ఆగ్రాసన మలంకరించినఁ జాలుననియు మీకుఁదోఁచినది చెప్పుఁడనియు వారు చెప్పుటచే దాక్షిణ్యవశమున నీయకొంటిని. మీరందఱు నీవిషయమున వ్యవహరించుసనుభవజ్ఞానముగలవారలు. ఇట్టిమీకు నేనేమి నూతనముగఁజెప్పఁగలను? కావున నాయుపన్యాసమునఁ గ్రోత్త విషయములు లేవేని క్షమింతురుగాక.
గ్రంథాలయమునకుఁ బ్రాచీన నామము
మనదేశమున గ్రంథాలయ స్థాపనమునకుఁ బాశ్చాత్య సాంగత్యము కారణమనియుఁ దత్పూర్వ మీదేశమున నిట్టిపిలేవుగను నే దానికి నాంగ్లభాషయందు లైబ్రరీ వలె సంస్కృతిభాషయందు సేక పదము లేదనియు గొందఱు నాతోఁ జెప్పిరి. ఈయభిప్రాయ మవిమర్శమూలకమని తోఁచుచున్నది.
లైబ్రరి (Library) అను పదము లాటి౯ భాష యందలి లైబర్ (Liber) అను పదమువలనఁ గలిగినది. లైబర్ అనఁగా పుస్తకము. ఈ లైబర్ అను పదమునుండి (Librarium a book case) లైబ్రేరియమ్ అనుపదముపుట్టెను. దీనికి పుస్తకములుంచెడి పెట్టెయనియర్థము. అట్టులే లైబ్రేరియ యనఁగాఁబుస్తకము లమ్మెడియంగడి. (Library) లైబ్రెరీ యనుదానికి “ A collection of books belonging to a private person or to a public institution; an apartment or suite of apartments or whole building appropriated to the keeping of a collection of books") అను నగ్ధములాంగ్లనిఘంటువులందుఁ గానవచ్చుచున్నవి.
లైబ్రరియను దానికి సరియైన పర్యాయపదము సంస్కృతమునఁ గోళము, కోశశబ్దముతోలుతఁ బుస్తకమున కన్వయించు చుండెను. “శాంతరేత్వయం పాఠ” యనియు “వైదేశికేషుకోశేషుపాఠభేదాన్ని రీక్ష్యతా౯” అనియు వ్యాఖ్యానంబులఁ గానవచ్చెడి. ఆవల నీకోళళబ్ద మే పుస్తకసమూహమందు వతి౯౦పసాగెను. “గృహేదే.హేపుస్తకాఘే పేశ్యామసిపిధానకే" అని నానార్ధ రత్నమాలయందున్నది. కోశశబ్దము పదార్ధములుందఁబడు స్థలమునందును వన్వయించును గావునఁ గోళమనఁ గాఁఱుస్తక సమూహము౦చబడు స్థలమునందు నవ్వయంపవచ్చును. కావున లైబ్రరీ యనుదానికిఁ గోళమనునది పర్యాయపదముగ గ్రహింపవచ్చును. “కోవానాచార్య” యను ప్రమాణమునుబట్టి లైబ్రేరియన్ అనుదానికిఁగోళ వంతుఁడనునది పర్యాయముగఁగొనవచ్చును. నూతన శబ్ద సృష్టితోఁ బనిలేదనియు నిట్టియుగారములు మనదేశమున ననాదిగనున్నవనియు వానికిఁబేరునుగలదనియుఁ దెలుపుటే యిందు నాముఖ్యోద్దేశము. అట్టిశబ్దము నునికితెలియక గ్రంథాలయశబ్దము సృష్టింపఁబడెనని నేను జెప్పనుగాని యిప్పటివారికి సుబోధముగ నుండుటకై కల్పింపఁబడినదనుట సమంజసమని తలఁచెదను.
కోశోత్పత్తినిదానము
ఇంకాఁగోళములు పుట్టఁగారణము విచారి౦తము. కోళము పుస్తకసమూహము. పుస్తకము వాక్య సమూహము. వాక్యము పదసమూహము. పదమక్షరసమూహము. ఇదివిలోమక్రమము. ఇది విలోమక్రమము. ఇంకాననులోమముగఁ జూచినఁ దొలుత నక్షరము పుట్టెను. ఆవలఁబదము. ఆపిమ్మట వాక్యము. తదనంతరము పుస్తకము.
పాశ్చాత్యులక్షరములు కొండగుర్తులవంటి సంకేతములు (Conventional signs) అనుచున్నారు. వారివర్ణముల విషయమున నది సత్యమేకాని మనయఅక్షరముల విషయమైయట్లు చెప్పువాఁడు తెలిసినవాఁడు కాఁడన వచ్చును.
ఆర్యులమతిమున నక్షరమతురమే శబ్దము బ్రహ్మమని మనవారు సాధించిరి. "ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ” యనికలదుకదా. ప్రణవము పరబ్రహ్మవాచకము. “తస్య వాచకః ప్రణవ” యని పతంజలియోగశాస్త్రమున వచించెను. వాక్యవాచకముల భేదమని మనవారునిర్దేశించిరి. ఊర్ధ్వముఖముగ వచ్చు ధ్వనులకన్నిటికిఁ గంఠము మొదటిజన్మస్థానము, అందుఁబుట్టుధ్వనులలో వచ్చులు తొలుతఁబుట్టినవి. "ఆకుహవిసర్జనీ యానాంకంఠ" యన్నట్టులు కంఠమునఁ దొలుతఁబుట్టిన యచ్చు ఆకారము. శిశువులు అమ్మ అత్తలోనగు నకారాదిపదములు తొలుతఁ నుచ్చరింపసాద్యపడుటచేతనే ఆకారము ప్రధమాక్షరమని మనము గ్రహింపవచ్చును. ఆకారము నారాయణ ప్రధమాభిధాన మనుటకిదే కారణమైయుండవచ్చును. ఆది దేవున కాద్యక్షరమన్వయించుట సముచితము కదా.
ఆయాయక్షరము నుచ్చరించినపుడు నోటినరములు
