పుట:Neti-Kalapu-Kavitvam.pdf/119

వికీసోర్స్ నుండి
Jump to navigation Jump to search
ఈ పుట అచ్చుదిద్దబడలేదు


84

వాజ్మయ పరిశిష్టభాష్యం - నేటికాలపుకవిత్వం

లీలామాత్రంగా గోచరిస్తూ పిపాసువ్చుల చిత్తవృత్తికిప్రత్యక్షవాక్కుల చేత గృహీతమైనప్పుడు మేయమై మితమై సౌందర్యతృష్ణను కుంఠితం చేస్తున్నది కనుకనే 'పరింత్స్వరూపా:' అని యిట్లాటి కావ్యబందాలను గురించి ఆనందవర్ధనుడన్నాడు. ఇట్లాభావాన్ని మితం జేసి భవ విభిత్వాన్నితగ్గించేది ఉత్తమంత్వంనుండి తప్పక పతితమవుతున్నది. కనుకనే యిట్లాటిదాన్ని మధ్యరికంలో చేర్చారు.

"వ్యంద్యస్య అప్రాధాన్యే మధ్యమం గుణిభూతవ్యంగ్యమితి గీయతే"

(ప్రతాప)

   (వ్యంగ్యార్ధం అప్రధానమైనప్పుడు ఆకావ్యం గుణీభూత వ్యంగమవుతున్నది. అది మధ్యమకావ్యం) అని విధ్యానాధు డంటున్నాదు. భవభూతి.

"రే హ్స్త దక్షిణ మృతస్య శిసోర్ద్విజస్య
జీవాతనే నిసృల శూద్రమునౌ కృపాణం
రామస్య గాత్రమసి నిర్భరగర్భభిన్న
సీతావివాసనబో। కరుణా కుతస్తే" (ఉత్తర)

అని చెప్పినది గుణీభూతస్యంగృమే అయివున్నది.

   రాముడిగాత్రమగు నీకు కరుణయెక్కడిది అంటే రాముడు నిష్యరెత్నం సీతావివాసనపటుత్వం ధర్మం కొరకు అవ్చలంబించే కాఠిన్యం ఈతీరున శ్రోతృపరిణటి ననుసరించి ఒక భావపరంపర గోచరిస్తుంది. కాని "నిర్భగర్భభిన్న సీతనివాసనవనభో।" అని ఆభావా సాక్షాత్తుగా విప్పిచెప్పి మితంమెయంజేశాడు.
    అయితే ఆనాటలయినా మితంగా సహృదయులకు ఆస్వాధ్యం చెప్పబట్టి మనోజ్ఞత్యాన్ని సంపూర్ణంగా కోల్పోలేదు గనుక యివికూడా రెండవరకంగా ఆనందజ్నకమయ్యే వున్నవి అందుకే

"రమణీయాస్సనో వివేకినాం సుంఆవహా।" (ధ్వన్యా)