పుట:అప్పకవీయము (కాకునూరి అప్పకవి).pdf/153

యము, ధాత్రికి దాది, కూర్పాసమునకు కుప్పసము, ఇష్టికకు ఇటిక, స్నిగ్ధకు నిద్దము, ప్రేమకు పెరిమె, హిమమునకు ఇవము.

సూ.⁠

వాస్యా త్క్వచి ద్వకారో నాదిగత స్యాద్యవర్గసరళస్య.

⁠

అనియెడు నీ యాంధ్రశబ్దచింతామణి సూత్రమువలనఁ గకారమునకు వకారము వస్తేను ఇవ మని యనవచ్చు. దిశకు దెస, దీర్ఘకకు డిగ్గి. ఇట్టివి లోకంబున ననేకములు గలిగి యుండు నవి యెల్లఁ బ్రాకృతవ్యాకరణమువలనను సంస్కృతాదిభాషాప్తకంబున నుద్బవించి తద్భవముల వెలయు తెలుఁగుపలుకు లని తెలియవలయు.

త్రిలింగశబ్దతద్భవము

క.⁠

శ్రీక్షితిధరకాళేశ, ద్రాక్షారామంబు లనఁగఁ దనరారెడు నీ త్రిక్షేత్రంబులలింగము, లీ[1]క్షింపఁ ద్రిలింగసంజ్ఞ నెన్నిక కెక్కున్.

⁠ 99

తే.⁠

తత్త్రిలింగనివాసమై తనరుకతన నాంధ్రదేశంబు దాఁ ద్రిలింగాఖ్య మయ్యెఁ దెలుఁ గగుచుఁ దద్భవము దానివలనఁ బొడమె [2]వెనుకఁ గొందఱు దానినే తెనుఁగు నండ్రు.

⁠ 100

ఆంధ్రభాషాభేదచతుష్టయము

మూ.సూ.⁠

తజ్జా సమా చదేశ్యా గ్రామ్యా చేయం చతుర్విథా భవతి.

⁠

తే.⁠

దైత్యదమన తత్సమమనఁ దద్భవమన దేశ్యమన గ్రామ్యభామ నాఁ దెనుఁగు నాల్గు [3]విధము లందుఁ దత్సమమును విడిచి మూఁడు నాంధ్రములె యెందు నందు గ్రామ్యంబు [4]దిరుగు.

⁠ 101

తజ్జలక్షణము

మూ.సూ.⁠

ప్రకృతిద్వయజా తజ్జా.

⁠ 9

తే.⁠

[5]వఱలు సిద్ధాక్షరములలో వర్ణసమితి, దూలఁ బోఁ బల్క నర్ధంబు [6]దొడరుకొనుచు సంస్కృతప్రాకృతాఖ్యభాషాద్వయమున, నుద్భవించిన తెలుఁగులు తద్భవములు.

⁠ 102

తత్సమలక్షణము

మూ.సూ.⁠

తుల్యా తు సమా.

⁠ 10

క.⁠

తెనుఁగువిభక్తుల కడపలఁ, దనరారఁగ నిలుప సంస్కృతప్రాకృతముల్ గనుపట్టుఁ దత్సమము లన, వనజాక్షుఁడు జముఁడు దనుజవరులకు ననఁగన్.

⁠ 103

1. క్షితిని (ప); క్షమను (పె,వా)
2. వెనక (పె,వా)
3. విధములగు నందుఁ దత్సమ విడిచి (సూ)
4. దిగును (ప); దిగుడు (పె,వా)
5. వరస
6. దోఁపు (ప,పె)