పాతజ్ఞుల మహాభాష్యము గ్రహింపఁబడు పదరూపము లేదా వాక్యరూపము నగు శబ్దమే స్ఫోట యనఁబడును. అదియే నిశ్యము సత్యము వాపు శబ్దము. మ" ముచ్చరిం చుచున్న వినుచున్న శబ్దములు దానిని వ్యక్తము చేయునవియే కాని సత్యములుకావు. స్ఫోటం యనఁగా అర్థమును స్ఫుటముచేయునది. ఈ 'స్ఫోట' శబ్దము వాక్యరూపమునసే యుండు ననునది పరమసిద్ధాంతము. కాని పదరూపమున నర్ణరూపమునుగూడ నుండవచ్చునని కొందఱి. మతము. ఇది సిద్ధాంతమైళను అట్లు సక్యమును శబ్దమును మనము ఉచ్చ రించుటయు వినుటయు పొసగదు. కనుక దానికి అనుశాసన మెట్లు: చేయ వీలగును, కావున సత్యనుసుశ్వము స్ఫోటయే యైనను ఆస్ఫోటను వ్య క్తముచేయనదియ: మనచే నుచ్చరింపబడి వినఁబడుచుండునదియు నగు శబ్దమునే ఇచట, అనగా నీ లోకవ్యవహారమునను, శాస్త్రమునను గ్రహింపవలెను. అయలకే భాష్యకారుఁ డింతవఱకు సిద్ధాంతమును జెప్పి లోకమునను, శాస్త్రమునను దేనిని శబ్దముగా గ్రహింపవలెనో ! యిఁకమీ.దఁ జెప్పుచున్నాఁడు. అథవా.ప్రతీకపదార్థకో లోకే ధ్వనిః శబ్ద ఇత్యుచ్యతే | తధ్యథా 1 శబ్దం కురు, మా శబ్దం కార్తీః, శబ్దకార్యయు మాణవకః, ఇతి ధ్వనిం కుర్వ న్నేవ ముచ్యతే | తస్మాద్ ధ్వనిః శబ్దః. - లోకమున వర్ణ ప్రతీతిని గలిగించుధ్వని శబ్దముగా వ్యవహరింపఁ బడుచున్నది. లోకములో మాటలాక్షుచు ధృనిచేయుచున్నపుడు - "శబ్దము చేయము, శబ్దము చేయుము, ఈ మాణవకులకు శబ్దముఁ జేయునాఁడు” అను వ్యవహారము కలదు. 'ధ్వని' అను నర్థమున 'శబ్దము' అను మాటను నాళ్లుచున్నాము. కావున శబ్దము అనగా ధ్వని యని యెఱుంగవ లెను.
