Jump to content

పుట:అప్పకవీయము (కాకునూరి అప్పకవి).pdf/145

వికీసోర్స్ నుండి
ఈ పుట అచ్చుదిద్దబడ్డది


సీ.

[1]క్షపణకజైనాదికర్మహీనులకుకు భామాజకులకును బ్రాకృతంబు
క్షితి వైశ్యశూద్రప్రకృతిమధ్యమాధమజాతుల కెల్లను శౌరసేని
ధీవరలుబ్ధకాదివినీచజాతులమానవులకు నెల్ల మగధభాష
మొగిఁ బిశాచాసురముఖ్యుల కెల్లఁ బైశాచికానామభాషాద్వయంబు


తే.

పతితచండాలయవనాదిపరమనీచ, జాతినరుల కపభ్రంశ మీతెలుంగు
సీమవారికి నాంధ్రంబుఁ జెప్పవలయుఁ, గావ్యనాటకముల గోపికాభుజంగ.

83

ప్రకృతివికృతిభేదంబులు

మూ.సూ.

ఆద్యప్రకృతిఃప్రకృతిశ్చాద్యే[2]త్వేషాతయోర్భవేద్వికృతిః.


తే.

క్రమమునను సంస్కృతప్రాకృతములు రెండుఁ
బరఁగు నాద్యప్రకృతియు బ్రకృతి యనఁగ
వెలయు నీరెంటికిని [3]దెల్గు వికృతి యనఁగ
నందగోపాంగనాపుత్ర నలిననేత్ర.

84

తద్భవస్వరూపము

మూ.సూ.

కేవలతయానుసర్పత్యుభే చ యేయం యథాతథా భాషా.


తే.

ప్రకృతులను రెంట రెండు రూపముల నమరు
తద్భవములు ప్రత్యేక మాంధ్రంబు లగుచుఁ
జంద్రునకుం జందురుం డని సంస్కృతమునఁ
జందుఁ డని ప్రాకృతమున నీ చందమునను.

85


[4]ఇందుకు తెలివిడి శబ్దసూత్రము — ప్రయోగమూలం వ్యాకరణమ్.[5]

దీని అర్థము: శబ్దశాస్త్రము లోకమునందు ప్రవర్తించు ప్రయోగములే మూలముగా కలది. ఇటన్నందుచేతను వ్యాకరణశాస్త్రము లోకవ్యవహారము ననుసరించే చెప్పుచున్నది అనుట. అటు గాన లోకవ్యవహారసిద్ధములైనను తద్భవములకు లక్షణము తెలియవలెను. అది యెట్లంటేను: తెలుఁగునకు ప్రాకృతభాష ప్రకృతి అనిపించుకొనును. ఆ ప్రాకృతమునకు సంస్కృతభాష ప్రకృతి అనిపించుకొనును. అటు గనక ప్రకృతు లంటేను సంస్కృతప్రాకృతముల రెంటికిన్ని పేరు. ఆరెంటియందున్న కొన్ని తద్భవములు, ప్రత్యేకమున్ను ఒక్కొక్కదానను ఒక్కొక్కవిధమున పుట్టి రెండు రూపములనున్ను తెనుఁగులలోనూ గలసి యున్నవి. కనుక వాటి కన్నింటికిన్ని తెలిసేటట్టుగాను అందులోపల నొక చంద్రశబ్ధమునకు చెప్పుచున్నాము. సంస్కృతము

  1. క్షపణజైనాదిక (సూ)
  2. 13-వ పేజీలో ఈశ్లోకక్రమము మాఱియున్నది. ప్రకృతిశ్చాద్యే ఏషా తయోర్వికృతిః. (సూ)
  3. దెన్గు
  4. దీనికి శబ్దసూత్రము (సూ)
  5. వృత్తి (సూ)