భారత. అతివినయాన్విత = అత్యంతవినయముతోఁ గూడిన, కుంతియు, ధృతి = ధైర్యమునకు, మహి = స్థానమైన - మాద్రియును, క. 'వనితా యనుచో వనితయు, జననీ యని పలుకుచోట జననియును వధూ, యనుచో వధువును దెనుఁగునఁ, జనునాయీయూలు దుదలఁ జను పలుకులకు' నని కుంతియు మాద్రియు నన్నందుకుఁ గావ్యాలంకారచూడామణియందు లక్షణము. నగుచు = నవ్వుచును, అతిప్రీతి = అత్యంతసంతోషరసముచేత, తరంగిత = పరంపరలు గలదైన, తదస్య సంజాతం తారకాదిభ్య ఇతచ్చని యితత్ప్రత్యయాంతము. మతులై = బుద్ధిగలవారై, తనుఁ గొలువఁగ, చతుర = సమర్థులైన, మృగయులు = వేఁటకాండ్రును, “మృగయుర్లుబ్ధ కశ్చ స” అని అ. ఏగుదేరఁగా, వనికిన్ = వనమునకు, చనియెను.
రామ. అతివినయాన్వితులైన, కుంతియు = ఈటెలు గలవారు గలవాఁడు “ప్రాసస్తు కుంత” అని అ. "కుంతా ఏషాంసంతీతి కుంతినః" అనెడు మతుబంతశబ్దముమీఁద బహువ్రీహి. ఈదిక్కునఁ గప్రత్యయరహితముగాఁ జెప్పినందుకు భారవి ప్రయోగము. “పృథుకదంబకదంబకరాజితం ప్రథితమాలతమాలవనాకులం, లఘుతుషారతుషారజలచ్యుతం ధృతిసదానసదాననదంతినమ్” అని ధృతిమహిమకు. అద్రియున్ = పర్వతమైనవాఁడు. అర్థాంతరము. ధృతిమన్ = ధైర్యలక్ష్మిచేత, హిమాద్రియున్ = హిమవత్పర్వతమువంటివాఁడును అగుచు, కొలువఁగ = కొలిచెడునిమిత్తమై, మృగయులు, ఏగుదేరన్ = రాఁగా, చనియెను.
| వ. | ఇట్లు సని చని వివిధమృగంబుల వేఁటాడుచుం దిరిగితిరిగి. | 17 |
భారత. రామ. రెంటికి సరి సులభము.
| క. | నెలకొనియె వేఁటతమి న, బ్బలియుఁడు శిశిరనగరుచిరపరిసరమహిమన్ | 18 |
రామ. అబ్బలియుఁడు = దశరథుఁడు, శిశిరనగ = శీతలవృక్షములచేత, “శైలవృక్షౌ నగావ గౌ" అని అ. రుచిర = మనోహరములయిన, పరిసర = ప్రాంతభూములయొక్క, "పర్యంతభూః పరిసరః” అని అ. మహిమం గల = మహిమను గలిగినట్టి, అరసున్న యున్నచో నెఱసున్న వచ్చినందుకు లక్షణము. క. 'కుఱుచలతుదహల్లులకుం, బిరుద న్నెలకొన్న యట్టిబిందువు లెల్లన్, నెఱయఁగ నూదుచుఁ దేలుచు, నొఱపై యిరుఁదెఱఁగు సెల్లుచుండుం గృతులన్.' అని యాంధ్రభాషాభూషణము. తమస = తమసానదియొక్క, తెనుఁగుషష్ఠి, తీర = గట్టులయందుఁ గల, సికతా = ఇసుకదిబ్బలయొక్క, "సికతావాలు కాయాం చ సైకతేష్వామయాంతరే” అని వి. విలసనములు = ఒప్పిదములు, ల్యుదంతము, డెందమునకున్ = మనస్సునకు - దేశీయపదము, విం దొనరింపన్ = వేఁటతమియందు, నెలకొనియెన్ = స్థిరుఁ డయ్యెను.
