పుట:Neti-Kalapu-Kavitvam.pdf/139

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search
ఈ పుట అచ్చుదిద్దబడలేదు


104

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం నేటికాలపుకవిత్వం

ఈర్ష్యామానమని మానం రెండు విధాలని అభిప్రాయం కొసాఅతంత్రులైన నాయకులబెట్టు ప్రణయయమానం

"ప్రేమపూర్వకవశీకార। ప్రణయ।" అనిధనికుడు ప్రణయాన్ని భంగం చేసేమానం ప్రణయమానం ఇదే ప్రణయకోపం

"త్వామాలిఖ్య ప్రణయకుపితాం" (మేఘ) అని కాళిదాసు

"ప్రేణయ కుపితాం దృష్ట్యా అని వాక్పతిరాజు (దశరూపక వ్యాక్యలో ఉదాహృఏత్రం)

"ప్రణయకుపితయోర్ద్వయో।" (సంస్కృతచ్చాయ)

అని దశరూపక వ్యాఖ్యలొ ఉదాహృతం

ప్రణయమనేది కేవలం స్త్రీ పురుషుల స్నేహమే గాదు. సాధారణస్నేహం స్త్రీ పురుషుల ప్రీతిమాత్రం గాదు. సాధారేణ ప్రీతి అయితే యెక్కువైన ప్రేమను ప్రణయమంటారు. 'ప్రేమనీతం ప్రకర్ధం చేత్ తదా ప్రణ్య ఉచ్యతే" అని అభియుక్తొక్తి ఇది స్త్రీ పురుషుల ప్రేమకు మాత్రం సంబందించిందై గాదని యిదివరకే తెలిప్నాను. కాని యిది తక్కిన ప్రేమలనువలెస్త్రీఎ పురుషులకు సంబందించిన ప్రీతిని సయుతం త్రెలుపుతుంది. గనుక ఆ అర్ధంలో సయితం పీతిప్రభృతి శబ్ధాలనువలె విజ్నులు వాడినారు.

"మునిసుతాప్రణయస్మృతిరోధినా మమచ ముక్తమిదం తమసా మన।" (శా-6)

(శకుంతలా ప్రణయాన్ని ప్రీతిని స్మరించకుండా చేసే తపస్సు నుండి నా మనస్సు విడుదల పొందింది) అని

"మయ్యేవ్ విస్మరణదారులు చిత్తవృత్తో
వృత్తం రహ। ప్రణయమప్రతి పద్యమానే" (శా-5.)

రహస్యంగా జరిగిన ప్రణయాన్ని (స్నేహాన్ని) తెలుకోలేని విస్మేరణదారుణచిత్తవృత్తుడనైన నాయందే)