Jump to content

పుట:రాఘవపాండవీయము (పింగళి సూరన).pdf/114

వికీసోర్స్ నుండి
ఈ పుట అచ్చుదిద్దబడ్డది

లయిన, పురః = ముందటికి, హిత = శ్రేయస్కరములైన, ముఖ = సంచారములు గల, “ముఖం నిస్సరణేవక్త్రే ప్రారంభోదయయోరపి” అని వి. వి = పక్షులచేత, “వినిర్విఘ్నే చతు పక్షిణి" అని వైజయంతి. ఆకౢప్త = మిక్కిలిఁ జేయబడ్డ, సన్మానులై = బహుమానము గలవారై "మానశ్చిత్త సమున్నతిః” అని అ. మంచిశకునము లవుచునుండఁగా ననుట, చేరిరి. తచ్ఛబ్దము ప్రసిద్ధవాచక మైనందుకు, “అనుభవతి శచీత్థం సా ఘృతాచీముఖాభిః” అని నైషధమందు.

ఆ.

అందుఁ దన్నృపాలుఁ డాత్మజ కిది యుంకు
వంచు నెక్కిడనియమించినట్టి
కార్ముకోత్తమమును ఘనమైనమూర్తిల
క్ష్యంబు సూచి రానృపాత్మభవులు.

54

భారత. అందున్ = పట్టణమందు, ఘనమైన, మైనమూర్తి = మీనసంబంధ మైనయాకృతిగల, లక్ష్యంబు = గుఱిని - మత్స్యయంత్రము ననుట, కడమ సులభము.

రామ. ఘనమైన, మూర్తి = కాఠిన్యముచేత, “మూర్తిః = కాఠిన్యకాయయోః" అని అ. లక్ష్యంబు = చూడఁదగినదాని, వింటికి విశేషణము, చూచిరి.

వ.

అటమున్న సకలదిగ్దేశాగతులైన రాజకుమారులు నిజశక్తితారతమ్యం
బునం జేసి దర్శనస్పర్శనచాలనోచ్చాలనాదివ్యాపారపారాహం
కారు లగుచు శిథిలప్రయత్ను లయి తొలంగిపోవం జేవ మిగులు
నమ్మహాకోదండంబు గనుంగొనునప్పుడు వారలందు.

55

రామ. వ్యాపారములు పారముగాఁ గలయహంకారము గలవారై, వారలందున్ = రామలక్ష్మణులందు. భారతార్థమునకును నీలాగుననే.

చ.

అనుపమదివ్యవిక్రమసమగ్రుఁడు రామవిభుండు జిష్ణుఁ డా
యనితరభేద్యరౌద్రధను వశ్రమభంగిగ వంచి బాహులీ
ల నెరసె నభ్రగానిమిషలక్షహృదంబకవృత్తి నుర్వరా
జనహృదయాక్షివర్తనముఁ జాలఁగ నద్భుతవార్ధి ముంచుచున్.

56

రామ. జిష్ణుఁడు = జయశీలుఁడు, రామవిభుండు, రౌద్ర = రుద్రసంబంధమైన, ధనువును, ఉకారాంతము. “సోయం ధనురజనివక్రః" అని నైషధమందుఁ బ్రయోగము. అశ్రమ = అనాయాసముననే, భంగిగన్ = భంగము గలదానిఁగా, వంచి = విఱిచి యనుట, అభ్రగ = గగనచరులైన, అనిమిష = దేవతలయొక్క, లక్ష = లక్షసంఖ్యలయొక్క, హృదంబకవృత్తిన్ = హృదయముయొక్కయుఁ గన్నులయొక్కయు వ్యాపారమును, అద్భుతవార్ధిని ముంచుచును బాహులీలల నెరపెను.