ముసలమ్మ మరణము/లఘుటీక

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search

లఘుటీక

1. ధామా = ఇల్లుగలవాడా !

2. విరించియై = బ్రహ్మయై; జన, ఓఘ, మహా, ఆర్తి = జన, సమూహముయొక్క, గొప్ప, మనస్పంకటమును; హరియించు = షాపు

3. యక్షునకు = ఇచట కుబేరునకని యుద్ధము; ప్రకరములు = సమూహములు; ఇచ్చె గోపాలునకన్యభాగము = మోహినీరూపమును దాల్చిన విష్ణువునకు దక్కిన సగభాగము నిచ్చెను.

5. నిజ, ఏక, చర్య = తనదియగు, ప్రత్యేక, ప్రవర్తనముచేత; అద్రి, సుత = మలబిడ్డ: పార్వతి.

6. అంచ తేజీ = హంసయనెడు, గుర్రము: హంసవాహనము; చిలువల, యెకిమీడు = పాముల, రాజు; ఆదిశేషుడు; నెజ్జ = పరుపు; గిత్త, తత్తడి, రౌతు = ఎద్దు అను గుర్రమును, సవారిచేయువాడు: వృషభవాహనుడు ఈశ్వరుడు; బుత్తిముత్తులు = భుక్తి ముక్తులు; సత్తి = శక్తి: పార్ఫతి.

7. ఆభవుడు = పుట్టుకలేనివాడు; ఈశ్వరుడు

8. శోణ = ఎరుపు; అనం, తాధీశుడు = అనంతునకు, అధీశుడు; విష్ణువు.

12. ఒజ్జయై = గురువై.

17. లలాటతిలకము = నొసటిబొట్టు

18. గుంటిపై = గండశిలవై; చియ్య = కండ; నికరము = గణము; ఆరావమములు = శబ్ధములు.

20. చలత్, ఉత్తుంగ, మహా, ఉగ్ర, భంగ, పటలీ, సంఘట్టన, ఆరావము =కదలుచు, పొడవై, ఎక్కువ, భీకరమైన, అలల, సమూహముయొక్క, పరస్పరము కొట్టుకొనుట వలనబుట్టిన శబ్ధమును; ఉజ్వలత్, కూల, అగ్ర, నటత్, తరంగ, రఫము = మొరయుచుండు, తీరపు, చివరలను, ఆడునట్టి, అలలయొక్క, శబ్ధమును; అంచత్, మధ్యభాగ, బూమిభృత్, కుల, సంపాతిన్, మహా ఊర్మికా, నికర, నిర్ఘోషంబు = ఒప్పుచు, (సరస్సున) మధ్యభూమినుండెడు, పర్వత, సమూహములకు తాకునట్టి, గొప్ప, అలల, గుంపుయొక్క, రొదయు; కూడగా = ఏకముకాగా; దిక్, విదళన వ్యాపార, పారీణమై = దిక్కులను, బ్రద్దలుగొట్టు, పనియందు, దట్టమగు ప్రవేశము కలదయి; ఘోరసరస్సు = భయంకరమైన చెరువు, అలరున్ = ఒప్పుచున్నది.

21. మన్ను = భూమి; మిన్ను = ఆకాశము.

22. పొంగలి = పులగము.

23. జిల్లను = వణకుకలిగించు.

24. తళియల్ = తళిగరూపాంతరమునకిది బహువచనము, తళిగయనగా భోజనపాత్రము. ఇది వైష్ణవసాంప్రదాయానుసారముగా నుపయోగించునప్పుడు దైవమునకు ఆరగింపుగానిడు పిండివంటయను నర్థమగుచున్నది; అనంగ, అరి = మన్మథుని, శత్రువు: ఈశ్వరుడు; ఆతనిశుభాంగి దుర్గ అనంగారి శుభాంగి.

25. కరిముఖుడు = విఘ్నేశ్వరుడు; విశాఖుడు = కుమారస్వామి; చండీశ్వర, భైరవ వీరభద్రులు = వీరు మువ్వురును ఈశ్వరుని పుత్రులే.

27. తరంగ, భుజములు = అలలను, బాగువులు.

28. మారిమసంగినట్లు = మశూచకము విజృంభించినరీతిని.

29. ముమ్మరము = దట్టము; అఱ = నశింపగా.

31. పుణ్యాంగన = ముత్తైదువ.

32. తెగన్, ఆడిన = కఠినముగా సాహసించి, పల్కిన; విస్మయ, శోక, తాపములు = భ్రమ, వ్యసనము, తహతహలు.

36. వగలు = దుఃఖము.

38. లేగ = దూడ, మలంచిన = త్రిప్పిన.

40. శోక, శిఖి = వ్యసన, మనునిప్పు; కాఱియవెట్టగ = యాతనపడజేయగా.

41. తత్ = ఆమెయొక్క; హవ్య, వహుడు = హవిస్సులను, దేవతలకు మోసికొని పోయి యిచ్చువాడు: అగ్ని. 46. మానసమును = మనస్సునందలి సంగతిని.

47. పూన్కి = నిశ్చయము.

48. విదారించిన = చీల్చిన; వడువున = విధమున; మార్గణములు = బాణములు; ధృతి = ధైర్యము.

53. చింత, ఆక్రాంత = చింతచేత, ఆవరింపబడినది.

55. గద్దరికము = దిట్టతనము.

57. కట్టె = బంధించెను.

59. పూలునె = తగునో; వారించితినే = అడ్డుపెట్టితినా?

65. నాదగు = అనదగిన.

68. కన్నుమూసికొనుట = మరణించుట యనుటకు సాధుశబ్దము; తగుతగును = మేలుమేలు, సెబాసు సెబాసు.

69. ప్రసాదబుద్ధి = కలకదేరినబుద్ధి.

72. ఆరాటము = తహతహ.

73. ఇచ్చకములాడను = మొగమాటమినిపలుకను; ఘనతరపు = ఎక్కువయైన దానవు.

74. ఒప్పిదములు = సుగుణములు.

75. అంభోధరములు = నీటినుమోయునవి: మేఘములు; చండ, ఆతప, ఆర్తిని = భీకరమైన, ఎండ, వేదనకు; అనిలముల్ = గాలి; తానము = స్నానము.

76. వియోగము = ఎడబాటు.

77. చిౠతనుండి = చిన్నప్పటినుండి; అలుక = కోపము; ఈరు = ఇయ్యరు.

79. కుములుచుండిన = రాజుచుండిన.

80. చక్కన్ జేయ = చంపుటకు; నెత్తిఱాయి = నెత్తిమీదపడినఱాయి.

82. చీకుముసలి = కండుగాననిముసలి. 83. కూర్తు = కావలసినదానవు.

84. నాటగోలె = నాటినుండి.

91. చెల్లగనియ్యరేని = సాగనీయనిపక్షమున.

94. తమి = ప్రేమచే; మూర్థ, ఆఘ్రాణమున్ చేసి = తల, మూసిచుచి; లక్షించి = చూచి.

95. ఉపలక్షించి = చూచి.

97. రాగంబున = ప్రేమచేత.

99. తలమీది = పైభాగమునందలి; కురిసిన = రాల్చిన; లలిత, సుమ, పరాగమున = ఇంపైన, పుప్పొడులచేత; లతిక = తీగ; లలనా, శిరో, లలామము = స్త్రీలయందు, తల, మానికము: ముసలమ్మ.

100. ఈపద్యమున ముసలమ్మ సందెవేళకు పోల్చబడియున్నది. హారిద్రపు, చీర = పసుపు, చీర; శోక, రస, అధీన = దుఃఖమనెడు, నీటికి, లోనైన; ఔల్గులు = పక్షులు.

102. ధ్యానాధిక్యము = ప్రాథనాతన్మయత్వము.

103. ఆశా = దిక్కు; తోపవ = కాన్పించనే కాన్పించవు; శంకర, జల, ప్రాయ, అంగ = శంకరుడనెడు, జలముతో, సమానమయిన ఇచ్చట ఏకమైన అనవచ్చును, దేహముయొక్క.

104. ఖరకరుడు = సూర్యుడు; అతని ఉదయకాలము చంద్రుని మ్రింగునది; ధాత్రీ, మహాదేవి, తనయ = భూ, మహాదేవి, కూతురు: సీత: స్వర్ణకారకుడు = కంసాలి; అనల = అగ్ని; సంవ్రాతము = సమూహము.