| | పదునాల్గుజాతులం ద్రిదశకాంతల మీఱు | |
| తే. | నఖిలదిగ్దేశభూపసమర్చితంబు | 12 |
భారత. రామ. రెండర్థములకు సమము. గంభీరవేదు లనెడుగజవిశేషములయొక్క లక్షణములచేత, లక్షితంబులై, కనుపట్టినవై. “త్వగ్భేదాచ్ఛోణితస్రావాన్మాంసస్య దళనా దపి, ఆత్మానం యోపజానాతి తస్యగంభీరవేదితా" యను మృగచర్మీయమందును, "చిరకాలేన యోవేత్తి శిక్షాం పరిచితామపి, గంభీరవేదిర్విజ్ఞేయస్సగజో గజవేదిభిః” అని రాజపుత్త్రీయమునందునుఁ జెప్పఁబడి యున్నది. తనరారు = ఒప్పుచున్న, భద్రదంతావళములు = పట్టపుటేనుఁగులును, ఆరట్టసింధుగాంధారాదిభవములై కొఱలు = చెలఁగుచున్న, ఈ దేశములయశ్వము లుత్తమములు గనుక, శ్రీవృక్షకీఘోటకములు, “వక్షోభవావర్తచతుష్టయంచ కంఠేభవేద్యస్య చరోచమానః, శ్రీవృక్షకీనామహయస్స భర్తుః పుత్త్రపౌత్త్రాభి వృద్ధయే స్యా" త్తని హయలీలావతి. "శ్రీవృక్షకీ వక్షసి చేద్రోమావర్తో ముఖేసి చ” అని వైజయంతీనిఘంటువు. పదునాల్గుజాతులన్ = బ్రహ్మ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర, వ్యావహారిక, గోరక్షక, శిల్పక, పంచాహణ, కుంభకార, తంతువాయ, క్షౌరక, రజక, వస్త్రచ్ఛేదక, చర్మకర, తిలఘాత, లుబ్ధక, చండాల, మాతంగు లనెడు పదునెనిమిదిజాతులందు, బ్రాహ్మణజాతియు నరబాహ్యులయిన లుబ్ధకచండాలమాతంగజాతులును వినా కడమ పదునాలుగుజాతులయందును, త్రిదివకాంతల మీఱుచున్న పద్మినీజాతి సౌభాగ్యవతులును, పద్మినీజాతిలక్షణము రతిరహస్యమందు, "కమలముకుళమృద్వీ ఫుల్లరాజీవగంధీ సురతపయపి యస్యాస్సౌరభం దివ్యమంగే, చకితమృగదృగాభే ప్రాంతరక్తేచ నేత్రే స్తనయుగళమనర్ఘశ్రీఫలశ్రీవిడంబి, తిలకుసుమసమానాం బిభ్రతీ నాసికాం చ ద్విజగురుసురపూజాశ్రద్ధధానా సదైవ, కువలయదళకాంతిః కాపి చాంపేయకాంతిర్వికచకమలకోశాకారకామాతపత్రా, వ్రజతి మృదుసలీలం రాజహంసీవ తన్వీ త్రివళిలలితమధ్యా హంసవాణీ సువేషా, మృదుశుచిలఘు భుఙ్క్తే మానినీ గాఢలజ్జా ధవళకుసుమవాసో వల్లభా పద్మినీస్స్యా" త్తని చెప్పి యున్నది. చందనాదిసువస్తుసంపదలును, అరణంబుగతిన్ = హరణము నిచ్చినట్లు, తోన = వెంటనే - కడమ సులభము.
