోగములు.కొదలేక సుఖమునఁ గడిచి కూర్చుండి 680 11 162 శ్రీ రం. గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపడ యిట్లేదుర్బుద్ది నీ కెట్లోకో పటై ? నెట్టిదుర తియొ నీ కీబుద్ది చెప్పె ெ 3= )€ 3& רי) ெ نینتن వాని నీవటు పగవానిగా నెఱుఁగు - మే నీకుఁ బోరాని హితమతి గాని యితరుండఁ గాను నీ కీబుద్ధిగాదు : . క్షితిఁ బతివ్రతల కాశించుట తగదు ! ఆశించితేని సీయన్వయం బెల్ల - నాశమౌఁ గాన దానవనాథ ! నీవు చనుము లంకకు సుప్రసన్నుఁడ వగుము - గనుము సౌఖ్యము నీదు కాంతలవలన" ననిన మారీచు వాక్యంబు లప్పటికి - విని లంక కేతెంచె వింశతిభుజుఁడు, -ః శూర్పణఖ "రావణునితోఁ దన భంగపాటును జెప్పట :అంత నా ఖరదూషణాది రాక్షసులు - పంతంబు చెడి రామబాణాగ్నిఁ బడుట యంతయు నటఁ జూచి యాచుప్పనాతి - సంతోష మెడలినఁ జని లంకఁ జొచ్చి యాసుధర్లాస్థానమందుఁ జింతామ - జీసింహపీఠినుండెడి యింద్రుఁ డనఁగ మానితం బగు సభామంటపవేదిఁ - బూన్కి సింహాసనంబున నున్నవాని 690." గరుడోరగామరగంధర్వయువతు . లురుమతిఁ గొల్వఁ గొల్వున్నరావణుని ఐరావతో గ్రదం తాగ్రసంఘట్టి - తోరస్థ్సలస్థగితోరుభూషణుని సకలలోకైకభీషణుని సంగ్రామ - వికటభాషణుని విద్వేషదూషణునిఁ గని మ్రొక్కి యేడ్చుచుఁ గరములు మొగిచి..తనలోని ఘనవిషాదము తోపఁబలికె. 46 అసురేంద్ర ! లోకంబు లన్నిటియందు - నసమానసత్త్వండ ననుకొందు వీవు ! కడిమిమై మూఁడ్డులోకంబులరిపులఁ - గడగి చంపితి నని గర్వింతు వీవు ; కడఁక నారాజ్య మకంటకం దినుచు - నొడివి పెల్లబ్బి వినోదింతు వీవు ; చారులయందును జనవరులందుఁ - గోరి బొక్కసమందుఁ గోరికలందు గూఢచారులయందు గు_ష్టంబులందు - రూఢిగాఁ దెలియుచు రూపించువాఁడె సకలలోకములకు స్వామి నాఁ బడును - వికటంబు లైన నీవిద్యలకలిమి 700. నీవిక్రమంబును నీభుజాబలము - నీవిభవంబు లన్నియు మున్నెకాక యింకఁజెల్లనె ? యిది యెట్లంటి వేని ? - కొంకక విను భానుకులపావనుండు తనతండ్రి దశరథధరణివల్లభుఁడు - తనుఁ బంప రాముఁడు తాపసవృత్తి తనకు గాదిలిసహోదరుఁడు లక్ష్మణుఁడు - తనదేవి సీతయుఁ దాను నేతెంచి మును దండకావనంబునకును వచ్చి - యనుకంప మునులకు నభయంబు లిచ్చి పచ్చి యిమ్లులఁ దించవటి నున్నచోట - నిచ్చలోఁ గామించి యేను డగ్గరినఁ గర మల్లి నన్నిట్లు గాసిసేయుటయు - ఖరునితోఁ జెప్పిన ఖరుఁడు బిట్టలిగి రోషించి లయకాలరుద్రుండు వోలె . దూషణ త్రిశిరులతో దండు వెడలి నరభోజనులు పదునాలుగు వేలు - వరవీరభటులతో వడి నేగుదెంచి f 1 * బలువడి రఘురామ్లుబాణాగ్నిశిఖల - బలములు దానును భస్తమై మడిసి : 710. రటుగాన నాభంగ మంతయు నీగ - నిట నీవె కాక ది క్కెవ్వరు గలరు ? కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ. ము .s-163 ש ఇదె నాదుముఖభంగ మీక్షింపు : నాదు . కొదవ నీకొదవగాఁ గోర్కి భావింపు" మనిన నచ్చెరువంది యాత్త భావించి - దనుజాధినాథుఁడు దానవి కనియె. “జ్ఞాతివధంబు నీచన్నవిధంబు - ఖ్యాతి వింటిని గంటి నది యటులుండె ! నో రామ ! యారామునురుసత్త్వమెంత ? - యేరూప ? మేప్రాయ ? మెంతటివాఁడు ? ఆతనితమునిరూప మది యెట్టి ? దతని - సతి యైనసీత యేచందంబురూపు ? చెప్పమా : నీవు చూచిన తెఱం గెల్ల - దప్పి తీరుతు రక్తధారల నీకు" -: శూర్పణఖ శ్రీరాములరూపాతిశయముఁ దెల్పుట : سس-- నా విని యాశూర్పణఖ యిచ్చఁ బొంగి - రావణుతోడ నేర్పడ నిట్టులనియె. “నున్నతోన్నతవక్షుఁ డుత్పల శ్యాముఁ - డిన్ని లోకములకు నెక్కుడువాఁడు మిగులఁ జక్కనివాఁడు మిహిరమండలము-దెగడుతేజమువాఁడు ధీరవర్తనుఁడు 720 నాజానుబాహుఁ డుదగ్రవిక్రముఁడు [ _ రాజీవనేత్రుండు రామచంద్రుండు నతఁడె పో ఖరదూషణాది రాక్షసులఁ ? గృతమతి నొంటిగా గెలిచిన జోదు హేమవర్జుఁడు గాని యిన్ని చందముల - సౌమిత్రి రఘురామచందంబువాఁడు వాఁడె పో నా కీయవస్థ గావించి - నాఁ డింక సీత సౌందర్యంబు వినుము తెఱఁగొప్పఁ జూచితి దేవకామినులఁ - దటిగొని చూచితి దనుజకన్యకల కేలిమైఁ జూచితిఁ గిన్నరాంగనలఁ - బోలించి చూచితి భోగికామినులఁ గలయంగఁ జూచితి గంధర్వసతుల - నలవడఁ జూచితి యక్షకామినులఁ జూచితిఁ బార్వతిఁ జూచితి రతినిఁ - జూచితి భారతిఁ జూచితి లక్ష్మీఁ జూచితి రంభను జూచితి శచిని - జూచితి భూలోకసుందరు లెల్ల మునుకొని చూచితి మునికన్యకలను - బనివడి చూచితి బ్రాహ్రణ స్త్రీల 730 నాచన్ను లాకన్ను లా ముద్దపల్కు - లాచెక్కు లాముక్కు లాసోయగంబు లాతరు లాకురు లావాలుచూపు - లాతొడ లాయోుడ లా యొయూరంబు లామందహాసంబు లావిలాసంబు - లామృదుగమనంబు లాసుమనంబు నే ముందు పౌడఁగాన నేయింతులందు - భూమిజ నేమని భూషింతుఁ జెపుమ, నెగడ లోకము లేలు నీయట్టిపతికిఁ - దగుఁగాక యాయింతి తగునె యన్యులకు ? నాయిందుబింబాస్య యాచకోరాక్షి - యాయెలజవ్వని యాకందరదన యామత్తగజయాన యాలతకూన - యీమానిసీమణి యాపద్ద్మగంధి యాయింతి నీయింతి యై యుండెనేని - నీయాన దనుజేశ నీరాజ్య మొప్ప" ననిన రావణుఁడు కామాతురబుద్ధి . మును నకంపనుమాట ముద్దియమాట విన నొక్క తెఱఁ గంచు విస్త్మయం దింది-గొనకొన్నప్రేమమైఁ గొలువు చాలించి 740 తనపాలివిధి తన్నుఁ దగిలిప్రేరేపఁ - జని యేకతంబున సారథిఁ బిలిచి -- యరదంబుఁ దెమ్ల్మన్న నతఁ డట్ల సేయ . ఖరకరసదృశంబు కామచారంబు 164 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద اقتصـ. ననుపమాయుధపూర్ణ మగురథం బెక్కి - దినకరకోటీరదీపుఁ డైమెఱసి గగనమార్గమున సాగరమధ్యవీథిఁ - దగినవస్తువిశేషతతులు చూచుచును దమకించి వడి సముద్రము దాఁటి పోయి - క్రమకమరీచికాగరునారికేళ సాలతక్కోలరసాల విశాల - వేలా వనంబులు بسن كثة గన్లోనుచు గరుడుండు మును సుధాకలశంబు దేర ఁ - గర మర్థిఁ బోవుచో గజకచ్చపముల భక్షించుకొఱకునై పద మూదినట్టి - వృక్షంబు పక్షీంద్రవృతలక్షణంబు శతయోజనాయత శాఖంబు మూని - వ్రతము సుభద్రాఖ్య వెలయు వటంబు సుముఖుఁడై కనుఁగొంచు సురుచిరమహిమ - నమరిన యాసుచంద్రాశ్రమభూమి 760 గ్రమ మొప్ప జడలు వల్క-లములు దాల్చి - సమచిత్తుఁడై కడు సౌమ్యభావమున భూరితపోనిష్టఁ బొలుపారుచున్న - మారీచుఁ జేరి సన్మానంబు వడసి యతిదీనవదనుఁ డై యాపంక్తికంఠుఁ - డతనితోఁ దనదు కార్యముఁ జెప్పడొణఁగె “మారీచ ! నీవా ప్తమంత్రివి గాన - వారక మటియును వచ్చితి వినుము తరణివంశుఁడు రామధరణివల్లభుఁడు . ధరణి యేలఁగ నీక తండ్రి పొమ్లనిన ననుజన్లుఁడును దాను నతివయుఁ గూడి - వనమునఁ దపసులై వర్తింప వచ్చి తనసత్త్వమునఁ బేర్చి దండకారణ్య - మునులకు నభయ మిమ్లల నిచ్చి వచ్చి నడుకం గ మనశూర్పణఖముక్కుఁజెవులు - కడు నల్క-ఁ గోసె నక్కట! యకారణము ఖరదూషణాదిరాక్షసుల ఖండించె - దరమిడి మటి చతుర్ధశసహస్రములఁ దెగినదింధులకుఁ బ్రతీకార మేను - నెగడి సేయకయున్న నెంజిలిపోదు 760 నీవు ముకా గఱపిన నీతి నట్లున్న . నావల నభిమాన హాని గాకున్నె ? తగ నటు గాన నాతనిదేవి మాయ . పొగడొందఁ గొని తేరఁ బోవుచునుండి యలవడ నొకయుపాయము గంటి నేను . దలకొన్న నది నాకుఁ దగిలి సిద్ధించు నడరెడు కడకతో నాపర్ణశాల - కడ కేగి మాయామృగంబవై నీవు చెలగుచు వర్తింప సీత నికా జూచి - మెలుపొంద రామసౌమిత్రులఁ ඕව්ඨි నినుఁ బట్టి తెమ్లన నీవును వారిఁ . గొనిపోయి మృగవృ_త్తిఁ గుశలత మెఱసి పోయి దుర్గాంతరంబులఁ గాడు పఱచి - మాయమై నీయాశ్రమము వచ్చిచారము ఏనును జానకి నిట లంకలోని . కూనిన వేడ్కమై నొగిఁ దెచ్చుకొందు ; నారాముఁడును విరహాగ్నిచేఁ గుందు - గోరి యేనునుఁ గోర్కి కొనసాగియుందు విది యిట్ల కావింపు మేను నారాజ్య - పదవిలో సగఁబాలు పంచి నీకిత్తు ;" 770 ననవుడు మారీచుఁ డానీచుఁ జూచి - ఘనభీతి నెంచి శోకసముద్రవీచి

  • 岛 گیاه 鲁 –: మూరీచుఁడు శ్రీరామునిప్రుభావముఁ దెల్పుట ! ♥

మునిగి మూర్చిలి లేచి మోమోట ద్రోచి - "దనుజేశ 1 మఱియు నీతలఁ పెటు పళ్పెఁ )8 ليتا గూడునే యిటుపల్కఁ గోరి యాత్రోవ - యోడక నీ కెవ్వఁ డుపదేశ మెచ్చె ? కావ్యము ఆ ర ణ్య కా ౦ డ ము 165 సుకసుకంబుననుండి సుతసోదరాది - సకలబాంధవులతోఁ జావఁ గోరెదవు ; కటకటా ! యెవ్వనిఁగాఁ జూచినావు - కుటిల రాక్షసలోకకు లభీము రాము నేను బాల్యంబున నెఱుఁగుదుఁ గొంత - యానిత్యకల్యాణుఁ డసమసాహసుఁడు అడరి విశ్వామిత్రుయాగంబుఁ గావఁ - గడగి యాతఁడు వచ్చి కా పున్నచోట బలిమిమై నేను సుబాహుండు పోర - నలుక సుబాహునొక్కమ్లునఁ ద్రుంచె ; నొకకోలఁ బుచ్చి పయోధిమధ్యమునఁ - బ్రకటితగతి నన్నుఁ బడవైచె నుఱక నకృతాస్తుఁడై బాలుఁడై పిన్ననాఁడె - యకలంకుఁ డిట్టిశార్యముఁ జూపినాఁడు 780 నేఁడప్రబలశౌర్యనిధి రామచంద్రు - వాఁడిమిఁ జెనకి యెవ్వరు నిల్చువారు ; ఇప్పటిశార్యంబు నెఱుఁగుదుఁ గొంత - తప్పక విను ముగ్రదానవాగ్రణుల నిరువురతోఁ గూడి యేపూర్వరోష . భరమున వ్యాఘ్రరూపముఁ దాల్చి యేను దపమునఁ గృశుగాఁగఁ దలఁచుచుఁ బోవ - నపు డేమి చెప్ప మూఁడంబకంబులను ముగ్గురి నేసిన ప్రైగ్గి యిద్దఱును - వ్రుగ్గి రాయు శ్శేషమహిమ యెట్టిదియొ ? యే నొక్క విధమున నిక్కడఁ గూలి - ప్రాణంబు లుండుట ఁ బట్టి చూచుకొని యంతనుండియు రాము నతుల విక్రమము - చింతించి నాలోనిచేవఁ బోవిడిచి రవ మన్న రథ మన్న రమణీయ మన్న - రవి యన్న రతియన్న రత్నంబు లన్న మఱియు రేఫాదినామము లెవ్వి విన్నఁ - దఱుచైన భీతి నాతనిగ నెన్నుచును ఈవిధిఁ దపసినై యి ట్లున్నవాఁడ - రావణ : యెఱుఁగవు రాము పౌరుషము ; 790 తలఁపక తన రోఁత దలఁప కింతయును - నలిమీఱి మనశూర్పణఖయ తాఁ బోయి యనుపమ గుణధాము నభిరాము రాముఁ - గనుగొని యీరీతి కామింపఁ దగునె ? తనకు నీవేషంబు తానె కావించి - కొనియె నిందుకు మదిఁ గ్రోధించి పోయి పరుషత రఘురామబాణాగ్నిశిఖల - ఖరదూషణాది రాక్షసులు నీతైరి ; వీరికై నీవేల విపరీతబుద్ధి - శ్రీరాముఁ దిగగొని చెడుదలంచెదవు ఇది విచారంబుగా దిది బుద్ధిగాదు - ఇది నీతిగా దింక నీతలం పుడుగు; నీవు లంకకుఁ బోయి నెమ్మది నుండు - పోవ రామునిచేతఁ బోవు బ్రాణములు : ఏను నీ కపకార మెన్నఁడు చేయ . నే నేమి చెప్పిన హితముగాఁ గొనుము ఒచ్చె మెంచక కార్య మొనరించి తేని - యిచ్చెద సగరాజ్య మీవంటి విప్పడు చెచ్చెఱ రఘురాముఁ జెనకి యే బ్రతికి-వచ్చుట కింద కెవ్వఁడు పూట చెప్పమ " 800 యని యిట్లు మారీచుఁ డాడువాక్యములు - విని రావణుఁడు క్రోధవివశుడై పలికె "లోకైకభర్త ! త్రిలోకభీకరుఁడ 1 - నా కెక్కు డని యొకనరునిఁ జెప్పెదవు; కడుఁ బ్రాణభయమునఁ గాఱు లాడెదవు - విడువక నాకొక్క వెఱపు చెప్పెదవు; నన్ను రా జనుచు మనంబునఁ గొనవు . చిన్నఁబుచ్చెద వేను జెప్పినపనులు ; నీ వేమిటికిఁ దోడు నినుఁ దోడు వేడ - నీవిధి వచ్చెనే యిప్పడు నీకు" నని చంపఁదొణఁగిన నతనిరోషంబు - కనుఁగొని మదిలోనఁ గడు విచారించి 166 శ్రీ ర ం గ నా థరా మా య ణ ము ద్విపద మారీచుఁ డీనీచమరణంబుకంటె - నారాముచేఁ జచ్చు టది యొప్ప ననుచు దనుజాధిపతిఁ జూచి "తగునీతి నీకుఁ - గొనకొని చెప్పినఁ గోప మేమిటికి ? మఱి బుద్ధిచెప్పిన మంత్రులఁ బట్టి - నఱకcదలంచు భూ నాయకు ల్లల రె 7 నీవేమి చెప్పిన నీచెప్పినట్లు - గావింపఁ గలవాఁడఁ గడముట్ట" ననఁగ 810 ననురాగమును బొంది యతని మన్నించి - తన రథం బెక్కించి తద్దయుఁ బ్రీతి నసమాన వేగుఁడై యతఁడును దాను - నసురాధిపతి వచ్చె నటఁ బంచవటికి అట్టిద కాదె కామాతురబుద్ధి - యెట్టను జెడుత్రోవ నేటికిఁ ద్రోయు నాయెడ మారీచుఁ డరదంబు డిగ్గి - యాయసురాధిపుఁ డపుడు ప్రార్థి ంప మాయావి గాన నమానుషమహిమ - మాయామృగాకృతి మది విచారించి మేలైనకనకంబు మేనును రుచిర - నీలనీలాయత నేత్రయుగంబు పవడంపబొమలును భాసిల్లావజ్ర - నివహకర్ణంబులు నీలవాలములు పౌలుచుపచ్చనిశృంగములు ము_త్తియంబు - తొలుకులరత్నబిందువు లైన పొడలు రాజిల్ల నవపద్మరాగోదరంబు - రాజితఖరములు రమణమై యమర జగతిపై రోహణాచల మొప్ప మిగిలి - మృగరూపమై వచ్చి మెలఁగుచున్నదియొ ! కాదేని రాక్షస క్షయముఁ గావింప . నాదట చింతించి యబ్దసంభవుఁడు W మెఱుఁగు లెల్లను గూర్చి మృగముగాఁ జేసి - కఱటియై పుత్తేరఁగా వచ్చినదియొ ? జ్ఞానకి నెఱి వేణి శక్రనీలముల - నానాతి దంతంబు లాణిముత్యముల భామిని కెమ్లోవి పవడంపులతలఁ - గామిని చెక్కులు కడిమివజ్రముల వైదేహితను కాంతి వైడూర్యమణుల - నా దేవి నూఁగారు హరిత రత్నముల భామపాణిద్యుతుల్ పద్ద్నరాగములఁ - గోమలి ముఖకాంతి గోమేధికముల బటు తేజమునఁ జాలఁ బ్రహసించుటయును - నటులఁ గీడ్పడి వచ్చి యఖిలరత్నములు రత్నగర్బాత్తజారత్నంబు నలఁప - యత్నంబుతో మృగం బై వచ్చి నవియొ ? సీతకై తనవిల్లు చేకొని విఱిచె - నీతకి రఘురాము నెలయింతు ననుచు - హరుఁడు పుత్తేరఁగా నాతనిచేతి - హరిణ మిచ్చోటికై యరుదెంచినదియొ ? 830 సీతమోమున కోడి సీత భ్రమింప - శీతాంశుఁ డనుప వచ్చిన మాయలేడొ ! యని చిత్రవర్ణంబు లైనదీధితులఁ - బెనగొని యందందఁ బేర్చి శోభిల్ల -: వూరీచుఁడు మాయామృగరూపధారియై వచ్చుట :గపటసారంగమై కదియ నేతెంచి - యుపమింప నరుదైన యొప్పల నొప్పి నెమకుచుఁ బులు మేయు నిజవాలరుచుల - రమణమై వనమయూరముల నాడించుఁ దఅమిడ్ యొకమాటు తనపార్శ్వరుచుల - బఱపైనవన మెల్లఁ బసిడి గావించుఁ గుదియక యొకమాటు కుప్పించి దాఁటి - త్రిదశేంద్రచాపంబు తెఱఁగు గానించు నొకమాటు చెంగుననుప్పరం బెగసి - ప్రకటించు నతులశంపాలతారుచులఁ కావ్యము o ఆ ర ణ్యకా 0 డ ము 167 దఱిగొని యొకమాటు తనపార్శ్వరుచుల . నెఱి చంద్రకాంతముల్ నీఱు గావించు మృగయూథములఁ గూడి మెలఁగుచు మేయు - మృగముల బెదరించు మెల్లనెడాగు నంతంత బొడచూపు నటc జేరవచ్చు . నంతలో బెదరి చుట్టదరి కుప్పించుఁ 840 దరులనీడల కుల్కు ఁ దగఁ బర్ణశాలఁ - జొరబాఱు నంతనె స్రుక్కి క్రేళ్ల అుకు వసుధ మూర్కొని చూచు వాల మల్లార్చు . దెసలకు జెవి చేర్చుఁ దెలియ నాలించు గంచు మించై పాఱఁ గ్రమ్ల అఁ జేరుఁ - గుంచితాకృతి చెవి కొనఁ గదలించు బిచ్చికపట్లపై బవళించి లేచు - మచ్చిక నచ్చోట హౌనులఁ జేరు ఖురములఁ జెవిగోకుఁ గొమ్లులతుదల - విరులతీగె గదల్చి విరు లెల్ల రాల్చ నందంద నందమై యాపర్ణశాల - ముందఱ మృగ ಮಿಲ್ಲು మోదించుచుండె, నా వేళ సీతయు నలరులు చిదుమ - లావణ్యశీల యల్లనఁ బర్ణశాల మంజుళశింజానమంజీరరవము . రంజిల్ల వెడలి సౌరభములఁ బొదల పొదల డాయుచు విరుల్ పొసఁగఁ గోయుచును.మదికి విస్త్మయమంది మాయంపులేడిఁ గనుగొని వైదేహి కడు(జోద్య మంది - యినకులాధిపుఁ జూచి యిట్లని పలికె,850 *చూపుల కింపార సాంప్ప గల్పింప - నేపారి యున్నది యేమి చోద్యంబు సీపొంత వింతయై యిదియొక్క మృగము - భూపాల ! చూచితె పొదలుచున్నదియు నెన్నడుఁ బొడగాన మిన్ని చందముల - వన్నెలమృగముల వనభూములందు జగతీశ ! యీమృగచర్షంబునందుఁ . దగిలి సుఖింప నెంతయు سن كثة పు. దిననాథకులనాథ ! దీని వెకా దగిలి - చని వేసి వెస దీనిచర్మంబు దెమ్లు. అది యేల నీయుపాయంబున దీని - చెదరక పట్టి తెచ్చెదవేని మిగుల మంచిది ప్రాణేశ! మనవనవాస - మెంచఁగ నిది తీరె నీపైడిమృగముఁ బురికి వేడుకఁ గొనిపోయి య_త్తలకు - భరతాదులకు వేడ్క పఱుపంగవచ్చు" నని సీత ప్రీతిమై నాడువాక్యములు - విని లక్ష్మణుఁడు రామవిభుఁ జూచి పలికె. “మృగరాజునకు నిట్టి మేను లే దుర్వి-మృగమాత్రమున కిట్టి మే నెందుఁ గలదు ?860 మాయామృగము దీని మఱి నమ్లఁదగదు . మాయావు లసురల మాయ గానోపు : నది గాక నిచటిసంయములు మారీచుఁ - డదయుఁడై మాయావియై యిందు మెలఁగు నని పల్క విన మెయాయసురగాబోలు - మనలభ్రమింప నీమాడ్కి నేతెంచెఁ జిత్తంబు దీనిపైఁ జేరిచి మీర - లు త్తలపడిపట్ట నూహింపవలదు. ఆరయ వైదేహి యతిముగ్ధమైన - మీరలా ముగ్ధులే మేదినీనాథ " యనిన రాముఁడు సీతయాననాంబుజము - కనుగొని నవ్వి లక్ష్మణుఁ జూచి పలికెఁ; శ6 జలియింప నేటికి సౌమిత్రి ! యింత - యిల రాక్షసుల మాయ లెదురునే నన్ను ? మృగమేని కొనివత్తు మేటిరక్కసుల - దెగ నేను పొలిపుత్తుఁ దెలిసి యీ రెండు మగుడ నెక్కడఁ బోవు మాయామృగంబు - డెగువమై లక్ష్మణ దీని వెళాదగిలి • • లో 168 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద చంపి చర్మముఁ దెచ్చి జానకి కిత్తు - నింపార లక్ష్మణ ! యిప్పడే దీని 870, యిన్నినాళ్ళకు సెల వీకోర్కివేఁడ - జిన్నఁబుత్తునె సీత చెప్పినచేత ? హితమతివై పూని యీ పర్ణశాల . నతివ నేమఱకుమీ" వని యొప్పగించి యల్లన రఘురాముఁ డనుజుచే నున్న - విల్లంది మోపెట్టి వెరవొప్పఁ గదలి యాగమృగంబు ము న్న వెన్కొనిన - యాగజాసురవై రియనఁ జెన్నుమిగిరి కొంకుచుఁ బొదమఱుంగునఁ బొంచి పొంచి - క్రుంకుచు నంతంతఁ గూడదాఁటుచును. మగిడి చూచుటయును మఱుఁగున నిలిచి - తగులునఁ బట్టంగఁ దమకమందుచును విల్లనమ్లులు سوكة ذة- వ్రేలిచి పట్టి si యల్లనఁ జరణంబు లవనిపై నిడుచు. జప్పడు గాకుండఁ జనుచుఁ బట్టుటకుఁ - జొప్పడు నొప్పను జూచి డాయుచును నదె చేరి పట్టెద నదె చేరె ననుచు . నదియె లోపడియె నా కని చెలంగుచును నివ్విధంబునఁ బోవ నేచి యామృగము - దవ్వులఁ బొడచూపుఁ దనుఁజేరవచ్చుఁ880 బట్టఁబోయిన మిట్టిపడి పాటిపోవుఁ - గట్టల్కరామునిఁ గన్నంత నిలుచుఁ బలుదెసలకుఁబాఱు బాళితోఁ గూడి - సెలవుల పులురాల్చుఁ జేష్టలు మూను నెసఁగి వీక్షింపఁ బైకెగసి క్రేళ్ల అుకుఁ - బసమించి మిన్నులపైఁ బాఱుచుండుఁ గుప్పించి దాఁటుఁ జెంగునఁ దీఁగమెఱుఁగఁ - ద్రిప్పినగతి జిహ్వగ్రిప్ప నందంద కొఱవి ద్రిప్పినరీతి గుమ్లరిసారె - తెఱఁగున బ్రమసి దిర్దిర దిరుగుచును బడలినగతి ప్రైగ్గుఁ బజ్జ కేతేర - వడిసాళువంబు కైవడి మింటి కెగయు నలసి రాముఁడు వెఱఁగంది నిల్చుటయుఁ-గెలఁకులఁ బొడచూపుఁ గికురించి మెలఁగుఁ దెగి యేయఁ దలఁప నదృశ్యమై పోవు - మగిడి రాఁదలఁచిన మణి మ్రోల నిలుచు గలగొవి యూభంగి గాకుత్స్థముఖ్య - నలయించి యలయించి యవలకు నవల గొనిపోయి పోయి యా ఘోరదుర్గములఁ - గనుఁబ్రామి. యటఁబోవఁ గడగినఁ జూచి మాయామృగం బని మఱి రాముఁ డెఱిఁగి - దాయ నీవెక్కడ దప్పిపోయెదవు -: వూరూమృగము రామునిచేఁ గూలుట :అగపడి తంచు బ్రిపప్రంబు దొడుగ - నగములు వడఁకెఁ ; బన్నగభర్త దలఁకె : జగములు బెదరె ; దిక్చక్రంబు లదరెఁ - దెగఁగొని దృష్టి సంధించి యేయుటయు. నాలోన నొఱలుచు నారూప ముడిగి - హాలక్ష్మణా ! యను నార్తరావమున దెస లద్రువఁగ మహాదీర్ఘదేహమున - నసువులు పెడవాసి యసురయై పుడమి 43স্থত ; రాక్షసలక్ష్మి గూలె ; రావణుఁడు . గూలె ; లంకాప్చరి గూలె నన్నట్లు. అంత మాయామృగ మవనిఁ దైళ్లటయు - సంతోసమున దాని జానకీవిభుఁడు. గనుగొని మారీచుఁగా నిశ్చయించి - తనతమ్లమాటలు దలఁచి మెచ్చుచును సౌమిత్రి సీత నీచపలరాక్షసుని - యీమహారవమున కెంత వేగెదరొ ? యని తలంకుచు నుండ నాయార్తరవము.విని సీత భీతిల్లి వెస నుర్విఁ దైళ్లి, 900 కావ్యము ఆ ర ణ్య కా ౦ డ ము 16.9% తెలిసి దిక్కులు చూచి ధృతి దీర డించి - లలిఁదూలి యెలఁగెత్తి లక్ష్మణుఁ జూచి 4 సౌమిత్రి ! యిది యేమి చందమో ? నేఁడు - రాముఁడు నిన్నార్తరవమునఁ జీతె : ననఘ ! నీ వాపలు కాలింప లేదు - విననొల్లవో కాక వినరాదొ నీకు ? నులుకవు భీతిల్ల నొక కొంత గలఁగ . వలయవు శోకింప వదియేమి నీవు ? నానావిధంబుల నాయంతరంగ - మూని నవగలఁ బెల్లడుకుచున్నదియు, నడవుల కొంటిమై నటుపోయినాఁడు - తడవాయె రాఁడు యుద్ధంబున నేఁడు కడిఁదిరక్కసుల కెక్కడఁ జిక్కినాఁడొ - తడయక పోవన్న ధరణీశు వెదుక" నని యప్రపూరంబు లందందఁ దొరుగు - జనకనందనకు లక్ష్మణుఁ డిట్టులనియెఁ కదల్లి ! నీవేటికిఁ దలఁకెధు రామ - వల్లభునకుఁ గీడు వచ్చుట లేదు, ఎఱుఁగవే నీకూర్తి హృదయేళుమహిమ - లెఱిఁగి యీ వెడమాట లిట్లాడఁ దగునె ? నివ్వటిల్లెడివగ నిన్నింత గలఁప - నెవ్వఁడో రాక్షసుం డిటు చీతెఁ గాక యినకులాధిపుఁ డేడ ? నీదైన్య మేడ ? - జనకజ ! నీవేల చంచలించెదవు ? దలమీఱి రఘురామధరణీశుఁ దొడరి - పౌలియక నిలుతురే పోర రాక్షసులు ? మిడుతలు కార్చిచ్చుమీఁద గర్వించి - పడి నిల్వ నేర్చునె భస్త్మంబు గాక : కావున రామాజఁ గడఁచి ని ఇ-డించి - పోవఁజూచుట నాకు బుద్ధిగా దింక ; నీకానలోపల నే డించిపోవ . నేకీడు వచ్చునో యేఁబోవ వెఱతు, నలయక నామూట లాత్త్మలో నమ్లు - తలఁకకు" మనవుడు ధాత్రీ తనూజ యొలసినకోపాగ్ను లొగి మండుచుండ - నలయుచు సౌమిత్రి నటు చూచి పలికె. నీవు రామునిదెస నెఱయ భక్తుఁడవు . నీ వేల నేఁ డింత నీచుండ వైతి ? శ్రీరాముఁ డిట నిన్నుఁ జీరుట వినియు - దారుణమతిఁ బగదాయచందమున 920 నెమ్లది నున్నావు ; నీ కిది దగునె ? . తమ్లుఁడు ప్రాజ్ఞఁ డుత్తముఁ డీతఁ డనుచు, భూపతి నిను నమి పోయినచోట - నీపాపవర్తన మేల కై కొంటి ? వగు నెఱింగితి రాముఁ డసురులచేతఁ - డెగుట నిక్కముగాఁగఁ దెలిసి నీవర్ధి ననుచితమతిఁ బూని యాలస్య ముడిగి - ననుఁ బొందఁ దలఁచెదో నా నవో విడిచి ? క్రా దేనిఁ గొనిపోయి కైకేయిసుతుని - కాదట నొప్పింతు నని తలంచెదవొ ? ఏను నాదగు జీవ మీశరీరమునఁ - బూనఁ దలంచుట బుద్ధిగా దింకఁ దడయక పోయి గోదావరిలోనఁ - బడి ప్రాణము ల్విడ్రుఁ బలుకు లిం కేల ?" యని బెడిదప మాట లవనిజ పలుక - విని లక్ష్మణుఁడు చాల వేదనఁ బొంది, రాముఁ బేర్కొని కర్ణరంధ్రముల్ మూసి - దీమసంబున నాల్గదిక్కులు చూచి త4 తెలియ. వింటిరె ? వనదేవతలార - పలుమఱు పాపముల్ పలుకుచున్నదియు, 930 మీ అందఱును సాక్షి మేదినీతనయ - ఘోర భాషల నన్నుఁ గ్రూరత සෟෂී)ෂි” సని బాష్పలోచనుం డై లక్ష్మణుండు - తనమది నిఁక నిల్వఁ దగవుగా దనుచుఁ 170 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద للفد ఈ దల్లి ! యే నిదెపోయి తడయక నీదు - వల్లభుఁ గొనివత్తు వగవకు" మనుచుఁ బర్ణశాలకుఁ ಜಲ್ಲು బరు లేడు ವ್ರಸಿ 顧 వర్ణించి యీబరుల్ వడి దాఁటకమ్ల i ఎవ్వఁడే నీబరుల్ వెస దాఁటివచ్చు - నవ్వీరవరు తల లవియు నాక్షణమె ;" యని పల్కి యనలుని నపుడు ప్రార్థించి - వనిత నేమఱకు నీ వని యొప్పగించి జగతీత నూజకు సద్భక్తి ప్రెక్కి- - పొగలుచు రాముచొప్పనఁ బోయె నంత. న_త్తఱి రావణుం డరుదార వేచి - యు లంబునఁ జిత్త ములుకుచునుండఁ —: రావణుడు భిక్షుక వేషధారియై సీతాదేవియొద్ది కే తెంచుట :గరమున దండంబు ఘనకమండలువు - నురులలాటంబున నూర్ధ్వపుండ్రంబు కొలఁదులౌ వ్రేళ్లను గుశపవిత్రములు - పొలుపొందు పేరురంబున జన్నిదములు 940 నరుదార వల కేల నక్షమాలికయు-సరిఁ బూని యున్న కాషాయవస్త్రములు తులసిపూసల పేర్లతోడ ముందఱికి - వలనొప్ప నొక కొంత వ్రాలిన మెడయు బడుగు దేహంబును బావలు చింపి - గొడుగును వెడముడిగొన్నట్టిశిఖయు నలవడఁ గపటసన్న్యాసివేషంబు - విలసిల్ల వెడవెడ ခြံ క్లైన్ని కొనుచుఁ గొన్నిమంత్రంబులు గొణఁగుచు మునులు - తన్నెలకింగెద రని తత్తఱించుచును, దలకొన్న ముదిమిచేఁ దలవడంకంగ - నలయుచు నొలయుచు నసు రుసు రనుచు నంతంత నిలుచుచు హరి హరి ! యనుచు - శాంతిఁ బొందుచుఁ బర్ణశాల కేతెంచు తనుఁ జూచి వనదేవతలు జగద్రోహి - చనుదెంచె వీఁ డని సభయులై యొదుగ, నిక్కపుము నివోలె నిలిచినఁ జూచి - యక్క-పటాత్తు సంయమిఁ గా (గ దలఁచి క్రక్కు-న వైదేహి కడుభ_క్తి మెఱసి - ప్రెక్కి- హస్తాంబుజంబులు ముకుళించి 95() సౌమిత్రి వ్రాసిన చక్కనిబరులు - నమరంగఁ గడచియు నతిభక్తితోడఁ బొలఁతి యభ్యాగత పూజ గావించి - కలఁగుచు నట్లున్నఁ గల్యాణిఁ జూచి శయోభామ ! నీవిట్టి యుగ్రదుర్గముల - నేభంగిఁ జరియించె దిట్టొంటి నిలిచి రతి 5° శ్రీసతివొ భారతివొ ? కాకున్న - క్షీతి మ_ర్త్యసతుల కీ చెలువంబు గల దె? నీ పెూము పండు వెన్నెలపిండుఁ దెగడు - నీ మోవి కెంపు తానిగ్గులఁ దెగడు సీ మేను సౌదామినీలతఁ గేరు . నీమాట సుధ తేట నీటులఁ దేరు పీ.వేణి జలదవేణికలఁ బోఁదరుము . నీవిలాసంబు వర్ణింప నాతరమె ? తరుణి వీకౌగిటఁ దవిలి సుఖించు - పురుషుఁడే తలపోయఁ బురుషోత్తముండు కొమివి సీహిందు గలవాఁడె పూర్ణ - కాముఁ డాతఁడు నిత్యకల్యాణుఁ డరయ నిచ్చట నీయున్కి కెంతయు వగపు - నచ్చెరు వయ్యెడి నద్దాక్షీ ! మాకు 960 వెలఁత ! నీవెవ్వరు ? నీవేల యింత - నలఁగెద విక్కాననములోన నిలిచి ? యంతయు నెఱిఁగింపు" మనిన నాసీత - యెంతయు భ_క్తితో నిట్లని పలికె. “ననభూత్త్మ ! రఘురామునతివ ; మాతండ్రి - జనకుండు ; దశరథేశ్వరుఁడుమామామ: కౌవ్యము l ఆ రణ్య కాండ ము 171 -च्छ्” నా పేరు సీత : యున్నతకీర్తి రామ - భూపతి తమతండ్రి పొమ్లన్న వెడలి కొననంబులనుండఁ గడఁగి వచ్చుటయ - నేను లక్ష్మణుఁడు తో డేగు దెంచితిమి. ఈయాశ్రమంబున నేము మువ్వురము - పాయని వియతిఁ దాపసులమై యుండ నొలసి మాముందఱ నొకపై (డిమృగము. పౌలయుచుండఁగఁ జూచి భూనాథుఁ జూచి. దాని నేగతినైనఁ దనకుఁ దెమ్లనినఁ - బూని రాముఁడు వోయెఁ బోయినపిదప హాలక్షణా ; యను నార్తరావంబు - శూలమై నా చెవి సోఁకి గాడుటయుఁ 、5°A@ లక్ష్మణు నేను బొమ్ల్మన్నఁ బోయె.మగిడి రా ( డిది యేమి మాయయో యెఱుఁగ* నని పల్కి మునిఁ జూచి “యనఘ ! నీ పేరు - వినుపింపు; మిందేల విచ్చేసి?"తనినఁ గొంకక తనదైన కుహకత్వ ముడిగి - లంకాధినాథుఁ డాలలన కిట్లనియె. “వనజాక్షీ ! విను మేను వనధిమధ్యమున - నెనయ లంకాపుర మేలెడివాఁడ ; రాక్షసాధిపఁడ ; విశ్రవసునందనుఁడ . యక్షేకు ననుజుండ : నఖిలదిగ్ధయుఁడ ; రావణుం డనువాఁడ ; రణములోపలను . దేవాసురుల నైనఁ దెగటార్చి వైతు వనిత ! నీరూపలావణ్యసంపదలు - విని, చూడ వచ్చితి : سان که లుప్పొంగ నవయుచుఁ బేదమానవునితోఁ గూడ . నువిద ! నీకడవుల నుండ నేమిటికి ? నారాజ్య మంతయు నలినాయతాక్షి 1 - కోరి యేలుచు నీవు కొమరు దీపింపఁ బొగడొందు పెంపునఁ బుష్పకంబాది . యగు విమానములందు హర్త్యంబులందు సురగరుడోరగా సురసిద్ధసాధ్య - వరకన్యకలు గొల్వ వర్తింతుగాక ! 980, నీయంపైరుచులు నా నిలయభూములకు . మాయని మణికట్టిమము లగుఁగాక ! చెలియ ! నీచూపుల సిరులు నా మేడఁ - గలువలతోఁ జాలఁ గలహించుఁగాక ? సీమందహాసంబు నిత్యంబు నాదు - ప్రేమాంబునిధికి జంద్రిక లగుఁగాక ! రమ్లు నాలంకాపురంబున" కనుడు - నమ్రాట విని సీత యతిభీత యగుచు ధీర గావున వానిఁ దృణముగా జూచు . తీరునఁ దనచేతితృణము చూచుచును "సారపతివ్రతాచారగా యనక - యోరి ! నన్నిటులాడ నుచితమే ? నీదు ననిమిషయోగ్యపూర్ణాహుతి శునక - మునకు దుర్ల భమైనపోల్కి భావింప, శ్రీరామచంద్రుని జెందిననన్నుఁ - గోరి కామింప నీకును నెన్ని తలలు ? పౌమ్లు గుట్టున నీదు పురవరంబునకు : - నెమ్లదిఁబోక దుర్నీతి నేమేని దలఁచితి వేని ? నాధవుఁడు రాఘవుఁడు - విలసితశస్త్రాస్త్రవిదితలాఘవుఁడు 990 హరచండ కోదండహరణవినోది . ఖరదూషణాది రాక్షసశిరశ్చేది నిన్ను నీవంశంబు నీఱుఁ గావించు - నెన్నంగ నీకు నాయినకులాగ్రణికి నక్కకు సింహంబునకును దోమకును . దిక్కరికిని బయోధికిని గాల్వకును వాయసంబునకును వైనతేయునకు - నేయంతరము పెద్ద లేర్పరింపుదురొ ? యాయంతరము గల దటుగాన నీవు - ధీయు_క్తి లంకకుఁ దిరిగి పౌ మ్రింక." 172 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద నన విని రావణుం డాగ్రహోదగ్ర . జనితో గ్రదృష్టిమై జానకి c జూచి యనుపమాటోసుఁడై యారూప ముడిగి - తన మనోవీథిఁ గందర్పండు వెలుఁగ బదియవస్థలు దోచి భాసిల్లు పగిది - బదితలల్ మణి జూటపంక్తుల నొప్ప నాయవస్థలఁ గోర్కు లవి యిన్ల్మడింపఁ - బాయనిగతి నొప్ప బాహు లిర్వదియు గొన లిన్మడింపఁ గోర్కులు పల్లవించె - ననఁ బద్ర్మరుచులైన హస్తంబు లొప్ప ෆඨි దోచుకోర్కిపల్లవములఁ బుష్ప - ములఁబోలు నాయుధంబులు పౌల్పు మిగుల బరఁగ దివ్యాంబరాభరణాఘకాంతు - లరుదార మదనాగ్నులై మండుచుండ నతిభీకరాకారుఁ డై నిల్చుటయును - ధృతిదూలి సీత భీతిల్లి మూర్ఛిల్లి, వడి గాలిఁ బడియున్న వనలత వోలెc . బడియున్నఁ గనుఁగొని పం_క్తికంధరుఁడు గ్రవి యశ్రువు లొల్కఁ గౌఁదీగ యుల్క- ( - గ్రోమ్లడి ముడివీడఁ గుచము లల్లాడ నందందఁ దెగి రాల హారరత్నములు - పొందిన భయశోకముల మేను వడఁక, నచ్చారులోచన నదయుఁడై యెత్తి - తెచ్చి రథంబుపై దెఱఁగొప్పఁ బెట్టి దైవంబు ప్రేరేపఁ దనపాలిమృత్యు - దేవతఁ గొనిపోవు తెఱఁగు దీపింప నమరారి గొనిపోవ నాకాశవీధిఁ . గమలలోచన దేరి కనువిచ్చి చూచి పెదవులు దడపుచు బిగిచన్నదోయి - బ్రిదిలినపయ్యోద బిగియఁ జేర్చుచును 1010 నెలుఁగెత్తి కొదమ కోయిల గూసినట్లు . పలుమూలు విధిదూలకి ప్రాణేశు జీఱి -: జానకి శోకించుట : యలఁతయుఁ గోపంబు నతివిషాదంబు - వెలవెలపాటునై విలపింపఁ దొడఁగె, “నోరాఘవేశ్వర ! యోరామచంద 1 . నీరజహితవంశ ! నీదేవి నన్ను ననదచందంబున నక్క-టా ! ఎపడు [...} గొనిపోవుచున్నాఁడు కుటిల రాక్షసుఁడు వేవేగ చనుదెంచి వీని మర్షించి - కావవె : నాలజ్జ కావవే నన్ను ; నేలరా రాక్షస ! యీనింద నీకు ; - నీలంక నేలరా నీవె కాల్చెదవు ? తగదు రా నీకు నీదారుణక్రమము - దెగటార్చురా నిన్నుఁ దివిరి రాఘవుఁడు ; కనకమృగము నేల కనుగొంటి నేను - నినవంశ వల్లభ నేల పొమ్లంటి ; గాదన్నపలు కేల కైకొన నైతి - మేదినీవిభుఁ డేల మృగము దేఁ బోయె ? జగతీశులా వేల చర్చింప నైతిఁ - బొగిలి లక్ష్మణు నేల పొమ్లంటి దిట్టి ? 1020 నాపాలి విధియేల ననుఁబోవ నిచ్చు 7 - నీపల్కులేటికి ? నిటు సేయకున్న నన్న లక్ష్మణ ! నిన్ను నభిమానధన్యుఁ - గన్నతల్లిగ నన్నుఁ గరమర్ధి నెన్ను నున్నత గుణమాన్యు నుదిత సౌజన్యు - నన్ని తెఱంగుల నాడిన ఫలము గుడిచితి ; వేవేగ కోపంబు దక్కి - కడువేగమున వచ్చి కావవే నన్ను ; నక్క-టా 1 కైక నీవడిగినవరము - లిక్కడఁ జేకూరెనే యిటమీఁద ? పీకుమారుండును నీవును గూడి - యేకాతప త్రత నేలఁ డీవసుధ,” కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 173 నని రామవిభుఁ జీరి యసురేశు దూఱి . తన శాంతిఁ బొగడి యాదైవంబుఁ దెగడి కాకుత్స్థతిలకు లక్ష్మణుఁ గొనియాడి - కైకఁ బోనాడి శోకంబున మఱియు “మిథిలేశుకూఁతుర మేదినిఁ బం_క్తి . రథునకుఁ గోడల రామునిదేవి వలతులై కావ నెవ్వరు లేనిచోటఁ . బొలదిండి చెఱఁగొని పోవుచున్నాఁడు 1030 తరులార ! నా సహోదరులార ! మీరు . ధరణీశ్వరునితోడఁ దగఁ జెప్పరయ్య! సురలార ! మీరైన సురవై రిఁ దాఁకి - వెరవొప్ప నాచెఱ విడిపింపరయ్య ! నిండినభక్తితో $) న్నాశ్రయించి - యుండితి ; ననుఁగావ నుచిత మీ వేళc ; దగిలి నీవైన గోదావరీదేవి - జగతీశ్వరునితోడఁ జని తెల్పవమ్మ ! ప్రల్లదుచే జేఱఁబడి చిక్కువడితిఁ - దల్లి ! నీవైనను దగఁ గావవలదే ? భూదేవి! రఘురామభూపాలమణికి - నీదురవస్థ పెం పెఱిఁగింపవచ్లు : వీరు వా రనక యివ్విధమునఁ జీర - నో రెండె ధృతిఁదూలి నొచ్చెఁ బ్రాణములు : ననుఁగావరయ్య 1 కిన్నరులార ! పుణ్య - తనులార ! ఘనులార ! తాపసులార కృతులార ! హతులార ! ఖేచరులార ! ప్రతులార ! యతులార ! వనపక్షులార ! కరులార ! హరులార ! గంధర్వులార - నరులార ! సురలార ! నాగేంద్రులార " యని పెక్కుభంగుల నమ్లహితనయ - పొనుపడి శోకింప భూదేవి వడకె ; గౌతమి వారక గ్రక్కున నిలిచె - నాతటి సకలభూతాక్రోశ మెసగె ; నన్యాయ మన్యాయ మని మునుల్ కపట - సన్యాసి రావణుచందంబు దెలిసి పొగిలిరి శోకాప్రపూరముల్ దొరుగ - మృగములు వినుచుండి మేఁతలు మఱచెఁ : బక్షులు వాపోయెఁ, బవనంబు లడఁగె - వృక్షముల్ వాడె నావిల మయ్యె నభము దిక్కులు పగిలె నాదినమణి నొగిలె - దిక్కేది యని ధర్మదేవత పొగిలె ; వనదేవతలు చాల వగచిరి సాధు - జనులెల్ల నేడ్చిరి జానకి ఁ జూచి ; య_త్తఱి విహగేంద్రుఁ డరుణతనూజుఁ - డు_త్తమ సాహసుం డొక కొండనుండి యొక్కలుం డగు జటాయువు బిట్టు వినియె-నక్కట రఘురామ యను నా_ర్తరవము విని సంభమించి నివ్వెఱఁగంది దిశలు - గనుఁగొని మొగమ్పెత్తి గగనంబుఁ జూచి "యదయడై రావణుం డారామదేవి - పొదివి యిమ్లులఁ గొనిపోవుచున్నాఁడు. నాఁ డీవనంబున ననుఁ గన్న మొదలు - పోడిమి ఘనమైత్రిఁ బ్రోచు రాఘవుఁడు తగ దింక వర్ణింప దైత్యు నిర్జించి - తెగువమై వైదేహిఁ దెత్తు నొండేని, యినకులాధిపనకు నింకఁ బ్రాణముల - నని మొన నొప్పింతు నని నిశ్చయించి కులిశంబుధార తాఁకునకు నేభంగి - నలవిగా కెగయు మహాద్రిచందమున * నురుశ_క్తి మైఁ బెంచి యుంకించి యెగసి - పొరిఁబొరి గిరిశృంగములు నుగ్గుగాఁగ మరలించి పుక్కిటిమాంసఖండములు - ధరణిపై నుమిసి యుదగ్రభావమున .ఖర నఖంబుల నున్న కరిసింహశరభ - శిరము లంతంత కచ్చెరువుగాఁ దొరుగఁ 174 శ్రీ రంగ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద బటుతుండరోచులు పక్షదీధితులు - చటులకోపోగ్రలోచనములు దనరఁ o బహ్న్ నిలంబుల ఁ బర్వతాగ్రముల - వృక్షము ల్విటిగి దిగ్వివరముల్ నిండఁ 1060, బరఁగు రావణుతమ8పటలంబు నడఁప - నరుదెంచు మధ్యందినాదిత్యుకరణి నాసన్న బలరావణాదిత్యు మ్రింగ - రాసి యు గ్రత వచ్చు రాహుచందమున వడిఁ బేర్చి కదియు రావణరాహుమ్రింగఁ - దడయక చనుదెంచు తార్డ్యునిభంగి 66 నిలు నిలు నిలు పోకు నిలు పోకు పోకు - నిలు నిలు రఘురామనృపచందు దేవిఁ గుటిలరాక్షస ! యెందుఁ గొనిపోయె దింక-నెటు పోయె దెటుపోయె దెందుఁబోయెదవు ? పోయినఁ బోనీను బోనీను నిన్ను . ప్రేయుదు ఖండింతు విదళింతుఁ ద్రుంతు దండింతు, దండింతుఁ, దల లు త్తరింతుఁ - జెండు బెండుగ" నంచు సీత నీక్షించి 66 యోడకోడకు దేవి ! యుగ్రరాక్షసుని . నీ డాడి నీ చెఱ నేవిడిపింతు" ననిన నాపల్కు మహానిదాఘమున - వనమయూరికి ఘనధ్వనియును బోలె వేడుక కొంత గావింపఁగా నలరి . వాడిన మోముతో వగల గుందుచును 1070 నాసీత పల్కె “జటాయువా ! నన్ను - నీసురకంటకుం డెత్తి యుద్వృత్తి వూయచే రామలక్ష్మణుల వంచించి - యోయన్న 1 కొని యేగుచున్నవాఁడిదిగొ ! " యని పల్క విని యంత నరుణనందనుఁడు - ఘనమైన కోపంబు కడిమియు ఁ దో(ప. నలుకమై రథమున కడ్డంబు వచ్చి - ప్రళయా భ్ర నిర్దోష పటుభాషణములఁ బలుమాఱు దశకంఠు భర్జించుకొనుచు - ગઈંગ ઈ.) యిట్లనియె నూ నినదైర్య మెసcగ, 64బరమపావనుఁడైన బ్రహ్లామన్నఁడవు - వరపుణ్యనిధి విశ్రవసుతనూజుఁడవు ధనదానుజుండవు దానవాగ్రణివి - విను మిట్టికృత్యంబు విహిత మే నీకు ? జగదేకపతి రామ జననాథు దేవి( - దగ దోరి 1 కొనిపోవఁ దగదోరి ! నీకు ; ముదలించి తేక రాముని డాఁగురించి - సుదతి నీ భంగిఁ దెచ్చుట బంటుతనమె ? నీలంకయును నిన్ను నీబంధుజనులఁ - గాలుచు రోరి రాఘవుకోపవహ్ని 1080} యెలటిఁగియు విష ಮಿಲ್ಲು তৎ০ క్రోలెదవు 7.ఎఱగొన్న పెనుబాము నేల త్రోక్కె-దపు o అఱువదివేలేండ్ల యతివృద్ధు నన్ను - నెఱుఁగుదో యెఱుఁగవో యే జటాయువును. సీపుణ్యసాధ్వి నీవిప్ప డొప్పించి - పోపౌమ్లు పోకున్నఁ బౌరిపుత్తు విన్నుఁ -: "రావణునితో జటాయువు పోరుట :దుండాగ్రమున వి తునుకలు చేసి . మండితవర్మమర్తములు భేదించి యడరి నీదైన ప్రాణాభిమానములు - విడిపించి జానకి విడుపింతు" ననిన సరదంబు నిలిపి యుదగ్రుఁడై దైత్య - వరుఁ డల్గి విలుగుణధ్వనిఁ జేసి పేర్చి ఘోరబాణము లేయఁ గోపించి విహగ - వీరుఁడు తద్బాణవితతులు విఱిచి యురుపక్షయుగమున నురము ధట్టించి - పొరిఫాలములు చీరి భుజములు దన్ని తరమిడి ఖరనఖతతుల నొప్పించి - కరము కోపించి రాక్షసకులేశ్వరుఁడు కావ్యము • - ఆ రణ్య కా 0 డ ము' . 175。 ఖగరాజునెఱకలు గాఁడ నుగ్రంబులగు బాణము ల్పది యడరి యేయుటయుఁ 1090 దుండాగ్రమున విల్లు తునకలు చేసి - ఖండించి వడిఁ బతాకలు నేలఁ గలిపి దనుజేశమకుటముల్ ధర డొల్లప్రేసి - పెనఁచి సారథిఁ జంపి ప్రేవులు చీల్చి తలమీఱి దనుజురథ్యములఁ జెండాడి - చల మొప్ప నరదంబు చదియ మోదుటయు. విరథుఁడై రాక్షసవిభుఁడు కంపించి - ధరణిపై బడి లేచి ధరణిజఁ గొనుచు మాయాబలంబున మఱి మింటి కెగసి.పోయెఁ బోయినఁ జూచి పోనీక పేర్చి యడ్డగించి జటాయు వాకాశవీథి . నొడ్డినగతిఁ దాఁక్రి *యోూరి పాపాత్త ! జుణిగి యే లోకంబుఁ జొచ్చిన నైనఁ - దృణముగాఁ బట్టి వధింతు ని "న్న నినఁ దిరిగి రోషమున దైతేయవల్లభుఁడు - గర ముగ్రమైన ముద్గరము వైచుటయు నది తుండమునఁ ద్రుంచి యతనిమ్పస్తకముఁ-జదియంగ నడిచి కేశములు ద్రుంచుటయు సురవైరి కోపించి స్రుక్కక కదిసి - యురువడిఁ బక్షీంద్రు నొడిసి రా(దిగిచి, 1100 "ξωής బట్టి యందంద ముష్టిఘట్టనలఁ - దగిలి నొప్పించె నుద్ధతశక్తిమెఱసి దనుజేంద్రవిహగేంద్రదారుణయుద్ధ - మనిమిషాదులు చూచి యాశ్చర్యపడిరి : యరుదైనకడిమిచే నంత రావణుఁడు - కరముగ్రమగునట్టి ఖడ్గ మంకించి యెఱకలు పదములు నెగసి త్రుంచుటయు - నెఱిఁ దూలిఁ ఖగపతి నేలకు వ్రాలె ; వ్రాలిన వైదేహి వగనొక్క వృక్ష - మూలంబు చేరి రాముని ఁ బేరుకొనుచు వాపోవుచుండ రావణుఁ డంకసీమ - నాపరమపతివ్రతాంగన నునిచి -: సీత యూభరణముల ఋష్యమూక పర్వతమునఁ خـــــــ: ٠ دغهنکه8 كخده యంత సంతోషించి యాకాశవీథి - నెంతయు రయమున నేగె రావణుఁడు, _ ఆప్పడు బ్రహ్లాదు లగుసురల్ మునులు - తప్పఁడు రాముచే దశకంఠుఁ డీల్గు మనమనోరథములు మనకు సిద్ధించు - ననిచెప్పికొని యుబ్బి రందఱు ప్రీతి; ననిమిషపథమున కంత రావణుఁడు - చన రయంబున సీత చరణనూపురము 1110 సురవైరి కుత్పాతసూచకం బగుచు - నురువడిఁ జనుదెంచి యుల్కయై పడియె. జగతిపై జాహ్నవి జలధార లొలుకు - పగిది నయ్యాకాశపథమున నుండి చెలువకుచంబులఁ జెందుహారములు - దెలియ కందంద మేదినిఁ దెగిపడియె, నాలోన సీత హాహారవం బంది . లోలోనఁ గడునడలుచుఁ బోయి పోయి యట ఋశ్యమూకంబునందు వానరులు - పటుసత్త్వులేవురఁ బరికించి కాంచి తనవస్త్రమునఁ గొంత తగఁ జించి పుచ్చి - తనభూషణంబులు దానె బంధించి, వీరైన రామభూవిభున కీవార్త - లారయఁ దెలుపరే యనుబుద్ధి నపుడు దడయక రాముచే దశకంఠుఁ డింకఁ - జెడు నంచు ముడియు వైచిన విధంబునను: వారిమధ్యంబున వైచుచుఁ బోవ , వారును దాఁచిరి వడి( బుచ్చి దాని దనుజాధిపతియంత దశరథాత్తజలు - తనవెంట వత్తరకా దల్లడం బొదవ 112e 咀76 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద వెలవెలఁ బాఱుచు వెనుక ఁ జూచుచును - దలఁకుచు వడిసముద్రము దాఁటి పోయి జడిగొన్న మరణసూచక నిమిత్తములు - పొడచూపఁ గని రయంబున లంకఁ జొచ్చి యనుపమ వివిధభోగాస్పదం బైన - తన నగరికి వచ్చి తగురాజసమున జనకపుత్రికిఁ దన సకలసంపదలు - మునుకొని యెంతయు ముదముతోఁ జూపి –: జనక జను అశోకవనమునం దుంచుట :

  • యివె నా నివాసంబు ; లివె నాధనంబు - లివె నాతురంగంబు : లివి నాగజలబు ; లివి యేను దివిజుల నెల్ల భ0 జి0చి - తివుట మైఁ గైకొన్న దివ్యభూషణము ; లిదె కుబేరుని గెల్చి యేనుగైకొన్న - మదికింపు గావించు మణిపుష్పకంబు ;

వీరె నాకుడిగముల్ వేర్వేఱఁ జేయు - చారణామరసిద్ధసాధ్యకామినులు వారె నామాట గర్వమునఁ గైకొనక - కారాగృహంబుల గాసిల్లసతులు : అవె నాట్యశాల 1 లల్లవె కేళివనము ; - లివి చంద్ర శాల లోయిందీవరా క్షీ, ; 1180 కరమర్థి నింతకు గుర్తవై నీవు - నరుదార భోగింపు మఖిలసంపదల ;" ననవుడుఁ దృణఖండ మతివ చేఁబట్టి - కొని పల్కె వానిఁ గైకొనక యెంతయును “యోరి ! నీ కీపాప మూరక పోదు - ఘోరాగ్నియై నిన్నుఁ గొని కాల్చుఁ గాని, నిడివిగాఁ బ్రతుకరు నీవు నీ వారు . చెడిపోవఁ గల వారు సిద్ధ మీపలుకు రామబాణానలరాశిలో మునిఁగి - నీ మేను వడిఁ గాలి నీఱు గాకున్న ఘనమైన యీ పాతకము లెట్లు దీరు ?" - ననిపల్కి వైదేహి యందంద బొగిలి 4fయిట్టి మద్వాక్యంబు లీవు నా చెవులఁ - బెట్టితి నేడు ;S" "る○ పెల్లఁ బొలి సె, నామాన మిటుచేసె నన్నింత చేసె - నే మని విలపింతు నింక నావిధికి" "నని మహారోదన మందందఁ జేయుe - దనమదిఁ గోపించి దనుజవల్లభుఁడు తెఱఁగొప్ప నప్పడు త్రిజటాదులైన - తెఱవలఁ బిలిచి ధాత్రీపత్రి జూపి 1140 “యెందు నేమఱక మీరందఱు గాచి - పొందుగా ననుఁ బొంద బోధింపు" డనుచు నెనసినకడఁక నియ్యింతి నశోక . వనములో నిడుకొని వ_ర్తింపుఁ" డనుచుఁ బ నిచి కాపులు వెట్టి పంక్తికంధరుఁడు - దనమది మదనాగ్నిదగ్ధుఁ డై యుండె. س-శ్రీరాముఁ డాశ్రమమునకు మురలి వచ్చుట s : سس మాయామృగముఁ జంపి మఱి రామవిభుఁడు - ఆయెడ మఱి యొకయన్యమృగంబు :జంపి తన్మాంసంబు జర్మంబు గొనుచు . నిం పొంద మరలి తా నేతెంచుచోట మ్రోయుజంబుకరవంబులకుఁ గుందుచును - నాయాస మందుచు వట వచ్చివచ్చి రామభూపాలుఁ డరణ్యమధ్యమున - సౌమిత్రి బొడఁగని చాల ಫಿಶಿಲ್ಲಿ యకట 1 లక్ష్మణుఁడ ! నా యాజ్ఞ గైకొనక - వికలదైర్యమున వివేకివై యుండి యత్తన్వి సీత నయ్యడవిలో డించి - వత్తురే ? యిప్లేల వచ్చితి వీపు ; కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 177 జగతిపై గలుగురాక్షసు లెల్ల మనకుఁ-బగ యా"ట యెఱుఁగవే పరికించి చూడఁ 1160 గులహకిని గుణహాని గురుధర్మ హళిని . తలపోయవలదొకో ? తమ్లుఁడు నీవృ” అన విని లక్ష్మణుం డతిభీతిఁ బొంది - యనయంబు కంపించి హ_స్టముల్ మొగిచి జగతీశ ! నాకిటు చనుదేరఁ దగదు - తగ కన్కి యెఱుఁగుదుఁ డ్రైలోక్యనాథ 1 మాయామృగాకృతి మఱి మిమ్లఁ ద్రిప్సి - పాయక మీ దివ్యబాణాగ్నిశిఖలఁ గూలుచు నుండి యూకుటిల రాక్షసుఁడు . హాలక్ష్మణా 1 యన్నయార్తరావంబు సీతామహాదేవి చెవిసోఁక మిగుల - భీతిల్లి మీదైన పెంపెల్ల మఱచి “యన్న ! మీయన్న చొప్పరయఁ బొమ్లన్న - నెన్నఁడు నెఱిఁగింపఁ డీదీనవృత్తి సౌమిత్రి " యనవుడు జానకిఁ జూచి - యామహీతనయ కిట్లంటి నే నపుడు *పనివడి మనయందు భయముఁ బుట్టింతు - నని రాక్షసుఁడు క్రూరుఁడై చీ తెఁ గాక , యినకులాధిపుఁ డేడ ? నీదైన్య మేడ ? - జనకజ ! నీవేల చంచలించెదవు 1 1160 అనవుఁడుఁ గోపించి యద్దేవి నన్ను - వినరానిపలుకుల వెస దూఱి పలుక నేను నా మదిలోన నెంతయు వగచి - దానికి వన దేవతల సాక్షిఁ జేసి యిట కేను వచ్చితి నిక్ష్వాకు తిలక - యటుగానఁ దప్పగా నవధరింపకుము.” అని బాష్పలోచనుం డై మ్రొక్కి-యున్న - యనుజునికరముల నల్లన నెత్తి కనుఁగవఁ దొరఁగెడు కన్నీరుఁ దుడిచి-యనయంబు వగచి యిట్లనియె రాఘవుఁడు. “ఆజన్మశుద్దుఁడై యఖిలజ్ఞాఁ డైన - యూజనకుని పుత్రి యై వా_ర్త కెక్కు_ నా పుణ్యవతియు నిట్లాడుట యెల్ల - నాపదలకు మూల మని విచారించి నిలువక వత్తురే నీయంతవాని - కలుగంగఁ దగునయ్య ! యతివమాటలకు" ననుచు సౌమిత్రి నూరార్చి యెంతయును - జననాథుఁడట నిజాశ్ర మభూమిఁ జొచ్చి “యిదియేమి లక్ష్మణ i యీయాశ్రమంబు - తుదముట్ట శూన్యమై తోఁచుచున్నదియు o వనదేవతానందవచన ఘోషములు - వినరావు వినరావు విహగనాదములు, ఏ లొకో మునివరు లిట సంచరింప ? - రేలొకో సీత నా కెదురుగా రాదు ? కడుదీనమై బుద్ధి గలఁగెడు నాకు - నెడమక న్నదరెడు నే మొకో నేఁడు ? ఇక్కానలోపల నేనును నీవు - నక్క-ట ! యేదుఃఖ మనుభవించెదమొ ?" ,పర్ణశాలకు నటుచేరవచ్చి . దినకరు రుచి లేని దినలక్ష్మీ వోలి ن: (یع 'రేరాజ కళ లేని రేయును బోలి . శారిక లేని పంజరమును బోలి, యెనయుకోయిల లేని యెలమావిఁ బోలి - కనుగొన విన్ననై కడువాడ ద్వా. యున్నచందముఁ జూచి యుల్లంబు గలఁగి - విన్ననై ధృతిఁ దూలి వెలవెల ద్వా8. పన్ని శోకరసంబు ప్రవహించె ననఁగఁ . గన్నుల బాష్పాంబు కణములు దొరుగ బెదవులు దడపుచు భీతిఁ బ్రాణములు - చెదరఁ దమ్లునిఁ జూచి శ్రీరాముఁ డనియెఁ. “దోలఁ జూచితి నేను భూమిజపర్ణ . శాలలోపల నున్న చందంబు లేదు. 社2 78 - శ్రీ రంగనాథ రామా య ణ ము ద్వీపద బొదలఁ బూవులు గోయఁ బోయెనో లేక - వెదుక నొండొక జాడా వెడలెనో కాక . సరసుల గ్రీడింపఁ జనియెనో కాక . కర ముగ్రమగుభీతిఁ గ్రాగెనో కాక ? డాసినపులులకైడాఁగెనో కాక - యీసునఁ గొని యొక్కఁ డేగెనో కాక ? యేచందమో నాకు నింతయుఁ దెలియ - దేచందమున సీత యిందులో లేదు " అని వితర్కించుచు నా పర్ణశాల - జనఁ జొచ్చి లోపల సకలంబు వెదకి జానకి నాపర్ణశాలలోపలను - గానక ప్రాణముల్ కలఁగి కంపించి మన సెల్ల చెడి మేను మ్రాన్పడి బోధ - మనురవి శోకాబ్ది నస్తమించుటయు భాంతియకాచీఁకటి ప్రబలమై పర్వి - యంతరంగము గప్పి యక్షులు గప్పి మరలెడి ధృతిఁ గప్పి మానంబుఁ గప్పి - నెరసినవికలుఁడై నేలకు వ్రాలి 1190 46వదలక సీతకై వగచెడి నన్నుఁ . బ్రిదిలి పోనీక నొప్పించె నీవగలు : cయినావల నాకిపు ಡೆತ್ರಪ వచ్చె - నేవెంట ధరియింతు నింక నీవగల ? నే మెయి వచ్చితి మిక్కాననముల - కేమాట లాడుదు నితనితో నింక వేనన్న నితనికి నితఁడు నాతముఁ - డేను నీతఁడు గూడి యెట్లు ప్రేగెదము," ఆని విచారము బుద్ధి నణుమాత్ర మైన - నునుపనేరక రాముఁ డుల్లంబుఁ గలఁగి —: శ్రీరాముఁడు ప్రలాపించుట :مسـسے మదన వేదనల నున్నత్తుచంద మునఁ . బెదరి చూచుచుఁ దన పెం ವಿಲ್ಲ మఱచి తనుమధ్య నీవీంత తడ వెందుఁ బోయి - తని చూచు నిందు రమ్లని చేరఁ బిలుచుఁ బ్రియ మొప్పఁ బైఁబడుఁబెనచిరాఁ దిగుచు-బయలు కౌగిటఁ జేర్చుఁ బలుమాఱు వగచు నొయ్యన సూరార్చు నొక కొంతవడికి - నొయ్యన దనలోన నొకకొంత దెలియు “నక్కటా 1 సౌమితి 1 యవనీతనూజ-యెక్కడ బోయెనో యేమైనయదియొ?1200 వెలదియడ్జులచొప్ప వెదకియుఁ గాన - జలజాక్షి యీ పర్ణశాలలో లేదు ఏడెనఁబోయెనో యిందీవరాక్షి ? - కాదొకో యిది దండకావనభూమి ? యీ దెస గాడొకొ యిది పర్ణశాల ? - కాదొకో రాముఁడ ? కానొకొ నేను ఐన నా ప్రాణంబు లకట ! యీ బొంది . లోన నెట్లున్నవి లోలాక్షిఁ బాసి ? పూని యీ యెడఁ బాణములతగుల్ రోసి - తానును దివి కేఁగ దలఁచితి నేని వ్రతము చెల్లింపక వచ్చె వీఁడెట్టి . సుతుఁ డంచు నను. గణించునె దశరథుఁడు ? కాదేవి వ్రతము సాంగంబుగాe దీర్చి - మేదిని పాలింపు మిన్నక పురికి జనినచో మిథిలుఁ డచ్చటికి రా నతనిఁ - గనుగొనఁగా సిగ్గు గాదొకో నాకు ? నటుగాన నన్ను నీయడవిలో విడిచి - పటబుద్ధిఁ బురి కేగి భరతుని గాంచి J తనయనుమతి సర్వధరణి బాలింపు - మని చెప్పి కైకకు నా సుమిత్రకును 1210}. గౌసల్యకును జనకజ చన్న తెఱఁగు - నాసుద్దియును దెల్పు నను మది నిల్పు" మని రాఘవుఁడు తెప్ప లల్లన వ్రాల్చెఁ - జనకజ మును పర్ణశాలలోనుండి కావ్యము قدe= ఆరణ్య కా 'ం డ ము • (179 بیایی -— காருக கா -اسپتہ: పోయినగతి మనంబున నుండి వెడలి . పోయెడు నని యడ్డముగఁ జేర్చెననఁగ సప్పడు లక్ష్మణుఁ డున్న చందంబుఁ - దప్పక చూచి యెంతయు శోకమంది : యేతల్లి పని సేతు ? నేతల్లి గొలుతు ? . నేతల్లిఁ దల్లిగా నిటమీఁదఁ జూతు ? నినకులాధిప శోక మేక్రోవ మాంతుఁ ?.దనదుతల్లులకును దన సహోదరుల కెనయ నీతనితోడిదే లోక మగుట . మనువంశ మంతయు మడిసెఁ బొమ్లనుచు, నందంద విలపింప, నంతలో రాముఁ - డొందిన మూర్ఛ దా నొయ్యనఁ దెలిసి తలకొన్న వగలలో దండకావనము - కలయ నాలోకించి కన్నీరు. నించి, nsi A مند వనజాక్షీ (జింతింప వగలు రెట్టించి - తన మది శోకించి దైర్యంబు డించి, 1220 *పోయితే సీత ! యినా బొందితోఁ బాసి.పోయితే నన్ను నీ బొందితో డించి ? పొరి సురాసురలోకపూజార్హమనక - హరునిల్ల విఱిచితి నతివ ! నీకొఱకుఁ, బరుఁడని తలపోసి బ్రాహ్మణుం డనక - పరుశురాముని భంగపఱిచితిఁ గడఁగి, నీరజలోచన ! నీకునై పూని - యీ రెండు నిందల నేను గైకొంటిఁ గడపట నినుఁ బా పెఁ గష్టదైవంబు - పడఁతి నిందలఁబడ బాలైతి నేను, నీవేడుకలు చూచి నీకు నే ప్రియముఁ - గావింతు నని పోయి కపటమృగంబుఁ జంపి తెచ్చితి దానిచర్తంబు గడఁగి ; - యింపార నెవ్వరి కిత్తు నే నింక ? మది నెల్ల సుఖములు మఱచి కానలకు - వదలక నను నమి వచ్చినచోట నినుఁ గావ లేనైతి నీచన్నత్రోవఁ - గని రయంబున వచ్చి కదియ లేనైతిఁ ; బరువడి జగమెల్లఁ బాలింపఁజాలు - వరశక్తి గలిగినవానిచందమున 1230 మునుకొని శరచాపములు దాల్చి ఘోర - వనదుర్గభూముల వ_ర్తింప వచ్చి మెడమతి మూవారి పెంపెల్ల మఱచి - పడఁతుక ! నినుఁ గోలు పడితి నే నేఁడు : ఏణాక్షీ ! నినుఁబాసి యీశరీరమునఁ - బ్రాణంబు లెబ్భంగిఁ బట్టుదు నింక ? మేదినీతనయ ! యిప్లేదినిఁ బాసి - యేదెస భరియింతు నీదేహ మింక , నెల(త 1 నీవిరహాగ్ని నీదు లావణ్య - జలరాశి మునుఁగకఁ జల్లార్పరాదు s తగిలి యీశోకాబ్ది దాఁట నీ మేను - తగు తెప్ప లేకట్లు తరియింపవచ్చు ; మగువ 1 నీపాలిండ్ల మఱుఁగు లేకున్న - నొగిఁ గామశరవృష్టి కోర్వంగరాదు s న న్నట్లు గొనిచనె నళినాడీ పిదప - నిన్నిట్లు కొనిపోయె నేఁ డింక మనల నిరువురఁ బాసిన యీదైవమునకు - నరు దెందుఁ గల దసాధ్యములెందుఁ గలవు ? కోమలి 1 ని న్నెత్తికొని పోవునప్ప - డేమని పలవించి ? తేమంటి నన్ను ? 1940 నేదేశముల కేగి ? తెందున్నదాన ? - వేదుఃఖముల ప్రేగె ? దేమిచేసెదవు ? ఎవ్వరు గొనిపోయి ? రేక్రోవఁ బోతి ? - వెవ్విధి వాటిల్లెనే నేఁడు మనకు ? సీయట్టిచదుర్గాలు నీయట్టిముగ్ధ To నీయట్టిలావణ్యనిధి యెందుఁ గలదు ? కలదొకో యొకనాడు. గద మర్థి నిన్నుఁ - గలసి వినోదింపఁ గమలా ! నాకు? ‘180 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద జలజాక్షీ ! నినుఁ గూడి సాకేతపురము - గలవాఁడ నని కాని కాన నొండొకటి, కలకంఠి ! నినుఁ గూడి కనకహర్త్యములు . గలవాఁడ నని కాని కాన నొండొకటి, ఆలివేణి ! నినుఁ గూడి యఖిలభోగములు-గలవాఁడ నని కాని కాన నొండొకటి, నెలఁతుక ! నినుఁ గూడి నిఖలసౌఖ్యములు - గలవాఁడ నని కాని కాన నొండొకటి, యిది మహారణ్యమై యిప్పడు తోఁచె - నిది పర్ణశాలయై యిప్పడు తోఁచె, నిది నాకుఁ దపముగా నిప్పడు తోఁచె-నిది నాకు దుఃఖమై యిప్పడు తోఁచె 1250 ੇਲ਼ੇ మహీపత్రి 1 యేలె మృగామీ 1 - యేలె సరోజాక్షి ! యేలె లతాంగి 1 యేలె వధూమణీ ! యెన్ని చందములఁ - గ్రాలచునున్నాఁడఁ గటకటా ! యనవు, అలసయాసముల బా గంచల కిచ్చి - లలితాంఘ్రరుచి ప్రవాళంబుల కిచ్చి వరకు చోన్నతి చక్రవాకుల కిచ్చి-కరములకెంపు పంకజముల కిచ్చి మెయిచాయ క్రొక్కారుమెఱుఁగుల కిచ్చి - నయన రైభవము మీనములకు నిచ్చి చల్లని ముఖదీప్తి చంద్రున కిచ్చి - తెల్లని నగవు చంద్రికలకు నిచ్చి చెలువంపుఁ బలుకు రాచిలుకల కిచ్చి - యలకలనునుఁగాంతి యళులకు నిచ్చి సన్నపు నడు మా కసంబున కిచ్చి - నిన్ను దైవము ప్రింగెనే నేఁడు సీత ! హ వామలోచన ! హాపద్ద్మగంధి . హావారిజానన ! హాసీత !" యనుచు వివశుడై రామభూవిభుఁడు పల్వగలఁ-దవిలి దీనతఁ బొంది తమ్లునిఁ జూచి 1260 “యేదెసఁ బోయెనో యిందీవరా క్షి . పోదమూ లక్ష్మణ 1 భూమిజ వెదుక ? నొలసి యీ పొదలలో నున్నదో పోయి . పిలుతమా లక్ష్మణ ! పృథ్వీతనూజ నేతరుచాటుల కేగెనో యింతి ? . చూతమా లక్ష్మణ శుకమంజువాణి ? యిత్తమి కొలఁకుల "డ్రేగెనో సీత . వత్తమా లక్ష్మణ 1 వనజాక్ష్మీ నరసి " యని యిట్టు పలుమఱు నతిదీనవృత్తి - మనమునఁ గొని జాలి మఱిమటి తూలి ధరియింపరాని వేదనలతో రామ . ధరణివల్లభుఁడు గౌతమి చేరఁబోయి 46యేూలోకపావని ! యోలోకమాత 1 - యీ లోకపావని నెఱుఁగపే సీత ? నోలోకబాంధవ యోకర్షసాకి - యేలీలనైన నీ వెఱుఁగవే సీత ? నోసర్వసంచార యోజగత్పాణ - యాసీత నెఱుఁగవే యనఘ 1 నీవైన నెలదీఁగ కానవే యెలదీఁగ బోఁడి - జలజంబ ! కానవే జలజాతగంధి ? 1270 హరిమధ్యఁ గానవే హరిరాజ ! నీవు ? - కరిరాజ ! కానవే కరిరాజగమన ? హరిణంబ ! కానవే హరిణాయతాక్షిఁ ? . బరభృత ! కానవే పరభృతవాణి ? నళినాథ 1 కానవే యలినీలవేణిఁ ? - దిలకంబ !-కానవే తిలకాంచితాస్య ? ననుచు విభ్రాంతుఁడై యిటుల నందందఁ - జనిచని వెదకుచు జాలిఁ దూలుచును నెడపక యిబ్బంగి నెందు వైదేహిఁ - దడవి కానక జనస్థానంబు వెడలి, విన్ననై విరహా ర్డి వివశుఁ డై యున్న - యన్న సీక్షించి యిట్లనియె లక్షణుడు. 3- (مم تحسسن) لتلبيسببد تاسیس ش۴ కావ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 181. = 3 లక్ష్మణుఁడు "రాముని శౌంతివesుచుట :_ 44.అన్న నీవభిలలో కారాధ్యపరుఁడ - వున్నత చిత్తుండ వురుబలాఢ్యుడవు ఇంతికై వెనుఁబడి యిన్ని చందముల - నింత శోకింతురే ? యినకులాధీశ ! యీ మోహశోకంబు లిట నీకుఁగలవె ? - దామసమోహనార్థము గాదె జగతి ? *_ నరుదుగా నీదు విల్లందితివేని ? సురలైన నీదిక్కు చూడ నోడుదురు ; 1280 ఆసమానసత్వుండ వఖిలేశ ! నీవు - వసుధేశ 1 నాయంతవాఁడు నీబంటు అక్క-టా ! నీకసాధ్యము లేందుఁ గలవు ? - దక్కఁగ నీ పేర్తి దలఁపవు గాక ?” అనిన రాముఁడు శోక మంతయు నుడిగి - తన మదిఁ దెలివొంది తమ్లునిఁ జూచి కయే నింక నిటమీఁద నెన్ని చందముల - జానకి నెడఁ బాసి సైరింపఁజాల వారక నాదు దుర్వారబాణముల - ధారుణీతలము విదారించి చించి పాతాళవాసులఁ బట్టి సాధించి - శీతాంశుముఖియైన సీత సాధింతుఁ ; గాదేని సప్తసాగరములు గలఁచి - మేదినీధరముల మెదిచి నుగ్గాడి యూరసంబున దిగ్గజేంద్రకుంభములు - దారించి మేదినీతనయ సాధింతుఁ; గా దేని నఖిలదిక్పాలమర్తములు - భేదించి యాదిత్యబింబంబుఁ ద్రుంచి పౌరిఁబొరి నక్షత్రముల డుల్లనేసి . ధరణిఁ జీఁకటిఁజేసి తరుణి సాధింతుఁ; 1290 గాదేని సకలరాక్షసుల భస్త్మంబు - గా దివ్యబాణముల్ కడఁకతో నేసి యవని యరాక్షస మైయుండఁ జేసి - తివుట మై నేఁడు వైదేహి సాధింతుఁ ; గాదేని బహలోకం బెల ఁ గలచి . యాదిమ బహ సంహారంబుచేసి نجد النسبيا و بع این مس - سب బలసి జీవులకెల్ల భయముఁ బుట్టించి . నెలకొన్నకడిమిమై నెలఁత సాధింతు ; సీరీతి భుజశ_క్తి ಸೆ. జూపకున్నఁ - ëó మిన్నక సురల్ సీతఁ జూపుదురె ? యదె ! చూడు నాదుబాణానలశిఖలు - పొదలుచునున్నవి భువనంబు లదర నదె 1 చూడు వైదేహి నని విజృంభించి - త్రిదశులు మెచ్చ సాధించెద ననుచు నొదవి లోకములకు నుత్పాత హేతు - వుదయించె నన బొమ లుఱక నిక్కించి బలసి జీవులతోడ బ్రహ్లాండమెల్ల - నలిఁజేయు సంకర్షణస్వరూపంబు : రూపించు లయకాల రుద్రుండు వోలె - గోపించి విల్లందుకొన్నమాత్రమునఁ 1800 దలఁకె జీవములు భూతల మెల్ల వడఁకెఁ - గలఁగె లోకంబులు గగన మల్లాడె బ్రహ్లాండభాండంబు పగిలిన ట్ల య్యె to బ్రహ్మమంత్రము దప్పె రవి దప్ప నడచె నక్షత్రములు డుల్లె నభవుండు వెఱచె - యక్షదేవాసుర లాత్తఁ జేడ్పడిరి. అత్తటి సౌమిత్రి యారాముఁ జేరి - చిత్తంబు భయ మందఁ జేతులు మొగిచి "కాకుత్ స్థ ! నీ వతికారుణ్యనిధివి - లోకరక్షణకళాలో లచిత్తుడవు జనకజకొఱకునై సకలలోకములు - మునుమిడి నిర్దూలములు సేయఁ దగునె ? యొండొండ వనముల నొగి సముద్రముల - నిండినప్పరముల నిఖిలదేశముల 182 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణము ద్విపద నలయక వైదేహి నరసి లేకున్న - చలము పెంపున మణి సాధింతు గాని " యని లక్ష్మణుడువల్క నతఁడును బ్రీతి - విని కోప ముడిగి తా విల్లెక్కు డించి యఖిలేశు డగురాముఁ డట దక్షిణాభి - ముఖుఁడునై తానుఁ దమ్లుఁడు వోవుచుండె. నాతటిఁ దెరువున నందంద మెఱసి . సీతకొప్పననుండి చిందిన విరులు ఆతన్వివక్షోజహారరత్నములు - నాతతమణిమయం బైన యానాతి పదనూపురము లుర్విఁ బడియున్నఁ జూచి - ముదము శోకంబును మూర్చయుఁ గదుర నప్పడు రఘురాముఁ డాత్తఁజింతించి o తప్ప దెవ్వఁడొ క్రూరదానవం డొకఁడు కుటిలకుంతల నెత్తుకొని పోయినాఁడు . గటకటా ! యని త్రోవ గనుఁగొంచుఁ బోవ నంతంత రాక్షసునడుగులచొప్ప - నంత నా తెరువున కనతిదూరమున నరయుచు నరయుచు నందంద పోయి - కరమర్థిఁ జూచిరా కమలా ప్తకులులు : రాలినయెఱకలు రక్తపంకమున - గూలిన సూతుపై ఁ గూలిన తేరు దేరు క్రిందటఁ బడి తెగినయశ్వములు - ధారణిఁ బడిన పతాక ఖండములు విఱిగి ముందట నున్నవింటితున్కలును. నఱిముeటిఁ బడియున్న యస్త్రశస్త్రములు 1820 గని లక్ష్మణుఁడు చూపఁ గడు(జోద్య మంది -ఘను లెవ్వరోయిందుఁ గదన సౌఖ్యంబు లనుభవించినవార లని యివ్విధంబు - గను ఁ గొనుతల (పునఁ గాకుత్స్థకులుఁడు -: జటాయువునకు అగ్నిసంస్కారము సేయుట :దెరు వంతకంత శోధించుచు ముంద - అరుగుచో రఘురాముఁ డా సమీపమున నెలమి నెంతయుఁ దూలి యెఱకలు విఱిగి - కలయ నెత్తుట ప్సో కాళ్ళును దునిసి పవిచేతఁ గూలిన భర్షాద్రివోలి - వివశుఁడై పడియున్న విహగేంద్రుఁ గాంచి J సౌమిత్రి ! చూచితే చపలరాక్షసుఁడు - భూమిజ ప్రింగి తాఁ బొడచూప వెఱచి చలియించి పక్షి వేషమున నున్నాఁడు - బెలుకుఱి వీని చంపెద" నంచుఁ గడఁగి ఘనచాపహస్తుఁడై కదిసిన రాముఁ - గని పక్షి విభుఁడు గద్దదకంఠుఁ డగుచు నెత్తురుఁ గ్రక్కుచు నిట్టూర్పు లెసఁగఁ - గుత్తుక బ్రాణముల్ గుదివడఁ బలికె. ధరణీశ ! యేను మీతండ్రికి సఖుఁడఁ - బరగంగఁ గశ్యపబ్రహ్ర పౌత్రుఁడను, 1880 నరుణనందనుఁడ - జటాయువన్వాఁడఁ - జరియింతు నడవుల శైలశృంగముల," నని నాదువృత్తాంత మంతయు నీకు - వినుపింప నేమున్ను విశదంబుగా (గ నట్టివానికి నిట్టి యాపద యెట్టు - ప నటన్న నోపుణ్యాత్త, వినుము వలనొప్ప నేఁడు రావణుఁడు నీదేవి . నెలమి వ్రుచ్చిలికొని యేగుచో నేను టోనీక యడ్డమై భూరిసత్వమున - వానితోఁ బోరాడి వసుధఁ గూలితిని ; ఇదె వాని కేతుసమేతసూతాశ్వ - విదితరథం బాజీ విఱిగె నాచేతఁ; జలమున దీవీ నంతఁజపలరాక్షసుఁడు - నెలతుకఁ గొనిపోయె నీవు రావైతి ; నేను పీకీవార్త యెఱిఁగింపఁ గంటి . బూని నీళుభమూర్తి పొడగానగంటి { కౌవ్యము ఆ ర ణ్య కాం. డము . . " 183 నతిపుణ్యకృతి నైతి" నని విన్నవింప - మతిలోన శోక మిన్నడిగ రాఘవుడు విల్లటు పడవైచి వివశుడై ధరణి - డ్రైళ్ళి సౌమిత్రి బోధింపఁగాఁ దెలిసి 1840 “యయ్యో ! మహాత్త 1 జటాయువా ! నీకు - నియ్యవస్థలు వచ్చెనే మదర్థముగ " నని జటాయువు దేహ మందందఁ దడవి - తను రక్త మంతయుఁ దానె తుడ్చుచును దమ్లునిఁ జూచి యీతఁడు మనకొఱకు - నిమ్లాడ్కి రావణు నెదిరి పోరాడె నిటువంటిపుణ్యాత్తు డెందైనఁ గలఁడె - యటుగాన దివి కీతఁ డరుగకమున్నె రావణుఁ డేలెడి రాజధానికిని - ద్రోవయు వాని బంధురపరాక్రమము నన్నియు నడుగు మీ" వన్న లక్ష్మణుఁడు క్రన్నన రఘురామకార్యసహాయు వాజటాయుని నిర్ణరాదివిధేయు . నోజఁ దద్విధ మెల్ల నుచితోక్తి నడుగఁ గొన్నిమాటలు పేరుకొనుచుఁ గుత్తుకకుఁ . గ్రౌన్నెత్త డొలుకఁ బల్కుల కెడలేక యతులపుణ్యోదయుం డగు రాముఁ జూచి - మతిలోన నతని సంస్తరణ మేమఱక మోక్షపథానందమునఁ బులకించి - పక్షివల్లభుఁ డంతఁ బ్రాణముల్ విడిచె. 1850 ధరణీశసుతు లంత దశరధాధీశుఁ - మరణంబుకంటెను మదిఁ జాల వగచి విహగవల్లభునకు వేదోక్తయుక్తి - దహనాదికృత్యముల్ దగ నాచరించి –: కబంధుఁడు రామలక్ష్మణుల నడ్డగించుట :— యంత వేవేగ క్రౌంచారణ్యమునకు - నెంతయుఁ గడకతో నేగి యచ్చోట నానాలతా వృక్ష నగమృగోదగ్ర - మైనట్టి యొకకోన నరుగుచో నచట నెఱసినకురులును నిడుదకోఱలును - బఱపైన కడుపును బడబాకినోరు మిడిగ్రుడ్లకన్నులు మీఁగాళ్ళదాక க்ர் విడిబడ్డచన్నులు వెఱ్ఱచిన్నెలును నలర నయోముఖి యను దైత్యవనిత - కలిత సౌందర్యలక్షణుని లక్ష్మణునిఁ గనుగొని, కామించి కర మంటఁబట్టి - తనుఁబొంద రమ్లని తరితీపు సేయ జప్పనాతికి నెట్టి సుఖమిచ్చె దాని - కప్పాట నసిధార ననువార నొసగి దుందుభిపటహాదితూర్యనాదముల - క్రందునకంటె నగ్గలముగా నపుడు 1360 ముందఱ నొక హైత మోయంగ దాని - చందంబు గనుఁగొనఁ జనుచు రాఘవులు యోజనాయతబాహుఁ డొగిఁ బారసాచి - యే జంతువులనైన నేపమై నొడిసి యఱిమఱి మ్రింగుచు నావలించుచును - జుఅవుచ్చి మస్తకళూన్యుఁ డై నిలిచి యుదరంబు నోరుగా నున్న కబంధు - విదళిత బహుజీవవితతకబంధుఁ ద్రిదశ నిర్బంధు సందీప్తమదాంధుఁ . గదిసి రాముఁడు చూచి కడుచోద్య మందె. వాఁడును దనకరద్వయమున వారి - వేడిమి చెడఁ బట్టి వేవేగ దిగువ నన్నను జూచి యిట్లనియె లక్ష్మణుఁడు - “నన్నువీనికి భక్షణముచేసి మీరు సీత నన్వేషించి చేకొని సకల . భూతల మేలంగఁ బొం" డన్న నతఁడు చింతించుచును వానిచేతుల్ల వెంటఁ - గొంతదూరము వోయి కూర్తితముఁడును 184 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము - ద్విపద దానును బుద్ధి నెంతయు విచారించి - పూనికమీఱ గొబ్బున నొఱల్ వెఱికి 1370. కడువాడి ఖడ్గముల్ గైకొని వాని - గడఁగి చేతులు రెండు ఖండించుటయును నుబ్బెల్లఁ జెడి దైత్యుఁ డొఱలుచుఁ దూలి - గొబ్బునఁ దెలివి గైకొని వారిఁ జూచి. o “మీరెవ్వ" రనుడు సౌమిత్రి సర్వంబు - శ్రీరామచరితంబు చెప్పిన దాని వినుటచే నంతట విజ్ఞాన మొదవఁ - దనదువృత్తాంత మంతయు జెప్పఁదొడఁగె. “దను వను దివ్యండ, ధరణీశ ! యేను - ఘన మైన మునిశాపగతి నిట్టు లైతి. కనకగర్భునిచేతఁ గామ రూపత్వ - మును జిరంజీవిత్వమును గాంచి, క్రొవ్వి యిట్టిరూపము దాల్చి యెల్ల సంయములఁ బట్టి బాధింపఁగఁ బరమకోపనుఁడు స్థూలశిరుం డన శోభిల్లమునికి - నీలోకమునఁ దొల్లి యెగ్గుఁగావించి యతి ఘోరరూప్పఁడ నై యేను మరల . నతనిఁ బ్రార్థించిన నతఁడు మీ వలన నతుల శాపవిము_క్తి యగు నంచుఁ బలుక - మతిలోన నదియెల్ల మఱువక పిదప 1880 నది యాదిగా నిట్టి యాకృతిఁ బూని - త్రిదశేంద్ర నాజికే తె వున్న నతఁడు కంఠంబు తలతోడఁ గడుపులోఁ బోవ - గుంఠితంబుగ ప్రేసెఁ గులిశపాతమున" ననిన రాఘవుఁడు దశాననుచంద - మనఘ ! నీ వెఱుఁగు దె ?" యనిన వాఁడనియె, *నెఱుఁగుదుఁ గాని మౌనీంద్రుశాపమున - నెఱుక చాలదు నాకు నీశరీరమున ననలంబు దరికొల్పుఁ డామీఁద మీకు - వినుపింతుఁ దెలియ నివ్విధ" మన్న వారు దనువు శరీరంబుఁ దగ సంస్కరింప - ననలుని కాదేహ మాహుతి యయ్యె. నతఁ డంత దివ్యుఁడై యాకాశవీథి . నతుల విమానంబునందుండి పలికె. *నోరఘురామ ! యాయోధనోద్దామ 1 - కారుణ్య తారుణ్య గాంభీర్యధుర్య ! కాకుత్స్థవర్య ! నీ కారుణ్యదృష్టి - పైకొన నా తొంటి పద మందఁగంటి. విను మింక రావణు విధ మెల్ల నేను - వినుపింతుఁ దేటగా వివరించి యతఁడు 1890 ధనదానుజుఁడు పుల_స్త్య బ్రహ్మకూర్తి . మనుమండు తనతపోమహిమ మెప్పించి నలువచే వరము లున్నతిఁ గాంచినాఁడు - చెలగి దిగ్విజయంబు చేసినవాఁడు తొలివేలుపుల కెల్ల దొరయైనవాఁడు - కలవేలుపుల కెల్ల గంటైనవాఁడు బలుతలల్ పదియును బాహు లిర్వదియు - గలవాఁడు లవణసాగరఖేయమైన లంకాపురంబు పాలన సేయువాఁడు - బింకాన రజతాద్రి బెఱికినవాఁడు" అని చెప్పి రావణుం డాసీతఁ గొనుచు - జనినమార్గము చెప్పి సరగ నాదనువు మఱిత్రోవ గుఱతులు మార్గంబు చెప్పి - తఱచైనవస్తువుల్ తప్పక చెప్పి మేరఁగాఁ బంపాసమీపంబునందు - నారూఢమతి మతంగాశ్రమం బొప్ప నవునిశిష్యురా లయినట్టి శబరి - మిముఁ బూజించు : నమైలఁత యున్నెడకు మీరలు వోవ నమిహిరసూనునకుఁ - గూరిమి చెల్లి గల్గను : దానివలన 1400. జానకిఁ బొందెదు సామ్రాజ్యపదవి - బూని గాంతు వటంచుఁ బోయె నవికి. కొవ్యము ఆ ర ణ్య కా 0 డ ము 185 దను వటు దివ్యపదంబున కరుగ - మనువంశతిలకులు మఱునాఁడు కదలి పంపాసరోవరపశ్చిమస్థలిని . సంపూర్ణ తరులతాసంపద బౌదలి ప్రబలి పుణ్యములకుఁ బటైనయటి - శబరియాశమవనస్తలికిఁ బోవుటయు &J ألـبا )ெ Q– -: రామలక్ష్మణులు శబరిని 7గాంచుట : كسد నెదురుగా వచ్చి యం్యుంతి సద్భ_ఁ - బదముల కటు సాగఁ బడి లేచి ప్రెక్కి"దశరథవరపుత్ర ! తాటకాజైత్ర 1 . కుశిక సంభవయాగకుశలప్రయోగ ! చిరముని ధ్యేయ ! శిక్షిత తాటకేయ ! . పరమగంగాతీర పొదసంచార ! పదరజోనైర్మల్య ! పాలితాహల్య ! విదళిత హరచండ విపులకోదండ : భీమభార్గవరామ ! బిరుదాభిరామ ! - కామిత పిత, వాక్య కరణసుజ్లోక o ప్రకటాపరాధ విరాధ నిరోధ 1 . సకలమునిత్రాణ ! సత్య ప్రవిణ ! 1410. ఖరదూషణాది రాక్షసశిరశ్చేది 1 - మరణార్థి మారీచమర్షినారాచ , సీతావియోగసూచిత మోహరాగ 1 - ఖ్యాత ఖగాధ్యక్ష కల్పిత మోక్ష 1 యలఘువిక మధామ ! యతిపుణ్యనామ! - నెలకొని రఘురామ నినుజూడఁగంటిఁ, బరికింప నాతపఃఫల మందఁగంటి - నరుదైన పుణ్యంబు లన్నియుఁ గంటిఁ, గాకుత్స్థ ! తెరువునఁ గడుడస్సితెందుఁ - బోక మా యాశ్రమంబున నేఁడు నిలువు అనఘాత్త 1 మాగురుఁ డైన మతంగ - మునిచేత నీకథ మును వినియుందు; నీ వాద్యుఁడవు సర్వనిగమవేద్యుడవు . గావున నిను నుతుల్ గావింపఁదరమె ? యిది యామతంగమునీంద్రునాశ్రమము - విదితతపశ్చర్య విశ్రాంతికరము" అని యామహ_త్త్వంబు లన్నియుఁ దెలిపి - వనమూలఫలములు వలనొప్పఁ దెచ్చి, యిచ్చిన భుజియించి యెలమి నారాముఁ - డచ్చటఁ బ్రీతిమై ನ್ರ್ತ್ರಿ ನಿಲಿವಿ 1420. ఘనజటాబందైకకబరి నాశబరిఁ - గనుగొని మఱునాఁడు కాకుత్స్థుఁ డ నియో . “దరమిడి మిగుల సీతావియోగాగ్ని . దరికొన నెంతయుఁ దలఁకుచున్నాఁడ నొకచోట నిలువలే కులుకుచున్నాడ - వికచాబ్దముఖి సీత వెదుకఁ బోవలయుఁ బనివినియెద" నన్నఁ బరమసంతోష - మును బొంది శబరి రామునిఁ జూచి పలికె. “దను వను ఘనుఁడు ముందఱఁ జేయఁదగిన.పను లెల్లఁ దెలిపె నేర్పడ వేడ్కతోడ నైనను మరియు నే నదియె తెల్పెదను - మా నవనాథ ! నీమది కెక్కు-నట్లు రావణుఁ జంపెదు రామ ! నీకూర్తి - దేవి గూడెదవు సందేహంబు వలదు. ఐనను నేకాకులై పోవఁ దగదు . భానుకులాధీశ ! పరఁగఁ బై నిపుడు ఇనకులాధిప ! యింక నిట ఋశ్యమూక . మను పర్వతంబున కరుగుము నీవు ; సునిశితమతి సూర్యసుతుఁడు సుగీ వుఁ - డనువానరాధిపుఁ డాకొండ నుండుఁ 1480 దనవధూరత్నంబు తనరాజ్యపదము - తనయన్న వాలిచే దాఁ గోలుపోయి 486 శ్రీ ర ం గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద యతఁడు శోకాతురుఁడై యున్నవాఁడు - అతనికిఁ గపిసేన ల ప్రమాణములు అతనికి విశ్వాస మాత్ర ( బుట్టించి - యతనికి నుపకార మలవడఁ జేసి యతఁడు నీవు ను గూడి యుటు లంక కరిగి - యతిసత్త్వ రావణు ననిలోనఁ జంపి దిలవిక్రమంబులు ప్రస్తుతి కెక్క-( - జెలు వొప్ప నీదేవి సీత ( గైకొనుము." ఆని యొప్ప శబరి కార్యము లెల్లఁ దెలిపి - తనగురువాక్యంబు తలఁచి యాక్షణ మె యనలంబు దరికొల్పి యయ్యగ్నిలోనఁ - దనశరీరము వేల్వఁ దా సమకట్టి యూసమయంబున నంతరిక్షమున - వాసవ ప్రముఖ గీర్వాణు లందఱును మణిఘృణి దేదీప్యమానవిమాన - గణసమారూఢులై కను(గొనుచుండ నారదసనకసనందన ప్రముఖ - సారమునీంద్రులు సంతోష మందఁ 1440 బరముఁ బరంధాము బరమకల్యాణుఁ - బరిపూర్డుఁ బరమాత్తు బరమేష్టి వినుతు నవ్యయు నవికారు నఖిలాంతరాత్తు - నవ్యక్తునఖిలేశు నాద్యంతరహితు భవముఖామర వేద్య భవరోగ వైద్య . రవికలాంబుధిచంద్రు రఘురామచంద్రుఁ దనమది నిలిపి యత్తరి వలగొనుచు - వినుతించి శబరి యావిభునిసన్నిధిని ననలు నియందు రామార్పణంబుగను - దనశరీరము వేల్చి దైవతానీక మానితదివ్యవిమానంబు నెక్కి - నానావిధముల వర్ణన సేయ సురలు దేవలోకమున కెంతే వేడ్కఁ జనియె - దేవదుందుభులు ధింధిమి యని వ్రాయ ననలముఖంబున నారీతి శబరి - యనిమిషసెూఖ్యంబు లందినయంత రమణీయమూర్తులు రామలక్ష్మణులు o నమిత బలోదగ్రు లచ్చోటు వెడలి యనవరతాలోక మతిగుణానేక - మునిలోక మగు ఋశ్యమూకంబుఁ గనిరి. 1450 —: శ్రీరాములు ఋశ్యమూకమును జూచి హర్షించుట :త్రైలోక్యవిభు లైన తమ రాక చూచి - యాలోలమతి పొంగి యానంద మంది యనయంబు నొప్పెడు నప్రపూరంబు - లన సెలయేరుల నమరినదాని. నిల మేరుమందరహిమశైలపతుల - నలిమీటి నగియెడి నగవులో యనఁగ సాంద్రంబులైయెందు జరుల దీపించు - చం ద్రకాంతోపలచ్చాయల దాని , సరసిజాసనుఁడు భూచక్రంబుమీఁద - బరఁగఁ బర్వతరాజపట్టంబు గట్టి శిరసునఁబెట్టిన సేసఁబ్రా లనఁగ నురుశృంగములఁ జుక్క. లొప్పెడి దాని, నురుమతిఁ దనుఁ జొచ్చి యున్న సుగ్రీవుఁ - బరిభవించిన వాలిపై మండుచుండు గతి సూర్య కాంతముల్ గలయ వెలుంగ - నతుల ప్రతా పోగ్రమై యున్నదాని మెఱుఁగులు కొమ్లలై మెఱయ నేతెంచి - నెఱయు సానువులందు నీలమేఘములు ఫౌలుపొందు మదగజంబులు గాఁగఁ దలఁచి - మలయు సామజముల మా నైనదాని పంగజహరుమౌళి నలరు నాకాశ - గంగమై యొప్పల గర మొప్ప నొప్పి యాయెడఁ, గ్రీ డించు హంసమాలికలు . మాయని విధుశిరోమాలికల్గాఁగ కావ్యము ఆ ర ణ్య కా ర డ. ము 187. బహుశృంగభూరుహపల్లవచయము - విహిత జటాజూట విభవమై యొప్ప *r = నాసన్నులై సిద్ధు లర్థి సేవింప - నా సదాశివమూ_ర్తి యన నొప్పదాని, బలభేది మొదలుగాఁ బరఁగు దేవతలు - కలయ నంబుధి ద్రచ్చి కన్నవస్తువులు పనివడి తమలోనఁ బాలుపోకున్న - నునిచిరో యమృతపానోన్మత్తు లగుచు మఱచిరో యంతయు మంచితా వగుటఁ - దెఱఁగొప్ప దాచిరో దీనిపై ŚŚcříc గల్పవృక్షంబులఁ గామ ధేనువుల - వేల్పుకన్నియలను వివిధౌషధములఁ జింతామణుల నెందుఁ జెడని పెన్నిధుల - సంతానతరువుల సరి నొప్పదానిఁ గని దాని మహిమకుఁ గడుఁజోద్య మంది - యినవంశవల్లభుం డెంతయుఁ బొగడి యఱలేనిభక్తితో నను జుండు గొలువ - మెఱయు నా శైలసమీపంబునందు దఱుచైన తొగలనె త్తమ్లులతోడ - వఱలు పంపాసరోవరమున కరిగి యందును నియతితో నాసరోవరము - నందుఁ గృతస్నానుఁడై రామవిభుఁడు కలయఁ గనుంగొని కడుచోచ్య మంది - విలసిల్లు నొక మావి వృక్షంబునీడ అలసట దీరంగ నపుడు లక్ష్మణుఁడు - సలలితశైత్యోపచారముల్ సలుప సీక్షించి రఘురాముఁ డేపు దీపించి - వృక్షంబుఁ బరికించి వేడ్క నిట్లనియె. శ6వనవాస మిటు తుద వచ్చిన మొదలు - ఘన మైనయద్రులు ఘనపుణ్యనదులు దరమిడి కంటిమి ; ధారుణి నిట్టి . తరు వెందుఁ గాన మీతరువుకు సవతు సురపతి మొదలగు సురలెల్లఁ గూడి - కరమర్థి నీతరు గావించి రొక్కొ ? యజుఁడె యితరువున కాయువుఁ బోసి.నిజముగా నిచ్చట నిలిపినాఁ డొక్కొ ? 1480 రవిసుతుతపమున రాగిల్లి బ్రహ - భువిని నీతరువును బుట్టించినాఁడొ ? సేవించి యమృతంబు చేకొని సురలు - భావించి రవిసుతు పక్షంబుగలిగి యరయంగ మేలైన యమృతంబు తోడఁ - బురణింపఁ దరువుగాఁబుట్టించినారొ 2. యినునితో నిష్టంబు లింపొందఁ జేయఁ - జనుధర్మముననుండి శాఖ లున్నతము లష్టదిక్కు-లకును ననువందఁ బాeటి - యిష్టఫలంబుల ગ૮ గోరినట్లు పఱచుశాఖల రుచి ప్రభ నొప్పమీఱి - తెఱచి పర్ణంబులు తేజంబు లొప్ప రవిదృష్టి చొర సీదు ; రాత్రుల(బేర్తి - దవిలి యా శశిదీప్తి దనుఁగాన నీదు ఫలము లాయమృతప్పఫలములకంటెఁ - గలశతగుణములఁ గడునొప్పదాని, తరురాజపట్ట మీ ధాత్రిపై వేడ్కఁ - గరమర్థి దివిజులు గట్టరో ప్రీతి " నని తమ్లునికి దెల్ప నగుఁగాక ! యనుచు - వినయో_క్తి నారామవిభుచిత్త మెఱిఁగి యా లోన సౌమిత్రియన్నకు భ_క్తి శాలియై మృదుపర్ణశయ్య గావింప, సముచితస్థితి మృదుశయ్య రాఘవుఁడు - విమలచిత్తంబున వేడ్క-శయింప సౌమిత్రి రఘురామచరణంబు లొత్త - శ్రీమీఱ నిద్దఱు చెలగుచునుండ :ననఘుని రఘురాము నట లక్ష్మణుండు - గని వెండి యెలుఁగెత్తి గ్రక్కు-నఁ කච්ථීc• 188 శ్రీ ర 0 గ నా థ రా మా య ణ ము ద్విపద "గైకొందు చెలి నని కలయంగ రొప్పి - చేకొని చిఱుత రా చేరువఁ దిట్టి యెల్లెడ పభములె యెసఁగు నీ కనుచు - బల్లిదీప్తంబుగాఁ బలికెఁ బో చెవికి ; భానునిపై బక్షి పరుసున నెలుగు - మానుగాఁ గూర్చెద మహిపుత్రి నీకు ననియు నించుక చేరి యంతయు రొప్ప" - దనయాత్త గడు మెచ్చి తమ్లునిఁ జూచి. యినవంశవల్లభుం డిట్లనిపలికె . “వనచరాధీశుండు వడి నేగు దెంచి i ఘనభ_క్తి మనలను గలయు నిచ్చటను - చనుదుము లంకకు సరగున మనము 1500 గూలు రావణుఁ డాజిఁ గూడును సీత - యేలుదు లోకంబు లెలమిఁ బెంపొంద" నన రామసౌమిత్ర లధికసంతోష - మును బొంది సుఖగోష్టి ముద మొప్ప నుండి రారణ్యకాండ మింపారంగ నుతుల - నారవితారార్క మగు నుర్విమీఁద నని యాంధ్రభాషభాషాధీశవిభుఁడు - వినుత కావ్యాగమవిమలమానసుఁడు పాలితాచారం డపారధీశరధి - భూలోకనిధి గోనబుద్ధభూవిభుఁడు తమతండ్రి విట్టల ధరణీకు పేరఁ - గమనీయగుణదైర్యకనకాద్రి పేర నాచంద్రతారార్క- మగునొప్ప మిగిలి - భూచక్రమున నతిపూజ్యమై వెలయ నసమానలలిత శబ్దార్థసంగతుల - రసికమై చెలువొందు రామాయణంబు పరఁగు నలంకార భావన ల్నిండఁ - గరమర్ధి నారణ్యకాండంబు చెప్పె. l నారూఢినార్ణేయ మై యాదికావ్య - మై రసికానంద మై యెల్లనాఁడు 1510. ఇవ్వసుమతి నొప్ప నీ పుణ్యచరిత - మెవ్వరు చదివిన నెవ్వరు వినిన సామాదిబహు వేదచయధామరామ - నామచింతామణి నవ్యభోగములు పరహితాచారముల్ ప్రభువిచారములు . # పరిపూర్ణ శక్తులు ప్రకటరాజ్యములు నిర్త్మలకీర్తులు నిత్యసౌఖ్యములు - ధరైక్యనిష్టలు దానాదిరతులు నాయురారోగ్యంబు లైశ్వర్యములన: బాయక వినుచున్నఁ బాపక్షయంబు వరపుత్రలబ్దియు వైరినాశనము - సరినొప్ప ధనధాన్యచయసమృద్దియును నేవిఘ్నములు βε యిండ్లలో నధిక - లావణ్యవతు లైన లలనలవి" దుఁ గొడుకులతో నెప్టు గూడియుండుటయు - నెడగాఁగ నాపద లెల్లఁ బాయుటయు సమ్మదంబున బంధుజనులఁ గూడుటయు - నిమ్లులఁ గామ్యంబు లెడపకుండుటయు సతతంబు దేవతాసంతర్పణంబు - పితృగణతృప్తియుఁ బెంపారుచుండు 1520. వ్రాసినవారికి వరశుభోన్నతులు - వాసవలోకాధివాసతజేయు నెందాఁక కులగిరు లెందాఁక తార . లెందాఁక రవిచంద్రు లెండా (క దిశలు ఎందాఁక వేదంబు లెందాఁక ధరణి - యెందాఁక భువనంబు లేపు దీపించు నందాఁక నీకథ యక్షరానంద - సందోహదోహళాచార మై పరఁగు. ఆరణ్యకాండము సంపూర్ణము.