Jump to content

పుట:రాఘవపాండవీయము (పింగళి సూరన).pdf/10

వికీసోర్స్ నుండి
ఈ పుట అచ్చుదిద్దబడ్డది

కవి తాను గల్పించిననియమములలో నొక్కటొక్కటి గాక రెండుమూఁడుభేదకల్పనలనుం జేర్చియుఁ బలుచోట్లఁ గథాసంఘటనంబుఁ గావించియున్నాఁడు: వానికిం గొన్ని యుదాహరణములఁ జూపుచున్నాఁడను.

ఆ.

"వెలయు నఖిలభువనములలో నవారణ, నగరిపురమతల్లినాఁ దనర్చి
రాజ్యలక్ష్మి మిగులఁ బ్రబల
బల నయోధ్యనా, రాజవినుతిఁ గనినరాజధాని.”

ఆ-1. ప-1.

ఇందుఁ బూర్వార్ధమందు రామాయణార్థమున 'అవారణ + నగరిపు + రమ + తల్లినాన్' అనియు, భారతార్థమున 'వారణనగరి + పురముతల్లినాన్' అనియు నన్వయించుచో సంస్కృతాంధ్రభాషాశబ్దశ్లేషయు, నుత్తరార్ధమునందు రామాయణార్థమున 'రాజ్యలక్ష్మి + మిగులన్ ప్రబలన్ +అయోధ్యనాన్' అనియు, భారతార్థమున 'రాజ్యలక్ష్మి + అయోధ్యనాన్ + మిగులన్ + ప్రబలన్' అనియు నన్వయించుచో శబ్దాన్వయభేదసంగతియుఁ గూర్చుటంజేసి రెంటికిఁ గూడిక చెప్పఁబడియె.

సీ.

"పుడమిఱేఁ డీరీతిఁ గడఁగి డెందము మృగ, వ్యాపారఖేలన మభిలషింపఁ
గానలోఁ దారుమృగంబులకైవడిఁ, గైకొని యసమాస్త్రకర్మకలనఁ
దనరుచొక్కపురాణమునిదంపతులు దమ, కంబులు దేర నెయ్యంబు మీఱ
ననిచినతత్ప్రియతనయుం డవారిత, కారుణ్యుఁడై పూని కలశమంబు


తే.

మగ్నముగఁ జేయుచప్పుడు భుగ్నహృదయుఁ, డగుచు వినిశితశరవిశేషాభిహతిని
ద్రెళ్ల నేసె నాఘనులసద్దృష్టినియతి, బ్రుంగఁ గేవలసారంగబుద్ధిఁ జేసి."

ఆ-1. ప-20.

ఇందు మృగవ్యాపారఖేలన మనునెడ రామాయణార్థమున 'మృగవ్య + అపారఖేలన' మనియు, భారతార్థమున 'మృగ + వ్యాపార + ఖేలన' మనియు, సంస్కృతసభంగశబ్దశ్లేషయుఁ, దనరుచొక్కపురాణమునిదంపతు లనునెడ రామాయణార్థమున 'తనరుచు + ఒక్క + పురాణమునిదంపతు' లనియు, భారతార్థమున 'తనరు + చొక్కపు + రాణన్ + మునిదంపతు' లనియుఁ, దమకంబులు దేర ననునెడ రామాయణార్థమున 'తమకు + అంబులు + తేర' ననియు, భారతార్థమున 'తమకంబులు + తేర' ననియుఁ, బూనికలశమంబుమగ్నముగఁ జేయుచప్పు డనునెడ రామాయణార్థమున 'పూని + కలశము + అంబుమగ్నముగన్ + చేయు + చప్పు' డనియు, భారతార్థ