తెలుగు నేలపై శాసన పరిశోధన గురించి శాస్త్రిగారి పరిశీలన
'ఎఫిగ్రఫీకల్ రిసర్చ్ ఇన్ ఆంధ్రప్రదేశ్ 1965-1978' అన్న ఆంగ్లవ్యాసంలో, రాష్ట్ర పురావస్తుశాఖలో 1964లో శాసన విభాగమేర్పడిన నాటి నుంచి, 4000లకు పైగా శాసనాల సేకరణ, వాటిలో 50 వరకూ గల రాగిరేకు శాసనాల పరిష్కరణ జరిగిందని, తద్వారా తెలుగువారి చరిత్రలో సంబంధించిన ముఖ్యమైన విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చాయని శాస్త్రిగారు వివరించారు.
గుంటుపల్లి స్థంభ శాసనంలో కలింగ ఖారవెలుని ప్రస్తావన (తరువాత ఇతడు కాదు, అతడు సదవంశీకుడని తేల్చారు), అక్కడే దొరికిన సాలంకాయన రాజు విజయనందివర్మ శాసనం వల్ల, అక్కడి బౌద్ధారామానికి అతని దానము, కేసానపల్లిలో దొరికిన ఇక్ష్వాకురాజు మొదటి ఛాంతమూలుని శాసనం వల్ల ఆ రాజు ఉనికి, రెండో విక్రమేంద్రవర్మ తుమ్మలగూడెం రాగిరేకు శాసనం వల్ల తొలిసారిగా, శాసనాల్లో శక సం॥న్ని పేర్కొన్న విషయాన్ని, అక్కడ పరమ భట్టారికాదేవి బౌద్ధమహావిహారముందన్న సంగతిని తెలియజేస్తుందని చెప్పారు.
తెలంగాణాలోని కోటిలింగాల వద్ద దొరికిన నాణేలపై క్రీ.పూ. 2-1 శతాబ్దాల నాటి స్థానిక పాలకులైన గోబద, సమగోప నరనల పేర్లుండటం వల్ల, శాతవాహనుల కంటే ముందు తెలుగు నేలను పాలించిన రాజులున్నారనీ, ఇది తెలుగువారి చరిత్ర పునర్నిర్మాణానికి చక్కటి ఆధారమైందన్నారు. అలాగే, కడప జిల్లా, కమలాపురం తాలూకా, పెదచప్పలిలో దొరికిన రేనాటి శ్రీకంఠచోళుని రాగిరేకు శాసనం వల్ల రేనాటిచోళ చరిత్రలో కొత్త విషయం తెలిసిందన్నారు.
కరీంనగర్ జిల్లా కుర్క్యాలలోని వేములవాడ చాళుక్య రాజైన రెండో అరికేసరి కాలానికి చెందిన జినవల్లభుని త్రిభాషా శాసనంలో కన్నడకవి పంపని పూర్వీకులు ఆంధ్రలోని ప్రకాశం జిల్లాకు చెందినవారని తొలిసారిగ తెలిసిందన్నారు. ముదిగొండ చోళ కుసుమాదిత్యుని చరిత్రకు సంబంధించిన మరిన్ని విషయాలు తెలిశాయన్నారు.
కరీంనగర్ జిల్లాలో దొరికిన కాకతీయ మొదటి బేత, మొదటి ప్రోల, రెండో బేత, రెండో ప్రోలరాజుల ఐదు శాసనాల వల్ల కాకతీయవంశ చరిత్రను పునర్నిర్మించటానికి వీలైందన్నారు.
కాకతీయ రుద్రదేవుని హనుమకొండ శాసనం వల్ల, కాకతీయులు కళ్యాణిచాళుక్యుల నెదిరించి, స్వతంత్రులైనారన్న దానిలో నిజం లేదని శాస్త్రిగారు పేర్కొన్నారు.
శాస్త్రిగారే కనుగొని పరిష్కరించిన మైలాంబ బయ్యారం శాసనం వల్ల కాకతీయ వంశావళిని పునర్నిర్మించిన ఘనతను కూడా ఆయన దక్కించుకున్నారు. ఈ శాసనం కాకతీయ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి. కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుని క్రీ.శ.1281 నాటి ఖండవల్లి శాసనం వల్ల రాజగజకేసరి అన్న బిరుదు అంతకు ముందు నాణేలపై ఉండేదని, ఆ బిరుదు గణపతిదేవ, రుద్రమదేవిలకు మాత్రమే ఉండేదన్న విషయానికి, సవరణగా, ప్రతాపరుద్రునికి కూడా ఈ బిరుదుండేదని శాస్త్రిగారే తొలిసారిగా చెప్పారు.
నల్లగొండ జిల్లా, ఇంక్రియాల్‌లోని క్రీ.శ.1295 నాటి శాసనంలో ప్రతాపరుద్రుడి అధికారులు, వ్యవసాయదారులపై పన్ను వేసే ముందు, రైతుల దగ్గర కెళ్లి, చేతులు జోడించి,
14
