ఆముఖము
సంస్కృత వ్యాకరణమువలె సమగ్రము నిర్దుష్టము సులభము నగు వ్యాకరణము వేఱొకభాషకు లేదు, దానిలోని సంగ్రహవైశద్యములు అనితరసాధారణము. అట్టి మహోత్కృష్టమయిన వ్యాకరణమునకు బీజావాపమును జేసిన మహాముని పాణిని తన కాలమునకున్న వైదిక లౌకిక భాషలలోని పదముల ననుశాసించుచు, సంగ్రహముగ సూత్రప్రాయమయిన వ్యాకరణమును రచించెను. ఆ సూత్రములు ఎనిమిది అధ్యాయములుగ నుండుటచే దానిని "అష్టాధ్యాయి” అని వ్యవహరించుచున్నారు. అందు మొదట పరమేశ్వరునుండి లభించినవిగా నిబంధించిన 14 మాత్రములలో నిబద్ధ మైనది ఆక్షరసమామ్నాయము. దానిచే సాధించిన ప్రత్యాహారముల సంగ్రహశక్తిని గాంచినవారు ముగ్ధులై యాతని యలౌకికశక్తికి జోహారు లర్పించుచుందురు. మన యాంధ్రభాషకు “అచ్చు" “హల్లు" అను పదము లా మహామహిముని ప్రత్యాహారనిర్మాణదక్షతచే సిద్ధించిన ప్రసాదములే. ఇట్లు 'సూత్రములు 'గ పాణిని వ్యాకరణమును నిర్మించిన తరువాత కొంతకాలమునకు “కాత్యాయనుఁడు” అను మఱియొక యాచార్యుఁడు పాణిని సూత్రములపై 'వార్తికములు' రచించెను.
మఱికొంత కాలమయిన పిదప 'పతంజలి' యను శేషాంశసంభూతుఁడగు నాచార్యుఁడు పాణిని విరచితమగు 'ఆష్టాధ్యాయి'కి వివరణముమ 'మహాభాష్య' మను పేర రచించెను. ఈ మువ్వురు ఆచార్యులు 'మునిత్రయము' అను పేర వ్యవహరింపఁబడుదురు. వీరు సంస్కృత వ్యాకరణ ప్రపంచమున త్రిమూర్తులు.
పాతంజలమగు మహాభాష్యమున ముందు ఉపోద్ఘాతమున, వ్యాకరణ మన నేమి? దాని ప్రయోజన మేమి? దాని నెట్లు రచింపవలెను? మొదలగు ప్రశ్నములకు సమాధానములు వివరింపబడినవి. దానిని 'పస్పశాహ్నికము' అందురు. దాని నాంధ్రమున వ్రాయుట కుపక్రమించుట సాహసమే యని తెలిసియు సాధారణముగా నన్ని వ్యాకరణములకు సుపయోగించు విషయము గావున, ఆమాదితమైన నందఱకును సేవచేసి నట్లగునని తెనిఁగించితిని. అనువాదము చేసి ప్రదీపోద్యోతములలోని విషయములను నా యోపినంతవఱకు వివరణమున నొసంగితిని. నాయీ సాహసమును మన్నించి పండితులు దోషములను సరిచేసికొని యానందింతురుగాక యని యభ్యర్థించుచున్నాను.
ఇట్లు,
అనువాదకుఁడు.
