తుమ్మెదలు గుండ్రముగ నుండుఁ గాన వినపుగుండ్లుగాఁ జెప్పఁబడెనని తెలియునది.
తా. కాల మను వైద్యుఁడు కాముకుల కెడతెగక కామోద్రేకము నిల్చియుండుటకై పాదరసమును మూలికలతోఁ గలిపి గడ్డకట్టునట్లు చేసి మ్రింగుటకై క్షీరపాత్రమున నుంపఁబడిన ఘుటికాసిద్దులు సాధించిన యౌషధమో యనునట్లు వెన్నెల నిండారి యున్న బ్రహ్మాండమునఁ జంద్రుఁడు చెలఁగుచుండెను.
అలం. ఉత్ప్రేక్షా రూపకములు.
| తే. | రాజు తేజస్వియై గ్రహరాజుమీఁద | 26 |
టీ. రాజు = చంద్రుఁ డనురాజు, తేజస్వియై = ప్రభగలవాఁడై, గ్రహరాజుమీఁదన్ = సూర్యుఁ డనువేఱొకరాజుపై, అలిగి = కోపించి, దాడిగన్ = దండయాత్రగా, వెంటాడన్ = వెంబడింపఁగా, అతడు = ఆసూర్యుఁ డనురాజు, బెగడుపడి = భయపడి, పాఱుచోన్ = పర్వెత్తునపుడు, చెఱన్ = చెఱసాలకు, తగిలినట్టి = చిక్కినట్టి, ఛాయ = (అతనిభార్యయగు) ఛాయాదేవి, ఇది = ఈకానఁబడునది, అనన్ = అనునట్లు, నీలలాంఛనము = చంద్రునిలోని (నల్లనిగుర్తు) కళంకము, మెఱసెన్ = ప్రకాశించెను.
కళంకము లాంఛనము సమార్థకము లనుటకు శ్లో. "కళంకాంకౌ లాంఛనం చ” అమరము. విరోధి బలవంతుఁడై వెనుదగిలినపుడు ప్రాణభయముచేఁ బిఱికిరాజులు సర్వస్వము వదలి పాఱిపోవుదురు. అపుడు రాజపత్నుల బంధించుటగాఁ గళంక ముత్ప్రేక్షింపబఁడెను.
తా. చంద్రుఁ డనురాజు ప్రతాపశాలియైఁ సూర్యుఁ డనుపగరాజుపై దాడి వెడలి వెంబడింపగా నాతఁడు భయపడి పాఱిపోవుచోఁ జెఱకుఁ జిక్కిన యాతనిభార్య ఛాయాదేవి యనునట్లు చంద్రునిలోని కళంక మొప్పారెను.
అలం. ఉత్ప్రేక్షాలంకారము.
