Jump to content

పుట:కావ్యాలంకారచూడామణి (విన్నకోట పెద్దన).pdf/132

వికీసోర్స్ నుండి
ఈ పుట అచ్చుదిద్దబడ్డది

సమాసప్రకరణము

క.⁠

మొదలిపదాంతవిభక్తిని, వదలుచుఁ దుదిపదము మొదలివర్ణముతోడం
గదిసిన నదికినశబ్దముఁ, జదువులను సమాస మనఁగఁ జను నండ్రు బుధుల్.

⁠ 121


వ.⁠

అది తత్పురుషంబును, గర్మధారయంబును, బహువ్రీహియు నన మూఁడుతెఱంగులం
బ్రవర్తిల్లు, నంధ్రభాషాప్రయోగంబుల నందుఁ దత్పురుషంబులకు నొక్కతెఱం
గెఱింగింతు.

⁠ 122


క.⁠

రాచిలుకలు విరజాజులు, రాచకొడుకు లంపగములు రాయంచలు నా
రాచినయట్టిసమాసము, లేచుం దత్పురుష మన ననేకం బగుచున్.

⁠ 123


క.⁠

నెలిదమ్మి కమ్మఁదూపులు, వలకే లెడకాలు నీలవర్ణము నవసా
లులరుచులచే సమాసము, లలవడియెం గర్మధారయములు దెనుఁగునన్.

⁠ 124


గీ.⁠

పూవుఁబోఁడి తలిరుఁబోఁడి పూవిల్తుండు, వాలుఁగంటి నాతనాఁడి మించు
మొలక మచ్ఛెకంటి ముక్కంటి యన బహు, వ్రీహి పెక్కువిధుల విస్తరిల్లు.

⁠ 125


వ.⁠

మఱియు వీనికి సాధారణలక్షణంబు లొకకొన్ని యెఱింగింతు.

⁠ 126


గీ.⁠

గుణిగుణంబు చెప్పం గొఱలు విశేషణ, పదముపై నికార ముదవుఁ బాయు
నాతికెల్ల నాఁడు నల్లనికనుఁగవ, నల్లకన్నుఁగద యనంగ వరుస.

⁠ 127


క.⁠

విదితవిశేషపదాంతము, గదిసి పుకారంబు నిలుచుఁ గడ హ ల్లున్నం
బదపడి య చ్చుండిన బుటు, లొదవు ముకారంబుఁ ద్రోచి యోలిం గృతులన్.

⁠ 128


క.⁠

గూఢపుమంత్రంబులు నతి, గాఢపుఁగర్మములు సోయఁగపుటాటలు నా
రూఢపుటాలాపంబులు, ప్రౌఢములగు నీసమాసఫణితులయందున్.

⁠ 129


క.⁠

ఇలఁ బల్లు ముల్లు విల్లును, హలాదులను నదుకుచోట నడఁగును జడ్డల్
పలువరుసయు ములుమోదుగు, విలుకాఁడు ననంగ నెందు విశ్రుత మగుటన్.

⁠ 130


గీ.⁠

వెన్ను కన్ను చ న్ననియెడు వీనిజడ్డ, లుడుపుటొప్పు సమాసనియోజనములఁ
దనర వెనుగాఁడ కనుదోయి చనుములకలు, నా సమాసంబు లొప్పు నానావిధముల.

⁠ 131


క.⁠

ఆదట నా నీ తన యను, చో దుత్వము గలుగు షష్ఠి చూపెడునెడలన్
నాదు కళాసంపదయును, నీదు వివేకంబుఁ దనదు నిపుణతయు ననన్.

⁠ 132


క.⁠

నా నీ తన యనుపలుకుల, తో నదుకు దుకార మపుడు దొలఁగిన దొలఁగుం
బూని సమాసము సంస్కృత, మైనను షష్ఠ్యర్థహేతువై సత్కృతులన్.

⁠ 133