గోపీనాథ రామాయణము - రెండవసంపుటము/సుందరకాండము

by గోపీనాథము వేంకటకవి

శ్రీరస్తు

శ్రీరామచంద్రపరబ్రహ్మణేనమః

గోపీనాథరామాయణము

సుందరకాండము

⁠

వాణీశ్వరశంకర దేవేంద్రప్రముఖనిఖిలదేవోత్తమసం సేవితపాదాంబుజ లీ లావిర్భూతావతార హరి శ్రీకృష్ణా.

⁠ 1

వ.⁠

శ్రీ దేవా విన్నవించెద నవధరింపుము కుశీలవు లగుకుశలవు లవ్వలికథ యి ట్లని చదువం దొడంగి రిత్తెఱంగున శత్రుకర్శనుం డగుహనుమంతుండు రావణనీత యైనసీత యున్నపదం బన్వేషించుటకు గగనమార్గంబునం బోవ సమకట్టి.

⁠ 2

తే.⁠

నిష్ప్రతిద్వంద్వమును గడుదుష్ప్రధర్ష, మైనకార్యంబు సాధింప నాత్మఁ దలఁచి పావని యుదగ్రమస్తకగ్రీవుఁ డగుచు, సుందరవృషంబుచందానఁ జూడనొప్పె.

⁠ 3

హనుమంతుఁడు మహేంద్రపర్వతంబున విహరించుట

వ.⁠

తదనంతరంబ.

⁠ 4

క.⁠

విలసితజలకల్పము లగు, సలలితవైడూర్యవర్ణశాద్వలములయం దల మారుతి ధైర్యం బ,గ్గల మంద యథాసుఖంబుగా విహరించెన్.

⁠ 5

⁠

మృగపతికైవడి మృగముల, బెగడం దోలుచు మహీజబృందంబులపై ఖగముల నెగయం జోపుచు, నగచరవీరుండు ప్రియవిహారము సలిపెన్.

⁠ 6

మ.⁠

ఘనమాంజిష్ఠపలాశవర్ణసితరక్తశ్యామపీతాభిరం జననానావిధధాతుయుక్తసముదంచత్సానుసంచారయ

⁠

⁠

క్తనిశాటామరభోగిరాడ్గరుడగంధర్వాంగనాగానని స్వనవిభ్రాజిత మైనశైలమునఁ జంచత్ప్రీతిఁ గ్రీడించుచున్.

⁠ 7

క.⁠

వినుతజలాశయమధ్యం, బున నొప్పెడుమత్తదంతిపోలికి నప్పా వని నాగవరాయుత మగు, ఘనగిరితలమందు నిలిచి కడుభక్తిమెయిన్.

⁠ 8

క.⁠

మునుకొని తూర్పుమొగం బై, యనువుగ నిజజన్మహేతు నగుపవనునకు న్వనజాసనునకు శక్రున, కినునకు భూతముల కెఱఁగి యింపు దలిర్పన్.

⁠ 9

ఉ.⁠

నీరధి నుత్తరింపఁ గృతనిశ్చయుఁ డై పవమాననందనుం డారయ నిండుపర్వముల నంబుధి పొంగినభంగిఁ బొంగి సొం పారఁగ నిష్ప్రమాణతనుఁ డై చరణంబుల బాహుశాఖలం దోరపుబల్మిచే నడఁగఁ ద్రొక్కె నగేంద్రము నమ్మహేంద్రమున్.

⁠ 10

చ.⁠

సలలితపుష్పితాగ్రతరుశాఖలనుండి ప్రసూనమంజరు ల్జలజల రాల దారుణశిలాప్రచయంబులు వ్రస్సి గూల ని స్తులఘనవప్రసంఘము వసుంధర వ్రాల ఖగంబు లార్వ న క్కులగిరి సంచలించెఁ గపికుంజరపాదవిఘట్టితాగ్ర మై.

⁠ 11

క.⁠

ఆతరుముక్తసుగంధిస, మాతతపుష్పములచేత నభిసంవృత మై ఖ్యాతిగ నగ్గిరి యతులవి, భూతం బుష్పమయ మైనపోలికి నలరెన్.

⁠ 12

క.⁠

ఉత్తమవర్యుం డగుకపి సత్తముచేఁ బీడ్యమానసానుకమై శై లోత్తమము జలము గురిసెను మత్తేభము జలము గురియుమాడ్కిన్ బెలుచన్.

⁠ 13

వ.⁠

మఱియు నమ్మహేంద్రపర్వతంబు బలవంతుం డగుమరున్నందనునిపదాఘాతంబున నిపీడ్యమానం బై కాంచనాంజనరాజతరేఖలం జూపుచుఁ గాళీకరాళీవిష్ఫు లింగినీధూమ్రవర్ణావిశ్వరుచిరోహితామనోజవాభిధానంబులు గల సప్తార్చుల లోన నుధ్యమార్చిర్విశిష్టుం డైనవైశ్వానరుండు ధూమనిచయంబులం బోలె మనశ్శిలాయుక్తంబు లగుశిలాచయంబులం దొరఁగించె నప్పుడు.

⁠ 14

క.⁠

బహుపీడ్యమాన మగు న, మ్మహేంద్రగిరిచే నిపీడ్యమానము లై త ద్గుహల వసించినభూతని, వహములు వికృతగతి మొఱసె వారనిభీతిన్.

⁠ 15

తే.⁠

శైలపీడానిమిత్తజసత్వనాద, మపుడు విలయాబ్ధినిర్ఘోష మనుకరించి యఖిలభూతభయంకర మై ధరిత్రి, నాకసంబును దిక్కులు నాక్రమించె.

⁠ 16

క.⁠

వ్యక్తస్వస్తికలక్షణ, యుక్తము లగుపృథుశిరంబు లొప్పారుమరు ద్భుక్తతులు విషముఁ గ్రక్కుచు, రక్తాస్యము లలర శిలలు గ్రక్కునఁ గఱిచెన్.

⁠ 17

క.⁠

ఇటు కుపితక్రూరవిషో, త్కటకాకోదరనికాయదష్టము లై స మ్మెటవాటులఁ బగిలినక్రియఁ, బటపట ఱా లెల్ల వేయిభంగులఁ బగిలెన్.

⁠ 18

తే.⁠

ఆనగంబున నెయ్యవి యహివిషంబు, నణఁప జన్మించె నట్టిదివ్యౌషధములు సర్పసందష్టదలితవిశాలగండ, శైలవిషమును వారింపఁజాల వయ్యె.

⁠ 19

తే.⁠

ఘోరకాయంబు లగుమఱికొన్నిఫణులు, ప్లవగపదపీడితంబు లై పట్టు చాల కపుడు నిజతేజమున భీషణాగ్నిశిఖలఁ, గ్రక్కుచు గుహాముఖంబులు కలఁక వెడలె.

⁠ 20

తే.⁠

మర్కటేంద్రపదాక్రమ్యమాణ మైన, గిరివరమునందు నూతనాంకురము లైన తరులు వికసితకైరవోత్పలసుగంధి, కుసుమవర్షంబు లెల్లెడఁ గురిసె నపుడు.

⁠ 21

క.⁠

హరితాళసంవృతంబులు, సురుచిరగైరికవినీలజుష్టము లగుప్ర స్తరములు మనశ్శిలాసం, భరితము లై యపుడు పుడమిఁ బడఁదొడఁగె రహిన్.

⁠ 22

వ.⁠

మఱియుఁ జిత్రకాననసానుసంశోభితంబును హరిచందనవనవిభ్రాజితంబును దీప్త గైరికధాతుపరిక్షిప్తంబు నగుమహేంద్రపర్వతంబు పావనిపదాఘాతంబున విఱిగి కూలునో యనుభయంబున నం దున్నసిద్ధవిద్యాధరకిన్నరకింపురుషాదులు పాన భూమిగతం బైనహైమాసవభాజనంబులును మహార్హంబు లగుపాత్రంబులును హిరణ్మయంబు లగుకరకంబులును నుచ్చావచంబు లగులేహ్యభక్ష్యంబులును వివిధంబు లగుమాంసంబులును నార్షభంబు లగుచర్మంబులును గనకత్సరుయు క్తంబు లగుఖడ్గంబులునుం బరిత్యజించి విచిత్రదివ్యాంబరమాల్యానులేపన హారాలంకృతశరీరు లై రక్తపుష్కరపత్రంబులభంగి మదఘూర్ణమాననేత్రం బులు గ్రాల హారనూపురకేయూరపారిహార్యధర లగునిజసుందరులం గూడి శీఘ్రంబున నగ్గిరికందరంబులు నిర్గమించి సుమేరుసమానశరీరుం డగుహనుమం తుండు నరవానరనాయకార్థంబుగా మహావేగంబున మకరాలయం బగుసము ద్రంబు లంఘించి దుష్ప్రాపం బైనతదీయదక్షిణతీరంబు సేర నిశ్చయించినవాఁ డిట్టి దుష్కరకర్మంబు సేయ నెవ్వరికైన శక్యం బగునే యని యగ్గించుచు నణి మాదిసిద్ధులం జూపుచు విస్మితులై సస్మితంబు లగుముఖారవిందంబు లందంబు లై యలర నంతరిక్షంబున నిలిచి యప్రమేయుం డగుహనుమంతు నవలోకించు చుండఁ దదీయస్తోత్రనాదంబు లాకాశంబు నిండి చెలంగె నప్పుడు.

⁠ 23

క.⁠

రోమముల గగు ర్పొడవఁగ, భూమిధరోపముఁడు పవనపుత్రుఁడు మే ను ద్దామగతిఁ బెంచి ఘోరము, గా మేఘముభంగి నార్చి గమనోన్ముఖుఁ డై.

⁠ 24

క.⁠

రోమచితం బగువాలము, భీమంబుగ మిన్నుదాఁకఁ బెంచి పతత్రి స్వామి ఫణినాథునిన్ బలె, నామారుతసుతుఁడు విప్పి యల్లార్చి వడిన్.

⁠ 25

హనుమంతుఁడు వానరులముందఱఁ బ్రతిజ్ఞ సేయుట

సీ.⁠

పరిఘసన్నిభదీర్ఘబాహుదండంబుల సంస్తంభ మొనరించి సముచితముగఁ బదములు జోడించి పదిలంబుగాఁ గటితటి మెయి నడఁగించి తగువిధమున భుజములు శిరమును బొందుగాఁ గురియించి తలఁగకుండంగఁ బాదంబు లూఁది కర్ణము ల్నిక్కించి కడువేడ్కతో హృదయంబునఁ బ్రాణంబు నాఁగి పట్టి

⁠

తే.⁠

ధైర్యము బలంబు తేజంబు శౌర్య మూని, సొం పెసఁగ దూరపథమునఁ జూపు నిలిపి పొంచి తమకించి పులకించి పొలుపు గాంచి, మించి తాటించి చివ్వున మిన్ను దాఁకి.

⁠ 26

వ.⁠

ఇత్తెఱంగునం గ్రీడాగతి గగనంబునకుఁ దాఁటువాఁడై యవ్వానరపుంగవుఁ డంగదాదుల నిరీక్షించి ప్రావృట్కాలవలాహకగర్జాసముజ్జృంభణగంభీరభాష ణంబుల ని ట్లనియె.

⁠ 27

చ.⁠

తడయక యింక మీకుఁ బ్రమదం బిగురింపంగ నబ్ధి దాఁటి పెం పడరఁగ లంక సొచ్చి రిపు లడ్డము వచ్చిన సాహసంబునం గడిచి మహీసుత న్వెదకి కాంచి రఘూత్తమువార్తఁ జెప్పి మీ కడ కరుదెంచెద ముదము గ్రాలఁ గృతార్థుఁడ నై రయంబునన్.

⁠ 28

ఉ.⁠

చప్పున లంకలో వెదకి క్ష్మాసుత గాంచెదఁ గానకున్న నా చొప్పున నాకము న్వెదకి చూచెద నందురు గానకున్న నే ర్పొప్ప దశాస్యుఁ బట్టుకొని యుద్ధతిఁ ద్రచ్చెద నొండెఁ గానిచోఁ దప్పక లంక వేఁ బెఱికి దక్షతఁ దెచ్చెద రామునొద్దకున్.

⁠ 29

వ.⁠

ఏను సర్వప్రకారంబులఁ గృతకార్యుండ నై సీతం జూచి వచ్చెద నని పలికి మహోత్సాహంబున నాహరిశ్రేష్ఠుండు విక్రమోదీర్ణుం డగుసుపర్ణునితెఱంగున నద్భుతజవంబున నంబరంబున కెగసె నప్పుడు.

⁠ 30

క.⁠

దాఁటెడురయమునఁ బదముల, వ్రేటునకుం గాక పాదు విఱిగి మహీభృ త్కూటములు భూరిభూరుహ, కోటియుతంబుగఁ బయోధిఁ గూలెం బెలుచన్.

⁠ 31

హనుమంతుఁ డాకాశమున కెగయుట

క.⁠

సమదమనోహరకోయ, ష్టిమకము లగుపుష్పశాలిశీతలతరులన్ రమణీయోరుభుజావే, గమున న్వెంటఁ గొని మింటఁ గడువడిఁ జనియెన్.

⁠ 32

శా.⁠

ఓజన్ దూరపథంబు పోవుటకు నుద్యోగించుసద్బంధు న వ్యాజప్రీతి దలిర్ప నంపఁ జనుహృద్యద్బంధువర్గంబనాఁ దేజశ్శాలిమరుత్తనూజవిలసద్దీర్ఘోరువాతోత్థిత క్ష్మాజవ్రాతము కొంతద వ్వతనివెన్కన్ బోయె నత్యుద్ధతిన్.

⁠ 33

ఆ.⁠

మఱియు నూరువేగమథితంబు లగుసాల తగులు కొన్ని పవనతనయు వెంట నరిగె దండయాత్ర కరుగు భూపతివెంటఁ జనెడుసైన్యములకు సాటి యగుచు.

⁠ 34

తే.⁠

పుష్పితాగ్రమహోన్నతభూరిభూజ, షండమండితుఁ డై వృక్షచరవరుండు వాయుపథమున మేరుపర్వతముకరణి, నప్పు డద్భుతదర్శనం వెలింగె.

⁠ 35

తే.⁠

సారవంతంబు లగుమహీజములు కొన్ని, పరఁగ లవణాంబునిధియందుఁ బడి మునింగె ననిమిషాధిపుభయమున నబ్ధియందుఁ, బడిమునింగెడుకొండలపగిది దోఁప.

⁠ 36

క.⁠

వికచసుమావృతుఁ డై వా, యుకుమారుఁడు చూడ నొప్పె నొగి సాంకురకో రకములచే ఘనఖద్యో, తకములచే నొప్పు భూమిధరమో యనఁగన్.

⁠ 37

వ.⁠

మఱియుఁ గొన్నిమహామహీరుహంబులు పావనిభుజావేగోత్థితంబు లై యొక్కింత దూరం బమ్మహావీరునివెంటం జని తద్వేగవిముక్తంబు లై పుష్పంబులు విడిచి బంధుప్రస్థాపనార్థంబు సమాగతు లైనచుట్టంబులు బంధులం బనిచి మగిడిన తెఱంగున మగిడి సలిలంబునం బడియె మఱియు.

⁠ 38

క.⁠

వానరవాయుప్రేరిత, మై నానావిధవిచిత్ర మగుమృదుసుమసం తానము తరునికరంబుల, పైనుండి పయోధియందు బడియె లఘుగతిన్.

⁠ 39

క.⁠

ఆసూనసమూహంబుల, చే సాగర మప్పు డొప్పెఁ జెలువుగ ఘనతా రాసముదయములచేఁ గడు, భాసురముగ నొప్పు గగనభాగముమాడ్కిన్.

⁠ 40

క.⁠

నానావర్ణవినూతన, సూనసమూహములచేతఁ జూడఁగ నొప్పె న్వానరుఁ డచిరద్యుతిసం, తానంబుల నొప్పు వారిధరమువిధమునన్.

⁠ 41

వ.⁠

అప్పుడు.

⁠ 42

తే.⁠

సుప్రసారితములును భాసురము లగ్ర, భాగగతములు నైనతద్బాహు లొప్పె శైలశిఖరంబువలన నిష్క్రాంతము లగు, పంచముఖశోభితము లైనఫణులకరణి.

⁠ 43

క.⁠

ఆకసము మ్రింగఁ జనుగతిఁ, బ్రాకటముగ నబ్ధిజలముఁ ద్రావుటకొఱకుం దేఁకువ నేగెడుకైవడి, నాకపివీరుండు పొల్చె నంబరవీథిన్.

⁠ 44

తే.⁠

చటులగతి వాయుమార్గానుసారి యైన కపివరుని చంచలాప్రభాకారము లగు చక్షువులు పొల్చెఁ బర్వతస్థంబు లైన సమధికానలదీప్తకుండములకరణి.

⁠ 45

తే.⁠

మఱియు నుద్దీప్తము లుపరిమండలములు పింగములు విశ్రుతము లగుపింగనేత్ర కులవిభూషణుదివ్యచక్షువులు దనరె నుదితు లగుసోమసూర్యులయొప్పు గలిగి.

⁠ 46

క.⁠

భాసురతామ్రద్యుతి గల, నాసికచేతఁ దరుణాననము శోభిలె సం ధ్యాసమభిస్పృష్టం బగు, నాసూర్యునిబింబ మట్టు లద్భుతభంగిన్.

⁠ 47

క.⁠

ప్లవమానుం డగుపవమా, నవరాత్మజువాల మపుడు నభమున నొప్పెన్ దివిపై నుచ్ఛ్రిత మగువా, సవునిమణిధ్వజముక్రియ విశాలస్ఫూర్తిన్.

⁠ 48

వ.⁠

మఱియును.

⁠ 49

క.⁠

అతివేగుం డగుమారుత, సుతులాంగూలంబు వెనుకఁ జూడఁగ నొప్పెన్ ధృతి మీఱ సుపర్ణునిచే, నతులితముగ కృష్యమాణ మగుఫణిమాడ్కిన్.

⁠ 50

క.⁠

అరుణాస్యుఁడు సితదంష్ట్రుఁడు, సరసుఁడు నగునతఁడు వాలచక్రవృతుం డై

⁠

⁠

పరివేషపరివృతుం డగు, ఖరకిరణునిచందమునఁ బ్రకాశించె దివిన్.

⁠ 51

క.⁠

అరుణస్ఫిగ్దేశముచేఁ, గర మరుదుగ నప్పు డొప్పెఁ గపివీరుఁడు భా స్వరగైరికాదిధాతూ, త్కరమున శోభిల్లుపర్వతముచందమునన్.

⁠ 52

క.⁠

శరనిధి దాఁటెడు తఱి న, త్తరుచరసింహుఁ డగుపవనతనయుని కక్షాం తరగతుఁ డై యనిలుఁడు భీ, కరముగ గర్జింపఁదొడఁగెఁ గాండదముక్రియన్.

⁠ 53

క.⁠

అతులితగతిఁ గపిపతి య, ద్భుతవైఖరి నుత్తరాంతమున నుండి పరి చ్యుత యగుమహోల్క పడియెడు, గతి నంబరవీథి నపుడు గానఁగ నయ్యెన్.

⁠ 54

వ.⁠

మఱియుఁ బతత్పతంగసంకాశుండును దీర్ఘాకారుండు నగుమరున్నందనుండు మధ్యబంధనరజ్జుబంధసమయంబున దీర్ఘీభూతం బైనమాతంగంబుచందంబున నందం బగుచు సాగరోపరిగతం బైనశరీరంబుచేత సాగరాంతప్రవిష్ట యైన తనుచ్ఛాయచేత నేకాకారుం డై యంబుధినడుమ వాయుప్రేరిత యైననావ పగిదిఁ జూపట్టె మఱియును.

⁠ 55

క.⁠

ఏయేదేశమునకుఁ జనె, నాయాదేశంబు చూడ నంబుధినడుమ న్వాయుసుతాంగరయంబునఁ బాయకసోన్మాద మైనపగిదిం దోఁచెన్.

⁠ 56

క.⁠

శరనిధికల్లోలంబుల, వరిగిరివర్షముల గఠినవక్షోనిలుచే బఱియలు వాయఁగఁ దట్టుచు, నురువడి నభ్రమున వానరోత్తముఁ డరిగెన్.

⁠ 57

క.⁠

దారుణబలవత్‌ప్లవగస, మీరము దుర్భారఘనసమీర మొకటి యై ఘోరతరనిస్వనంబునఁ, బారావారమును దొట్రువడ సుడి వెట్టెన్.

⁠ 58

వ.⁠

మఱియు నురోవేగజనితవాయువేగంబున మహోన్నతంబు లగులవణోదధిసం జాతకల్లోలమాలికాజాలంబులు రోదసీకుహరంబు నిండ నెగయం జిమ్ముచు.

⁠ 59

తే.⁠

ఉబ్బి గగనంబు ముట్టి పయోధియందు, మేరుమందరసంకాశభూరిభంగ సంఘముల లెక్కపెట్టంగఁ జనువిధమున, ఘనశరీరుఁడు పవమానతనయుఁ డరిగె.

⁠ 60

వ.⁠

అప్పుడు సముద్రజలంబు తదీయభుజావేగోత్కీర్ణం బై గగనంబున కెగసి యం దున్నజలధరంబుతోడ సహచరత్వంబు పాటించి తానును జలదవిశేషంబువిధం బున నొప్పె నాసమయంబున.

⁠ 61

క.⁠

తిమినక్రమీనకర్కట, కము లవి వివృతంబు లగుచుఁ గానఁగ నయ్యె న్విమలపటాకర్షణమునఁ, గ్రమమునఁ జూపట్టు దేహిగాత్రములక్రియన్.

⁠ 62

క.⁠

అనిలజవంబున మింటం, జనుకపివరుఁ గాంచి యబ్ధిచరనాగంబు ల్వినుతబలాఢ్యుం డగున, వ్వినతాసుతుఁ డనుచుఁ జాల వెఱఁ గందె మదిన్.

⁠ 63

వ.⁠

అప్పు డప్పవమాననందనుం డగువానరసింహునిశరీరచ్ఛాయ పదియోజనంబుల వెడల్పును ముప్పదియోజనంబుల నిడుపునుం గలిగి నిర్మలాభ్రసాంద్రపంక్తి చందంబున జలంబునందుఁ జారుతరంబుగాఁ బ్రకాశించె మఱియును.

⁠ 64

తే.⁠

దీర్ఘదేహుండు సంపూర్ణతేజుఁ డైన, ప్లవగకులశేఖరుఁడు నిరాలంబ మైన

⁠

⁠

వాయుమార్గంబునఁ బతత్రవంతమైన, సురుచిరనగంబుచందానఁ జూడ నొప్పె.

⁠ 65

క.⁠

ప్రాకటముగ నేతెరువున, నాకపికులవర్యుఁ డరిగె నా తెరువున ద్రో ణీకృత మైనవిధంబున, నాకంధియుఁ జూడ నొప్పె నద్భుతభంగిన్.

⁠ 66

క.⁠

గగనమున ఖగకులములకు, ఖగపతిచందమునఁ దనరి కపిశేఖరుఁ డా శుగముక్రియ నభ్రపంక్తులఁ, దగువిధమున లాగికొనుచుఁ దడయక యరిగెన్.

⁠ 67

క.⁠

వడి నభ్రంబులఁ దూఱుచు, వెడలుచు నొక్కొక్కచోట వెలుఁగుచు నొకచోఁ గడుఁబ్రచ్ఛన్నుఁ డగుచు న, ప్పుడు వాయుకుమారుఁ డొప్పెఁ బూర్ణశశిక్రియన్.

⁠ 68

తే.⁠

అమితబలుఁ డైనప్లవగనాయకునిచేత, నప్పు డాకృష్యమాణంబు లై వినీల పాండురారుణకాంతులఁ బరిఢవిల్లు, మేఘములు చిత్రవైఖరి మింట నలరె.

⁠ 69

సముద్రుఁడు మైనాకపర్వతముతో హనుమంతునకు సాహాయ్యంబు సేయుమని చెప్పుట

వ.⁠

ఇట్లు రామునిబాణంబుచందంబున నమోఘరయంబున నంబరంబునం జను సమీరకుమారునిం గని దేవతలు కుసుమవర్షంబు గురియించిరి దేవర్షులు కృతకార్య సిద్ధి వగుమని యాశీర్వదించిరి యప్సరస లాడిరి గంధర్వులు పాడిరి సూర్యుండు చంద్రుండుం బోలె సుఖశీతలస్పర్శుం డయ్యె సమీరుండు దేవతాతరుపుష్ప సుగంధియై విసరె నాగయక్షరక్షస్సిద్ధవిద్యాధరులు పరమానందంబున నంబరం బునంబన్ని తదీయవిక్రమవిశేషంబు గనుంగొనుచు బహుభంగులం బ్రశంసించి రాసమయంబున నిక్ష్వాకుకులపూజార్థి యగునాగరుండు తనమనంబుననే నిక్ష్వా కునాథుం డగుసగరునిచేత వివర్ధితుండ నైనవాఁడ నీహనుమంతుం డాయిక్ష్వా కుసచివుం డితండు ఖేదంబు నొండ నర్హుండు గాఁ డిమ్మహాత్మునకు సాహాయ్యంబు గావింపనేని వాగింద్రియవంతులకు సర్వనిందావాగ్విషయీభూతుండ నగుదు నవ్వీరోత్తముండు మత్సాహాయ్యంబున నొక్కింతసేద దీర్చికొని యవ్వల సముద్రశేషంబు యథాసుఖంబుగా సంతరించెడుఁ గాక యని తలంచి తనచేత సుర క్షితం బైనహిరణ్యప్రధానం బగుమైనాకం బనుపర్వతశ్రేష్ఠంబు నవలోకించి నగేంద్రా నీవు నిలింపపతిభయంబున నాలోన డాఁగి పదంపడి యతనిపంపునఁ బాతాళతలవాసు లగురాక్షసులు వెడలి రాకుండ నప్రమేయం బైనపాతాళ ద్వారంబు నాక్రమించి పరిఘప్రాయుండ వై చిరకాలంబుననుండి నాచేత రక్షి తుండ వై యున్నవాఁడవు నీవు సర్వతోముఖుండవు గావున నీకుఁ గ్రిందికి మీఁ దికి నడ్డంబుగాఁ బెరుఁగ శక్తి గల దిప్పుడు రామకార్యార్థంబుగాఁ గపిశార్దూలుం డగుహనుమంతుండు గగనమార్గంబుఁ బట్టి భవదుపరిభాగంబునం జనుచున్నవాఁ డితనికి సాహాయ్యంబు నాచేత నవశ్యకర్తవ్యం బై యుండు నితం డిక్ష్వాకుసచి వుం డిక్ష్వాకులు నాకుఁ బూజ్యు లగుటం జేసి నీకునుం బరమపూజ్యు లిమ్మహాత్మునకు సాచివ్యంబు గావింపు మీసాచివ్యకరణంబువలన నస్త్మత్ప్రయోజనంబు లోపింప కుండుఁ గర్తవ్యకార్యంబు గావింపకుండు టది సత్పురుషులకుఁ గోపంబు పుట్టిం

⁠

⁠

చుఁ గావున నీవు శీఘ్రంబున జలంబులనుండి పయికి నిర్గమించి చనుదెమ్ము రమ ణీయం బైనభవదీయశిఖరంబుమీఁద నొక్కింతసేపు విశ్రమించి యవ్వల సము ద్రమార్గశేషంబు లంఘింపఁగలండు రామునివివాసనంబును సీతాహరణంబును హనుమంతుని పరిశ్రమంబును విలోకించి శీఘ్రంబున నిర్గమింపు మని పలికిన.

⁠ 70

మైనాకపర్వతము సముద్రమునుండి పైకెగసి వచ్చుట

ఉ.⁠

అంబుధిమాటఁ గైకొని మహాద్రుమశోభిత మై నగంబు వై ళంబసుసాంద్రనీరదముల న్విరియించుచు వ్రచ్చు హేళిచం దంబున సాగరాంబువు లుదగ్రత వాయపడంగఁ ద్రోచికొం చంబుధిలోన నుండి ముదమారఁగఁ బై కెగసెన్ జవోద్ధతిన్.

⁠ 71

వ.⁠

ఇత్తెఱంగున నిర్గమించి యొక్కముహూర్తంబునకు శాతకుంభమయంబులు గిన్నరోరగసేవితంబులును సూర్యోదయసన్నిభంబులును గగనోల్లిఖితంబులును స్వయంప్రభంబులు నగుమహోన్నతశిఖరంబులచేత నుపలక్షితుం డై యాత్మీయ శృంగంబులు దర్శింపంజేయుచుఁ దదీయకాంతివిశేషంబుచేత శస్త్రసంకాశం బైనయాకాశంబును గాంచనప్రభంబు గావించుచు నాదిత్యశతసంకాశుం డై వాయునందనుమ్రోలం జూపట్టిన.

⁠ 72

మ.⁠

కని వీఁ డొక్కనిశాచరుం డగుట నిక్కం బిక్కడన్ నాకుఁ జ య్యన విఘ్నం బొనరింప వచ్చె నిటు లాహా వీని భంజింతుఁ గా కని యమ్మారుతి క్రోధరక్తనయనుం డై మారుతం బల్కతో ఘనముం దాఁకినభంగి వక్షమున వీఁకన్ దాఁకె మైనాకమున్.

⁠ 73

క.⁠

తాఁకిన నగ్గిరి వజ్రము, సోఁకిన యట్లైనఁ జాల సుడివడి మరలన్ బ్రాకటముగ ధృతిఁ గైకొని, యాకపివరువేగమునకు హర్షించి తగన్.

⁠ 74

మైనాకపర్వతము హనుమంతునిఁ దనశిఖరములపై విశ్రమించి పొమ్మని ప్రార్థించుట

క.⁠

మానుషరూపధరుం డై, పూనిక నాత్మీయశిఖరమున నుడువీథి గానం బడి గగనగతుం, డైనమరుత్సుతునితోడ నర్మిలిఁ బలికెన్.

⁠ 75

క.⁠

తరుచరవర నీ వీదు, ష్కరకర్మ మొనర్చి తింపుగా మచ్చిఖరో త్కరములపై వ్రాలి సుఖం, బిరవందఁగ విశ్రమించి యేగుము ప్రీతిన్.

⁠ 76

వ.⁠

మహాత్మా యీసముద్రుం డిక్ష్వాకువంశసంభవు లగుసగరపుత్రులచేఁ బరివర్ధి తుం డగుటవలన రామహితయుక్తుండ వైననీకుఁ బ్రతిపూజనంబు గావింపం దలంచినవాఁ డుపకారంబునకుఁ బ్రత్యుపకారంబు గావించు టది సనాతనం బైన ధర్మంబు గావునఁ బ్రతీకారార్థి యైనయీసముద్రునిప్రార్థనంబు నీవు సమ్మానింప వలయు నీకపిశ్రేష్ఠుండు యోజనశతదూరంబు లంఘించుటకు నుపక్రమించి వచ్చు చున్నవాఁడు భవదీయశిఖరంబులమీఁద నొక్కింత విశ్రమించి యవ్వల మార్గ

⁠

⁠

శేషంబు సంతరింపం గలవాఁడని భవన్నిమిత్తంబు సాగరుండు బహుమానపురస్స రంబుగా నన్నుఁ బుత్తెంచినం జనుదెంచితి నీవు మదీయశిఖరంబులమీఁద నించు కసేపు విశ్రమించి గంధవంతంబును స్వాదువు నగుకందమూలఫలాదికం బుప యోగించి సముద్రశేషంబు తరింపుము మాకు నీతోడఁ ద్రిలోకవిఖ్యాతంబును మహాగుణపరిగ్రహంబు లగుసంబంధంబు గలదు నీవు వేగవంతు లగువానరు లలో నతిశ్రేష్ఠుండవు ధర్మవిచక్షణుం డగువాని కతిథి యగువాఁడు ప్రాకృతుం డైనను బూజార్హుం డగుచుండ నీయట్టిమహాత్ముండు పూజార్హుం డగుట కేమి సందియంబు నీవు దేవశ్రేష్ఠుం డగువాయువునకుఁ బుత్రుండవు బలపరాక్రమ వేగంబుల నతనికి సమానుండవు పూజితుండ వైననమ్మహాత్ముండును బూజనొం దినవాఁ డగు గావున నీవు నాకు మిక్కిలి పూజనీయుండ విందుకు నొక్కకార ణంబు గలదు దాని నెఱింగించెద వినుము.

⁠ 77

ఉ.⁠

మోదము వీడి దేవమునిముఖ్యు లహర్నిశము ల్ప్రపాతశం కాదృతచిత్తు లై బహుముఖంబులఁ బాఱుచుఁ దల్లడిల్లఁగా నాదియుగంబునందు గిరులన్నియు ఱెక్కలు గల్గి మర్త్యలో కాదిసమస్తలోకము లుదంచితవేగమునం జరింపఁగన్.

⁠ 78

చ.⁠

అలిగి సుపర్వనాథుఁడు శతారముచేఁ గులశైలపక్షముల్ చలమునఁ ద్రుంచుచు న్నను వెసం గని డాసిన నేను భీతిమైఁ గళవళ మందుచుండ ననుకంప ననుం గొనిపోయి కంధిలో పలఁ బడవైచె గా డ్పచలభంజనహేతికిఁ జిక్కకుండఁగన్.

⁠ 79

క.⁠

నను రక్షించిన కతమున, సనిలుఁడు పూజార్హుఁ డయ్యె నతనికి జన్మిం చినకతమున నీవును మా, కనఘా మాన్యుండ వైతి వతిశయభంగిన్.

⁠ 80

క.⁠

నావిన్నపంబుఁ గైకొని, యీవనధికి నాకు హర్ష మింపారంగా నీ వస్మచ్ఛిఖరముపై, భూవరసఖ విశ్రమించి సొమ్ము యథేచ్ఛన్.

⁠ 81

క.⁠

నే నిచ్చుపూజనంబులు, మానుగ నందికొని నన్ను మన్నింపు కపీం ద్రా నీసందర్శనమున, నేను గృతార్థుండ నైతి నెంతయుఁ బ్రీతిన్.

⁠ 82

వ.⁠

అనిన నాశైలగ్రామణి యి ట్లనియె.

⁠ 83

హనుమంతుఁడు మైనాకపర్వతమును వీడ్కొనుట

చ.⁠

అగకులవర్య నీ వొసఁగు నట్టి సపర్యలు వచ్చె నుండఁగాఁ దగ దిట మాకు భాస్కరుఁ డుదగ్రతఁ గ్రుంకక మున్నె సంద్ర మిరి పుగఁ దరియిందువాఁడ నని పూని ప్రతిజ్ఞ యొనర్చి వచ్చితిన్ మగటిమి పోదె యేను గుణమండన నేఁ డటు చేరకుండినన్.

⁠ 84

తే.⁠

చటులజనమున నంబుధి సంతరించి, మించి సీతను లంకలోఁ గాంచి మరల సంచితంబుగ నిట కరుదెంచి నపుడు, కూర్మి నెఱపెద నీతోడ గోత్రతిలక.

⁠ 85

వ.⁠

అని పలికి మహాబలనందనుం డాశైలంబుపైఁ గేలూది ప్రసన్నవదనుం డై యచటు వాసి సముద్రపర్వతంబులు జాతకౌతూహలంబు లై తన్ను విలోకించి యనేకవిధంబుల నాశీర్వదింప నిరాలంబం బగుగగనంబున కెగసి యమ్మహాగిరి నవలోకించుచు వాయుమార్గంబున నమోఘరయంబునం జనియె నప్పుడు రెండవదియైన తదీయదుష్కరకర్మంబుఁ జూచి దేవర్షిగంధర్వసిద్ధవిద్యాధరులు పరమానందభరితాంతఃకరణు లై సాధువాక్యంబులం బ్రశంసించి రంత సహ స్రాక్షుండు హిరణ్యనాభం బగుమైనాకంబుకడకుం జనుదెంచి మైత్రి నెఱపు చుఁ బ్రమోదవిశేషంబున ని ట్లనియె.

⁠ 86

ఇంద్రుఁడు మైనాకపర్వతమునకు వర మొసంగుట

చ.⁠

ధరణిధరేంద్ర నిర్జరహితంబుగఁ బుట్టిన రామభర్త కి ట్లిరవుగ దౌత్యము న్నెఱప నేగెడు నీవిపినాట మౌళికిం గరము సఖుండ వైతి వటుగావున బంధుఁడ వీవు నాకు న త్యురుతరపక్షయుగ్మమున నుర్విఁ జరించుచు నుండు మెప్పుడున్.

⁠ 87

క.⁠

నా కులిశము వలని భయము, నీ కెన్నఁడుఁ గలుగ దింక నీవు ముదముతో లోకములకు ముద మొసఁగుచుఁ, జేకొని చరియింపుమయ్య శీతాద్రిసుతా.

⁠ 88

క.⁠

అని పలికి పాకశాసనుఁ డనిమిషపురి కరుగ నమ్మహాశైలము చ య్యన నింద్రువరముఁ గైకొని, తనమనమున భయము విడిచెఁ దద్దయుఁ బ్రీతిన్.

⁠ 89

వ.⁠

ఆసమయంబున.

⁠ 90

క.⁠

సురమును లాహనుమంతుని, గురువీర్యము బలము నెఱుఁగఁగోరి రయమునన్ సురస యనునాగమాతను, బరికించి యుదంచితోక్తిఁ బలికిరి నెమ్మిన్.

⁠ 91

ఉ.⁠

ఇక్కపివీరుఁ డొక్కరుఁడె యేగెడు లంకకు నం దసంఖ్యు లై రక్కసు లున్నవా రితనిరంగును వారిబలంబు లెట్లొకో యెక్కువ తక్కువల్ దెలియు టెంతయు లెస్సయి యుండుఁ గాన నీ వొక్కముహూర్తమాత్రము సముద్ధతి విఘ్న మొనర్పు త్రోవకున్.

⁠ 92

వ.⁠

మఱియుఁ బర్వతోపమం బైనఘోరరాక్షసశరీరంబు గైకొని గగనసమంబును దంష్ట్రాకరాళపింగాక్షంబు నగువదనంబుతో నడ్డంబు చను మతండు ని న్నుపా యంబున నిర్జించి చనునో విషాదంబు నొందునో యెఱుంగవలయు నని పలికిన నాసురస యౌఁగా కని రయంబున.

⁠ 93

ఉ.⁠

లోకభయావహంబు నతిలోకము నైననిశాటిరూపముం గైకొని యంజనాచలముకైవడి మే నమరంగఁ గిన్కతో నాకసమందు మారుతరయంబున మబ్బులఁ దూలఁ దోలుచున్ వీఁక దలిర్ప నేగు కపివీరున కడ్డము నిల్చి యి ట్లనున్.

⁠ 94

దేవతల వచనంబున సురస హనుమంతున కడ్డము వచ్చుట

క.⁠

ఓరివనాటుఁడ నీ విపు, డారయఁగా నాకు భక్ష్య మైతివి నిన్ను న్వారక పడి మ్రింగెద మ, ద్ఘోరాననగహ్వరంబు గొబ్బునఁ జొరుమా.

⁠ 95

క.⁠

నా విని శ్రీమంతుం డగు, పావని చేదోయి ఫాలఫలకంబున సొం పావహిలఁ జేర్చి సురసా, దేవిం గని యిట్టు లనియె ధీరత్వమునన్.

⁠ 96

చ.⁠

ఇనకులభర్త రామవిభుఁ డింతియుఁ దమ్ముఁడు గొల్వ దండకా వనమున సంచరించునెడ వంచన నవ్విభుదేవి జానకిం గొని చనె పంక్తికంధరుఁడు గొబ్బున నయ్యమఁ జూడ లంక కొ య్యనఁ జనుచున్నవాఁడ విమలాత్ముఁడు రాముఁడు పంప దూతనై.

⁠ 97

ఉ.⁠

కావున నీకు నోగిరము గా దగ దిప్పుడు లంకలోన న ద్దేవిని జూచి రాఘవునిఁ దేర్చి త్వదాస్యము వచ్చి చొచ్చెద న్బోవఁగ నిమ్ము నన్ను రఘుపుంగవుకార్యము భక్తియుక్తితో నీవును జేయఁగా వలయు నెమ్మిగ రాఘవరాజ్యవాసినీ.

⁠ 98

వ.⁠

అని పలికిన.

⁠ 99

ఉ.⁠

అక్కపిఁ జూచి పల్కె నురగాంబ మహాక్రుధ నాకు నిచ్చటం జిక్కితి వెందుఁ బోఁగలవు చెల్లదు నాకడ నీబలంబు నే నిక్కము నిన్నుఁ బట్టుకొని నేర్పున మ్రింగక పోవనిత్తునే తక్కక నాకు నిట్లు మును ధాతవరంబు కరంబు గల్గఁగన్.

⁠ 100

ఉ.⁠

నా విని క్రుద్ధుఁడై పవననందనుఁ డిట్లను నెల్లభంగులం బోవలె నన్న నడ్డమయి పోవఁగ నీక మహాత్ముఁ డైనయా భూవరుకార్యమున్ జెఱుపఁ బూనితి వీ వెటు నన్ను మ్రింగెదో నీవిధ మంతఁ జూతు నిఁక నీవదనం బటు విచ్చి చూపుమా.

⁠ 101

హనుమంతుఁడు సురసను జయించుట

ఉ.⁠

అన విని నాగమాత జగమంతయు నద్భుత మంది చూడఁ జ క్కన దశయోజనాయతము గాఁ దనవక్త్రబిలంబుఁ బెంచినం గనుఁగొని వాయుపుత్రుఁ డలుక న్దశయోజనవిశ్రుతంబుగా ఘనముగ మేనుఁ బెంప నది గన్గొని వెండియుఁ బన్నగాంబయున్.

⁠ 102

సీ.⁠

ఉరవడి నిరువదియోజనంబులు నోరు పెంచినఁ జూచి విపినచరుండు ముప్పదియోజనంబులు మేను బెంచిన నురగాంబ నలువదియోజనములు యాననం బెత్తిన నాతఁ డేఁబదియోజనములంతవాఁడైన నాగమాత వెస షష్టియోజనవికృతాస్య గాఁగ వానరుఁడు డెబ్బదియోజనములయంత

⁠

తే.⁠

యొప్పుటయుఁ జూచి యెనుబదియోజనములు నోరు పెంచిన సురకాంత మారుతియును

⁠

⁠

బూని నవతియోజనములు మేను పెంప నాతి శతయోజనంబు లాననముఁ బెంచె.

⁠ 103

తే.⁠

అంత శతయోజనాయతం బైనసురస వదన మీక్షించి పవమానవరసుతుండు కరము మతిమంతుఁ డౌటఁ దత్కాల మెఱిఁగి పెరుఁగు టుడిగి శరీరంబు కుఱుచ పఱిచె.

⁠ 104

తే.⁠

చిత్రతరభంగి నంగుష్ఠమాత్రుఁ డగుచు, సురసదారుణవక్త్రంబుఁ జొచ్చి వేగ వదనమార్గంబు వెలువడివచ్చి నగుచు, నంబరంబున నుండి యి ట్లనుచుఁ బలికె.

⁠ 105

క.⁠

నీకడుపుఁ జొచ్చి వచ్చితి, నాఁకలి దీఱెఁ గద యింక నవనీతనయం దేఁకువ వెదకఁగ నేగెద, నీకు న్మ్రొక్కెదను గరుణ నెఱపుము తల్లీ.

⁠ 106

తే.⁠

అనిన సురకాంత నిజరూప మాశ్రయించి, వదననిర్గతుఁ డగుకపివరుని రాహు వదననిర్గతుఁ డగుపద్మవైరివట్టు, లింపు సొంపార వీక్షించి యిట్టు లనియె.

⁠ 107

ఆ.⁠

కార్యసిద్ధి పొంటెఁ గడురయంబున నేగు, మనఘచరిత లంక కరిగి యందు రాజపుత్రిఁ గాంచి రామునకు హితంబు, గూర్పు మదియె నీకు గుణము వత్స.

⁠ 108

తే.⁠

అని హితము దెల్పి దీవించి యరిగె సురస, యపుడు వేల్పులు హనుమంతుఁ డాచరించి నట్టిమూఁడవ దగుకర్మ మరసి చూచి, హర్ష మిగురొత్తఁ గొనియాడి రాకసమున.

⁠ 109

వ.⁠

అంత హనుమంతుండు గరుత్మంతుండుం బోలె జవాతిరేకంబున నంబరంబున కెగసి వారిధారాసేవితంబును బతంగనిషేవితంబును దుంబురుప్రముఖనిఖిలకైశి కాచార్యచరితంబును నైరావతపరిష్కృతంబును సింహవ్యాఘ్రకుంజరపతగోరగ వాహనసముహ్యమానసంపతద్విమలవిమానాలంకృతంబును వజ్రాశనిసమా ఘాతపావకోపశోభితంబును గృతపుణ్యమహాభాగస్వర్గజిద్విరాజితంబును జిత్రభా సునిషేవితంబును గ్రహచంద్రార్కనక్షత్రతారాగణవిభూషితంబును మహర్షి గంధర్వనాగయక్షసమాకులంబును వివిక్తంబును విమలంబును విశ్వంబును విశ్వా వసునిషేవితంబును దేవరాజగజాక్రాంతంబును జంద్రసూర్యపథంబును జీవ లోకవితానంబును శివంబును వితతంబును బ్రహ్మనిర్మితంబు నగువాయుమార్గం బున లంబపక్షం బగుపర్వతంబు కరణి నొప్పుచుఁ గాలాగరుసవర్ణంబు లగు మేఘంబులఁ బవనునిభంగి విరియం దోలుచు సారెసారెకు మేఘంబుల దూఱుచుఁ గ్రమ్మఱ వెడలుచుఁ బ్రావృట్కాలచంద్రుండుంబోలె శోభిల్లుచు రక్తపీతసితాసితవర్ణంబు లగుమహాభ్రంబుల నూరువేగంబున నాకర్షించుకొని యమోఘరయంబునం బోవు నప్పుడు.

⁠ 110

సింహిక హనుమంతున కడ్డపడుట

చ.⁠

ప్రకటజవంబునం జనెడు పావనిఁ గగ్గొని నీటిలోన సిం హిక యన నొక్కరక్కసి యహీనకృపం దిను మంచు నాకుఁ బా

⁠

⁠

యక విధి పెద్దకాలమున కాఁకలి దీఱఁగఁ దెచ్చి పెట్టె ని మ్మెకమును దీనిఁ బట్టుకొని మ్రింగెదఁ గా కని నిశ్చితాత్మయై.

⁠ 111

శా.⁠

ఛాయాగ్రాహిణి యౌటచే నది మహాసంరంభ మేపారఁగా నాయంభోనిధినుండి మీఁదికి రయం బారంగ లంఘించి త త్తోయాగ్రంబున దీర్ఘమై భయదమై దుర్వారమై పొల్చు త త్కాయచ్ఛాయను బట్టి వేగ దిగిచెం గట్టల్క దీపింపఁగన్.

⁠ 112

క.⁠

సింహిక ఛాయం దిగిచిన, రంహ ముడిగి సాహసము పరాక్రమ మెడల న్సింహపరాక్రముఁ డగుకపి, సింహుఁడు వెఱఁ గంది చాలఁ జింతించె మదిన్.

⁠ 113

క.⁠

ప్రతిలోమమారుతముచేఁ, బ్రతిహత మగునోడభంగిఁ బ్రక్షిప్తుఁడ నై గతవేగుఁడ నై పంగూ, కృతవీర్యుఁడ నైతి నేల యెద్ది తెఱఁ గిఁకన్.

⁠ 114

తే.⁠

అనుచుఁ జింతించి నలుదెస లరసి చూచి దివి పరీక్షించి క్రిందుగా దృష్టిఁ జొనిపి తోయమున నున్నఘోరజంతువును గాంచి మది వివేకించి యాహనుమంతుఁ డపుడు.

⁠ 115

క.⁠

ఉగ్రప్రేక్షణుఁ డై యా, సుగ్రీవుఁడు చెప్పినట్లు చూడఁగ నిది ఛా యాగ్రాహిణి యౌ నిజముగ, నాగ్రహమున దీనిఁ జంప నగు నా కిచటన్.

⁠ 116

ఉ.⁠

అంచుఁ దలంచి వృష్టి సమయంబున మేఘముఁ బోలెఁ దా విజృం భించి లయోగ్రమూర్తి గతిమించి సమంచితరౌద్రభంగిఁ గా న్పించినఁ గాంచి రాక్షసియుఁ బెద్దబిలంబుక్రియ న్నిజాస్యముం బెంచి ఘనంబుమాడ్కి నతిభీషణవైఖరి నార్చి పేర్చినన్.

⁠ 117

హనుమంతుఁడు సింహికం జంపుట

చ.⁠

అనుపమఘోరనారకగుహాసదృశం బగుదానివక్త్రము న్గనుఁగొని వజ్రతుల్యఘనకాయుఁడు పావని బుద్ధిశాలి గా వునఁ బరికించి చూచి తనువుం దగఁ గొంచెముఁ జేసి దారుణా శనిగతి మింటనుండి పెలుచ న్దుమికె న్వెసఁ దన్ముఖంబునన్.

⁠ 118

వ.⁠

అప్పుడు.

⁠ 119

క.⁠

దానవవనితావక్త్రగు, వానరపరివృఢుని రాహువదనగతుం డౌ భానునిఁ బోలెఁ గనుంగొని, దీనత్వముఁ బొంది రపుడు దేవతలు మునుల్.

⁠ 120

ఆ.⁠

అంతఁ గొంతవడికి నాహనూమంతుండు, కఱకుగ్రోళ్ల దానికడుపు సించి రక్తసిక్తుఁ డగుచు రవిచందమున నొప్పి, వేగ తన్ముఖంబు వెడలి వచ్చె.

⁠ 121

వ.⁠

ఇట్లు నిర్గమించి దానిం గొండొక పొడువు గొని చని సముద్రోదకంబునం బడ వైచె నంత నాలవది యైనతన్మహాద్భుతకర్మంబుఁ జూచి యాకాశచరంబు లగు భూతంబు లప్పవననందనుకడకుం జనుదెంచి మహాత్మా ఘోరం బైనయీసత్వం

⁠

⁠

బు నీచేత నిహతం బయ్యె నీకు శుభం బగు నింక నెయ్యదియు నసాధ్యంబు దెట్టికర్మంబులయందైన నీకు ధృతియు దృష్టియు మరియు దాక్ష్యంబును నశి యింపకుండు నింక యథాసుఖంబుగాఁ జని రామునికార్యంబు సాధించి కీర్తి వడయు మని పలికి యంతర్ధానంబు నొందె నంత హనుమంతుండు ప్రతిపన్న ప్రయోజనుం డై శీఘ్రంబున గరుడునిభంగి నాకాశంబున కెగసి శతయోజనా యతం బగుసముద్రంబు నవలీల దాఁటి వేలాతటంబుఁ జేరి నానావిధవనరాజి విరాజితంబును వివిధద్రుమభూషితంబును మలయోపవనమండితంబును సాగ రానూపసంభూతవివిధగుల్మలతావృతంబును సాగరపత్నీముఖోపలక్షితంబు నగు లంకాద్వీపంబు గనుంగొని.

⁠ 122

ఉ.⁠

ప్రాకటభూరివారిదమువైఖరి నభ్రము నిండి యున్నయా త్మాకృతిఁ జూచి యీఘనరయంబును దేజముఁ గాయవృద్ధి న న్నాకరిపు ల్గనుంగొనిన నా కవరోధము గల్గుఁ గావునం జేకొని గాత్రముం గుఱుచసేయుదుఁ గా కని నిశ్చితాత్ముఁ డై.

⁠ 123

చ.⁠

అనిలజుఁ డద్రితుల్య మగునంగము కొంచెము చేసి వెండి చ య్యనఁ బ్రకృతిస్థుఁ డయ్యె బలి నాఁగి జగంబులు గొన్నవెన్క వా నునుఁడు త్రివిక్రమాకృతిని మాటి యథాస్థితి నొంది నట్లు మం తనమున యోగి మోహము నణంచి నిజస్థితి గొన్నకైవడిన్.

⁠ 124

హనుమంతుఁడు లంబపర్వతముపై వ్రాలుట

వ.⁠

ఇట్లు నానావిధరూపధారి యగుహనుమంతుండు నిజశరీరబాహుళ్యంబు కుఱుచ పఱచి ప్రకృతిమాత్రుం డై సకేతకోద్దాలకనారికేళంబును నానావర్ణవిచిత్ర ధాతుమండితంబును గగనచుంబిమహోన్నతశిఖరవిరాజితంబును బహువిధవిచి త్రవనరాజివిభ్రాజితసానుతలంబు నగులంబాఖ్యపర్వతశిఖరాగ్రంబున వ్రాలె నప్పుడు.

⁠ 125

క.⁠

తరుచరవీరునిపదహతి, నురవడి గిరి దరలఁ దరువు లూఁగఁగఁ బుష్పో త్కరములు రాలెన్ ఖచరులు, వరమతిఁ గురియించుపుష్పవర్షము పోలెన్.

⁠ 126

క.⁠

సురసకుఁ జిక్కక సింహిక, కఱవక మైనాకమునకు నబ్బక యూర్పు ల్నెఱపక శతయోజనములు, చిరగతి దాఁటియును గ్లానిఁ జెందండయ్యెన్.

⁠ 127

క.⁠

నడుమ నడు గిడక వ్రేల్మిడి, నుడుగక బహుశతసహస్రయోజనములు దాఁ టెడుకపివరునకు నూఱా, మడ దాఁటుట యనఁగ నెంత మదిఁ బరికింపన్.

⁠ 128

వ.⁠

అంత నక్కొండమీఁదఁ గొండొకదడవు విశ్రమించి సమీరకుమారుండు కట్టెదుట.

⁠ 129

క.⁠

రంగచ్చంపకకురవక, లుంగవకుళకుందమాతులుంగపనసనా రంగకరవీరతిలకల, వంగక్రముకతరురమ్యవనవాటికలన్.

⁠ 130

క.⁠

జంబీరతాలవికసిత, జంబూహింతాలబిల్వసరళతమాలో దుంబరనింబకపిత్థక, దంబవిరాజితవిశాలతరువిపినములన్.

⁠ 131

క.⁠

లలితసకలర్తుపల్లవ, ఫలకుసుమోల్లసితవృక్షపటలరణత్కో కిలకీరశారికారవ, కలితమహోద్యానవాటికలఁ గనుఁగొనియెన్.

⁠ 132

వ.⁠

మఱియుఁ బవనసంచలితశాఖాశిఖాగ్రంబులును బుష్పభారనిబద్ధంబులును విహ గాకీర్ణంబులు నగుసరళకర్ణికారఖర్జూరప్రియాళుముచిళుందకుటజకేతకీప్రియం గుగంధపూర్ణనీపసప్తచ్ఛదాసనకోవిదారప్రముఖనిఖలతరువ్రాతంబుల నవ లోకించుచు.

⁠ 133

క.⁠

వికసితపుష్కరకైరవ, మకరందరసోపభోగమత్తమధుపసం ఘకలరవనినాదితహ, ల్లకరమ్యసరోవరంబులం గనుఁగొనుచున్.

⁠ 134

హనుమంతుఁడు లంకాపురమును జూచుట

సీ.⁠

పుండరీకోత్పలకాండాభిరంజితాయతపరిఖావృతం బైనదాని శారదాంబుదతుల్యజాతరూపమహోన్నతాకారమండితం బైనదాని గాంచనధ్వజపతాకామహాట్టాలకప్రాకారశోభితం బైనదానిఁ గైలాసశిఖరసంకాశపాండురరత్నహర్మ్యవినిర్మితం బైనదాని

⁠

తే.⁠

ఘనలతాపంక్తిచిత్రితకనకరత్న, తోరణకవాటచిత్రప్రతోళికాగ్ర్య చత్వరవిశాలగోపురసౌధవిపణి, మానితస్తంభసంవృతం బైనదాని.

⁠ 135

తే.⁠

సంతతాట్టాలకావతంసకయు వప్ర, జఘనయు నవాంబుధౌతవస్త్రయు శతఘ్ని కాత్రిశూలకేశాంతయుఁ జిత్రరత్న, నయన యై కాంతకైవడి ననుచుదాని.

⁠ 136

వ.⁠

మఱియు శూలముసలముద్గరభిండివాలకరవాజపటిసహస్తులును దంష్ట్రాకరాళ ముఖులును భయంకరాకారులు నగురక్షోవీరులచేత సంరక్షిత క్ష్యాంతరం బగు దాని నతిరమణీయగగనోల్లిఖితశిఖరిశిఖరసంకాశం బగుదాని ననంతబలసమేత క్రూరమృగోరగసంకీర్ణం బగుదాని నాశీవిషసేవితం బైనమహాబిలంబుం బోలె భయంకరరాక్షసకింకరసంకులం బైనదాని నతివిచిత్రశిల్పకౌశలవిశ్వకర్మనిర్మితం బైనదాని ననంతబలసంపన్నరాక్షసరాజపాలితం బగుదాని మఱియును.

⁠ 137

సీ.⁠

రమణీయకాంచనప్రాకారవిజితాలకాపురం బైనలంకాపురంబుఁ దపనీయమణిగణస్థగితపుష్కరచుంబిగోపురం బైనలంకాపురంబు సంతానతరులతాజాలనిర్ణీతదేవతాపురం బైనలంకాపురంబు జీవరత్నప్రభాజితరమ్యభోగవతీపురం బైనలంకాపురంబు

⁠

తే.⁠

భీమనిర్ఘోషరాక్షసస్తోమములకుఁ, గాఁపురం బైనఘోరలంకాపురంబు సమరనిర్జితత్రైలోక్యసంపదలకు, దాఁపురం బైనయట్టిలంకాపురంబు.

⁠ 138

చ.⁠

కని యరుదందుచున్ మిగులఁ గమ్రసుగంధిలతాశతంబులం బెనఁగొని మింటితో నొరయు పేరగు మ్రాకుల నొప్పు గట్లసం

⁠

⁠

దున మృదుశాద్వలంబులఁ గనుంగొనుచుం దనరూప మేరికిం గనుపడకుండ సత్వరముగం జనియె న్వడి లంక డాయఁగన్.

⁠ 139

హనుమంతుఁడు లంకాసన్నివేశమును జూచి వితర్కించుట

వ.⁠

ఇత్తెఱంగునం జని లంకయుత్తరద్వారంబునం జేరి దానిగుప్తికర్మంబును సాగ రంబును ఘోరశత్రుం డైనరావణుని మనంబునం దలపోసి హనుమంతుం డిట్లని వితర్కించె.

⁠ 140

తే.⁠

అరసి చూచిన నీలంక సురవరులకు, నైన రణమున సాధింప నలవిగాక చెలఁగుచున్నది కపు లెట్టు చేరఁగలరు, చేరి రాక్షసవిభు నేమి చేయఁగలరు.

⁠ 141

క.⁠

రావణపరిపాలిత మగు, నీవిషమమహాపురమున కెటురాఁ గలఁడా భూవిభుఁడు వచ్చియును ర, క్షోవిభు నెటు చంపఁగలఁడు ఘోరరణమునన్.

⁠ 142

ఆ.⁠

సామయుక్తి దీని సాధింపఁగా రాదు, దానయుక్తి దీనిఁ దలఁపరాదు భేదమునకు నిది యభేద్యంబు నాలవ, సాధనమున కిది యసాధ్య మరయ.

⁠ 143

ఆ.⁠

వాలినందనునకు వనచరవిభునకు, నాకు నీలునకును నయ మెలర్ప సత్వరముగ గతియు సంభావితం బగు, నలఘుభంగి నధికబలుల మగుట.

⁠ 144

ఆ.⁠

ఇప్పు డేటి చింత యిది నాకుఁ దగుభంగిఁ, బురముఁ జొచ్చి మనుజవరునిపత్నిఁ గాంచి యవల రిపునికడిమి మాయింపంగ, హేతు వరసి నిశ్చయింతుఁగాక.

⁠ 145

క.⁠

అని పవమానతనూజుఁడు, తనమనమున నిశ్చయించి దశరథభూభృ త్తనయాభ్యుదయరతుం డై, యనుపమమతి మరల నిట్టు లని చింతించెన్.

⁠ 146

ఉ.⁠

పాయక క్రూరకర్ము లతిబంధురసత్త్వులు తిగ్మతేజు ల త్యాయతవిక్రము ల్రణవిహారులు దైత్యులు గాచి యున్నవా రీయురుమూర్తితోడ నిపు డీపురమున్ జొరరాదు భూమిభృ త్కాయులు రాక్షసాధములు గానక యుండ మొఱంగి చొచ్చెదన్.

⁠ 147

వ.⁠

మఱియు రాత్రిసమయంబున నిప్పురంబు సొచ్చి లక్ష్యాలక్ష్యం బగురూపంబున జానకిం బరిశోధించెదఁ గాక యని నిశ్చయించి వెండియు దుస్సాధ్యయైనలంక నవలోకించి తనమనంబున.

⁠ 148

క.⁠

క్రూరవిచారుఁడు ఘోరా, కారుఁడు రావణుఁడు వాఁడు గనకుండఁగ నే నేరీతి లంక సొత్తునొ, యేరీతి మహీకుమారి నీక్షించెదనో.

⁠ 149

క.⁠

జనకజచందం బెట్లొకొ, జననాథునికార్య మెట్లు సాధింతునొ య వ్వనితామణి నేకాంతం, బునఁ జూచెద సందియంబు పొందఁగ నేలా.

⁠ 150

క.⁠

వనరుహమిత్రోదయమునఁ, బనిపడి చీఁకటులుఁ బోలె బాలిశుఁ డగుదూ తను గొని భూతార్థము ల, ట్లనిశంబు వినష్టఫలము లై చెడు ధాత్రిన్.

⁠ 151

క.⁠

దురహంకృతు లగుచారకు, లరయఁగఁ గార్యములఁ జెఱుతు రర్థానర్థాం

⁠

⁠

తరమున నిశ్చిత యయ్యును, సురుచిరముగ మంత్రబుద్ధి శోభింప దిలన్.

⁠ 152

ఉ.⁠

ఏగతి నబ్ధిసంతరణ మిప్పుడు వ్యర్థము గాక చెల్లు నిం కేగతిఁ బుణ్యుఁ డైనమనుజేంద్రునికార్యము పాటి కెక్కు నే నేగతి లంక సొత్తు దనుజేంద్రుఁడు గానక యుండునట్టు లం దేగతి సంచరింపుదు మహీసుత నేగతిఁ గాంతు నిత్తఱిన్.

⁠ 153

క.⁠

లెక్కకు వెక్కస మై నలు, దిక్కుల రక్కసులు గ్రమ్మి ద్రిమ్మరుచున్నా రిక్కడ ననుఁ జూచినఁ బని, చిక్కును దడ వుండ నిచటఁ జెల్లదు నాకున్.

⁠ 154

క.⁠

దానవు లెఱుంగ కుండఁగ, జానుగ నా కిచట మెలఁగఁ జన దిఁక నెవ్వా రైన నిచటఁ జరియింపం, గా నేర్తురె రాక్షసులకుఁ గన రాకుండన్.

⁠ 155

క.⁠

దనుజాకృతిఁ గైకొని బో, రనఁ జొచ్చెద నంటినేని రాక్షసవీరుల్ గనుఁగొనుచుండఁగ నిప్పురి, ననిలుం డైనను జొరంగ నలుకు నురవడిన్.

⁠ 156

హనుమంతుఁడు వానరరూపంబుతో రాత్రియందు లంకఁ జొచ్చెదనని నిశ్చయించుట

క.⁠

దానవు లెఱుఁగని యర్థము, మానుగ నించుకయు లేదు మఱి యేరూపం బే నిపుడు దాల్చి భూపతి, మానినిఁ గనుఁగొందు విభుని మన్ననఁ గందున్.

⁠ 157

ఉ.⁠

ఇంత విచార మేల నను నెవ్వరుఁ గన్గొనకుండఁ బద్మినీ కాంతుఁడు గ్రుంకు నంత కిటఁ గౌతుక మొప్పఁగ నుండి రాత్రియం దెంతయుఁ గీశరూపమున నీనగరం బటు సొచ్చి రామభూ కాంతునిభామిని న్వెదకి కాంచెదఁ గా కని నిశ్చితాత్ముఁ డై.

⁠ 158

వ.⁠

సూర్యాస్తమయంబుఁ గోరుచు వైదేహీదర్శనోత్సుకుం డై యుండఁ గొండొక దడవునకు సూర్యుం డస్తశిఖరిశిఖరాంతర్గతుం డయ్యె నంత హనుమంతుండు మహోన్నతం బైనతనశరీరంబు కుఱుచపఱచి పృషదంశకమాత్రగాత్రుం డై ప్రదోషకాలంబునఁ దత్పురగోపురప్రాకారాధిరోహణంబుఁ జేసి రమ్యంబును సువిభక్తమహాపథంబును బ్రాసాదమాలావితతంబును గంధర్వనగరాకారం బును శాతకుంభస్తంభవిరాజితంబును జారుచామీకరగవాక్షశోభితంబును స్ఫటికోపలసంకీర్ణకార్తస్వరవిభూషితసప్తభౌమాష్టభౌమప్రాసాదోపలక్షితం బును వైడూర్యమణివిచిత్రముక్తాజాలవిభూషితకాంచనతోరణరాక్షసాలయ శోభితంబును హర్యక్షవిక్రమరణదక్షరక్షోభటవనసంకులంబును బాండురోద్విద్ద విమానమాలాసమాకులంబును మహార్హజాంబూనదజాలతోరణంబును భీమరా క్షసబలోపేతంబును నచింత్యంబును నద్భుతాకారంబును రావణబాహుపాలి తంబు నైనలంకాపురంబు గలయంగనుంగొని విషాదహర్షంబులు మనంబునం బెనంగొన వైదేహీదర్శనోత్సుకుం డై వెండియు నిరీక్షింప నప్పుడు.

⁠ 159

హనుమంతుఁడు లంకాపురం బంతయుఁ గలయం జూచుట

ఉ.⁠

హారపటీరహీరరుచి యై యుడుపంక్తులు చుట్టుఁ బర్వఁగా ధారుణి నెల్లఁ గౌముదివితానముచే వెలుగంగఁ జేయుచు

⁠

⁠

న్మారుతితోడ సఖ్యము నొనర్పఁగ వచ్చినవాఁడు పోలె నా సారసశాత్రవుం డపుడు చల్లనయై కనుపట్టెఁ దూర్పునన్.

⁠ 160

శా.⁠

శంఖక్షీరమృణాళవర్ణుఁ డగుచు న్సంభూతచంచన్మరు త్కంఖాణద్యుతిమండలాంతరమునన్ గన్పట్టఁ జీఁకట్లనె ల్లన్ ఖండించుచు నభ్రమధ్యగతుఁ డై రాణించుచంద్రు న్సరః ప్రేంఖద్రాజమరాళమున్ బలెఁ గపిశ్రేష్ఠుండు గాంచె న్రహిన్.

⁠ 161

వ.⁠

ఇట్లు చంద్రోదయంబు నీక్షించి తన్మయూఖప్రకాశితసమస్తవిస్తార యగు దాని రమ్యకాననతోయాఢ్య యగుదాని శారదాంబుధరసంకాశదివ్యభవనోప శోభిత యగుదాని సాగరోపమనిర్ఘోష యగుదాని సాగరానిలసేవిత యగుదాని సుపోషితబలసంగుప్త యై విటపావతిచందంబున నందం బగుదానిఁ జారుతోరణ నిర్యూహ యై బాండురద్వారతోరణ యై శుభం బగుభోగవతీపురంబుకైవడిఁ గరం బలరుదాని శాతకుంభమయమహోన్నతప్రాకారాభిసంవృత యగుదాని మంద మారుతసంచార యగుదాని జ్యోతిర్మార్గనిషేవిత యగుదాని గింకిణీజాలనిర్ఘోష పతాకాలంకృత యగుదాని లలితవైడూర్యవజ్రతలంబులఁ జారుచామీకరనూత నకేతనంబులఁ బురందరచాపానుకూపవివిధవిచిత్రతోరణంబుల నగణితమణిప్రభా పటలజటిలజాతరూపవితర్దికలఁదప్తహాటకనిర్యూహంబుల మణిస్ఫటికముక్తాఫల విరచితకుట్టిమంబుల స్ఫాటికాంతరపాంసురూషితరాజతామలపాండురవైడూ ర్యతలసోపానంబులఁ జారుసంజవనంబున రుచిరవితానంబులఁ గ్రౌంచబర్హిణరాజ హంససంఘంబుల నలరు మహనీయద్వారంబులు గలుగుదాని ననల్పశిల్పికల్పిత మణిమందిర యగుదానిఁ దూర్యాభరణనిర్ఘోషప్రతినాదిత యగుదాని దిగంత శ్రాంత యగుదాని స్వర్గలోకంబుభంగి నింగి వెలుంగుదాని ననుత్తమ యగుదాని రత్నవసనోపేతయుఁ గోష్ఠిగారావతంసకయు యంత్రాగారస్తనియు నై విలాస వతిపోలికి మెప్పుదాని నచింత్య యై యప్రమేయ యై యసాధ్య యై యద్భుత దర్శన యై యున్నదాని లంకాపురిఁ గలయ నవలోకించి విస్మయావిష్టహృద యుండును సీతాదర్శనలాలసుండు నై తనమనంబున.

⁠ 162

ఉ.⁠

ఈనగరంబు బల్మిమెయి నెవ్వరికిం జొరఁ గూడ దైన నా భానుతనూజుఁ డంగదుఁడు పావకపుత్రుఁడు కేతుమాలకుం డేనును మైందుఁడున్ ద్వివిదుఁ డెంతయు సాహస మొప్పవచ్చి యీ దానవువీఁడు సొచ్చి యలధాత్రిసుతన్ గొనిపోవఁ జాలమే.

⁠ 163

ఉ.⁠

రాముఁ డమోఘసాయకుఁడు లక్ష్మణుఁ డంతకు భంగిఁ బొల్చునీ భూమికి వచ్చు టెంత నరభోజనులం బొలివుచ్చు టెంత యా భూమిసుతం గడంగి గొనిపోవుట యెంత విచార మేల నా కీమెయి శంక లేక పుర మిప్పుడు సొచ్చెద సీతఁ గాంచెదన్.

⁠ 164

హనుమంతునకు లంక రాక్షసీరూపముతో నడ్డపడుట

చ.⁠

అని తలపోసి రాత్రిసమయంబున నప్పురిఁ జొచ్చి ప్రీతితో జనునెడ నిమ్మహాపురి నిశాచరిరూపముతోడ వాయుపు త్రునిఁ గని భీకరాస్య యయి త్రోవకు నడ్డము వచ్చి నిల్చి క న్గొనల మిణుంగుఱుల్ సెదర ఘోరఘనధ్వని మీఱ నిట్లనున్.

⁠ 165

ఉ.⁠

ఎచ్చటనుండి యెచ్చటికి నేగుచు నిచ్చటి కద్భుతంబుగా వచ్చితి మర్కటాధము యవార్యభుజాబలశాలి రావణుం డచ్చుపడంగ నేలెడు మహానగరం బిది నీతెఱంగు నా కొచ్చెము లేక దెల్పుము సముద్ధతిఁ బ్రాణము గల్గి యుండఁగన్.

⁠ 166

ఉ.⁠

నావిని లంకతోఁ బవననందనుఁ డీనగరంబువాకిటం గావలి యుండి క్రూరవచనంబుల న న్వెఱపించె దేల నా త్రోవకు నడ్డమై యడుగు ద్రొక్కెద వెవ్వతె వీవు మున్నుగా నీవిధ మంత దెల్పు మట నిక్కము నావిధ మంతఁ దెల్పెదన్.

⁠ 167

చ.⁠

అన విని యానిశాటి పవనాత్మజుఁ గన్గొని యేను లంక నీ యనిమిషకంటకుం డగుదశాస్యునిపంపున నీపురంబు నే ననిశముఁ గాచి యుండుదు దురాసదనై ననుఁ గానకుండ నె వ్వరికిఁ జొరంగ రాదు నిను వారక యిప్పుడె దీర్చి పుచ్చెదన్.

⁠ 168

వ.⁠

అనిన నప్పవమావనందనుండు లంకావచనంబులు విని వృష్టిమేఘంబుభంగి విజృంభమాణశరీరుం డై రెండవశైలంబుకరణి సుస్థిరత్వంబు వహించి స్త్రీ రూపవికృత యగుదాని నవలోకించి యి ట్లనియె.

⁠ 169

ఉ.⁠

ఈపురిఁ గల్గు వప్రము లహీనవనోపవనప్రకాండముల్ గోపురము ల్విశాలగృహకూటములు న్మణిహర్మ్యసౌధము ల్వాపులు కూపముల్ దరులు భ్రాజితమందిరచత్వరంబులుం జూపుల విందుగా నిపుడు చూడఁగ వచ్చినవాఁడ రాక్షసీ.

⁠ 170

క.⁠

అన విని రాక్షసి మారుత, తనయునితో నిట్టు లనియెఁ దప్పక యనిలో నను గెల్వక యీనగరము, సునిశితగతి నిపుడు నీకుఁ జొరరా దిచటన్.

⁠ 171

క.⁠

నా విని యారాక్షసితోఁ, బావని యి ట్లనియె నడిచిపడనేటికి నే నీవీడుఁ జూచి వెస నీ, త్రోవ న్జనుదెంతు మరల దుర్దమలీలన్.

⁠ 172

హనుమంతుఁడు లంకను జయించుట

క.⁠

అని పవనసుతుఁడు పలికిన, విని రాక్షసవనిత క్రోధవికృతానన యై ఘననాదంబున నార్చుచు, మునుకొని వెస నతనిఱొమ్ము ముష్టిం బొడిచెన్.

⁠ 173

క.⁠

పొడిచిన లావు చెడక య, ప్పుడు వాయుసుతుండు గ్రోధమూర్ఛితుఁ డై వే పడఁతి యని చంప నొల్లక, పిడు గడచినభంగి దానిఁ బిడికిటఁ బొడిచెన్.

⁠

వ.⁠

ఇట్లు హనుమంతునిచేత వ్రేటుపడి వజ్రప్రహారంబున ఱెక్కలు దెగి కూలుపర్వ తంబుకరణి గాఢమూర్ఛాపారవశ్యంబునఁ బుడమిం ద్రెళ్లి కొండొకసేపునకు లబ్ధసంజ్ఞ యై వికలంబు లైనయంగంబులు సవరించుకొని యన్నిశాచరి గద్గద కంఠ యై సమీరకుమారు నవలోకించి యి ట్లనియె.

⁠ 175

సీ.⁠

కపివర్య కృప నన్నుఁ గావుము చంపకు మిలలోన నిది వధ్య మిది యవధ్య మని యెఱింగి చరింతు రార్యులు నీచేత నేను నిర్జిత నైతి నిక్కువముగ నెప్పుడు నినుఁ గీశుఁ డేతెంచి నిర్జించు నప్పు డిప్పురికిఁ జే టగు నటంచు మును నాకు వర మిచ్చె వనజాసనుం డమ్మహాత్మునిపలు కసత్యంబు గాదు

⁠

తే.⁠

తత్సమయ మిదె నీదు సందర్శనమునఁ, గదిసి వచ్చె మహీసుతాకారణమునఁ గ్రూరరాక్షసు లందఱుఁ గూలఁగలరు, సమరమునఁ బంక్తికంఠుఁడు చావఁగలఁడు.

⁠ 176

క.⁠

అనిలజ నీ విపు డీపురిఁ, గని చొచ్చి యథాసుఖంబు గా నెల్లెడలన్ జనకజను వెదకి వచ్చిన, పను లన్నియుఁ దీర్చికొనుము భద్రాత్ముఁడ వై.

⁠ 177

వ.⁠

అని పలికిన.

⁠ 178

క.⁠

సముదితతేజుం డగునా, సమీరతనయుండు కామచారిణి లంక న్సముదంచితవిక్రమమున, నిమేషమాత్రంబులోన నిర్జించి వడిన్.

⁠ 179

క.⁠

ఆవాకిటఁ బోవక లం, కావరణము కదులఘుత్వగతి దాఁటి రహి న్బావని పురి సొచ్చి రఘు, క్షా్మావల్లభుసతిని వెదకఁ గౌతూహలి యై.

⁠ 180

హనుమంతుఁడు లంకాపురముఁ బ్రవేశించుట

క.⁠

పడఁతుక నెపమునఁ బతిచేఁ, జెడఁ గల దీలంక యింక సిద్ధం బనుచున్ ఎడమయడుగు మును పెట్టుచుఁ, గడురయమున రాజమార్గగతుఁ డై యరిగెన్.

⁠ 181

వ.⁠

ఇట్లు లంకాపురంబు ప్రవేశించి ముక్తాపుష్పవిరాజితం బైనరాజమార్గంబు దఱి సి చిత్రమాల్యాభరణంబులును వివిధాకృతిరూపంబులును దూర్యఘోషపురస్స రహసితోత్కృష్టనినదనినాదితంబులును వజ్రాంకుశనీకాశంబులును వజ్రజాల విభూషితంబులును దీప్తకాంచనస్తంభనిర్మితంబులును శాతకుంభశిఖరంబులు నగురాక్షసగృహంబులచేత నంబుదంబులచే నాకాశంబుభంగి వెలుంగుచునికి నచ్చెరువందుచుఁ గైలాసశిఖరాకారంబు లగుసర్వతోభద్రపద్మస్వస్తికవర్ధమా నాఖ్యప్రభుగృహభేదంబుల నెడనెడ గనుంగొనుచు నానందించుచు నురఃకంఠ శిరస్స్థానోత్పన్నమంద్రమధ్యమతారకస్వరభూషితం బైనమదనముత్థరాక్షసాం గనామధురగీతంబు నంబరంబున నప్సరఃకాంతలగీతంబుంబోలె మనోజ్ఞంబుగా నాలకించుచు సోపానచరత్కాంతాజనమంజుమంజీరకాంచీనూపురనినదంబును హేమదండతాడితభేరీమృదంగపటహాదిదివ్యవాద్యనిర్ధోషంబును హర్షోత్పన్న క్రియావిశేషజనితశబ్దంబులును రాక్షసులసింహనాదంబులు నాకర్ణించుచు జపత త్పరు లగుయాతుధానులమంత్రనాదంబులును స్వాధ్యాయనిరతు లగువారివేద

⁠

⁠

వేదఘోషంబులును రావణస్తవసంయుక్తు లగురాక్షసులగర్జారవంబులును వినుచు రాజమార్గగతు లై విహరించురక్షోభటుల నిరీక్షించుచుం జనిచని మధ్య మగుల్మంబున నగరవృత్తాంతవేదకు లగుగూఢచారులు దీక్షితుల జటిలుల ముండి తశిరస్కుల వృషభచర్మధారుల స్వాధ్యాయనిరతుల దర్భలు కరంబులం గొని యనిష్టనివారకానుష్ఠానంబు సేయుదర్భముష్టిప్రహరణులఁ గృత్యాదులం బుట్టిం చి వానిచేత శత్రుమారణంబు సేయుటకు నాభిచారికహోమంబు గావించునట్టి వహ్నికుండాయుధుల నేకాక్షుల నేకకర్ణుల లంబోదరపయోధరులఁ గరాళభుగ్న వక్త్రుల విషమాచారుల వామనాకృతులఁ బుష్పమాలికాధరుల గంధానులిప్త గాత్రుల విచిత్రకవచోజ్జ్వలుల నాతిస్థూలుల నాతికృశుల నాతికుబ్జుల నాతివామ నుల విరూపుల బహురూపుల సురూపుల సువర్చుల వరాభరణభూషితుల నానా వేషసమాయుక్తుల స్వేచ్ఛావిహారకుశలులఁ గూటముద్గరదండాయుధఖడ్గచాప శతఘ్నీముసలపరిఘశూలవజ్రశక్తివృక్షపట్టిసాశనిక్షేపణిపాశధరుల మహాబలుల శతసహస్రసంఖ్యాతుల రక్షోధిపతినిర్దిష్టు లై పురంబు సర్వంబు రక్షించు చున్నరాక్షసవీరుల నవలోకించుచు గిరిమూర్ధప్రతిష్ఠితంబును మహహాటకతో రణంబును బుండరీకావతంసపరిఘాభిసంవృతంబును హేమప్రాకారమండితం బును ద్రివిష్టపసన్నిభంబును దివ్యంబును దివ్యనాదనినాదితంబును వామహేషిత సంఘుష్టంబును భూషణస్వనసంకులంబును శ్వేతాభ్రనిచయోపరచతుర్దంత దంతావళదానధారాపంకిలగృహాంగణంబును రథయానవిమానవిరాజితంబును ననల్పశిల్పికల్పితరత్నపారావతప్రముఖపతత్రివిచిత్రితద్వారంబును ననేకసహస్ర వీరరాక్షససురక్షితంబును స్వర్ణప్రాకారమండలయుక్తంబును మహార్హముక్తా మణివిభూషితాంతరంబును బరార్థ్యకాలాగరుచందనాక్తంబు నగు రావణుని యంతఃపురద్వారంబు సేరం జని యప్పుడు.

⁠ 182

చ.⁠

గురుతరపూర్ణచంద్రికలఁ గుంభిని నెల్ల వెలుంగఁ జేయుచు న్సురవరు లెత్తుబల్‌దివియసొంపున గోష్ఠమున న్భ్రమించుసుం దరవృషభంబు లీల వితతద్యుతి నంబరమధ్యవర్తియై కర మలరారు చందురునిఁ గాంచె సమీరకుమారుఁ డయ్యెడన్.

⁠ 183

వ.⁠

మఱియును.

⁠ 184

క.⁠

జలధి కడ లెత్తి మ్రోయఁగఁ, గలువలు వికసింప లోకగతదుఃఖంబుల్ దొలఁగఁగ భూతవ్రాతము, లలరఁగఁ జంద్రుండు పొల్చె నంబరవీథిన్.

⁠ 185

తే.⁠

అవనిలో మందరాద్రిస్థ యైనలక్ష్మి యంబువులయందుఁ గమలస్థ యైనశోభ లలిఁ బ్రదోషములం దబ్బిఁ జెలఁగుకాంతి శీతకరునందుఁ దగఁ బ్రకాశించె నపుడు.

⁠ 186

చ.⁠

సురుచిరపుష్కరస్థరుచిసొంపుగ నప్పులయందుఁ బోలె భా సురతరసాగరస్థ యగుశోభ ప్రదోషములందుమాడ్కి మం దరకుధరస్థలక్ష్మి వితతంబుగ ధారుణియందునున్ బలెం గరము నిశాకరస్థ యగుకాంతి నభంబున నొప్పె నయ్యెడన్.

⁠ 187

ఉ.⁠

మందరకందరస్థ మగుమత్తగజేంద్రవిరోధిభంగి సొం పొందఁగ పంజరస్థ మగునున్నతరాజమరాళము న్బలెం బొందుగఁ గుంజరస్థుఁ డగుభూరిపరాక్రమశాలికైవడిం జందురుఁ డొప్పె నప్పుడు విశాలతరద్యుతి నంబరస్థుఁ డై.

⁠ 188

ఉ.⁠

మానుగఁ దిగ్మశృంగ మగుమానితమత్తమహావృషంబుచం దాన మహోచ్చశృంగ మగునవ్యతుషారనగంబుభంగి జాం బూనదబద్ధశృంగ మగుభూరిమదేభములీలఁ బాండుర శ్రీనిధి యైనచందురుఁడు చెన్నలరె న్బరిపూర్ణశృంగుఁ డై.

⁠ 189

ఉ.⁠

మోహనమూర్తియున్ జలధిమోహననందనుఁడు న్మహాగ్రహ గ్రాహవినష్టపంకుఁడు ప్రకాశరమాశ్రయనిర్మలాంకుఁ డ వ్యాహతరోచి నష్టశిశిరామృతపూరతుషారపంకుఁ డు త్సాహము మీఱఁగా నలరెఁ జారుశశాంకుఁడు పుష్కరంబునన్.

⁠ 190

క.⁠

సమరస్థం బగుకరిచం, దమున శిలాతలము నొందినమృగేంద్రముమా డ్కి మనోజ్ఞపూజ్యసామ్రా, జ్యము నొందిననృపతిభంగిఁ జంద్రుం డలరెన్.

⁠ 191

మ.⁠

ధవళాంశూదయనష్టదోషము ప్రవృత్తక్రూరరాత్రించర ప్రవరోద్యత్పిశితాశదోషము లసద్రామాభిరామేరితా ప్రవిషహ్యాత్మగతైకదోషము ఘనస్వర్గప్రకాశంబు నై స్తవనీయంబుగ నేగె నప్పుడు ప్రదోషం బుర్వి రాగిల్లఁగన్.

⁠ 192

వ.⁠

ఇట్లు వెలుంగుచంద్రుం గనుంగొని యలరుచు నాహనుమంతుండు వెండియు.

⁠ 193

చ.⁠

సురుచిరతంత్రినిస్వనము శ్రోత్రసుఖంబుగ నాలకించుచుం బురుషులుఁ గూడి తల్పములఁ బొంది సుఖంబుగ నిద్ర వోవుసుం దరుల లసద్విహారము నుదంచితభంగి నొనర్పఁ బూనుని ర్భరతరరౌద్రవృత్తు లగురాక్షసవీరులఁ గాంచె నయ్యెడన్.

⁠ 194

హనుమంతుఁడు లంకాపురం బంతయుఁ గలయం దిరుగుట

తే.⁠

స్యందనాశ్వభద్రాసనసంకులంబు, లనవరతవీరలక్ష్మీసమాశ్రయంబు లుత్తమంబులు మత్తప్రమత్తతరము, లగుకులంబులఁ జూచె నయ్యనిలసుతుఁడు.

⁠ 195

చ.⁠

బిఱబిఱ డాసి యొండొరులఁ బిల్చుచు బాహువుల న్విదుర్చుచున్ ఉరములు దట్టుచు న్దనువు లొయ్యనఁ గాంతలమీఁద వైచుచు న్బరుషమదప్రలాపములు పల్కుచు మేనులు పానమత్తు లై మఱచుచుఁ జిత్రచాపములు మాటికి సూటిగ నెక్కుపెట్టుచున్.

⁠ 196

వ.⁠

మఱియు ననేకప్రకారంబుల దేహవికారంబులు నెఱపురాక్షసులఁ గలయ నవ లోకించుచు వెండియు.

⁠ 197

చ.⁠

పురుషులఁ గౌఁగిలించుకొని పొందుగ నిద్దురవోవువారి భా స్వరతరగంధలేపనము సల్ఫెడువారి సురూపవక్త్ర లై సరసత నవ్వువారి నెకసక్కెము లాడెడువారిఁ శ్రద్ధ లే పరుసము లాడువారిని క్షపాచరకాంతలఁ జూచె నయ్యెడన్.

⁠ 198

క.⁠

పరఁగ బుసకొట్టుకాకో, దరములచే మడువుఁ బోలె దంతావళభీ కరవీరదానవులచేఁ, గర మొప్పెడునప్పురంబు గనుఁగొనియె రహిన్.

⁠ 199

చ.⁠

వితతజగత్ప్రధానులు వివేకధురీణులు శ్రద్ధధాను లం చితరుచిరాభిధానులు విశేషబలు ల్వివిధాభిధాను లా తతధిషణాప్రధానులు సదాసురభీతికరాభిధాను లు న్నతపురి యాతుధానులు మనం బలర న్గనుపట్టి రయ్యెడన్.

⁠ 200

చ.⁠

వివిధగుణాభిరాములఁ బ్రవృద్ధుల నాత్మగుణానురూపులం బ్రవిమలతేజుల న్వితతబంధురవిక్రమదుర్నివారుల న్సువిహితబాహుసత్త్వుల మనోజ్ఞసురూపవిరూపధారులన్ దివిజవిరోధులం గనియె ధీరుఁడు వాయుకుమారుఁ డయ్యెడన్.

⁠ 201

చ.⁠

అరయ విశుద్ధభావల వరార్హల వల్లభసక్తభావల న్మఱియు మహానుభావల సమంచితరూపల రమ్యరూపసుం దరరమణోపగూఢల నదభ్రసదృక్షగుణప్రభావలం దరుణులఁ గాంచె గంధవహనందనుఁ డంచితసౌధవీథులన్.

⁠ 202

చ.⁠

నిరుపమజాతరూపమణినిర్మితహర్మ్యతలంబులందుఁ బు ష్కరశరదైవతోత్సవము సల్పి ప్రియాంకసుఖోపవిష్ట లై సురుచిరరత్నహారపరిశోభితఘర్మజలార్ద్రగాత్ర లై వరతనుకాంతి నొప్పు సురవైరినివిష్టలఁ గాంచెఁ గొందఱన్.

⁠ 203

చ.⁠

అనుపమరత్నహారరుచు లంగముల న్వెలుగంగఁ జేయ సి గ్గునఁ దల వాంచి కాంతుల నకుంఠితలీలఁ గవుంగిలించుచున్ ఘనకుసుమోపగూఢవిహగంబులభంగి ముదం బెలర్ప మె ల్లన సురతంబు సల్పెడు నెలంతులఁ గొందఱఁ గాంచె నచ్చటన్.

⁠ 204

చ.⁠

అరుదుగ నుత్తరీయరహితాంగులఁ గాంచినరాజవర్ణల న్సురుచిరహేమవర్ణల మనోజ్ఞశశాంకకళంకవర్ణల న్వరరుచిరాంగవర్ణల ధనంజయవర్ణలఁ జంద్రవర్ణలం దరుణులఁ గొందఱం గనియె నాథవియుక్తల నప్పురంబునన్.

⁠ 205

క.⁠

అతులితమనోభిరాములఁ, బతులం గని ప్రీతియుక్తభావంబులతో

⁠

⁠

రతికి న్మెయికొనుదానవ, సతులం గలయంగఁ జూచె సామీరి యటన్.

⁠ 206

తే.⁠

జలజసంకాశనేత్రపంక్తులను జంద్ర, తుల్యముఖపంక్తులను దటిత్తులితరత్న హారపంక్తుల దీప్తహేమాభవస్త్ర, పంక్తులను జూచె నచ్చటఁ బ్లవగవరుఁడు.

⁠ 207

వ.⁠

ఇత్తెఱంగున నచ్చటివారి నెల్లఁ గలయ నవలోకించి యప్పవమాననందనుండు పరమాభిజాత యగుదాని రాజకులప్రజాత యగుదాని నయోనిజాత యగు దాని సాధుజాత యగుప్రఫుల్లపల్లికైవడి నొప్పుదాని సంతతావిచ్చేదపాతివ్రత్య రూపధర్మమార్గసన్నివిష్ట యగుదాని భర్తృచిత్తానుసారిణి యగుదాని రామునిం బేర్కొని విలపించుదాని రామాలోకసనిశ్చయ యగుదానిఁ ద్రిజగన్నుతపతివ్ర తాశిరోమణి యగుదాని విరహతాపపీడిత యగుదాని సానువృతాస్త్రకంఠి యగు దాని వరార్హోత్తమనిష్కకంఠి యగుదాని స్నిగ్ధకంఠి యగుదాని వనపవృత్త యగు నీలకంఠిపగిది నలరుదాని నస్ఫుటప్రకాశ యగుచంద్రరేఖలాగునఁ బాంసు రూషిత యైనహేమరేఖకైవడి క్షతప్రరూఢ యగుబాణరేఖకరణి వాయు ప్రభిన్న యగుమేఘరేఖచొప్పునఁ గృశాంగి యై యనావిష్కృతతేజోవిశేష యై యంతర్వేదనాసహిత యై సమాధేయశైథిల్య యై యుండుదాని ననంతకల్యాణ గుణసమేత యైనసీతం గానక దుఃఖాభిహతచిత్తుం డై కొండొకసేవు విచారించి వెండియు లంకాపురంబు గలయ వెదకి.

⁠ 208

సీ.⁠

వరవజ్రగర్భితవైడూర్యతలములు భాసురస్ఫటికసోపానములును మణిహారచారుహేమస్తంభపంక్తులు చిత్రకాంచనరత్నశిఖరములును విలసితనవరత్నవేదికాతలములు ద్వారచిత్రితరత్నతోరణములు మహితముక్తాజాలమయవితానంబులు బహుచిత్రశోభితభద్రవలభి

⁠

తే.⁠

దనరి వీరరాక్షసరక్షితంబు వార యువతిసేవితమును మంత్రియుతము వివిధ చిత్రమృగచర్మవర్మరాజితము నగుచు నలరునాస్థానసదనంబు గలయ వెదకి.

⁠ 209

హనుమంతుఁడు ప్రహస్తాదులగృహములయందు సీతను వెదకుట

వ.⁠

మఱియు రూప్యకోపహితహేమభూషితవిచిత్రతోరణంబును విశాలరుచిరకక్ష్యా ద్వారసంవృతంబును గజహయస్యందనస్థవిగతశ్రమాసంహార్యమహామాత్ర శూరసంసేవితంబును సింహవ్యాఘ్రచర్మనిర్మితతనుత్రాణోపేతంబును దాంతకాం చనరాజితఘోషవద్విచిత్రరథచరితంబును బహురత్నసమాకీర్ణంబును బరార్థ్యాస నభాజనంబును మహారథసమావాసంబును మహారథదర్శనీయపరమోదారవివిధ బహుసాహస్రమృగపక్షిపరిపూర్ణంబును వినీతాంతపాలరక్షోగణసురక్షితంబు ను ముఖ్యనరనారీపరిపూర్ణంబును ముదితప్రమదారత్నంబును వరాభరణనిర్హ్రాద సముద్రస్వననిస్వనంబును వరార్హచందనలిప్తంబును రాజగుణసంపన్నంబును

⁠

⁠

మహాజనసమాకీర్ణంబును సింహాభిగుప్తవనప్రతీకాశంబును భేరీమృదంగశంఖపట హపణవాదివాద్యస్వనసంకులంబును జందనాదినిత్యార్చితంబును దర్శపౌర్ణమా సపర్వహుతంబును రాక్షసపూజితంబును సముద్రసమగంభీరంబును మహారత్న పరిచ్ఛదంబును జందనాగరుధూపవాసితంబును మహాజనసమాకీర్ణంబును గజా శ్వరథసంకులంబును మహనీయవపుర్విరాజమానంబును సింహాభిగుప్తగుహాస దృశంబును నగురావణునిదివ్యమందిరంబుఁ గనుంగొని.

⁠ 210

క.⁠

అది లంకాభరణం బై, సదమలబహురత్నకాంతిసంభరితం బై మదరాక్షససంకుల మై, త్రిదశపతిగృహంబుభంగిఁ దేజిలు చునికిన్.

⁠ 211

వ.⁠

మనంబున నచ్చెరు వందుచు.

⁠ 212

క.⁠

వనములఁ జూచుచు మేడలు, ఘనముగ నెక్కుచును గేళికాగృహముల నె వ్వనికిం గనరాకుండఁగ, మునుకొని ప్రచ్ఛన్నరూపమునఁ గనుఁగొనుచున్.

⁠ 213

వ.⁠

మఱియుఁ గ్రమంబునఁ బ్రహస్తునినివేశనంబును వెదకి మహాపార్శ్వునినివా సంబు నెమకి మేఘప్రతీకాశం బగుకుంభకర్ణునినికేతనంబు శోధించి విభీషణుని మందిరంబు విమర్శించి మహోదరవిరూపాక్షవిద్యుజ్జిహ్వవిద్యున్మాలివజ్రదంష్ట్రుల సదనంబులు పరామర్శించి ధూమ్రాక్షునిసద్మంబు వీక్షించి ఘనవిఘనసంపాతి విద్యుద్రూపశుకసారణులగృహంబులు గనుంగొని యింద్రజన్నిశాంతంబు విలోకించి జంబుమాలిరశ్మికేతుసూర్యశత్రువజ్రకాయధూమ్రాక్షశుకనాసవ కశఠవికటులనివాసంబు లాలోకించి హస్తికర్ణునినిలయంబు పరీక్షించి యుద్ధో న్మత్తమత్తదంష్ట్రరోమశధ్వజగ్రీవహస్తిముఖేంద్రజిహ్వకరాళపిశాచశోణితాక్ష యూపాక్షభీమకవిద్యుత్కర్ణాశ్వకర్ణనాగేంద్రజిహ్వకుంభనికుంభాగ్నికేతు రశ్మికేతుదేవాంతకనరాంతకాతికాయమహాకాయత్రిశిరఃప్రముఖయాతుధా నులభవనంబులు కలయం దిరుగుచు లీలోద్యానంబులు వెదకుచు నెందును జా నకిం గానక యన్నియు నతిక్రమించి పురోభాగంబున.

⁠ 214

క.⁠

నిర్మలవినూత్నమణిగణ, నిర్మిత మై రత్నజాలనికరావృత మై శర్మద మై యలరారెడు, భర్మప్రాసాద మొకటి పరికించి తగన్.

⁠ 215

వ.⁠

అందు.

⁠ 216

క.⁠

శూలములు ముద్గరంబులు, వాలంబులు శక్తిభిండివాలపరశువుల్ గేల ధరియించి శౌర్యము, గ్రాలఁగఁ గాపున్నదనుజకాంతలఁ గాంచెన్.

⁠ 217

వ.⁠

మఱియును.

⁠ 218

క.⁠

వివిధమహోద్యానంబులు, వివిధలతాగుల్మములను వివిధతరువుల న్వివిధనికుంజంబుల న, ప్పవమానసుతుండు గలయఁ బరికించె రహిన్.

⁠ 219

క.⁠

నానాప్రహరణపాణుల, నానారూపులను భయదనానార్భటుల న్నానావర్ణశరీరుల, నానాఖ్యులఁ గనియెఁ బవననందనుఁ డచటన్.

⁠ 220

వ.⁠

మఱియు మహాజవంబు లగురక్తశ్వేతపీతసితవర్ణంబులును జాంబూనదపరిష్కృ తంబులు నగుహయసహస్రంబులను మహామేఘంబుకరణి భీమనిర్ఘోషంబులు సలుపుచుఁ బర్వతంబులపగిది మదంబు గురియుచున్న రూపసంపన్నంబులును బరగజారుజంబులును నైరావతసమానంబులును గులీనంబులును గజవిద్యా భ్యాసంబునందు శిక్షితంబులును బరసైన్యవిదారణంబులు నగుగజంబులను మేఘస్తనితనిర్ఘోషంబులును సురాసురదుర్ధర్షంబులును హేమజాలపరిచ్ఛన్నంబు లును దరుణార్కప్రతీకాశంబులు నగురథంబులను జామీకరవిభూషితంబు లగు వాహినీశతంబులను మణినిర్మితవివిధాకారంబు లగుశిబికాసందోహంబులను విచి త్రంబు లగులతాగృహచిత్రశాలాయుక్తగృహక్రీడాగృహంబులను దారుకు యక్రీడాపర్వతంబులను గామోద్దీపకగృహంబులను దివావిహారోచితగృహంబు లను గలయ నవలోకించుచు నగ్రభాగంబున మందరాచలసంకాశంబును క్రీడా మయూరస్థానసంకులంబును ధీరనిష్ఠితమహాతరఫలంబును గైలాసగిరిసన్నిభం బును ననంతరత్ననిచయంబును ధ్వజయష్టిసమాకీర్ణంబును నిధిజాలసమన్వితం బును జాంబూనదమయశయనాసనమణిభోజనసంకులంబును క్షౌద్రవికారమద్య కృతద్రవంబును గుబేరభవనంబుపగిది మనోజ్ఞంబును నసంబాధంబును సాద విశేషయుక్తకాంచీనూపురమృదంగతలనిర్ఘోషనినాదితంబును బ్రాసాదసంఘాత యుతంబును బద్మస్వస్తీకరచనావిశేషప్రకోష్ఠంబు నగురావణునియంతఃపురంబు గనుంగొని.

⁠ 221

హనుమంతుఁడు రావణునియంతఃపురముఁ బ్రవేశించుట

క.⁠

దనుజపతితేజమున నూ, తనరత్నవిశాలరుచులఁ దద్వేశ్మము సాం ద్రనిశితసహస్రరశ్ముల, నినునిపగిది వెలుఁగు చునికి నిచ్చ నలరుచున్.

⁠ 222

తే.⁠

చారువైడూర్యమణిగణస్ధగితహేమ, జాలమై చంచలాశక్రచాపపత్రి జాలయుత మైన మేఘంబుసరణి నీగృ, హం బలరుచున్న దేమందు ననుచుఁ బొగడి.

⁠ 223

వ.⁠

అద్దివ్యమందిరంబు ప్రవేశించి.

⁠ 224

చ.⁠

కరిరథవాజిశాలలు ప్రకాశశిలీముఖచాపశాలలు న్గురుతరవాద్యశాలలు మనోహరనూతనచంద్రశాల లం బరతలచుంబిదివ్యమణిమండితకాంచననాట్యశాలలు న్సురుచిరచిత్రశాలలును జూచె సమీరకుమారుఁ డయ్యెడన్.

⁠ 225

చ.⁠

అనిమిషదైత్యపూజితము లంచితచిత్రపతత్రిసంలస ద్వనములు సర్వదోషపరివర్జితము ల్మయనిర్మితంబులు న్ఘననసురాజితంబులు ప్రకాశమనోజ్ఞగుణోత్తరంబులు న్దనుజవరేణ్యుసద్మములు తప్పక చూచెఁ గపీంద్రుఁ డయ్యెడన్.

⁠ 226

వ.⁠

ఇత్తెఱంగున నవలోకించి తన్మధ్యభాగంబున.

⁠ 227

సీ.⁠

రుచిరకాంచనచారురూపంబు నుచితమేఘసన్నిభము సమిద్ధరత్న సంకీర్ణ మసురవంశశ్రేష్ఠకబలానురూప మప్రతిరూపరూప మలర లోకతుల్యము సర్వలోకసంపత్సమాకీర్ణంబు కైలాసగిరినిభంబు రమణీయహేమవిరాజమానము హృద్యవసురాశిశోభాప్రవర్ధమాన

⁠

తే.⁠

మఖిలకిన్నరయక్షవిద్యాధరేంద్ర, గరుడగంధర్వచారణ సురవరేణ్య దివ్యసదనాగ్రగణ్యంబు దేవదైత్య, చారణవరాంగనాశతసంకులంబు.

⁠ 228

వ.⁠

మఱియు నానాతరుకుసుమరజోవకీర్ణపర్వతాగ్రసదృశంబును సంచలితచంచలా సమంచిత మగుపయోదముం బోలె నారీప్రవేకదీప్యమానంబును హంసప్రవేక నముహ్యమానగగనగామిసుకృతివిమానసంకాశంబును నభోమణినిభాగణిత మణిగణప్రభాధగద్ధగాయమానంబును బహుధాతుచిత్రనగాగ్రప్రతీకాశంబును గ్రహచంద్రచిత్రవిష్ణుపథనికాశంబును సమూహీకృతనానావర్ణమేఘవద్విచిత్రం బును బహురత్నచిత్రంబు నగునొక్కవిమానంబు గాంచి యందు.

⁠ 229

చ.⁠

ధరణీధరాళిపూర్ణ యగుధాత్రిని వృక్షవితానపూర్ణభూ ధరముల నాత్తపుష్పపరిధానము లైనమహాద్రుమంబుల న్గురుతరపద్మకేసరమనోజ్ఞము లైనసుమవ్రజంబులం దరుచరవీరుఁ డచ్చట ముదం బలర న్బరికించె నత్తఱిన్.

⁠ 230

చ.⁠

అతులితపాండుపద్మముల నంచితనవ్యసరోవరంబుల న్వితతసకేసరప్రచురనీరజసంఘముల న్మనోజ్ఞపు ష్పితఫలితప్రపల్లవితశీతలవృక్షలసద్వనంబులం గృతకవిచిత్రశైలములఁ గీశచమూపతి గాంచె నయ్యెడన్.

⁠ 231

చ.⁠

కృతకవిచిత్రపత్రమణికేసరహేమపతత్రిజాలము న్దతవసుచిత్రపన్నగవితానముల న్ఘనజాతిఘోటక ప్రతిమమహాతురంగముల రాజతహైమమృగప్రకాండము న్వితతసరోజహస్తకరిణీగణము న్బరికించె నెంతయున్.

⁠ 232

తే.⁠

భూరివిద్రుమకాంచనపుష్పపక్ష, చిత్రితంబు లాకుంచితజిహ్మపత్ర లసితములును నన్యోన్యాభిలపనము లగు, కాంచనవిహంగమంబులఁ గాంచె నచట.

⁠ 233

చ.⁠

కమలపలాశహస్తములు కాంచనకేసరయుక్తము ల్సుహ స్తములు నియుజ్యమానము లుదగ్రతరంబులు నైనచిత్రహే మమయమహాగజంబుల సమంచితనూతనపద్మహస్త యై ప్రమద మెలర్పఁ గ్రాలు నవలక్ష్మిని గాంచెఁ గపీంద్రుఁ డత్తఱిన్.

⁠ 234

హనుమంతుఁడు పుష్పకవిమానమును జూచుట

వ.⁠

ఇ ట్లభినవవిచిత్రచిత్రకల్పితంబును శోభనాకారరచనావిశేషంబును బరమసు గంధబంధురంబును వసంతకాలచారుకందరమందరసంకాశంబు నగువిమానంబు

⁠

⁠

శోధించి శ్రీయరుదందుచు దశముఖబాహుపాలిత యగునప్పురిం జరించుచుఁ బతిగుణోత్కర్షవశీకృత యగుదానిఁ బరమపతివ్రతాశిరోమణి యగుదాని సన త్కులప్రసూత యగుసీతం గానక శోభననీతిమార్గవర్తియుఁ గృతప్రయత్నుం డును దూరసాక్షాత్కారసమర్థుండు నగుపవననందనుండు సుదుఃఖితుండును బహువిధచింతాన్వితచిత్తుండు నై కొండొకసేవు ఱిచ్చవడి యుండి వెండియు నక్కాంచనమందిరమధ్యంబున మణివజ్రచిత్రితం బగుదానిఁ దప్తహేమగవాక్ష నిర్మాణం బగుదాని నప్రమేయాప్రతికారకృత్రిమం బగుదాని నిర్మాణకాలంబున విశ్వకర్మచేతఁ బ్రశంసాపూర్వకంబుగా విరచితం బైనదాని నాకాశగతం బగు దాని వాయుపథప్రతిష్ఠితం బైనదాని మార్తాండమార్గచిహ్నంబుకరణి నలరు దాని నతిప్రయత్ననిర్మితసర్వస్థలం బగుదాని మహార్హరత్ననిచితం బగుదాని సుప్రతిష్ఠితరచనావిశేషతిరస్కృతసురవిమానం బగుదాని మహావిశేషయుక్తం బగుదానిఁ దపోనుష్ఠానపరాక్రమార్జితం బగుదాని మనోభిలషితసర్వదేశ గమనశీలం బగుదాని ననేకసంస్థానవిశేషనిర్మితం బగుదాని నితస్తతస్తుల్య విశేషదర్శనం బగుదాని స్వామిచిత్తం బెఱింగి వలసినచోటికిం జనుదాని మహాత్ములును బుణ్యవంతులును మహర్ధులును మహానందులు నగుశక్రాది దిగీశులసదనంబులచందంబున నందం బగుదాని విశిష్టదివ్యరత్నాదివస్తుజాతంబు నవలంబించి దివ్యసంస్థానవిశేషణావస్థితంబుగా నిర్మితం బైనదాని విచిత్ర కూటం బగుదాని ననేకావాంతరకూటాలంకృతం బైనదాని మనోభిరామం బగుదాని శరదిందునిర్మలం బగుదాని విచిత్రకూటం బగుమేరుశిఖరంబు చందంబున నందం బగుదానిఁ గుండలశోభితవదనులును విఘూర్ణితవిపర్యస్త విశాలవిలోచనులును మహాశనులు నగుసునిర్మితప్రతిమాకారనిశాకరులచేత నుహ్యమానం బగుదాని వసంతకాలికపుష్పసమూహచారుదర్శనం బగుదానిఁ బుష్పకనామదివ్యవిమానంబుఁ గనుంగొని తన్మధ్యదేశంబున బహుప్రాసాద సంకులంబును విపులంబును వర్ధయోజనవిస్తీర్ణంబును సార్ధయోజనాయ తంబును జతుర్విషాణత్రివిషాణద్విరదపరివేష్టితంబును నసంబాధంబును నుద్య తాయుధరక్షోభటరక్ష్యమాణంబును రాక్షసపత్నీసేవితంబును బలాత్కారాక్ర మ్యమాణరాజకన్యాసంకులంబును నక్రమకరతిమింగిలఝషపన్నగకమఠాకుల వాయువేగసమాధూతసాగరోపమంబు నగునొక్కమహనీయహర్మ్యంబు విలో కించి తన్మధ్యంబున.

⁠ 235

చ.⁠

ధనదుగృహంబుకంటె బలదాననభంజనువీటికంటె ధ ర్మునిసదనంబుకంటె నలరుద్రునిగేహముకంటె గంధవా హునిసదనంబుకంటెను బయోధిపుసద్మముకంటె హవ్యభు గ్ధనుజులయిండ్లకంటె నధికద్యుతి నొప్పెడుదాని నెంతయున్.

⁠ 236

క.⁠

వారిజగర్భునకుం దప, మారయఁ గావించి ధనదుఁ డర్థిం గొన దు

⁠

⁠

ర్వారగతి నతని గెలిచి యు, దారత రావణుఁడు గొన్నదాని న్మిగులన్.

⁠ 237

చ.⁠

ఉరుతరభర్మనిర్మితము లుజ్జ్వలరత్నమయంబు ప్రస్ఫుర ద్వరణసమావృతంబు సముదగ్రగృహప్రకరంబు లోకసుం దరమును విశ్వకర్మరచితంబును బుష్పసుగంధదీపస త్పరిమిళితంబు కామగమభద్రవితానవిరాజితాంగమున్.

⁠ 238

వ.⁠

మఱియు మత్తవారణసంకీర్ణంబును సర్వరత్నవిభూషితంబును గృత్రిమమృగ సమాయుక్తకార్తస్వరహిరణ్మయసుకృతస్తంభసంవృతంబును గగనోల్లిఖతమేరు మందరసంకాశశుభాకారకూటాగారాలంకృతంబును జ్వలనార్కప్రతీకాశహే మసోపానసంయుక్తంబును బద్మరాగమణిస్థగితచారువితర్దికాశతవిరాజితంబును గాంచనస్ఫాటికజాలవాతాయనయుక్తంబును నింద్రనీలమహానీలమణిప్రవరవే దికంబును మహాధనవిద్రుమవిచిత్రనిస్తులముక్తామణిన్యూతకుట్టిమవిరాజితంబు ను దపనీయనిభసుగంధిరక్తచందనానులిప్తంబును దరుణాదిత్యసంకాశంబును నానావిధవరాకారకూటాగారపరిష్కృతంబు నగుదివ్యవిమానరత్నంబుఁ గాంచి తన్మందిరమధ్యంబున శోభనస్వరూప యగుదాని రూపవతి యైనకాంతయుం బోలె రావణునకు మనఃకాంత యగుదాని సువర్ణగవాక్షవిరాజిత యగుదాని స్ఫాటికావృతకుట్టిమ యగుదాని మధ్యమధ్యదంతాంతరితనిర్మితరూపంబులు గలదాని ముక్తాప్రవాళరూప్యచామీకరవిభూషితమణిస్తంభభూషిత యగుదా నిఁ బక్షంబులచేతంబోలె మణిభూషితసమావక్రకాంచనస్తంభంబులచేత నాకా శంబున కుద్గమింప గమకించుచున్నదానిచందంబునం జూపట్టుదాని సరిత్సముద్ర గిరిరాష్ట్రాదిపృథివీలక్షణాంకితమహావిశాలచిత్రరత్నకంబళాస్తీర్ణ యై సరాష్ట్రగృ హమాలిని యగుపృథివిభంగి నొప్పుదాని మత్తవిహంగసన్నాదిత యగుదాని దివ్యగంధాధివాసిత యగుదానిఁ బరార్థ్యాస్తరణోపేత యగుదానిఁ జంద నాగరుధూపవాసిత యగుదాని హంపచ్చదచ్చాయపగిది నతిపాండర యగు దానిఁ బుష్పోపహారవిచిత్రసుప్రభాకలిత యై కల్మాషియుంబోలె సర్వానందదా యిని యగుదాని మనస్సంహ్లాదజనని యగుదాని వర్ణప్రసాదిని యగుదాని శోక నాశని యగుదాని సమస్తశోభాజన్మసీమ యగుదాని నొక్కవిశాలశాల నవలో కించి తదీయసుషమావిశేషంబున కిచ్చ మెచ్చుచు గంధవాహుండు రూపవం తుండై రావణుం డిచ్చోట వసియించి యున్నవాఁడని యెఱింగించుటకు బం ధుం డుత్తమబంధునింబోలె మహాసత్త్వుం డగుహనుమంతు నెదుర్కొనియెనో యన్నచందంబున గుబాళించుపానభక్ష్యాన్నసంభవం బైనసముచ్ఛ్రితదివ్య గంధం బాఘ్రాణించి యరుదందుచుఁ దల్లి యుంబోలె నింద్రియపంచకంబు నింద్రియార్థపంచకంబునఁ దృప్తినొందించుచునికి నానందించుచు.

⁠ 239

క.⁠

సురజగమొ బ్రహ్మలోకమొ, పురహరలోకంబొ స్వర్గపురమో దేవే శ్వరులోకమొ యిది యని య, త్తరుచరవీరుండు మదిని దలఁచుచు మఱియున్.

⁠ 240

క.⁠

తలకొని జూదంబున ధూ, ర్తులచే నిర్జింపఁబడినధూర్తులక్రియ మి క్కిలి ధ్యాన మలమి యున్న, ట్లలరు కనకదీపకళిక లటు గనుఁగొనియెన్.

⁠ 241

క.⁠

వరరూపరుచుల దశకం, ధరుతేజంబున విభూషణవ్రాతమనో హరకాంతులఁ దన్మందిర, మరుదార వెలుంగు చునికి నతివిస్మితుఁ డై.

⁠ 242

క.⁠

వితతమణిమయకవాట, ప్రతతులచే రుచుల వెలికిఁ గ్రక్కుచు నున్న ట్లతులితగతి నొప్పుతద, ప్రతిమానగృహంబు సొచ్చె బరమలఘుగతిన్.

⁠ 243

హనుమంతుఁడు పుష్పకాంతర్గతంబుల సీతను వెదకుట

వ.⁠

ఇ ట్లమ్మరున్నందనుండు దూరప్రణిహితేక్షణుండై పాదన్యాసంబునం జప్పుడు కాకుండ మెల్లనఁ జొచ్చి యందు నానావర్ణాంబరపుష్పదామంబును నానావేష విభూషితంబును బాననిద్రావశ౦గతంబును మదనక్రీడావ్యాయామపరిశ్రాంతం బును నిశ్శబ్దాంతరభూషణంబు నై నిశ్శబ్దహంసభ్రమరం బైనపద్మవనంబుచూడ్కి రత్నకంబళాస్తరంబుపై నిద్రించుచున్న వరనారీసహస్రంబు నవలోకించి.

⁠ 244

క.⁠

ముకుళితనయనంబులతోఁ బ్రకటితదంతములతోడ భాసురనీలా లకములతో నొప్పెడుత, ద్వికచాక్షులయాననములు వీక్షించి రహిన్.

⁠ 245

మ.⁠

పవ లెల్ల న్వికసించి రాత్రులు తమఃప్రవ్యక్తిచే మోడ్చుచు న్కి వధూవక్త్రము లంబుజంబు లని యెంతే ప్రీతిఁ దద్గంధముం బవమానుం డొసఁగంగ మూర్కొని యళు ల్సంగీతసన్నాదవై భవయుక్తిం గడు మ్రోయుచున్కి గుణసంపన్నుండు సానందుఁడై.

⁠ 246

తే.⁠

మఱియు మాధుర్యసౌరభ్యమాంద్యశైత్య మార్దవాదికగుణముల మలయు చునికి నీవెలందులముఖములు హృద్యపద్మ సమములై యుండుటకు నేమి సందియంబు.

⁠ 247

క.⁠

దేవాంగనాసమావృత, మై నఱలెడు వైజయంతహర్మ్యముక్రియ నే డీవరగృహము నిశాటీ, వ్యావృతమై యొప్పుచున్న దద్భుతభంగిన్.

⁠ 248

తే.⁠

మఱియు నీరత్నమయదివ్యమందిరంబు, దనుజకాంతాపరీతమై తారకాభి రాజితం బైనశారదాభ్రంబుమాడ్కిఁ, గన్నులకు వింతయై యొప్పుచున్న దహహ.

⁠ 249

ఆ.⁠

మఱియుఁ బుణ్యశేషపరివృత లై యాక, సమున నుండి పుడమి జాఱిపడిన తార లగుట నిక్క మీరాజముఖులు లే, కున్న వీరి కింత యొప్పు గలదె.

⁠ 250

క.⁠

ఈయెలనాగలదేహ, చ్ఛాయలచే నివ్విచిత్రసదన మలరెడిన్ బాయక వినూత్నతారా, చ్ఛాయలచే నలరు నాకసముచందమునన్.

⁠ 251

వ.⁠

అని బహుప్రకారంబులఁ దదీయప్రభావంబు వక్కాణించుచు నక్కాంతలలో నఁ గొందఱు పానానంతరగీతనృత్యాదివ్యాపారకాలంబునందు నిద్రాపరవశలై తిలకంబులు మాసియుఁ గొంద ఱందియ లూడ్చియుఁ గొందఱు వలువలు వీడి

⁠

⁠

యుఁ గొందఱు కుసుమమాలికలు కొప్పులం జాఱియుఁ గొందఱు కెలంకుల ముక్తాహారంబులు రాల మేఖలలు వదలఁ బరస్పరాంగంబులఁ బతులంబలెఁ గౌఁగిలించియు భూషణంబులు నెఱయ మెఱయుతమతమవదనంబులు కమలంబు లని తావులకుఁ దేంట్లు ముసరి వివృతవదనలును వికీర్ణకేశపాశలు నై వాహిత బాలాశ్వంబులపగిది నేలం బడి పొరలుచు ముఖపద్మంబులు వేణీభుజంగంబులు నాభీసరోవరంబులు జఘనపులినంబులు బాహుబిసంబులు కూర్మపద్మంబులు జంఘికామకరంబులు నేత్రమీనంబులు వక్షోజచక్రంబులు గలిగి సుప్తవాహి చందంబున నందంబగువారి విలోకించుచు.

⁠ 252

మ.⁠

తతమాణిక్యవిభూషణంబులు లసద్వైడూర్యహారంబు లా తతముక్తామణిదామముల్ మరకతోత్తంసంబులుం బొల్చె ని ద్రితదైతేయకులాంగనాళికుచనీరేజాతమధ్యంబునం దతులశ్రీకరచక్రవాకబకహంసాళిప్రతానోన్నతిన్.

⁠ 253

క.⁠

లలితాంగంబులయందును, విలసితకుచతటములందు విమలమణిగణో జ్జ్వలభూషణరేఖలు చె, న్నలవడ భూషణము లట్టు లలరారె రహిన్.

⁠ 254

క.⁠

మాసితనవాంబరాంతము, లాననపవమానవిచలితాగ్రము లై య య్యాననములపై మాటికి, మానుగ నొప్పారెఁ జిత్రమంజులకాంతిన్.

⁠ 255

సీ.⁠

కమనీయమరకతగైవేయకాంతులు రమణీయవక్త్రమూలముల వెలయఁ దపనీయమణిజాలతాటంకరోచులు గండపాండిమపొత్తు గలసి మెఱయ రుచిరవజ్రోపలవిచికలద్యుతులు నీలాలకంబులతోడ నౌఘళింపఁ గనకకాంచీరణద్ఘంటికారుచులు మానితనితంబములపై నృత్య మాడ

⁠

తే.⁠

భూరిమాణిక్యరుచిరకేయూరరుచులు బాహుమూలజద్యుతులతో బలిసి కలయ లీలమైఁ జాలు గొని పవ్వళించి యున్న రాక్షసాధిపుప్రాణవల్లభలఁ గనియె.

⁠ 256

క.⁠

ఆసతులసురభిముఖని, శ్శ్వాసము మైరేయకుసుమశర్కరఫలమ ధ్వాసవసుగంధభరితం, బై సుఖముగ సుడిసె నలదశాస్యునిమీఁదన్.

⁠ 257

క.⁠

కొందఱు రావణువనితలు, సందునఁ జాలు గొనియున్నసవతులముఖము ల్పొందుగ సారెకు మూర్కొని, రందంబునఁ బంక్తికంధరాననశంకన్.

⁠ 258

వ.⁠

మఱియు నయ్యింతులు రాగాంధ లై రావణునియందు మిక్కిలి సంసక్తచిత్తు లగుటం జేసి సపత్నులచేత నుపాఘ్రాతవదన లై తదాఘ్రాణనంబు పతికిం బ్రియం బని తలంచి సపత్నులకుం బ్రియంబు గావించి రదియునుం గాక.

⁠ 259

తే.⁠

మఱియుఁ గొందఱు వనితలు మంతనమునఁ బారిహార్యవిభూషితబాహువులను

⁠

⁠

దలగడలఁ జేసి లలితవస్త్రములమీఁదఁ బవ్వళించి నిద్రించిరి భాసురముగ.

⁠ 260

ఉ.⁠

ఒక్కవెలంది వక్షమున నొక్కతె దానిభుజంబుమీఁద వే ఱొక్కతె దానియంకమున నొక్కతె దానినితంబమందు నొం డొక్కతె దానిపార్శ్వమున నొక్కతె దానివెడందవీపుపై నొక్కతె గాఁగ ని ట్లసురయోష లొగి న్నిదురించి రయ్యెడన్.

⁠ 261

వ.⁠

మఱియుఁ గొందఱు యువతులు మదనస్నేహవశానుగలై యూరుపార్శ్వకటిపృ ష్ఠంబు లితరేతరంబు గలయవైచుచుఁ బరస్పరనివిష్టాంగు లై యన్యోన్యగాత్ర సంస్పర్శంబువలన నలగుచు నేకీకృతభుజ లై సుషుప్తి నొంది రి ట్లన్యోన్యసూ త్రగ్రథిత యై యవ్వనితామాల సూత్రగ్రథిత యైనమత్తమధుకరకలితపుష్పమా లచందంబున నందం బగుచుండె మఱియు నయ్యువతీవనంబు పరస్పరమాలాగ్ర థితం బై సంసక్తకుసుమోచ్చయం బై వ్యతివేష్టితమస్కంధం బై యన్యోన్యభ్ర మరాకులం బై మధుమాసంబునందు వాయుసేవనంబువలన వికసించినలతా వనంబుభంగి నయ్యె నప్పు డుచితస్థానసంస్థితంబు లై నయతరుణులభూషణాం గాంబరపుష్పదామంబుల వివేకంబు సువ్యక్తంబుగాఁ జేయుట కశక్యం బై యుండె రావణుండు సుఖసంవిష్టుం డగుచుండఁ గాంచనస్తంభగతదీపంబులు వివిధ ప్రభాభాసిత లగునయ్యువతుల స్వైరవిహారకర్మంబు ననిమిషత్వంబు నొందిన వానితెఱంగున విలోకించుచుండె నయ్యవసరంబున నాహనుమంతుండు మెల్లన నప్పల్లవాధరలమధ్యంబునం జొచ్చి యంతనంతఁ గలయ నవలోకించుచు.

⁠ 262

మ.⁠

ఒకవంకం దెలిచందురా జగతిపై నొప్పారుపూసెజ్జపై నకలంకోజ్జ్వలహారపంక్తు లెద నవ్యక్తంబులై క్రాల ద ర్పకకేళిం గడు డస్సి మైమఱచి సాంద్రప్రీతి నిద్రించుచు న్నకృతామోదలఁ గామరూపిణుల మాన్యస్త్రీల వీక్షించుచున్.

⁠ 263

సీ.⁠

రాజర్షిభామల రాక్షసకాంతల దైత్యాబ్జముఖుల నాదిత్యసతుల గంధర్వకిన్నరగరుడవిద్యాధరప్రమదల మఱి భోగిభామినులను గొందఱు రణమునఁ గొన్నవారలును కొందఱు మదయుత లౌచుఁదారు కామ వశగలై వచ్చినవారలు నందఱు రావణేశ్వరునందు భావబద్ధ

⁠

తే.⁠

రాగలై భోగతృప్తలై రమణ మీఱి, యొప్పుచును మద్యకృతమోహ ముప్పతిల్ల మూలమూలల వేర్వేఱ చాలు దీరి, కన్ను గూర్కెడువారలఁ గాంచె నపుడు.

⁠ 264

వ.⁠

మఱియు నిచ్చట నున్నవనితలలోన నొకతె యైన వీర్యబలంబున నిర్జించి బలా త్కారంబునం గొని తెచ్చినయదిగా దన్యకామయు నన్యపూర్వయు నకులీనయు హీనరూపయు నసమర్థయు ననుపచారయుక్తయు నకామనీయయు నొకతెయైన లే ద ట్లందఱ విలోకించి హనుమంతుండు తనమనంబున.

⁠ 265

హనుమంతుఁడు దేవనాగరాక్షసకాంతలం జూచి వితర్కించుట

ఉ.⁠

అందఱు దైత్యసక్తమతు లందఱు చారుమనోహరాంగు ల ట్లందఱు గంధలిప్తతను లంద ఱమానుషభోగయుక్త లిం దందఱు దైత్యరాజహృదయార్పితచిత్తలు జాతకౌతుకల్ పొందుగ వీరిలోన నృపపుత్రిక యేల వసించు నారయన్.

⁠ 266

మ.⁠

తనభాగ్యంబు యశంబు పోవుటకు నీదైత్యేంద్రుఁ డాధారుణీ తనయ మ్రుచ్చిలి తెచ్చెఁ గాక సుగుణుం ద్రైలోక్యనాథున్ జగ ద్వినుతు న్రామునిఁ బాసి యవ్వనిత దుర్వృత్తున్ దురాధర్షు నీ దనుజున్ గోరి భజించునే యిచట సంతాపంబు లేకుండునే.

⁠ 267

ఉ.⁠

ఎచ్చట డాఁచినాడొ దనుజేశ్వరుఁ డమ్మనుజేంద్రనందని న్సచ్చరిత న్ద్రిలోకనుతచారుగుణ న్సుజనాభిజాత నే నిచ్చటఁ జూచిన న్దొరకునే ఖలుఁ డాయమ కెగ్గు చేసి సం పచ్చిరభోగభాగ్యమహిమంబులు గోల్పడె నాఁటినాఁటికిన్.

⁠ 268

హనుమంతుండు రావణునిం జూచుట

వ.⁠

మఱియు నీరాక్షసరాజభార్య లెట్లు స్వభర్తృవిశిష్ట లై రట్లు రాఘవధర్మపత్ని రావణునిచేతఁ బ్రత్యర్పిత యై స్వభర్తృవిశిష్ట యయ్యెనేనియు నీరావణునిజన్మంబు శోభనం బగుఁ గదా యనియు నీరాక్షసరాజభార్య లెట్టు రావణునిచేత హృత లై రట్లు రాఘవధర్మపత్ని హృత యయ్యె నిక్కారణంబున రామునిచేత నిహ తుం డై రావణుండు కృతార్థుం డగుఁ గదా యనియు నీరాఘవధర్మపత్ని రావణునిచేత నెట్లు హృత యయ్యె నట్లే రాక్షసరాజభార్యలు హరీశ్వరుం డగు సుగ్రీవునిచేత బలాత్కారంబున నపహృత లై రేని యాసుగ్రీవునిజన్మంబు సాఫ ల్యంబు నొందుఁగదా యనియు నీరాక్షసరాజభార్య లెట్లు నాచేత సందృష్ట లై గట్లు రాఘవధర్మపత్ని నాచేత సందృష్ట యయ్యెనేని మదీయసుకృతంబు పరిపా కంబు నొందుఁ గదా యనియు నీరాక్షసరాజభార్య లెట్లు నాచేత సందృష్ట లై రట్లు రాఘవధర్మపత్ని సందృష్ట యయ్యెనేని జానకీసందర్శనంబు గలుగమిరామ సుగ్రీవులవలని భయంబునఁ బ్రాయోపవేశంబు గావింప నుద్యుక్తం బైనయంగ దాదివానరసమూహంబునకు సుజాతం బగుఁ గదా యనియు నీరాక్షసరాజు భార్య లెట్లు జీవించి యున్నవా రట్లు రాఘవధర్మపత్ని జీవించియుండెనేనియు సీతాప్రాణసంశయవ్యదితాత్ముండై యున్న యారామునకు స్వజీవలాభసుజాతం బు గలుగుఁ గదా యనియు రాక్షసేంద్రా యీయీవెలందులు నిన్నుంగూడి సుఖించి నట్లు రాఘవధర్మపత్ని రామునిం గూడి సుఖించెనేని సర్వసంపత్సమృద్ధియుక్త పుత్త్రపౌత్త్రమిత్రాదిసహితుండ వైననీకు సుజాతం బని రావణునకు హితం బుప దేష్టవ్యం బనియు నీరాక్షసరాజభార్య లందఱు సామాన్యరూపలక్షణయుక్తలు రాఘవధర్మపత్ని త్రిలోకసుందరి గావున వీరిలోన నద్దేవి లేదనియు నిట్లు

⁠

⁠

బహుప్రకారంబుల వితర్కించుచు నమ్మహీనందని పాతివ్రత్యాదిగుణంబులవలన నిశ్చయంబుగా విశిష్టయై యుండునట్టి పతివ్రతాశిరోమణియందు రావణుం డప హరణరూపదుష్కర్మం బాచరించె నెంత కష్టం బని రావణుని దౌర్జన్యంబునకు గర్హించుచు సాధుబుద్ధి యగుహనుమంతుండు తత్పరిసరంబున మహేంద్రశయ నోపమంబును ముఖ్యంబును స్ఫాటికాంతరకుట్టిమంబును రత్నభూషితంబును దాంతకాంచనవిచిత్రాంగవైడూర్యవరాసనమహార్హాస్తరణమహాధనోపపన్నం బు నగునొక్కపర్యకంబుఁ జూచి యం దొక్కదేశంబునఁ బుష్పమాల్యవిభూషితం బును జాతరూపపరిక్షిప్తంబును దారాధిపన్నిభంబు నగుపాండరచ్ఛత్రంబు విలోకించి తన్మధ్యభాగంబునఁ జిత్రభానుసమప్రభంబును నశోకమాలావితతం బును వాలవ్యజనహస్తరాక్షసకన్యావీజ్యమానంబును వివిధగంధజుష్టంబును వరధూపవాసితంబును బరమాస్తరణాస్తీర్ణంబును నావికాజినసంవృతంబును వర మాల్యదామోపశోభితంబు నగుశయనాసనంబు గనుంగొని తన్మధ్యభాగంబున నీలజీమూతసంకాశుండును బ్రదీప్తోత్తమకుండలుండును మదమూర్ణితరక్తాక్షుం డును మహాబాహుండును మహారజతవాసుండును దివ్యాభరణభూషితుండును రతిశ్రాంతుండును రాక్షసకన్యాప్రియుండును రాక్షససుభావహుండును మహా వీరుండు నై తటిద్గణసంవృతం బైనసంధ్యారక్తతోయదంబుచందంబున సుగంధిరక్తచందనానులిప్తశరీరంబు రత్నహారాలంకృతం బై గ్రాల సవృక్షవన గుల్మాఢ్యం బైనమందరంబుకరణి శయనించి మహానాగంబుభంగి నూర్పులు నిగిడించుచు నిద్రించుచున్నరావణు నవలోకించి పరమోద్విగ్నుం డై యప్ప వననందనుండు భీతుండుంబోలె నొదిగి చప్పుడు గాకుండ మెల్లన నొక్కింత వెనుకకుం జని సోపానమార్గంబున వేరొక్కవేదికామధ్యంబున నుండి దశ గ్రీవుండు కామరూపి గావున నక్కాలంబున నేకముఖుండై ద్విబాహుండై యుండుట కచ్చెరువు నొందుచు మరియు వానిచందంబంతయుఁ గలయ విలో కించునప్పుడు.

⁠ 269

క.⁠

నిదురించి యున్నదైత్యుని, సదమలశయనోత్తమంబు చాలఁగ నొప్పె న్మదహస్తి పవ్వళింపఁగ, విదితం బగుప్రస్రవణమువిధమున నచటన్.

⁠ 270

వ.⁠

మఱియు గాంచనాంగదనద్ధంబులును మహేంద్రధ్వజోపమంబులును నైరావత విషాణాగ్రసంపీడితకృతవ్రణంబులును వజ్రోల్లిఖితపీనాంసంబులును విష్ణుచక్ర పరిక్షతంబులును బీనంబులును సమసుజాతాంసంబులును సంహతంబులును బలసంయుతంబులును సులక్షణనఖాంగుష్ఠంబులును స్వంగుళీతలలక్షితంబు లును బరిఘాకారంబులును గరికరోపమవృత్తంబులును శశక్షతజపర్ణసుశీతలసు గంధిపరార్థ్యచందనానులిప్తంబులును స్వలంకృతంబులును నుత్తమస్త్రీవిమృ దితంబులును గంధోత్తమనిషేవితంబులును యక్షపన్నగగంధర్వదేవదానవ దర్పదళనంబులును మందరాంతరసుప్తరుపితమహాహిసన్నిభంబులు నగురావ

⁠

⁠

ణునికరంబులు విక్షిప్తంబులై పంచశీర్షంబు లగుమహానాగంబులపగిది నొప్పు చుండె మఱియును.

⁠ 271

క.⁠

గిరినిభుఁ డగుదశముఖుఁ డ, య్యురుభుజములచేతఁ జూడ నొప్పె నపుడు భా సురతరశృంగంబులచే, నరుదార వెలుంగు మందరాద్రివిధమునన్.

⁠ 272

తే.⁠

చూతపున్నాగకురవకసురభియుతము కలితమృష్టాన్నరసపానగంధసహిత మగుచు రావణనిశ్శ్వాస మాననంబు వలన వెలువడె గృహ మెల్లఁ గలయ బెరసి.

⁠ 273

చ.⁠

సలలితపద్మరాగమణి చారుకిరీటముచే విచిత్రకుం డలములచే నిరంతరకనద్వరసౌరభపుష్పమాలచే సొలయక చుట్టు రాఁ దిరుగఁ జుట్టినమౌక్తికదామపంక్తిచే నలువయి యొప్పుఘోరవదనం బది గల్గినవాని ధీరునిన్.

⁠ 274

వ.⁠

మఱియును.

⁠ 275

తే.⁠

రక్తచందనదిగ్ధంబు రమ్యహార, తతియుతంబును భూషణీకృతసుపర్వ హస్తిదంతాగ్రమును గవాటాయతంబు, నగువిశాలవక్షంబుచే నలరువాని.

⁠ 276

క.⁠

మదఘూర్ణితరక్తాక్షుని, సదమలపాండురమహార్హచారుమృదుగుణా స్పదనూత్నచేలధారిని, ద్రిదశభయంకరునిఁ బూర్వదేవప్రవరున్.

⁠ 277

తే.⁠

భుజగపతిభంగి నూర్పులు పుచ్చువాని, గంగగట్టున నిదురించుగజముమాడ్కిఁ జెలఁగువానిని మాషరాశియును బోలె, భూరిమేచకదీప్తి యొప్పారువాని.

⁠ 278

క.⁠

మించులచే మేఘముబలెఁ, గాంచనదీపములచేఁ బ్రకాశీకృతస ర్వాంచితగాత్రుండై నిదు, రించెడురావణునిఁ గాంచి ప్రీతి దలిర్ఫన్.

⁠ 279

వ.⁠

తత్పాదమూలంబులును భుజోత్సంగంబులు నాశ్రయించి రతిశ్రాంతలై నిద్రిం చుచున్ననృత్తవాదిత్రకుశల లగురాక్షసాంగనల నవలోకించి తదీయశ్రవణాం తంబులం గ్రాలు వజ్రవైడూర్యగర్భంబు లగుకుండలంబులును భుజాగ్రంబులం బొల్చుతాపనీయంబు లగుమణికేయూరంబులునుం గనుంగొనియె నప్పుడు శశి ప్రకాశంబులును లలితకుండలమండితంబులు నగునయ్యంగనలశుభవక్త్రంబు లచే నవ్విమానరత్నంబు తారాగణంబులచే నభంబుంబోలె నభిరామం బగు చుండె వెండియు నక్కపిశ్రేష్ఠుండు ముదవ్యాయామఖిన్న లై తత్తదవకాశంబులం బడి నిద్రించుచున్న రాక్షసాంగనలమధ్యంబుఁ జొచ్చి కలయ వెదకుచునందు.

⁠ 280

హనుమంతుఁడు మదవివశలై నిదురించెడునంతఃపురస్త్రీలం జూచుట

తే.⁠

నేర్పు మీఱంగ లఘుగతి నృత్య మాడి యలకవిన్యస్తసర్వాంగి యగుచు నంగ

⁠

⁠

హార మొనరించుచు సుషుప్తి నలమి యున్న నృత్తశాలిని యగునొక్కనెలఁతఁ గనియె.

⁠ 281

ఆ.⁠

వరుసఁ బెక్కుగతుల వాయించి వాయించి, కక్షకలితమడ్డుకంబుచేత బాలపుత్ర యైనభామిని క్రయ నిద్ర, వోవుచున్న యొండుబోటిఁ గనియె.

⁠ 282

తే.⁠

అందముగ నిమ్నగామధ్యమందుఁ జను మృ గాక్షి దగ నళినీపోత మాశ్రయించి నట్లు కాంచనవల్లకి నాశ్రయించి కన్ను గూర్కెడు వేఱొక్కగణితఁ గాంచె.

⁠ 283

తే.⁠

పెద్దకాలంబునకుఁ దనప్రియునిఁ జెంది కౌఁగిలించి నిద్రించెడు గఱితనట్లు పటహ మొక్కటి పీడించి పాన్పుమీఁద సుప్తి నొందెడుమఱియొక్కసుదతిఁ గనియె.

⁠ 284

క.⁠

ముద మలరఁ బ్రియునిఁ గౌఁగిట, గదియించినభంగి దోఁప గనక విపంచిన్ వదలక యక్కున నిడికొని, నిదురించెడుదాని నొక్కనెలతం గనియెన్.

⁠ 285

క.⁠

వరునిన్ బలె మురళిం దగఁ, బరిరంభించుచు మనోజ్ఞ భర్మమయవరా స్తరణముపై నిద్రించెడు, సరసీరుహనేత్ర నొక్కచానం గాంచెన్.

⁠ 286

వ.⁠

అప్పుడు.

⁠ 287

చ.⁠

మొనసి మృదంగము ఋణవము న్బహువైఖరు లొప్ప ధింధిమి ధ్వనులు చెలంగ నాద మొదవ న్మొఱయించి సురారిచిత్తముం దనియఁగఁ జేసి ప్రొద్దు సనినన్ మదవిస్మృతిఁ గాంత లిద్ద ఱొ య్యన నవి యూఁతగాఁ గొని పదానతలై నిదురించి రెంతయున్.

⁠ 288

తే.⁠

బాలు నక్కునఁ గదియించి భర్తమీఁదఁ బవ్వళించిన జవ్వనిపగిది నొక్క డిండిమముఁ దాల్చి వేఱొక్కడిండిమంబు మీఁద నొరగి సుషుప్తిచే మించె నొకతె.

⁠ 289

క.⁠

విపులంబుగ భుజసంయో, గపీడితాడంబరంబు గలదై రహిచేఁ జపలాక్షి యొకతె ప్రణయము, నెపమున మదవివశ యగుచు నిద్రించెఁ దగన్.

⁠ 290

వ.⁠

మఱియు నొక్కయువతి విపర్యస్తస్వకీయకలశోదకార్ద్రీకృతశరీర యై వసంత సమయంబున మ్లానిపరిహారంబుకొఱకు సలిలసిక్త యగుటంజేసి కబళపుష్ప యై యొప్పుమాలపగిదిం జూపట్టె మఱియును.

⁠ 290

క.⁠

కనకకలశతుల్యము లగు, స్తనములు నిజకరతలములఁ దగువిధమున మ ర్దన మొనరించుచు నొక్కతె, పనివడి పతిపదతలమునఁ బడి నిద్రించెన్.

⁠ 291

క.⁠

మదవిహ్వల యై యొక్కతె, ముదమున విభుఁ డనుచు నొక్కముదితను సతతం బెదఁ గౌఁగిలించుకొని త, త్పదతలమున నిద్ర నొందెఁ బయ్యెద జాఱన్.

⁠ 293

తే.⁠

కాంత లొకకొంద ఱానక కాంస్యసుషిర తతచతుర్విధహృద్యవాద్యముల నలమి కామినులు కాముకులనట్లు కౌఁగిలించు కొని సుఖంబుగ శయ్యపైఁ గూర్కి రపుడు.

⁠ 294

వ.⁠

ఇ ట్లనేకప్రకారంబుల నిద్రాబలపరాజిత లై శయనించి యున్నరావణునిపత్ను లం గలయ నవలోకించి యొక్క యేకాంతవిన్యస్తశయనంబునందు.

⁠ 295

చ.⁠

సురుచిరరత్నహారపరిశోభిత యై ఘనహేమవర్ణ యై వరతనుకాంతులన్ గృహము స్వర్ణమయంబుగఁ జేయుదాని భా సురగతిఁ గూర్కుదాని నతిసుందరరూపముదాని రాక్షసే శ్వరి యగుదాని రావణునిపత్నిని గౌరిని గాంచె నత్తఱిన్.

⁠ 296

వ.⁠

ఇట్లు మండోదరి నవలోకించి.

⁠ 297

ఆ.⁠

ఆవెలందిరూపయౌవనసంపద, లరసి చూచి సీత యని తలంచి కపికులోత్తముండు కడువేడ్క సీతను, గంటి మంటి ననుచుఁ గడురయమున.

⁠ 298

క.⁠

మానుగ వాలముఁ ద్రిప్పుచు, గానము సేయుచును మిగుల గంతులిడుచు నా స్థానస్తంభము లెక్కుచు, నానగచరవిభుఁడు ప్రియవిహారము సలిపెన్.

⁠ 299

వ.⁠

ఇట్లు కొండొకసేపు కాపేయాజాతిచేష్టావిశేషంబులు చూపి వెండియుఁ దనమ నంబున వివేకించి.

⁠ 300

చ.⁠

చలువలు గట్టిహారములు చక్కగఁ దాల్చి సుగంధిచందనం బలది ప్రసూనము ల్కబరియందు ఘటించి ముదంబుఁ గ్రోలి త మ్మల మొనరించి కన్నుఁగవ మోడ్చి రతిశ్రమజాతఘర్మవా ర్కలితశరీర యై యలసి క్రక్కున నీసతి నిద్రవోయెడిన్.

⁠ 301

క.⁠

కాన నది రాక్షసేంద్రుని, మానిని గా నోపు నకట మతిహీనుఁడనై యే నొండుగాఁ దలంచితి, భూనాయకుపుణ్యసాధ్విఁ బూతచరిత్రన్.

⁠ 302

చ.⁠

ధరణిజ పుణ్యసాధ్వి వినుతవ్రత పావనశీల లోకసుం దరి త్రిదశేంద్రవంద్య గుణధాముని రామునిఁ బాసి యన్యకా పురుషులశయ్యపై నిదురబోవునె పుష్పసుగంధభూషణో త్కరములు దాల్చునే మధువు ద్రావునె భోగము లిచ్చగించునే.

⁠ 303

క.⁠

నరపతి రామునిఁ బాసి య, మరలోకాధీశు నైన మదిఁ గోరునె యా తరణికులవల్లభునితో, సరి సేయం దగినవాఁడు జగమునఁ గలఁడే.

⁠ 304

తే.⁠

అరయ నిది రామపత్నిగా దన్యకాంత, యనుచు మది నిశ్చయించిన నాటవర్యుఁ డవ్విమానాధిరాజంబునందు నిద్ర, వోవువనితల నందఱఁ బోలఁ జూచి.

⁠ 305

క.⁠

ఎందును జానకిఁ గానక, డెందంబునఁ జింత నివ్వటిల్ల నభస్వ

⁠

⁠

న్నందనుఁడు మరల నచ్చటి, కందువ లన్నియును జూచి కడువేగమునన్.

⁠ 306

చ.⁠

అరుదు జనింపఁ గొంతవడి నాటలు పాటలు వాద్యఘోషముల్ సురతము లుద్ధతి న్సలిపి సొక్కుచు సోలుచుఁ బానమత్తలై మురజమృదంగపీఠికల ముఖ్యవరాస్తరణమునందు వి స్ఫురదురుశయ్యల న్నిదురవోయెడుకాంతల నెల్లఁ జూచుచున్.

⁠ 307

వ.⁠

మఱియుఁ జతుర్విధాలంకారాలంకృతలును స్వభర్తృసౌందర్యవర్ణనస్వభావ లును భరతశాస్త్రార్థవ్యాఖ్యానచతురలును దేశకాలాభియుక్తలును సమయో చితభాషిణులు నగువరాంగనలు పరివేష్టింపఁ దన్మధ్యంబున గోష్ఠస్థితధేను మధ్యంబునం గ్రాలుమహోక్షంబుకైవడి మహారణ్యమధ్యస్థితకరేణుమధ్యంబున నొప్పుదంతావళరాజుభంగి నలరువాని రతాభిరతసంసుప్తుఁ డైనరావణుని విలోకించుచు నచ్చటు వాసి బహువిధసుగంధబంధురసమస్తవస్తువిస్తారపరి పూర్ణ యైనపానశాలకుం జని యచ్చోట నిర్మలప్రదేశంబునం జందనమృగ మదపంకంబున నలికి ఘనసారరేణువులు కలయం జల్లి నలుదెసల నూత్నముక్తా ఫలంబుల రంగవల్లికలు దీర్చి తన్మధ్యదేశంబున రౌక్మవిశాలభోజనంబుల నిడిన నర్ధభక్షితంబు లైనమృగమహిషవరాహమయూరకుక్కుటమాంసంబు లును దధిసౌవర్చలాఖ్యలవణసంస్కృతంబు లైనవార్థ్రాణసాఖ్యచ్ఛాగవిశేష పక్షివిశేషమృగవిశేషపిశితంబులును శల్యమృగమయూరంబులును గృతహింగు మరీచ్యాదినిష్పన్నంబు లైనక్రకరాఖ్యపక్షివిశేషంబులును జకోరంబులును ము ద్గాదిమిశ్రితోదనంబులును నేకశల్యాఖ్యమత్స్యవిశేషంబులును ఛాగంబులును నుచ్చావచంబు లైనభక్ష్యభోజ్యలేహ్యపేయంబులును గనుంగొనుచు మణి మయపానభాజనంబుల నిడినశర్కరాక్షోద్రద్రాక్షదాడిమమధురద్రవ్యవికార విరళరసంబులఁ దత్సాంద్రరసంబుల నపవిద్ధమహాధనహరనూపురకేయూరం బుల వివిధస్థలంబులఁ గృశపుష్పోపహార యై యచ్చటివసుంధరవిశేషకాంతియు క్త యై యునికి నచ్చెరు వొందుచుఁ దత్తదంతికవిన్యస్తప్రదీప్తసంశ్లీష్టశయనాసనం బుల సువర్ణకలశంబుల నిడి వేర్వేఱ విభజించి పెట్టిన పరసంస్కారసంస్కృతంబు లైనవివిధమాంసంబుల నప్పానభూమి చిచ్చు లేక మండినట్లు చూపట్టుచునికి నానందించుచు సముద్రమథనోత్సన్నసురాపూర్ణశాతకుంభకుంభంబులును గృ త్రిమసురాపూరితఘటంబులును శర్కరాకృతమధుకృతద్రాక్షాఫలకృతపుష్పమ కరందకృతసర్వఫలరసకృతసుగంధిచూర్ణసంయుక్తవాసితాసవకలశంబులు నిక్షు రసమైరేయరసపూర్ణంబు లైనస్ఫటికపాత్రికలును గనుంగొని యలరుచుఁ జంద నాగరుప్రముఖధూపపాత్రికలును సుగంధబంధురపుష్పమాలికాపరివేష్టితహిర ణ్మయజాంబూనదమయకరకస్ఫటికభోజనంబులును మణిమయవిచిత్రపూర్ణభాజ నంబులును రత్నఖచితశీధుకలశంబులును రాజతజాంబూనదమయకుంభంబుల నిండారఁబోసిన పానశ్రేష్ఠంబులును విలోకించుచు నొక్కయెడ నర్ధావశేషపాన

⁠

⁠

కుంభంబుల నొక్కయెడ నల్పావశేషఘటంబుల నొక్కయెడ నంతయుం ద్రావి నరిక్తఘటంబుల నొక్కయెడ సగంబు మెసవిననన్నరాసుల నొక్కయెడ నర్ధభక్షి తంబు లైనభక్ష్యభోజ్యాదిపదార్థంబుల నొక్కయెడఁ బ్రభిన్నకరకంబుల నొక్క యెడ నాలోళితఘటంబుల నొక్కయెడ సంపృక్తమాల్యంబుల నొక్కయెడ సుశీతలస్వాదుజలంబుల నొక్కయెడ మధురసుగంధిఫలంబుల నొక్కయెడ శూన్యంబు లైననారీశయనంబుల వీక్షించుచుఁ గస్తూరికాగంధసారఘనసారా గరుచందనప్రముఖధూపకుసుమవిలసితాసవవాసనాపరిమిళితపవనాఘ్రాణంబుఁ జేసి యరుదందుచు బహుప్రకారంబులఁ బానక్రీడ సలిపి మదావేశంబున సొలసి నృత్యగీతవాద్యవిహారపరిశ్రాంత లై నానావిధమణిభూషణశోభావిశే షంబు కార్శానవధామంబునీన నొండొరులం గౌఁగిలించుకొని యితరేతరవస్త్రం బులు పైఁ దిగిచికొని నిద్రాపరవశత్వంబువలనను మదనహేతుకరతివలనను గ్లాంతం బైనరూపంబు పద్మినీరూపంబుభంగి నతిరమణీయం బగుచుండ మేచక లోహితపాండురసువర్ణవర్ణాంగంబులతో నిద్రించుచున్న నారీసహస్రంబుల నిరీ క్షించుచు నిత్తెఱంగున రావణునియంతఃపురంబునుం బరిశోధించి యందును జానకిం గానక ధర్మసాధ్వసశంకితుం డై యంతర్గతంబున.

⁠ 308

హనుమంతుఁడు పరస్త్రీ గోప్యస్థానదర్శనమును గుఱించి చింతించుట

క.⁠

వదలక నిదురించెడు పర, మదవతుల సమసగోప్యమర్మంబులు నే విదితంబుగఁ జూచితి భయ, మొదవెడు నిది ధర్మలోప మొనరించుఁ గదా.

⁠ 309

క.⁠

పరకాంతలపై నెన్నఁడుఁ, దిరముగ నాదృష్టి సొరదు తెలియ కిచట నీ పరదారపరిగ్రహ మి, త్తఱి నాచే దృష్ట మయ్యెఁ దప్పక యకటా.

⁠ 310

తే.⁠

అనుచు మనమునఁ జింతింప నంతలోన, నిశ్చితైకాంతమతి కావనేచరునకు నర్థనిశ్చయదర్శిని యైనబుద్ధి, యటు జనించిన మరల ని ట్లని తలంచె.

⁠ 311

తే.⁠

మనము సర్వేంద్రియప్రవర్తనమునందుఁ, గారణం బగుదానిచేఁ గలుగుఁ బుణ్య పాపములు నది పదిలమై పరఁగె నేని, జనుల కేటికి దోషంబు సంభవించు.

⁠ 312

క.⁠

ఏ నీయువతుల నందఱ, మానసమున వలచి చూడ మన్మథవశతం బూనిక నా కిట ధర్మవి, హీనత్వం బేల కలుగు నిది దలఁ పగునే.

⁠ 313

తే.⁠

ఒనర నేసత్వమున కెద్ది యోని యచటఁ బరఁగ నాసత్వ మరయంగఁ బడు నిజంబు నష్ట యైన భామినిఁ గాననమున మృగము లందు వెదకంగ మఱి శక్యమగునె యెందు.

⁠ 314

వ.⁠

ఏ నిక్కాంతల మదనవికృతమానసుండ నై చూడ నంతియె కాదు పుణ్యశ్లోకుం డగు రామునిపనుపున వచ్చిననాకు నెల్లపనులు శుభంబు లగు నింత చింత యేల యని నిశ్చయించి వెండియు రావణునియంతఃపురంబుం బరిశోధించి దేవ

⁠

⁠

గంధర్వనాగయక్షసిద్ధవిద్యాధరాంగనలఁ గలయ శోధించి యందును జానకిం గానక వెండియు నమ్మందిరంబంతయుఁ గలయ వెదకి లతాగృహచిత్రగృహక్రీడా గృహనిశానివాసయోగ్యగృహంబు లెల్లఁ బరిశోధించి సీతం గానక చింతాకుల మానసుండై తనమనంబున.

⁠ 315

క.⁠

అలయక సొలయక యొకచో, నిలువక గనుఱెప్ప లిడక నేర్పున లంకం గలపద్మము లన్నియు నిటు, గలయ న్వెదకితి మహీజఁ గానను నెచటన్.

⁠ 316

హనుమంతుఁడు సీతం గానక దుఃఖించుట

క.⁠

సురగరుడోరగరజనీ, చరశేఖరసిద్ధసాధ్యచారణవిద్యా ధరకిన్నరవరయు, సురకాంతలఁ గంటిఁ గాని క్షోణిజఁ గానన్.

⁠ 317

తే.⁠

సతియు బాలయు సత్పథస్థితయు స్వకుల, శీలసంరక్షణాసక్తచిత్తయు నగు సీత బలవంతుఁడును దుష్టచిత్తుఁ డైన, పంక్తిముఖునిచే వధియింపఁబడియెనేమొ.

⁠ 318

చ.⁠

అరయ విరూపరూపలు మహాస్యలు దీర్ఘవిరూపదర్శనల్ గురుతరమేఘనాదనిభఘోరనినాదలు రాక్షసాంగన ల్పరుషమదప్రలాపములు పల్కుచు బల్విడిఁ జుట్టుముట్టఁగా నరుదుగ వారిఁ జూచి భయమంది రయంబున మేనుఁ బాసెనో.

⁠ 319

మ.⁠

బలవంతుండును దీక్ష్ణదండుఁ డతిదర్పస్ఫూర్తిదోస్సారుఁ డు జ్జ్వలతేజుం డనివార్యశౌర్యుఁడు వివస్వత్పుత్రుఁ డే జానకీ లలనం గానక పౌరుషం బెడలి కాలం బేగ నచ్చోటి కె ట్లెలమిం బోవుదు నేను బోయిన నతం డేలాగు మన్నించెడున్.

⁠ 320

క.⁠

అంతఃపురంబు సర్వముఁ, బంతంబున దైత్యసతులఁ బరికించితి భూ కాంతునికాంతను గానమి, నింతకు నాయత్న మెల్ల వృథ యయ్యెఁ గదా.

⁠ 321

చ.⁠

జానకిఁ గాన కే నిపుడు సాగరము న్వడి దాఁటిపోయినం గాననచారు లెల్ల ననుఁ గన్గొని సీతను జూచి వచ్చితే వానర యంచు నన్నడుగ వారికి నేమని చెప్పుదున్ సతిం గానక వచ్చినాఁడ ననఁ గన్నులు గానక చత్తురేకదా.

⁠ 322

క.⁠

తారుండు జాంబవంతుఁడు, తారేయుఁడు నలుఁడు సమ్మదము మీఱఁగ సీ తారమణీవృత్తాంతముఁ జేరి యడుగ వారి కేమి చెప్పుదు నకటా.

⁠ 323

సీ.⁠

వికృతాసనంబులు వివిధరూపంబులు గలిగిన రాక్షసాంగనలఁ గంటి ననుపమరూపయౌవనకళాకలితలై చెలఁగువిద్యాధరస్త్రీలఁ గంటిఁ బూర్ణచంద్రునిమాడ్కిఁ బొలు పైనమోముల నలరారునాగకన్యకలఁ గంటి మెఱుఁగుదీఁగెలభంగి మెఱయుమేనులు గల చారణగంధర్వసతులఁ గంటి

⁠

తే.⁠

వన్నె మీఱిన వేల్పుజవ్వనులఁ గంటి, వినుతి కెక్కిన మర్త్యభామినులఁ గంటి మఱియు నందంద పెక్కండ్ర మానవతులఁ, గంటిఁ గాని మహీసుతఁ గాననైతి.

⁠ 324

వ.⁠

అని యిట్లు క్షణమాత్రంబు చింతించి గ్రమ్మఱ నుత్సాహం బవలంబించి.

⁠ 325

హనుమంతుఁ డుత్సాహం బవిలంబించి మరల సీతను వెదక నారంభించుట

క.⁠

పరికింప ననిర్వేదము, పరమసుఖము సర్వకార్యఫలదము సంప త్కర మటు గావున నేనును, గరము ననిర్వేద మింకఁ గాంచెద బుద్ధిన్.

⁠ 326

ఉ.⁠

ఇంతకు మున్ను చూడఁబడ కిక్కడఁ దప్పిన సందుగొందులం గ్రంతల రచ్చచావిడుల రాజపథంబులఁ జిత్రమందిరా భ్యంతరసీమలం గనకహర్మ్యతలంబుల రామమేదినీ కాంతునిభామిని న్వెదకి కాంచెదఁ గా కిటు చింత యేటికిన్.

⁠ 327

వ.⁠

అని నిశ్చయించి యచ్చోటు వాసి వెండియు నాపానశాలలును బుష్పగృహం బులును జిత్రశాలలును గ్రీడాగృహంబులును గృహారామమధ్యగతవీథులును విమానంబులును భూబిలగృహంబులును జైత్యగృహంబులును గృహంబుల కనతి దూరంబున విహారార్థంబు నిర్మితం బైనచతుష్పథగృహంబులును దేవతాయత నంబులును బ్రాకారాంతరమధ్యవర్తిమంత్రికుమారాదిగృహవీథులును జతు ష్పథవర్తివృక్షాధారభూతవితర్దికలును మొదలుగాఁ గలసర్వప్రదేశంబులు వెదకి కవాటంబు లుత్పాటించి భూబిలగృహంబులలోనికి డిగ్గుచుఁ గ్రమ్మఱ నిర్గమించుచు మేడలమీఁది కెక్కుచుఁ గ్రమ్మఱ డిగ్గుచు వనోపవనంబుల శోధిం చుచు విమలసరోవరంబుల నెమకుచు నిత్తెఱంగునఁ జతురంగుళమాత్రం బైన నవకాశంబు లేకుండ రావణాంతఃపురంబంతయు వెదకి జానకిం గానక వానరుల యుద్యోగంబును సముద్రలంఘనంబును వ్యర్థం బని తలంచి యవ్విమానంబు డిగ్గి ఘనమధ్యంబునందలి మెఱుంగుచందంబున వేగవంతుం డై తదీయప్రాకా రాధిరోహణంబుఁ జేసి దీనవదనుండును శోకోపహతచిత్తుండు నై తనమనంబున.

⁠ 328

సీ.⁠

కంటి నూతనసౌధకాంచనప్రాకారహీరకృతద్వారతోరణములు చూచితిఁ దపనీయశోభావిశేషాభిరామరామాలయస్తోమములును బరికించితి విశాలభర్మమాణిక్యసంకలితవిచిత్రసంజవనములును శోధించితిఁ దమాలసురభిచందననీపదాడిమతరుకృతోద్యానములును

⁠

తే.⁠

గలయ వెదకితిఁ గేళికానిలయములును, నెమకితి సమస్తవీథికానికరములును రమ్యగుణమండనుం డైనరామవిభుని, గఱిత నెందును పరికించి గాంచ నైతి.

⁠ 329

తే.⁠

అనఘచరితుండు సంపాతి యనెడుపక్షి, నాయకుఁడు మున్ను రావణునగరిచెంత వనములో రాజసుత యున్నదనుచుఁ జెప్పె, నత్తెఱంగున లేదు నేఁ డరసిచూడ.

⁠ 330

క.⁠

జనకసుత యనఁగ మైథిలి, యని వైదేహి యనఁ దనరు నాసీత దురా త్ముని దశకంఠునిఁ బొందునె, తనకులధర్మక్రమంబు తప్పి నడచునే.

⁠ 331

హనుమంతుఁడు సీతం గానక వితర్కించుట

సీ.⁠

రామాస్త్రభీతుఁడై రావణుం డుఱుకుచు వనమధ్యమునఁ బాఱవైచె నేమొ ఆకాశపథమున నరిగెడుతఱి వార్దిఁ దగఁ జూచి హృదయంబు పగిలెనేమొ

⁠

⁠

విబుధకంటకబాహుపీడిత యై చాల బడలి ప్రాణంబులు విడిచెనేమొ రయమునఁ జనువేళ రాక్షసాంకమున నూల్కొనలేక జలధిలోఁ గూలెనేమొ

⁠

తే.⁠

తనకులోచితధర్మంబు దప్పకుండ, నరసి రక్షించుకొనుచున్నదగుటఁ జూచి కెరలి పంక్తిముఖుండు భక్షించెనేమొ, పడఁతి యటు గాక యున్నఁ గన్పట్టకున్నె.

⁠ 332

తే.⁠

అకట దుష్టస్వభావ లైనట్టిదైత్య, నాథుపత్నులు మ్రింగిరో నలిననేత్ర నిందుసన్నిభ మైననిజేశుముఖము, చాలఁ జింతించి దీన యై సమసెనొక్కొ.

⁠ 333

మ.⁠

అనిశం బాయమ దైత్యమధ్యగత యై 'హా రామ హా లక్ష్మణా' యని వాపోవుచుఁ బ్రాణము ల్విడిచెనో యాదిత్యశత్రుండు నే ర్పున దర్పం బుససంహరించి నిరనుక్రోశంబునం బట్టి బ ద్ధను గావించెనొ పంజరస్థశుకిచందానన్ విలాపింపఁగన్.

⁠ 334

క.⁠

అనిశము సామంబున భే, దనమున దానమున మిగులఁ దచ్చిత్తము నే ర్పున మెత్తఁ జేసి దైత్యుఁడు, తనవశముగఁ జేసికొనెనొ ధరణీపుత్త్రిన్.

⁠ 335

క.⁠

ఆపగిది నేల చొప్పడు, భూపుత్రిక పుణ్యసాధ్వి పూతచరిత ధా త్రీపాలుఁ బాసి వేఱొక, కాపురుషునితోడిపొత్తు గావలె ననునే.

⁠ 336

క.⁠

దానవుఁడు మ్రింగు టొండెను, మానక భంజించు టొండె మఱి యొండొకచోఁ బూనిక దాఁచుట యొండెను, జానకి తలపోయ నొండు జాడం గలదే.

⁠ 337

తే.⁠

అవనిపుత్రిక మృత యయ్యెననియుఁ గాని, యసురనాథుఁడు వడి దాఁచె ననియుఁగాని గానననికాని ప్రియభార్యుఁ డైనరామ, విభునితో నెట్లు చెప్పుదు వెరవు మాలి.

⁠ 338

వ.⁠

సీత నెందునుం గాననైతి నని చెప్పితినేని రామప్రాణహానిరూపదోషంబు గలుగుఁ జెప్పనైతినేని స్వామివంచనకరణరూపదోషంబు సంభవించు నిధి పర స్పరవిరుద్ధంబుగాఁ దోఁచుచున్న దింక నెయ్యెది కర్తవ్యం బని కొండొకసేవు విచారించి వెండియు నిజాంతర్గతంబున.

⁠ 339

క.⁠

జానకిని వెదకి యిచ్చటఁ, గానక కిష్కింధ కేను గ్రమ్మఱఁ జనినన్ మానిత మగుపురుషార్థము, క్ష్మానాథునికరుణ యెట్లు గలుగు న్నాకున్.

⁠ 340

క.⁠

హరివీరులయుద్యోగము, శరనిధిలంఘనము మఱియు సదమలలంకా పురపరిశోధన మంతయుఁ, గర మిది వృథ గాదె సీతఁ గానక చనినన్.

⁠ 341

ఉ.⁠

సీతను గాన నే ననుచుఁ జెప్పినయంతనె దీనచిత్తుఁడై యాతతదుఃఖశోకమున నప్పుడు రామవిభుండు చచ్చు నా భూతలనాథుపాటు గని పొక్కుచుఁ బ్రాణసమానుఁ డాసుమి త్రాతనయుండు తత్క్షణమ తప్పక జీవితముం ద్యజించెడిన్.

⁠ 342

వ.⁠

రామలక్ష్మణులచందం బెఱింగి భృశానురక్తుం డగుభరతుండు తక్షణంబ సంప్రా ప్తమరణుం డగు నమ్మువ్వురతెఱం గెఱింగి మేధావి యగుశత్రుఘ్నుండు పంచ

⁠

⁠

త్వంబు నొందు నంతఁ బుత్రవ్యసనకర్శితలై ప్రియపుత్ర లగుకౌసల్యయుఁ గైకే యియు సుమిత్రయు జీవితంబులు విడిచెదరు రామునివిధంబుఁ జూచి ధర్మజ్ఞుం డును సత్యసంధుండును గృతజ్ఞుండు నగుసుగ్రీవుండు గడతేఱు నతనిపాటుఁ జూచి రుమ భర్తృశోకంబున నిరానందయై మరణంబు నొందు వాలిదుఃఖంబు ననె పీడితయై శోకకర్శిత యైనతార సుగ్రీవుండు పంచత్వము నొందినం దప్పక నశించుఁ బితృమాతృవినాశవ్యసనంబునఁ గుమారుం డంగదుండు మృతుం డగు నంత భర్తృవ్యసనకర్శితలై వానరకాంత లెల్లఁ గాష్ఠముష్టిప్రహారంబుల శిరం బులు పగుల మోఁదుకొని మడిసెదరు తదనంతరంబ సుగ్రీవునిచేత సంరక్షితు లగువానరు లందఱుఁ గెడసెదరు తద్వృత్తాంతంబు విని వనశైలనివాసు లగు కపులెల్ల వనశైలగృహాదిసంవృతప్రదేశంబులయందు విహారంబు సల్పు టుడిగి పుత్రదారమాతృసహితంబుగా శైలశృంగంబుల నుండి విఱుగంబడి యైన విషంబుఁ గ్రోలియైనఁ బావకునం దుఱికియైన నురిగొనియైన నుపవాసంబు సల్పి యైన శస్త్రపతనంబు గావించియైనఁ బ్రాణంబులు విడువంగల రేను గిష్కిం ధకుం జనినయంతనె యింతయుం బాటిల్లు నిక్ష్వాకువంశంబును వానరవంశం బును నాశంబు నొందించుట కేను బోవం జాల సీతం గానక సుగ్రీవునివదనంబు విలోకింపం జాల.

⁠ 343

క.⁠

ఏ నిపుడు పోవకుండిన, జానకి వెదకి కని వచ్చు సామీరి యటం చానరనాయకుఁ డాశను, బ్రాణము నిలిపికొని యుండుఁ బటుధైర్యమునన్.

⁠ 344

క.⁠

కావున నే నిపు డూరక, భూవిభుఁ డగురాముకడకుఁ బోవం దగ ది చ్చో వానప్రస్థుఁడనై, కేవల మునివృత్తి నడవికిం జను టొప్పున్.

⁠ 345

ఆ.⁠

వదనపాణిపతితఫలపర్ణభోజినై, పరఁగ వృక్షమూలవాసి నగుచు నియతిఁ గాననమున నివసించి యుండెదఁ, గాన పోదు సీత గాన కెట్లు.

⁠ 346

తే.⁠

వివిధబహుమూలఫలజలోపేత మైన, విమలతరసాగరానూపవిషయమందు వితతశుష్కకాష్ఠంబులఁ జితి యొనర్చి, పరఁగ మండెడు చిచ్చులో నుఱుకువాఁడ.

⁠ 347

తే.⁠

మిగులఁ బ్రాయోపవిష్టుండ నగుచు నాత్మ, సంగమునకుఁ దొలగించునట్టి నన్ను వాయసంబులు వ్యాఘ్రాదివన్యసత్వ, సంచయంబులు గడఁగి భక్షించుఁగాక.

⁠ 348

క.⁠

ధరలో మునిదృష్టం బగు, మరణం బిది రామవిభుని మానవతిని నే నరయక గ్రమ్మఱఁ జనుదునె, పరువడి మున్నీటినీటఁ బడియెద నిచటన్.

⁠ 349

వ.⁠

మఱియు మొదల లంకాధిదేవతాజయంబుచేత శోభనప్రారంభయుఁ బదంపడి సీతాన్వేషణసౌకర్యాపాదకచంద్రచంద్రికామనోహరయు సీతాన్వేషణసహకా రికీర్తిమాలయు యశస్వినియు నగునీరాత్రి రామకార్యసహాయేచ్ఛచేత దీర్ఘభూత యయ్యును సీతాసందర్శనరహితుండ నైననాకు నిష్ఫల యై తోఁచుచున్నది.

⁠ 350

ఉ.⁠

జానకిఁ గాన కే నిపుడు సమ్మతి నేగినఁ జూచి రాఘవు ల్వానరు లార్తి మేను విడువం గల రిచ్చటఁ జత్తు నంటినా మానినివార్తఁ గానక క్రమంబునఁ జత్తురు రెంట దోషము న్మానక గల్గు నిచ్చటనె మౌనివిధంబున నుండు టొప్పగున్.

⁠ 351

క.⁠

కావున నే నటు పోవక, పానకశిఖలందు మేనుఁ బాయక యిచటన్ జీవంబు నిలిపికొని ముని, నై వనమున నియతి నుండ నర్హుఁడ నైతిన్.

⁠ 352

వ.⁠

మఱియు వినాశంబునందుఁ బూర్వోక్తబహువిధదోషంబులు సంభవించు బ్రతికి యున్న శుభంబులు పడయవచ్చుఁ గావునఁ బ్రాణంబులు ధరించియుండెద జీవిత సంగమంబున మంగళంబు ధ్రువంబు గదా యని యిట్లు బహుప్రకారంబులఁC జింతించి సారెసారెకు దుఃఖంబు మనంబున ధరించుచు శోకంబునకుఁ దుదఁ గా నక సీతాదర్శనాభావసంజాతశోకజనితదురంతక్రోధవివశాత్మకుం డై వెండియు ని ట్లని వితర్కించు.

⁠ 353

క.⁠

మచ్చరమున వైదేహిని, మ్రుచ్చిలి కొని తెచ్చినట్టి మూఢు దశముఖున్ వ్రచ్చి వధియించి పుచ్చెద, నచ్చుపడ నది ప్రతికార మగు దాని కొగిన్.

⁠ 354

క.⁠

దశముఖదైత్యాధిపుఁ గొని, విసువక జలరాశి దాఁటి వెస రామునకు న్బిశితోపహార మిచ్చెదఁ, బశుపతికిం బశువుఁ బట్టి బలి యిచ్చుక్రియన్.

⁠ 355

వ.⁠

ఏను సీతం జూడకయే సంపాతివచనంబు విశ్వసించి రాముని గొని తెచ్చితినేని న మ్మహాత్ముం డద్దేవి నిచ్చటం గానక కోపవిశేషంబున వానరుల నెల్ల దహించుఁగదా యని యి ట్లనేకప్రకారంబుల వితర్కించి నా కిప్పుడు వేగిరపడ నేల జనకనందనిఁ గనుఁగొనునందాఁక నీలంక నిశ్శంకముగానుండి గ్రమ్మఱ వెదకెద మత్కృతంబున సర్వవానరులు నశింపకుందురు గాక ముందట నొక్కమహోన్నతం బైనమహో ద్యానంబు నయనాభిరామం బై వరసంస్కారసంస్కృతం బై యొప్పుచు నొప్పా రెడు నింతకుము న్నావనంబు పరికింప వనపాలకు లగురాక్షను లచ్చటనుండి పాదపంబుల రక్షించుచున్నవారు గంధవహుండు తత్పరిసరంబున నురవడి మెలం గ వెఱచి మెల్లనం బొరయుచున్నవాఁ డందు జానకి యుండ నోపు వసురుద్రా దిత్యమరుదశ్వులకు నమస్కరించి రాక్షసులకు శోకవర్ధనకరుండ నై యివ్వనంబుఁ జొచ్చి యడ్డంబు వచ్చిన రాక్షసులు జయించి సీతం గాంచి తపస్వికిఁ దపఃఫలం బుం బోలె రామచంద్రున కద్దేవి సమర్పించెదఁ గాక యని నిశ్చయించి పరిశుద్ధం బగుతనమనంబున.

⁠ 356

ఉ.⁠

దండము రాఘవేంద్రులకు దండము మైథిలరాజపుత్రికిన్ దండము చంద్రసూర్యులకు దండము ధాతకు శేషశాయికిన్ దండము వాయుకాలురకు దండము వజ్రకి శూలపాణికిన్ దండ మటంచు భక్తిమెయి దక్షత వారికి మ్రొక్కి వెండియున్.

⁠ 357

చ.⁠

వరుణునకున్ ధనేశునకు వహ్నికి సర్వసుపర్వపాళికి న్వరుస ధరాచరాభ్రచరవార్ధిచరాఖిలభూతకోటికిం బరమమునీంద్రసంతతికి భాస్వరచారణసిద్ధసాధ్యకి న్నరగరుడోరగాదులకు నర్మిలితోఁ బ్రణమిల్లి క్రమ్మఱన్.

⁠ 358

క.⁠

దినకరసుతునకుఁ జతురా, ననతనయాద్యఖిలవృద్ధనగచరితతికి న్వినతి యొనరించి క్రమ్మఱ, వినయం బలరార రామవిభునకు నతుఁడై.

⁠ 359

వ.⁠

మీరందఱు మదీయాభిమతంబు సిద్ధింపఁజేయుం డని ప్రార్థించుచు.

⁠ 360

ఉ.⁠

పాండురదంత మవ్రణము భాసురకుండలగండభాగము న్మండితపల్లవాధరము మంజులలాటము పూర్ణచంద్రికా కాండశుచిస్మితంబు నవకంజపలాశవిలోచనంబు నై యుండెడుజానకీవదన మొప్పుగ నెప్పుడు చూడఁ గల్గెడిన్.

⁠ 361

ఉ.⁠

క్రూరుఁడు పాపచింతనుఁడు క్షుద్రుఁడు రౌద్రుఁడు లోకకంటకుం డారయ నీచకర్ముఁడు దురాత్మకుఁ దాదశకంఠుచే భుజో దారబలాభిభూత యయి తక్కక దిక్కఱి కుందుచున్నయా ధారుణిపుత్రి నా కెపుడు దైన్యము వాయఁగఁ గాన నయ్యెడిన్.

⁠ 362

వ.⁠

అని యొక్కముహూర్తంబు ధ్యానంబు చేసి యమ్మహోద్యానప్రాకారంబునకు లంఘించి ముందట వసంతసమయసంపదంకురితపల్లవితకుసుమితఫలితలలితవిటపి పటలవిభ్రాజితసాలరసాలతమాలతక్కోలచంపకాశోకనాగపున్నాగపూగకురవ కోద్దాలకాదివివిధతరువ్రాతసంకులంబును మయూరశుకశారికామధుకరమధుర శబ్దాయమానంబును జిత్రకాననశోభితంబును విచిత్రాంతంబును రజతకాంచన పాదపాలంకృతంబును గాంచనలతాశతసమాకీర్ణంబును సువర్ణవర్ణమృగసంచా రితంబు నగునశోకవనంబుఁ గనుంగొని మఱియు మహోత్తుంగప్రాకారమండలమం డితంబును శారదనీరదావృతంబు నా ధవలసౌధవలయవలయితంబును నీలజలధర మాలికాపరివేష్టితంబు నాఁ దమాలపరివృతంబు నై విలసిల్లునమ్మహావనంబు ద ఱిసి గదాహస్తక్రూరరాక్షసరక్షితం బైనయయ్యుపవనద్వారంబు మౌర్వీము క్తం బైననారాచంబుకరణి సొచ్చి యంత నంత జానకి నన్వేషించుచు నిద్రా నిమీలితలోచనంబులగు విహంగమంబుల నెగయంజోపుచు నికుంజపుంజంబుల నిదురించుచున్నమృగంబుల బెగడం దోలుచుఁ బక్షిపక్షవిక్షేపణజాతవాతస మాఘాతశాఖావ్రాతవికీర్ణకుసుమవిసరపరికీర్ణుం డై పుష్పమయం బగుపర్వతంబు చందంబునం దనరుచు వృక్షషండగతుం డైనతన్ను విలోకించి వనగోచరభూత వ్రాతంబు వసంతుం డని తలంప నెల్లదిక్కులం జరించుచుఁ గంపితతరుపతితకుసు మవిసరపరికీర్ణ యై విభూషిత యైనవిలాసినిపగిది నొప్పుచున్న వసుధ నవలోకిం చుచు నిజపదాఘాతకంపితపతితలలితవిచిత్రనానావర్ణఫలకుసుమపత్రంబు లైన వృక్షంబులు నిక్షిప్తవస్త్రాభరణు లైనద్యూతపరాజితపురుషులమాడ్కి నొప్పు

⁠

⁠

చుండం గనుంగొనుచుఁ బుష్పపత్రఫలరహితంబు లై విహంగమహీనంబు లై స్కంధమాత్రాశ్రయంబు లై యగమ్యంబు లైనవృక్షంబుల నవలోకించుచు విధూతకేశియు మృదితాంగరాగయు నిష్పీతశుభదంతోష్ఠయు నఖదంతవిక్ష తయు నైనయువతిపోలికి వాలహస్తచరణవిమర్ధితప్రభగ్నవరపాదప యై మ్రోఁటువడి యున్నయశోకవని నాలోకించుచుఁ బ్రావృట్కాలంబునఁ బవ నుండు వింధ్యశైలోపాంతసముద్భూతమేఘజాలంబుం బోలె లతాదామం బులం దట్టుచు మణిరజతకాంచనమయమనోహరభూముల నిరీక్షించుచు సుశీతల స్వాదుజలంబుల మహార్హమణిసోపానంబుల ముక్తాప్రవాళసైకతంబుల స్ఫాటి కాంతరకుట్టిమంబులఁ దీరసంభూతకాంచనవిచిత్రవృక్షంబులఁ బ్రబుద్ధపద్మోత్ప లవనంబులఁ జక్రవాకదాత్యూహహంససారసనాదంబుల నమృతోపమానతో యసంవర్ధితదీర్ఘద్రుమయుక్తరమ్యసరిత్సమూహంబుల సంతానకలతాశతం బుల నానాగుల్మావృతఘనంబులఁ గరవీరకృతాంతరంబుల నలరు వివిధాకారవా పీకూపంబుల విలోకించుచు విమలకలధౌతమణిమయస్తంభంబుల విచిత్రకూటం బులఁ బ్రవృద్ధశిఖరంబుల రమ్యవనంబుల శిలాగృహంబుల నొప్పు నొక్కజగతీ విహారపర్వతంబు పొడగని మగనియంకతలంబు విడిచి వచ్చినకాంతపగిది నొక్క నది యన్నగంబుననుండి దిగం బాఱి ప్రియునిం బాసి యలిగి చనం జుట్టంబు లడ్డంబు వచ్చి మరల్చినక్రియ జలనిపతితతరుశాఖాగ్రంబు లడ్డగించిన మరలం దొంటికోపం బడంచుకొని ప్రసన్నయై ప్రియునియొద్దకుం జను ప్రియురాలిచందంబునఁ గ్రమ్మఱ నెదురేగుదాని నవలోకించి యలరుచు నయ్యచలంబు దాఁటి యవ్వల.

⁠ 363

ఉ.⁠

తీరజభర్మవృక్షముల దీవితమౌక్తికసైకతంబులం బూరితశీతనీరములఁ బుష్పసుగంధిలతాశతంబుల న్సారసకైరవంబులు విశాలమణీకటకాంతరంబులం దీరగువిశ్వకర్మకృతదివ్యతరంగిణిఁ జేరఁ బోవుచున్.

⁠ 364

చ.⁠

వితతసువర్ణవేదికల విశ్రుతనవ్యలతాంతపల్లవ ప్రతతులఁ జిత్రపత్రుల నభఃస్స్ఫురదుల్లిఖితాగ్రశాఖలన్ గృతనవమల్లికాతతుల నిర్మలవర్ణఫలోత్కరంబులం జతురత నొప్పు కాంచనవిశాలమహీరుహపంక్తిఁ జూచుచున్.

⁠ 365

వ.⁠

మఱియు నచ్చటివృక్షంబు లన్నియుఁ బుష్పోపగఫలోపగంబు లై సవితానం బు లై సశయనాసనంబు లై సవితర్దికంబు లై సువర్ణసోపానవేదికాయుక్తంబు లై యలరు చునికి నచ్చెరు వొందుచు.

⁠ 366

క.⁠

అంచితముగఁ దత్తటమునఁ, గాంచనమయరమ్యవేదికల నావృత యై మించుకరణి నొప్పారెడు, కాంచనశింశుపను వేడుకం గనుఁగొనియెన్.

⁠ 367

క.⁠

మఱియుం దత్పరిసరమున, మఱికొన్నిశిఖిప్రకాశమంజులచామీ

⁠

⁠

కరతరువులు గర్తంబులు, పరభూభాగములు ప్రస్రవణములు చూచెన్.

⁠ 368

క.⁠

అనుపమకాంతుల నీనెడు కనకమహీజములనడుమఁ గపివర్యుం డేఁ గనకమ నైతి నటంచును, గనకనగంబుక్రియ నొప్పెఁ గడుఁ దేజమునన్.

⁠ 369

క.⁠

ఘనమారుతకంపితత, త్కనకమహీజవిటపాగ్రకలితోజ్జ్వలకాం చనఘంటికాసహస్ర, ధ్వని విని మది విస్మయంబు దైవాఱంగన్.

⁠ 370

క.⁠

నిరుపమతరుణాంకురభా, సురపల్లవపుష్పితాగ్రసుందరశాఖా భరిత మగుశింశుపాహ్వయ, తరుమహిమకు నాత్మ సమ్మదం బిగిరింపన్.

⁠ 371

వ.⁠

అమ్మహామహీరుహాధిరోహణంబుఁ జేసి నలుదెసలు కలయ నవలోకించి.

⁠ 372

చ.⁠

తలఁపఁగ రామభూరమణదర్శనలాలస యై కడిందినం తలఁ బడి తాప మీఁగుటకు నవ్యసుగంధిలతాశతంబులం గలయఁ జరించుసీతను జగన్నుత రాజకులాభిజాత న త్యలఘుసమస్తసద్గుణగణాంచిత నిచ్చట నేఁడు చూచెదన్.

⁠ 373

చ.⁠

ఇది రమణీయకాంచనమహీరుహ మైనయశోకకాననం బిది కమనీయకోకనదహేమమయాబ్జసుగంధికైరవా స్పద మగుకేళికాసరసి చయ్యన నిచ్చటి కానరాధిదే వదయిత నిచ్చ రాఁగలదు వచ్చినయంతనె చూడఁ గల్గెడిన్.

⁠ 374

క.⁠

తలఁపఁగ వనసంచారకు, శల గావున నిచటి కిపుడు జనకక్ష్మాధీ శలలామతనయ వెస రాఁ, గలదు ముదం బలర నాకుఁ గనుఁగొనఁ గల్గున్.

⁠ 375

చ.⁠

నలువుగఁ దొల్లి కాననమునం జరియించెడువేళ నాశ్రమ స్థలమునఁ దాను బ్రత్యహముఁ దాపసకన్యలఁ గూడి సంధ్యలం దలయక తీర్థసేవకు రయంబున వేగెడి దౌట నేఁడు న య్యలవున వచ్చు నిక్కముగ నయ్యమ తమ్మికొలంకుచెంతకున్.

⁠ 376

క.⁠

జీవించి యుండెనేనియు, క్ష్మావల్లభుదేవి నేఁ డసందేహముగా నీవలనికి రాఁగల ద, ప్పాననగుణశీల నిచటఁ బరికింప నగున్.

⁠ 377

వ.⁠

అని యనేకప్రకారంబుల సీతాదర్శనోత్సుకుం డై విచారించుచు సుపుష్పితంబు లైన సాంద్రవర్ణంబుల విలీనుండై యుండి దివ్యగంధరసోపేతసంతానకలతాపా దపశోభితం బగుదానిఁ గాంచనోత్సలపద్మకైరవలక్ష్మీవిరాజమానసరోవరభాసితం బగుదాని బహ్వాసనకుథోపేతనానామణిభవనయుతం బగుదానిఁ బ్రమదాకుల కోకిలకీరశారికామధుకరమధురశబ్దాయమానం బగుదాని సర్వర్తుఫలకుసుమవిస రవిభ్రాజితనానాపాదపసంకులం బగుదాని విచిత్రమృగపూగవిరాజితం బగుదాని ననేకభూబిలగృహయుతం బగుదాని సుపుష్పితాశోకప్రభాతిరస్కృతసూర్యో దయప్రభం బగుదాని యుగపద్వినిష్పతద్విచిత్రపుష్పావతంసకబహుపక్షిపక్ష పిహితపర్ణత్వంబు గలుగుటవలనఁ బత్రరహితశాఖం బైనదానిపగిదిం దోఁచు దానిఁ బుష్పభారాతిభారంబులు నవనీతలంబు స్పృశించుచున్నదానిపగిదిం జూ

⁠

⁠

పట్టుచు నామూలపుప్పోపచితశోకనాశనాశోకకర్ణికారకింశుకమహీరుహప్రభా ప్రదీప్తప్రదేశం బైనదాని వివృద్ధమూలసువుష్పితపున్నాగసప్తపర్ణచంపకోద్దా లకవిరాజితం బగుదానిఁ బ్రతప్తజాంబూనదశలాకలమాడ్కిఁ బ్రజ్వలితజ్వలన జ్వాలికలభంగి నీలాంజనచయంబులకైవడి వెలుంగు పుష్పితాశోకసహస్రంబుల సాంద్రం బగుదాని నానావిధావాంతరవనవిచిత్రంబు లైననందనచైత్రరథం బులం దృణీకరించిన ట్లున్నదానిఁ బుష్పతారాగణయుక్తం బై రెండవగగనంబు భంగి నొప్పుదానిఁ బుష్పరత్నశతచిత్రం బై పంచమసాగరంబుకరణి నలరుదాని ననేకగంధప్రవాహం బై పుణ్యగంధమనోహరం బై ద్వితీయగంధాఢ్యం బై ద్వి తీయగంధమాదనంబుకైవడిఁ దనరుదాని రమణీయశోభాభిరామం బగుదాని నచింత్యాద్భుతదర్శనం బగుదాని నశోకవనంబు గలయ నవలోకించి తన్మధ్యదే శంబున ననేకతప్తకాంచనవితర్దికాశోభితంబును బ్రవాళవిరచితసోపానంబును గాంచనస్తంభసహస్రనిర్మితంబును వివిధప్రాకారసౌధావృతంబును గైలాసగిరి పాండురంబు నగుచైత్యప్రాసాదంబు పొడగని యరుదందుచుఁ దన్మూలవిరచిత మణిమయవేదికాతలంబున.

⁠ 378

హనుమంతుఁడు సీతం జూచుట

తే.⁠

శుక్లపక్షాదియం దొప్పు సోమరేఖ, భంగి ధూమజాలావృతపావకశిఖ కైవడి విపద్మపద్మినిగతి సపంక, కాంచనశలాకచందానఁ గ్రాలుదాని

⁠ 379

చ.⁠

మలినముఁ గట్టి పాంసుపరిమార్జితసల్లలితాంగయష్టితోఁ గళవళ మందుచు న్వదనకంజము నూర్పులు వాడఁ జేయఁ గే వలపరితాప మెచ్చ నుపవాసములం గడు డస్సి చాల వం తలఁ బడి దిక్కు మాలి నయనంబుల నశ్రులు గాఱ నేడ్చుచున్.

⁠ 380

చ.⁠

చెలు వఱి శ్వానమధ్యమునఁ జిక్కినలేడియుఁ బోలె దైత్యకాం తలనడుమ గృశించుచు వితాకున నూటికి వెచ్చనూర్చుచు న్సొలయుచు లజ్జయు న్భయము శోకము దైన్యము పారవశ్య మ గ్గల మయి పర్వ మౌనమునఁ గన్నులు మూయుచు వెండి విప్పుచున్.

⁠ 381

చ.⁠

చతురత దక్కి భీషణకుజగ్రహపీడిత యైనరోహిణీ సతిక్రియఁ బొల్పు దక్కి యనిశం బెదఁ గుందుచు నేకవస్త్ర యై హితులను బంధువర్గముల నెప్పుడుఁ గానక ఘోరరాక్షసీ ప్రతతులఁ జూచుచుం గలఁకఁబాఱుచుఁ జాల విచార మొందుచున్.

⁠ 382

తే.⁠

నీలనాగాభ మై యొప్పు నెఱయమెఱయు, జఘనగతదీర్ఘకోమలశ్యామలైక వేణిచే నీరదాపాయవేళ విపిన, రాజిచే నొప్పుమహిభంగిఁ గ్రాలుదాని.

⁠ 383

తే.⁠

చిత్రమణిభూషణములు గై సేయు టుడిగి, యొడలఁ గలసినమలపంక మొప్పుచుండ వాడు వాఱినమల్లికావల్లిపగిదిఁ, దీవ్రదుఃఖాభితప్త యై దిగులు గొనుచు.

⁠ 384

క.⁠

వ్యవసము లెఱుఁగనిదానిని, వ్యసనంబునఁ గుందుదాని వరవర్ణిని ను ల్లసితాబ్దపత్రనేత్రను, నసితాలకకలితనిటల నంబుజపాణిన్.

⁠ 385

మ.⁠

ఘనవృత్తస్తనమండలి న్విమలరాకాచంద్రవక్త్ర న్రథాం గనితంబన్ మృగరాజమధ్యను దలత్కంజాతపత్రేక్షణ న్ఘనకేశి న్నవపల్లవోష్ఠిని జగన్మాత న్సువాస న్సతిం దనుశోభాప్రకటీకృతాఖిలదిగంతం గంతుకాంతోపమన్.

⁠ 386

తే.⁠

పూర్ణచంద్రునిదీధితిపోలె జగతి, కమితసంతోషకారిణి యైనదాని ననిలహతవల్లికైవడి నడలుదాని, భుజగపతిభంగి నూర్పులు పుచ్చుదాని.

⁠ 387

వ.⁠

మఱియు సందిగ్ధార్థం బైనమన్వాదిస్మృతివాక్యంబుకరణిఁ బరిక్షీణ యైనసమృద్ధి చందంబున నవిశ్వాసబహుళ యైనశ్రద్ధమాడ్కి నలబ్ధకార్య యైనయాశపగిది సాంతరాయ యైనసిద్ధికైవడి సకలుష యైనబుద్ధిమాడ్కి మిథ్యాపవాదంబున నశించినకీర్తిరీతిఁ గాలమేఘపరివృత యైననక్షత్రరాజప్రభభంగి నభ్యాసాభావం బునం బ్రశిథిల యైనవిద్యపోలికి సంస్కారాభావంబున విపరీతార్థంబు బోధించు వాక్కుపగిది నస్ఫుటప్రకాశ యై రామప్రాప్తినిరోధనంబున దుఃఖించుచున్నదాని మఱియును.

⁠ 388

తే.⁠

చంద్రవిరహిత యగురాత్రిచందమునను జంటఁ బాసినజక్కువపెంటిరీతి భాస్కరుఁడు లేనిదినలక్ష్మిభంగిఁ జాల నొప్పు దూలి యొంటిఁ గృశించుచున్నదాని.

⁠ 389

మ.⁠

అనిశధ్యానపరీతచిత్త యగుచున్ హారామ హాలక్ష్మణా యని వాపోవుచు వృక్షమూలమున నధ్యాసీన యై మౌనముం దనరం దాపసిభంగి నొప్పెడు జగన్మాన్యన్ మహీనందని న్వనజాతాయతనేత్ర సీతఁ గనియె న్వాతాత్మజుం డయ్యెడన్.

⁠ 390

హనుమంతుఁడు రామోక్తసీతాలక్షణంబులఁ గని సంతసించుట

వ.⁠

ఇత్తెఱంగున నప్పవననందనుం డనిందిత యగుసీతం గాంచి బహుప్రకారంబుల విచారించి కొండొకసేపు కార్శ్యమాలిన్యతిరోహితరూపత్వంబువలన సీత గాదని సందేహించి పదంపడి యువపాదనశీలకారణంబులచేత సీత యని నిశ్చయించి పరమానందభరితాంతఃకరణుండై.

⁠ 391

క.⁠

జనవిభుఁ డేయేసొమ్ములు, జనకజ కున్న వని చెప్పె సమ్మతి న ట్లీ వనితకు నాయాసొమ్ములు, గన నగుచున్నయవి విటపకలితము లగుచున్.

⁠ 392

తే.⁠

రాఘవుఁడు చెప్పినట్టు లీరాజముఖకిఁ, జారుమణినిర్మితశ్వదంష్ట్రప్రసూన రూపరచనాభిశోభిత తాపనీయ, కర్ణవేష్టనయుగళంబు గాన నయ్యె.

⁠ 393

తే.⁠

చారుమణిచిత్రహస్తభూషణము లొప్పు, చున్నవి వియోగజనితతాపోష్ణతావి శేషమున నసితంబు లై చిరనియుక్త, తావశమున సంస్థానవంతంబు లగుచు.

⁠ 394

తే.⁠

భూమిపైఁ బాఱవైచిన రామపత్ని, భూషణంబు లీకనకాంగిభూషణములు పొలుపు మీఱంగ నొకమేనిభూషణంబు, లరయ రెంటికి భేద మింతైన లేదు.

⁠ 395

తే.⁠

భూమిపుత్రిక యేయేవిభూషణములు, పుడమిపై వైచె నాయావిభూషణములు తత్తదుచితాంగములయందుఁ దక్కు వయ్యె, నరసిచూడంగ నిప్పు డీయజ్ఞముఖికి.

⁠ 396

చ.⁠

అరయఁగ నేను సూర్యతనయాదులు ము న్నలఋశ్యమూకమం దిరవుగ నున్నవేళ మణిహేమమయోజ్జ్వలముండనంబు లం బరమున మూటఁ గట్టి పడవైచినయాకనకోత్తరీయ మీ హరివరమధ్యపై వలువ యౌట నిజం బొకవన్నె గావునన్.

⁠ 397

మ.⁠

అనిశధ్యాతరఘూత్తమావయవ యై హారామ హారామ హా జననాథోత్తమ యొంటిఁ జిక్కితిని రక్షస్స్త్రీలమధ్యంబున న్ననుఁ గావ న్వెస రాఁగదే దనుజునిన్ దండించి గొంపోఁ గదే యని వాపోవుచు నున్న దీసతి నిజం బాసీత యౌ నారయన్.

⁠ 398

తే.⁠

కనకవర్ణాంగి యైనయీకాంత నిక్క, ముగను నారాముప్రియపత్ని యగును బ్రేమ గరిమ నేసాధ్వి నష్టయై కానకున్న, నష్ట గాకుండు రాముమనంబునందు.

⁠ 399

చ.⁠

అతివ యటంచు భూరికృప నాలనిశోకముచే నజస్ర మా శ్రిత యని యానృశంస్యమునఁ బ్రేయసి యౌట ననంగుచేత నే యతివకృతంబునన్ రఘుకులాధిపుఁ డార్తిఁ దపించునట్టిభూ సుత యగు నిక్క మీభువనసుందరి సుందరవేషసంపదన్.

⁠ 400

క.⁠

రంగుగ నారఘుపుంగవు, నంగప్రత్యంగసౌష్ఠవాతిశయం బీ యంగనరూపవిశేషము, సంగతిగా నొక్కభంగి జతనం బయ్యెన్.

⁠ 401

క.⁠

ఈవనితచిత్త మెప్పుడు, నావిభుపై నుండు మిగుల నావిభుచిత్తం బీవనితీఁద నుండును, గావున నిరువురును మనిరి క్షణ మైన నిలన్.

⁠ 402

హనుమంతుఁడు సీతకు సంభవించినపాటు చూచి దుఃఖించుట

క.⁠

ఈకాంతఁ బాసినప్పుడె, పోక విభుఁడు మేనఁ బ్రాణముల నింతకు న స్తోకగతిఁ దాల్చి యున్నాఁ, డాకరణి న్మను టశక్యమై యుండుఁ గదా.

⁠ 403

వ.⁠

అని యిత్తెఱంగున నప్పవననందనుండు సీతం జూచి సంహృష్టచిత్తుండై మనంబున రామునిం దలంచి ప్రశంసించుచు జానకిం గొనియాడుచు నొక్కముహూ ర్తంబు చింతించి బాష్పపర్యాకులేక్షణుం డై యిట్లని విలపించె.

⁠ 404

ఉ.⁠

ఈసతిఁ బాసి రామవిభుఁ డించుకసేపు మనంగఁ జాలఁ డ ట్లీసతి రాముఁ బాసి తను వించుక దాల్పఁగఁ జాలఁ దక్కటా యీసతి రాముఁ డిర్వు రితరేతరవీక్షణ మాచరించు పే రాస ధరిత్రి నిందనుకఁ బ్రాణయుతంబుగ నున్నవా రొగిన్.

⁠ 405

తే.⁠

లలితగుణమండనుం డైనలక్ష్మణునకు మాన్యయును రామునకు బ్రియమహిషియు నగు

⁠

⁠

భూతనయ యిట్టిదుఃఖంబుఁ బొందవలసెఁ గాలము దురత్యయం బెంతఘనున కైన.

⁠ 406

ఆ.⁠

రామువిక్రమంబు సౌమిత్రితేజంబు, నెఱిఁగి యున్న దగుట నీమృగాక్షి జలదకాలగంగచాడ్పున క్షోభింప, కున్న దిపుడు ధైర్య మూఁతఁ జేసి.

⁠ 407

క.⁠

సమశీలవయోవృత్తయు, సమాభిజనలక్షణ యగుజానకికి రఘూ త్తముఁడు దగు నవ్విభున కీ, యమ దగు దాంపత్య మింతయర్హం బగునే.

⁠ 408

వ.⁠

అని పెక్కుతెఱంగులం దలపోసి మలినసంవీతత్వోపవాసకృశత్వశోకధ్యాన పరాయణత్వాదిపతివ్రతాదిధర్మయుక్త యై లోకకాంత యగురమాదేవియుం బోలె నొప్పుచున్నసీత నవలోకించి శోకహర్షకలితుం డై యీత్రిలోకసుందరి రామునిభాగ్యంబున జీవించి యున్నదని రామునిం బ్రశంసించి వెండియుఁ దన మనంబున.

⁠ 409

సీ.⁠

ఈకాంతకై కాదె యినకులాధీశుండు ఘనరూపుఁ డగువిరాధుని వధించె నీయింతికై కాదె యించె రాక్షసి కర్ణనాసికము లక్ష్మణునిచేత నీకాంతకై కాదె వీఁకతో రావణప్రతిముఁ గబంధునిఁ బట్టి చంపె నీలేమకై కాదె లీలతోఁ బదునాల్గువేలరక్కసుల వావిరి వధించె

⁠

తే.⁠

నీజలజనేత్రకై కాదె యోజ మెఱసి, ఖరుని ద్రిశిరుని దూషణుఁ గలనఁ ద్రుంచె మఱియు నీరామకై కాదె హరివరేణ్యు, ఘోరరూపుని వాలిని గూల వైచె.

⁠ 410

తే.⁠

భానుజుఁడు దుర్లభం బైనప్లవగరాజ్య, మొందుటయు నేను గడిమిమై నుదధి దాఁటి వచ్చుటయు వేగ యీలంకఁ జొచ్చుటయును, బరఁగ నీపంకజేక్షణకొఱకుఁగాదె.

⁠ 411

తే.⁠

ఈచకోరాక్షికొఱకు నై యినకులుండు, జలధిపర్యంత మైనక్ష్మాతలమ గాదు కెరలి ముల్లోకములు తలక్రిందు గాఁగఁ, జేసినను యుక్త మని యెంతుఁ జిత్తమందు.

⁠ 412

తే.⁠

అఖిలలోకైకసామ్రాజ్య మది యధికమొ జనకనందని యధికమో యని తలంప నఖిలవిష్టపసామ్రాజ్య మాధరిత్రి పుత్రికకలాంశ మైనను బోల దరయ.

⁠ 413

మ.⁠

ధర భేదించి సరోజరేణునిభకేదారస్ఫురద్ధూళిచే సిరి యొప్పారు హలాసనక్షతమఖక్షేత్రంబునం బుట్టి శ్రీ కరసంస్తుత్యగుణాఢ్యుఁ డైనజనకక్ష్మాభర్తకుం బుత్రియై స్థిరలో వన్నియఁ గన్న దీసుదతి పాతివ్రత్యధర్మంబునన్.

⁠ 414

వ.⁠

అదియునుం గాక.

⁠ 415

చ.⁠

అరిజయశీలుఁ డాదశరథావనిభర్తకు ముద్దుఁగోడలై వరనృపమౌళిరత్నరుచిభాసితపాదకుఁ డైనరామభూ వరునకుఁ బత్నియై జగతి వాసికి వన్నెకు నెక్కె నేఁటికి

⁠

⁠

ప్పరుసున దైత్యబాధలకుఁ బాల్పడి సొక్కుచు నున్న దక్కటా.

⁠ 416

సీ.⁠

వితతసుఖంబులు విడిచి భర్తృస్నేహబలమున నిడుమలు దలఁప కట్లు జనశూన్య మగుఘోరవనమున కేతెంచి ఫలమూలముల క్షుత్తుఁ బాసికొనుచు వేడ్కతో విభుని సేవించుచు నింటిలో నున్నకైవడిఁ బ్రీతి నొందియుండు నట్టియీకనకాంగి యమ్మహాత్మునిఁ జాసి యొంటి దుఃఖించుచు నున్న దకట

⁠

తే.⁠

పూని తష్ణాతురుం డైనమానవుండు, సంభ్రమంబున బానీయశాలనట్లుఁ శీలసంపన్న యైనయీసీతఁ జూడఁ, గోరి యున్నవాఁ డానృపకుంజరుండు.

⁠ 417

ఆ.⁠

రాజ్యహీనుఁ డైన రాజు గ్రమ్మఱ ధాత్రి, నొంది సమ్మదంబు నొందినట్లు రాముఁ డీమృగాక్షిఁ గ్రమ్మఱఁ జేకొని, యనుపమానసౌఖ్య మందఁగలఁడు.

⁠ 418

తే.⁠

బాంధవులఁ బాసి భోగసంపదలఁ బాసి రాముఁ డరుదెంచి తన్ను దుర్వారశౌర్య గరిమఁ గొనిపోవు ననువాస గలిగి మేనఁ బ్రాణములు దాల్చి యున్న దీపద్మనేత్ర.

⁠ 419

ఉ.⁠

చూడదు పుష్పభూజములఁ జూడదు రమ్యవిచిత్రశాలలం జూడదు నిష్కుటావలులఁ జూడదు రమ్యసరోవరంబులం జూడదు రాక్షసాంగనలఁ జూపుల రామునిదివ్యరూపము న్బోఁడిమితోడ నెప్పుడుఁ గనుంగొనుచుం దదధీనచిత్త యై.

⁠ 420

తే.⁠

రమణికి సమస్తమణిభూషణములకంటె నెక్కు డగుభూషణము విభుఁ డీలతాంగి ధవునిఁ బాసినకతన నిద్దంపుసొమ్ము లెన్ని గలిగిన శోభింపకున్న దిపుడు.

⁠ 421

క.⁠

అనుపమసుఖభోగములకు, ననువుగఁ బాత్ర మగునీనృపాంగన దుఃఖం బునఁ గుందుచుండఁ గని నా, మనమును గడుదుఃఖశోకమగ్నం బయ్యెన్.

⁠ 422

ఆ.⁠

రామలక్ష్మణాభిరక్షిత యై సుఖ, లీలఁ జెలఁగునట్టి యీలతాంగి వికృతరూపదానవీజనాంతరమున, నొప్పు దూలి కుందుచున్న దకట.

⁠ 423

తే.⁠

హిమకణపరీతనళినిచందమున నష్ట, శోభ యై యప్రధృష్యదుఃఖాభిపీడ్య మాన యై యొంటి సహచరహీనచక్ర, వాకిగతిఁ గుందుచున్నది వనజనేత్ర.

⁠ 424

తే.⁠

కాంతు నెడఁ బాసి యిట్లున్నకారణమున, నీసురభికాలహరిణాంకుఁ డీవిశాల కుసుమితాశోకతరువు లీకువలయాక్షి, కొనర శోకంబుఁ బుట్టించుచున్న విపుడు.

⁠ 425

వ.⁠

అని పెక్కుతెఱంగుల విచారించుచు సీత యని నిశ్చయించి యల్పగాత్రుండై యత్తరుశాఖాపర్ణంబులనడుమ నుండి సూచుచుండ నప్పుడు.

⁠ 426

చంద్రాభివర్ణనము

చ.⁠

కలువలపాలిమేలు శితికంఠునియౌదలపువ్వు మేలిత మ్ములపగవాఁడు పాల్కడలిముద్దులపాపఁడు జింకదాల్పురి క్కలదొర రేవెలుంగువిరికైదువుదాలుపుమేనమామ మ్రొ క్కులదొర యుద్దిచీఁకటులగొంగవిధుం డలరెన్ నభంబునన్.

⁠ 427

వ.⁠

మఱియును.

⁠ 428

క.⁠

విమలప్రభచేఁ జంద్రుఁడు, ప్రమదంబున మైత్రి నెఱుపఁ బఱతెంచినచం దమున సుశీతలకరములఁ, గొమ రొప్పఁగ వాయుపుత్త్రకుని సేవించెన్.

⁠ 429

తే.⁠

గగన మొప్పారె నీలోదకంబుకరణిఁ, దారకాప్రకరంబులు కైరవముల పగిది విలసిల్లెఁ జంద్రుండు భాసమానుఁ, డగుచు హంసవిధంబున నలరె నపుడు.

⁠ 430

హనుమంతుఁడు సీత యున్నవిధమంతయు విమర్శించుట

వ.⁠

ఇట్లు గగనమధ్యభాగంబున వెలుంగుచందురుని చల్లనికరణంబులు తనశరీరంబు నకు సుఖస్పర్శంబులై సోఁక నాహ్లాదించుచు నమ్మరున్నందనుండు వెండియు వస్తుభారవిశేషంబున నుదకమధ్యంబున నాందోళించుచున్ననావచందంబున శోకభారాక్రాంతయై తరుమూలంబున నాకంపించుచున్నజానకి నవలోకించుచుఁ దత్పరిసరంబున నమ్మహావనస్పతిం జుట్టుకొని యున్నయేకాక్షుల నేకకర్ణలఁ గర్ణ ప్రావరణల నకర్ణల శంకుకర్ణల మస్తకోచ్ఛ్వాసనాసికల నతిస్థూలోత్తమాంగుల నస్థూలదీర్ఘశిరోధరల స్వల్పకేశుల ననుత్సన్నకేశులఁ గంబళరూపకేశధారిణుల లంబకర్ణలలాటల లంబోదరపయోధరల లంబోష్ఠులఁ జుబుకోష్ఠుల లంబాస్యల లంబజానుకల హ్రస్వదీర్ఘకుబ్జవికటవామనాంగులఁ గరాళభుగ్నవక్త్రల బింగా క్షుల వికృతాసనల వికృతాకారలఁ బింగవర్ణల నతిక్రోధనలఁ గలహప్రియలఁ గాలాయసమహాశూలకూటముద్గరధారిణుల సూకరహరిణవ్యాఘ్రలులాయమే షజంబుకముఖుల మాతంగతురంగోష్ట్రపాదల గాత్రాంతర్వర్తిశీర్షల నేకహస్తల నేకపాదల ఖరకర్ణల గోకర్ణల హయకర్ణల హస్తికర్ణల హరికర్ణల ననాసల నతినాసలఁ దిర్యఙ్నాసల విగతనాసికల గజసన్నిభనాసికల లలాటోచ్ఛ్వాస నాసికల హస్తిపాదల మహాపాదలఁ గోపాదలఁ బాదచూళికల నతిమాత్రశిరో గ్రీవల నతిమాత్రకుచోదరుల నతిమాత్రముఖలోచనల దీర్ఘజిహ్వల దీర్ఘా ననల ధూమ్రకేశల మదిరాపానపరవశల సదామాంససురాప్రియల మాంస శోణితభోజనల రోమహర్షణదర్శనల రాక్షసాంగనల నవలోకించి యమ్మహా వృక్షంబుక్రింద మలినవస్త్రంబునం గట్టినమానికంబుచందంబున నవిష్కృత తేజోవిశేష యై పంకదిగ్ధ యైనమృణాళికతెఱంగున మాసి ప్రచండాతపపరి మ్లాననూతనవల్లికైవడి వాడి వ్యాఘ్రీమధ్యంబునం జిక్కినలేడివైఖరి నా కంపించుచు బుణ్యాంతంబునందు దివంబున నుండి పుడమిం బడినతారపగిదిఁ బరి

⁠

⁠

క్షీణకాంతి యై యోదంబునం జిక్కినగజాంగనభంగి దైన్యంబు నొంది పంజర మధ్యగత యైనశారికవిధంబున రాక్షసీమధ్యంబునం జిక్కి ధూమజాలావృత పావకశిఖలాగునఁ దనుచ్ఛాయ నడంగి పాంసుపరిచ్ఛన్న యైన హేమశలాకకైవడి నొప్పుమాలి ప్రభంజనరయోద్ధూత యై మ్రోటువడి యున్నకదంబశాఖలాగున మండనంబులు డుల్చి జంటఁ బాసినజక్కవపెంటిక్రియఁ బొలుపుదక్కి ప్రయో దాంతంబునందు శారదాభ్రపరివృత యైనచంద్రరేఖగతి మలినాంగచ్ఛాయ తోఁ దూలుచుఁ బాండురపరాగపటలపరిచ్ఛన్న యైనపుష్పమంజరిసొంపున ధూళి బ్రుంగి పంకనిమగ్న మైనగోవుసొబగునఁ జేష్టలు మాని మంత్రౌషధరుద్ధవీర్య యైనభుజంగికరణి నూర్పులు పుచ్చుచు ననారోపితతంత్రి యైనవల్లకియట్లు రామణీయకంబు విడిచి యుద్వర్తనాదిసంస్కారాభావంబువలన నతిక్లిష్టరూప యై భర్తృదర్శనహీన యై చారిత్రవ్యపదేశాఢ్య యై భర్తృవాత్సల్యభూషిత యై భర్తృహితయుక్త యై తనదురవస్థకుం గుందుచుఁ గ్రూరరాక్షసులతర్దనోక్తులకు దలంకుచు రావణుదౌరాత్మ్యంబునకు నిందించుచు రామునిం బేర్కొని కావ రావే యని చీరుచు దైవంబును దూఱుచు ధరాసక్తవీక్ష యై కన్నీరు నించుచు నిశ్శ్వాసమారుతంబులఁ బల్లవధారివృక్షంబుల దహించుచు స్వభావతనుచ్ఛాయ నవ్వనంబు నెల్ల వెలింగించుచు నేకవేణియు మలినాంగియు మలసంకులశిరోజ యునై శోకరసాధిదేవతయుంబోలెఁ జూపట్టుచు బహుప్రకారంబుల దుఃఖించు చున్నసీత నవలోకించి తదీయదివ్యమహిమంబులు వక్కాణించుచు హర్షబాష్ప పరిప్లుతుం డై మనంబున నద్దేవికి రామలక్ష్మణులకు నమస్కరించి యమ్మహీపుత్రి తోడ రామునిసందేశంబుఁ జెప్పుటకు నవసరం బరయుచుండ రాత్రి యామ త్రయం బయ్యె నప్పుడు షడంగసహితం బయినబ్రహ్మరాక్షసుల వేదఘో షంబు మధురంబుగా వినవచ్చె నంత నక్కాలంబున శ్రోత్రమనోహరంబులగు మంగళవాదిత్రగీతశబ్దంబుల మహాబలుం డగురావణుండు మేల్కని.

⁠ 431

రావణుఁడు సీతయున్నస్థలమునకు వచ్చుట

చ.⁠

అవనిసుతం దలంచుకొని యాత్మవివర్ధిత మైనకామము న్దవిలి సహింప లేక మదనప్రహరాహతి కోహటించి త త్ప్రవిమలమానసంబు బహుభంగుల మంజువచోనిరూఢి నా త్మవశము చేసికొందు నని తద్దయు వేడుక దుర్విచారుఁడై.

⁠ 432

చ.⁠

సదమలచంద్రికాధవళచారుదుకూలముఁ గట్టి మోదము న్గదురఁగ రక్తచందనము కస్తురియుం గలపంబు మెత్తి సొం పొదవఁ బ్రసూనదామచయ మొప్పుగఁ జుట్టి విచిత్రకాంచనాం గదమకుటాదిభూషణనికాయములం గయిసేసి గ్రక్కునన్.

⁠ 433

సీ.⁠

విఱిగినచొక్కంపువేల్పుటేనుఁగుకొమ్ము వక్షస్స్థలమునకు వన్నెఁ బెట్టఁ గమనీయకోటీరఘటితవజ్రోపలకాండదీధితులు నీరెండ గాయ వాసితాసవపానవశమున నెఱ్ఱవాఱినవృత్తపింగలోచనము లలరఁ గాలజీమూతసంకాశమేచకదీప్తి గిరితుల్య మగుమేన గిఱికొనంగ

⁠

తే.⁠

సెలవిఁ బాఱంగ నవ్వినవెలికిఁ బర్వు, దీర్ఘదారుణదంతదీధితులు సిగుడ రావణుఁడు సర్వలోకవిద్రావణుండు, రాజసము మీఱ నంతఃపురంబు వెడలెఁ.

⁠ 434

వ.⁠

ఇత్తెఱంగున వెలువడి చనునప్పుడు.

⁠ 435

తే.⁠

దేవగంధర్వయువతులు దివిజలోక, పాలు వెనుకొని చనుదెంచుపగిది దోఁప నంగనాజనశతమాత్ర మానిశాట, నాథు వెనుకొని చనియె నందం బెలర్ప.

⁠ 436

సీ.⁠

తరుణులు కొందఱు తపనీయదండాగ్రసందీప్తదీపికాశతము గొనుచు మగువలు కొందఱు మణిదండచామరోత్తమములు తాలవృంతములు గొనుచు నిందీవరాక్షులు కొందఱు దుత్తూరసుమతుల్యసలిలపాత్రములు గొనుచు గఱితలు కొందఱు కాలాహిసంకాశరమణీయమండలాగ్రములు గొనుచుఁ

⁠

తే.⁠

బడఁతియొక్కతె మణిపానపాత్ర గొనుచుఁ, జానయొక్కతె రాజహంసప్రకాశ ధవళరశ్మినిభాతపత్రంబు గొనుచు, రావణునివెంట నడిచి రారమణు లపుడు.

⁠ 437

వ.⁠

మఱియును.

⁠ 438

సీ.⁠

నిద్రానిమీలితనేత్రలై తూఁగుచు వెలఁదులు కొందఱు వెనుక నడువ నరుదార మదపరీతాస్యలై కొందఱు గఱితలు పార్శ్వభాగమున నడువ శ్రమజలాభివ్యక్తసాంకవామోదలై ముదితలు గొందఱు మ్రోల నడువ సూనాస్త్రుకేళిచే సొటసొటవోవుచుఁ జెలులు కొందఱు చుట్టు బలసి నడువ

⁠

తే.⁠

మరునిసేఁతలు మిక్కిలి మరులు కొల్పఁ దనువు లొరయుచుఁ గొంద ఱంగనలు నడువ దశముఖుఁడు వారినడుమన తనరె హస్తి నీగణాంతరగతమత్తనాగమువలె.

⁠ 439

వ.⁠

మఱియుఁ గొందఱు మత్తకాశినులు తత్తరంబున.

⁠ 440

ఉ.⁠

చిక్కులు పడ్డహారములు చిందఱవందఱ లైనమాల్యము ల్మొక్కలు పడ్డచన్నుమొనలు న్బలునొక్కులఁ గందువాతెఱ ల్టక్కెరవింటిసామి నెఱిచందము దెల్పఁగ నీలమేఘమున్ మిక్కిలి వేడ్క వెన్కొనిన మించులకైవడి నేగుదేరఁగన్.

⁠ 441

వ.⁠

ఇట్లు కాంతాజనపరివృతుండును నచింత్యబలపౌరుషుండును ననేకగంధతైలావ సిక్తకరదీపికావభాసితుండును వరమాల్యవిభూషితుండును మదఘూర్ణితరక్తాక్షుం డును విరజోంబరధరుండును మథితామృతఫేనాభం బైనదాని విరజం బైనదాని నంగదసక్తం బై విస్రస్తం బైనయుత్తమవస్త్రమును సలీలంబుగా సవరించుచున్న

⁠

⁠

వాఁడును నానావిచిత్రభూషణభూషితుండును గాలజీమూతసంకాశుండును సింహవిశ్రాంతపరాక్రముండును గింకిణీఘోషసంఘుష్టుండును బరిత్యక్తేక్షు చాపకందర్పసమానుండును శంకుకర్ణుండును గ్రామపరాధీనుండును సీతాసక్తమన స్కుండు నై మదాంచితగమనంబున నశోకారామవాటికాద్వారంబు దఱిసి యనుత్తమకాంతియుక్తంబును సర్వజుష్యఫలోపగనగజుష్టంబును నానాపుప్పోప శోభితపుష్కరిణీవృతంబును దృష్టిమనోహరవిచిత్రవివిధవిహంగమయుక్తంబును మణికాంచనతోరణంబును నానామృగగణాకీర్ణంబును బరిపతితఫలసమా యుక్తంబును బహుపాదపశోభితంబు నగునమ్మహావనంబు సొచ్చి వచ్చుచున్న రావణుని దవ్వులం జూచి పవననందనుండు తనమనంబున.

⁠ 442

హనుమంతుఁ డశోకవనమునకు వచ్చురావణుని దవ్వులం జూచుట

ఉ.⁠

కంకణకింకిణీధ్వనులు గ్రందుకొనన్ మదిరాయతేక్షణ ల్జంకెలు సేయుచున్ గడువిలాసమునం దనవెంట రాఁగ ని శ్శంకత నెవ్వఁడో కనకచారువిభూషణపంక్తి దాల్చి యీ వంకకు దుర్విచార మొదవం జనుదెంచుచు నున్నవాఁ డొగిన్.

⁠ 443

చ.⁠

తలఁపఁగ వీఁడు రాక్షసవతంసకుఁ డౌ దశకంథరుండు గా వలయు మనోజశాతకరవంచితుఁ డై యిటు వచ్చుచున్నవాఁ డలయక యీదురాత్ముఁడు నృపాత్మజ నేమి దురుక్తులాడునో సొలయక యిందె యుండి యటు చూచెద నీతనిచంద మంతయున్.

⁠ 444

క.⁠

అని నిశ్చయించి వేఱొక, ఘనశాఖకు దాఁటి యల్పగాత్రుం డగుచున్ దనుజునిచందము గనుఁగొను, మనమున వెసఁ బర్ణఘనము మాటున నుండెన్.

⁠ 45

ఉ.⁠

అంత మహీకుమారి రభసాతిరయంబున వచ్చుదైత్యు న ల్లంతనె చూచి శోకము భయంబును గోపము దీనభావము న్వంతయుఁ బెన్గొనన్ మొగము వాంచి ప్రవాతరయంబుచే వనా భ్యంతరసీమయందు వడఁకాడెడుతీఁగెక్రియ న్వడంకుచున్.

⁠ 446

క.⁠

విడిచినకచముల వెన్నును, గడువడి జఘనంబు మాటు గావించి రయం బడరఁగ నూరుల నుదరం, బడంచుకొని యశ్రుపూరితానన యగుచున్.

⁠ 447

క.⁠

కరములఁ బయోధరంబులఁ, బరువడిఁ గప్పుకొని రామభద్రునిపాదాం బురుహంబులు మదిఁ దలఁచుచుఁ దరుణీరత్నంబు చాలఁ దలఁకుచునుండెన్.

⁠ 448

రావణుఁడు సీతాదేవిచెంతకు వచ్చుట

వ.⁠

అంత దురాత్ముం డగురావణుం డవ్వనవిలాసంబు లంత నంతఁ గనుంగొనుచు నరనారీసహస్రపరివృతుండై మందగమనంబునఁ గల్యాణగుణసమేత యైనసీతం జేర నరుగుదెంచి సముద్రమధ్యంబున విభిన్నయైననావపగిదిఁ బరశుచ్ఛిన్న యై భూతలపతిత యైనవనస్పతిశాఖలాగున ధూమకేతుగ్రహంబుచేత ధూప్యమాన

⁠

⁠

యైనరోహిణికరణి మంత్రాద్యభిభూత యై చుట్టుఁ జుట్టుకొని పడియున్నపన్న గాంగనకైవడి శీలవృత్తసంపన్నం బైనసత్కులంబునం బుట్టి విహితకర్మానుష్ఠా నవతి యై దుష్కులంబునం బాణిగ్రహణలక్షణసంస్కారంబు నొందుటం జేసి దుష్కులజాత యగుమానవతిపోలికిఁ బరిక్షీణ యైనమహాకీ ర్తిచాడ్పున విహత శ్రద్ధమాడ్కిఁ బరిక్షీణ యైనపూజవిధంబునఁ బ్రతిహత యైనయాశతెఱంగున విధ్వస్తం బైనయాగామిఫలంబు సొబగునఁ బ్రతిహత యైనయాజ్ఞచందంబున నుత్పాతకాలంబున దహ్యమాన యైనదిక్కులాగున నపహృత యైనపూజరీతి విధ్వస్త యైనపద్మనియట్లు హతశూర యైనసేనభంగిఁ దమోధ్వస్త యైనప్రభ యనువున నింకిననదిమాడ్కి నపవిత్రాభిహత యైనవేదిపద్ధతి శాంతి నొందిన పావకశిఖవడువున రాహుగ్రస్తేందుమండల యైనరాకానిశవైఖరి హస్తిహస్త పరామృష్ట యై సముద్ధృతపత్రపద్మ యై విత్రాసితవిహంగమ యై కాలుష్యంబు నొందినపద్మినిసరణి రోధోభంగాదులచే నిర్జీవీకృత యైననిమ్నగచొప్పునఁ గృష్ణపక్షరాత్రిక్రియఁ గఠికరోద్ధృతయై సూర్యకిరణంబులం గమలినమృణాళిక భాతి యూథపునిం బాసి స్తంభప్రతిబద్ధ యై యూర్పులు పుచ్చుగజాంగనం బలెఁ జూపట్టుచు రామునిం బేర్కొని రోదనంబు సేయుచు మలమండనచిత్రాం గి యై దుఃఖించుచు శోకంబునకుఁ దుదగానక నివ్వెఱపాటు నొందుచు ధ్యాన శోకపరాయణ యై యొంటిఁ జిక్కి పరితపించుచుఁ బతిశోకాతుర యై శుష్కిం చుచు నుద్వర్తనాదిసంస్కారహీన యై సౌకుమార్యంబు విడుచుచు నుపవాస కృశాంగి యై తూలుచు శోకధ్యానభయంబుల నడలుచుఁ జింతావిశేషంబుల నిట్టూర్పులు వుచ్చుచు నిరానంద యై చింతించుచు రామునియభ్యుదయార్థంబు తపంబు సేయుచు మదీయేప్సితంబు ఫలింపఁజేయుండని దేవతలం బ్రార్థించుచు స్వశీలవృత్తంబులు రక్షించుకొనుచు రామునిసమాగమంబు గోరుచు రావ ణునిపరాభవంబు గాంక్షించుచు నేకవేణీధర యై యసంవృతమేదినిపయిం గూర్చుండి సంకల్పహయయుక్తంబు లగుమనోరథంబులచేత రాజకంఠీరవుం డగురామునియొద్దకుం జనుచున్నదానియట్లు గానంబడుచు రక్షకు నన్వేషించు చున్నదాని సుపక్ష్మతామ్రాయతశుక్లలోచన యగుదాని రామున కనువ్రత యగుదాని ననిందిత యగుదాని జానకి నవలోకించి దశకంఠుం డాత్మవధార్థం బద్దేవియందుఁ జిత్తంబు సేర్చి సాభిప్రాయంబు లగుమధురవాక్యంబుల నిజాభి ప్రాయంబు తేటపడ ని ట్లనియె.

⁠ 449

రావణుఁడు సీతం జూచి దుర్వాక్యంబు లాడుట

చ.⁠

వనరుహనేత్ర నన్నుఁ గని వారనిభీతిఁ గుచోదరంబు నీ యనువున దాఁప నేల ప్రియ మారఁగ నానన మెత్తి నన్నుఁ గ న్గొని వెలయింప వేటికి మనోహరరూపిణి వైననిన్ను నె మ్మనమునఁ గోరినాఁడ బహుమానపురస్సరదృష్టిఁ జూడుమా.

⁠ 450

ఉ.⁠

మానవు లైనఁ గాని యసమానభుజాబలయుక్తు లైనయా దానవు లైనఁ గాని మఱి తప్పక నిర్జరు లైనఁ గాని త న్వీ నెఱి నీకు భీతి యొదవింపఁగ లేఁ డొకఁడైన నిచ్చటన్ జానుగ నీవు నావలనినాధ్వసముం దొలఁగింపు మిత్తఱిన్.

⁠ 451

చ.⁠

పనివడి బల్మిఁ బట్టి పరభామలఁ గూడి సుఖంచు టుర్విలో దనుజులకు న్స్వధర్మ మది ద ప్పనరా దటు లైన నేమి నీ యనుమతి లేక పొందనది యంతయుఁ గన్గొని నీదుకామము న్బనివడి మచ్ఛరీరమున బాగుగఁ జేర్పుము చింత యేటికిన్.

⁠ 452

తే.⁠

ఈకరణి శోక మొందంగ నేల నీకు, మానినీమణి నీవు నామాట నమ్మి భయము చింతయు మదిలోన బాయ బెట్టి, చెలగి నాతోడ నెయ్యంబు సేయు మిపుడు.

⁠ 453

క.⁠

హరిణాయతాక్షి మలినాం, బర ముపవాసంబు దీనభావము శోకం బఱమఱయు నేకవేణియు, ధరణీతల్పంబు నీకుఁ దగదు మృగాక్షీ.

⁠ 454

చ.⁠

నళినదళాక్షి వేడ్కమెయి నన్ను వరించి విచిత్రభూషణం బులును దుకూలచేలములు భూరిసుగంధిసుపుష్పచందనం బులు శయనాసనంబు లతిభోగము లంచితనృత్యవాద్యము ల్పొలుపుగ గానపానములు పొంది సుఖింపుము చింత యేటికిన్.

⁠ 455

తే.⁠

అతివ స్త్రీరత్న మైతి వీ వంచితముగ, నింపుసొమ్ములు మేన ధరింపు మింక నన్నుఁ బొందియు దివ్యమండనసుగంధ, ధారణ మొనర్పకుండుట తగునె నీకు.

⁠ 456

క.⁠

వినుము సుఖాస్పదమగు యౌ, వన మది కడచనినవెనుక వలసిన మరలం జనుదేర నేర దెంతయు, వనజేక్షణ నిమ్నగాప్రవాహముభంగిన్.

⁠ 457

క.⁠

మగువా నీసరి నెలఁతుక, జగములలో లేదు గాన స్రష్టయు నిన్నున్ జగతి సృజియించి పిమ్మటఁ, దగ నుపరతుఁ డయ్యెననుచుఁ దలఁచెద బుద్ధిన్.

⁠ 458

క.⁠

ఘనసౌందర్యవయశ్శా, లిని వగునినుఁ జూచి సంచలింపక యెవ్వాఁ డను వందఁ గలఁడు సాక్ష్వా, ద్వనజాసనుఁ డౌన వంతఁ దగులక యున్నే.

⁠ 459

చ.⁠

లలనరొ నీతనూగతవిలాసములం దగ నాటియున్నచూ పులు మరలింప లేక వెతఁ బొందుచుఁ జేడ్పడి యున్నవాఁడ నీ చలము పరిత్యజించి నను సమ్మతి నేలుము మామకోగ్రదో ర్భలవిజితాహృతత్రిదశభామలలోపల నగ్రభార్యవై·

⁠ 460

తే.⁠

ఏను దొల్లి భుజాబలం బెసఁగ నాజి, గెలిచి గైకొన్నముజ్జగంబులును మఱియు నస్మదార్జితదివ్యరత్నాన్వితముగ, నీ కొసంగెదఁ జేకొమ్ము నీరజాక్షి.

⁠ 461

క.⁠

అతివా యుష్మజ్జనకునిఁ, జతురబ్ధిపరీతభూమిచక్రంబునకుం బతిఁ జేసి లోకపాల, ప్రతిమునిఁ గావింతు నన్నుఁ బాలింపు మిఁకన్.

⁠ 462

చ.⁠

మగువరొ శౌర్యవీర్యమహిమంబుల నా కెన యైనవీరునిన్ జగముల నెందుఁ గాన నని సాహసవిక్రమరేఖ దోఁప నా

⁠

⁠

మొగమున నిల్వలేరు సురముఖ్యధనేశయమాదు లైన నా యగణితదోర్విలాసవిధ మప్రతిమం బని చూడు మాత్మలోన్.

⁠ 463

చ.⁠

అలికులవేణి నీ వరసినట్లుగ నూతనదీప్తకాంచనో జ్జ్వలమణిహారపంక్తులును బిరుదుకూలమున న్సుగంధిశీ తలమృదుచందనంబు నెఱతావుల నీనెడుపుష్పమాలికల్ దొలఁగక దాల్చి నీవు కృపతో ననుఁ జేకొని ప్రోవు మంగనా.

⁠ 464

చ.⁠

నిరుపమశక్తి నాయొసఁగు నిత్యసుఖంబులు పొందు మింక నీ గురుతరవాసితాసవముఁ గ్రోలి రమింపుము నన్ను గూర్చి భా సురముగ గంధమాల్యములు సొమ్ములు దాల్పు మలంకృతాంగివై వఱలెడునిన్నుఁ జూడఁ గడువాంఛ మనంబునఁ బుట్టె నంగనా.

⁠ 465

తే.⁠

పుడమి యైనను ధనమైనఁ బువ్వుఁబోణి, వలయువారల కొసగు మవ్వారిగాఁగఁ బ్రీతి నాయందుఁ జేర్పుము విశ్వసించి, యడుగవలసినవస్తువు లానతిమ్ము.

⁠ 466

చ.⁠

ఘనతరమత్ప్రసాదమునఁ గ్రక్కున నీవు సుఖంచుచుండ నీ జనకుఁడు నీదుబాంధవులు సమ్మతితోడ సుఖింతు రుర్వరన్ వనితరొ నన్ను నాకుఁ గలవైభవము న్సిరియు న్సమృద్ధియు న్వినుతయశంబు బాహుబలవిక్రమ మంతయుఁ జూడు మెంతయున్.

⁠ 467

చ.⁠

అనుపమభోగభాగ్యమహిమాప్తిసమర్థుఁడ నైన నన్నుఁ గై కొనక సమస్తసంపదలు గోల్పడి తాపసవేషధారి యై వనమున నాకలమ్ము దిని వంతల నొందుచు నున్నవాని రా ముని నతిదీనమానవుని భూతనయా మదిఁ గోర నేటికిన్.

⁠ 468

చ.⁠

జనకజ నీ హృదీశుఁ డనుజన్మయుతంబుగ నింత కెన్నడో వనమునఁ జచ్చియుండుఁ బలువంత లిఁ కేటికిఁ గాక యుండిన న్వననిధి దాఁటి రాఁగలఁడె వాఁ డిట వచ్చిన నన్ను నేగతిన్ జెనకి జయించు నాజి ననుఁ జేరఁగ నోపునె ముజ్జగంబులున్.

⁠ 469

క.⁠

అనువుగ నిచ్చట డాఁచిన, నిను నేర్పునఁ జూడలేఁడు నీవల్లభుఁ డో వనిత సబలాకమేచక, ఘనపటలపరీత యైన కౌముదిని బలెన్.

⁠ 470

క.⁠

సురపతికరగతభార్యను, నెఱిఁ గాంచనకశిపుఁ డొందనేర్చినక్రియ మ త్కరగత వగునిను రాఘవ, ధరణీవిభుఁ డొందలేఁడు తథ్యము తన్వీ.

⁠ 471

తే.⁠

చారునేత్రవిలాసిని చారువేణి, చారుజఘన చారుస్మిత చారుకేళి పక్షినాథుఁడు సర్పంబుపగిది నాదు, చిత్తము హరించితివి వేయి చెప్ప నేల.

⁠ 472

తే.⁠

అతివ కృశవయ్యు ననలంకృతాంగి వయ్యు, మలినసంవీత వయ్యు నామదికి వేడ్క గడలుకొనఁ జేసెదీవు ని న్గని స్వభార్య, లందు ననురక్తి విడిచితి నిందువదన.

⁠ 473

క.⁠

అంతఃపురగత లగుమ, త్కాంతల కందఱ కభీష్టదాయిని వై న

⁠

⁠

న్నెంతయు రతులం దేల్పుము, కంతునిచెయ్దముల నింకఁ గందక యుండన్.

⁠ 474

క.⁠

మనమున నొండు దలంపక, ననుఁ బ్రీతి భజించి తేని నాసుందరు లే పున భక్తి నిను భజించెద, రవిశము నచ్చరలు లక్ష్మి నట్లు మృగాక్షీ.

⁠ 475

క.⁠

బాలామణి ననుఁ గైకొని, వాలాయము సకలసౌఖ్యవైభవయుతవై యీలంకను నీసంపద, లీలోకము లీసమస్త మీ వేలు మికన్.

⁠ 476

క.⁠

ధనమున బలమున విక్రమ, మునఁ దపమున మఱియుఁ దేజమున భూరియశం బున సౌభాగ్యంబున నా, కెనయే నీవిభుఁడు నొల్ల వేటికి నన్నున్.

⁠ 477

క.⁠

ధర నేలుము విహరింపుము, పొరిఁబొరి భోగముల నెల్ల భుజియింపుము భా సురధనము లిచ్చగింపుము, సురఁ గ్రోలుము నన్నుఁ గూడి సుఖయింపు మిఁకన్.

⁠ 478

వ.⁠

మఱియుఁ గుసుమితతరుజాలసంతతంబులును భ్రమరగీతసన్నాదితంబులును రమ ణీయలతాశతసంకులంబులు నగుసముద్రప్రాంతకాంతారంబుల నన్నుం గూడి లీలావినోదంబుల విహరింపు మని యిట్లు కర్ణకఠోరంబుగాఁ బలికిన రౌద్రుం డగురావణునివచనంబులు విని దీనవదనయు దుఃఖార్తయు వేపమానయు నార్త స్వరయుఁ దపస్వినియు నగుజనకనందని పరిశుద్ధం బగు తనమనంబున రామునిం దలంచుచు రావణునితోడ సాక్షాత్సంభాషణం బనర్హం బని యొక్కతృణ ఖండంబు తన కడ్డంబుగాఁ బట్టుకొని మెల్లన రావణున కి ట్లనియె.

⁠ 479

సీత రావణుని దూఱుట

తే.⁠

దనుజపాంసన నామీఁదిమనసు విడువు మెలమిఁ జిత్తంబు స్వజనమం దిడుము ఖలుఁడు మోక్షసంసిద్ధినిం బలె మొనసి నన్నుఁ గవియఁ గోర నర్హుండవు గావు నీవు.

⁠ 480

తే.⁠

పుడమిలో సత్కులంబునఁ బుట్టి సత్కు లంబు సొచ్చి రామునకుఁ గరంబు ధర్మ పత్నినై సాధ్వి యనఁ బెంపుఁ బడసి యిట్టి నీచకార్యంబు గావింప నేర్తు నటర.

⁠ 481

వ.⁠

అని పలికి యద్దేవి పరాఙ్ముఖి యై వెండియు రావణున కి ట్లనియె.

⁠ 482

క.⁠

దురితాత్మక పరసతినై, వఱ లెడు నే నీకు యుక్తభార్యను గా నీ దురితోక్తు లాడ వలవదు, చరియింపుము బుద్ధి గలిగి సాధువ్రతమున్.

⁠ 483

సీ.⁠

సాధువృత్త మెఱింగి చాపల్యమున నన్యరమణుల పొందుగోరకుము నీవు నీసతి నీ కెట్లు నెఱి రక్ష్యయౌ నట్లు నన్యులకును రక్ష్యు లట్లు గాన నిను నీవె యుపమగాఁ గొని స్వదారలయందుఁ బరితుష్టి నొందుము ప్రాభవమునఁ దనగేహినులయందుఁ దనియనిచపలునిఁ జలితేంద్రియుని దుర్విచారపరుని

⁠

తే.⁠

గాంచి సతులు వాని పంచతఁ గాంక్షింతు, రింత దుర్విచార మేల గలిగెఁ గులము బంధుజనులు గూలు టింతియె కాక, చేకొనంగ నీకుఁ జెల్లు నటర.

⁠ 484

ఉ.⁠

ఓరి దురాత్మ యిందు బుధు లుండరొ యుండిన నీవు వారలం జేరవొ సాధువాక్యములు చేకొన నొల్లవొ శిక్ష లేమి నా చారవిహీన మై సకలసజ్జనగర్హిత మయ్యె నీమతం బారయ నీకతంబున నిశాటకులంబు చెడు న్నిజంబుగన్.

⁠ 485

మ.⁠

అకృతాత్ముం డనయజ్ఞుఁ డైననృపుచే నర్థంబు లీరాష్ట్రముల్ సుకృతంబున్ హితబంధువర్గము నశించు న్గాన ని న్బొంది త క్కక నీబుద్ధి కృతాపరాధమున లంకాపట్టణంబు న్సుహృ న్నికరంబుం దనయు ల్నశింపుదురు పో నిక్కంబు శీఘ్రంబుగన్.

⁠ 486

ఆ.⁠

అవని స్వకృతదోషహన్యమానుఁడు నన్య, కాముకుండుఁ బాపకర్ముఁ డైన నృపతిమరణమందు నేర్పుతో నిఖిలభూ, తోత్కరంబు మోద మొందుచుండు.

⁠ 487

క.⁠

విను మట్లుగాన దైవిక, మున రౌద్రుం డైనపంక్తిముఖుఁ డీవ్యసనం బునఁ జిక్కె నటులె కావలె, నని విమతులు నిన్నుఁ గూర్చి హర్షింతు రొగిన్.

⁠ 488

క.⁠

సిరిఁ జూపి నన్ను లోఁబడఁ, బఱచెద నని చూచె దేమొ భానుకులునిపైఁ దిరముగ నామది పాయదు, తరణిం బాయనితదంచితప్రభభంగిన్.

⁠ 489

ఆ.⁠

లోకనాథుఁ డైనకాకుత్‌స్థవిభునిస, త్కృతభుజంబు నాశ్రయించి బ్రతుకు నట్టియేను నీచుఁ డైనయన్యునిభుజ, మసుర యెవ్విధమున నాశ్రయింతు.

⁠ 490

తే.⁠

సువ్రతస్నాతుఁ డతిపరిశుద్ధుఁ డైన విప్రు నెడఁబాయఁ జాలనివిద్యకరణి ననిశ మెడఁబాయ కే నామహామహునకు నౌపయికభార్య నగుదు దుష్టాసురేంద్ర.

⁠ 491

క.⁠

వనబద్ధ యైనకరిణిని, గొనకొని యూథపునితోడఁ గూర్చినభంగి న్దనుజాధమ దుఃఖిత నగు, ననుఁ గూర్పుము బుద్ధి గలిగి నాథునితోడన్.

⁠ 492

క.⁠

ఘోరవధ మిచ్చగింపక, వారక రాక్షసవిభుత్వవైభవ మాత్మన్ గోరిన మద్విభుతో నయ, మారఁగ మైత్రి యొనరించు టది యుక్త మగున్.

⁠ 493

క.⁠

శరణాగతరక్షకుఁడును, బరమదయాళుండు భక్తవత్సలుఁ డాభూ వరుని శరణంబు నొందుము, ధరలోపల నీవు బ్రతుకఁదలఁచితి వేనిన్.

⁠ 494

క.⁠

మతి గల్గి వినమ్రుఁడవై, చతురుం డగుపతికి న న్నొసఁగి వెస శరణా గతుఁడ వగు మార్తరక్షా, వ్రతుఁ డగునవ్విభుఁడు నిన్ను రక్షించుఁ దగన్.

⁠ 495

చ.⁠

బ్రతుకు దలంచితేని నను రామున కిచ్చి వినమ్రబుద్ధివై బ్రతుకుము గాక దక్కినఁ దిరంబుగ నమ్మహనీయకార్ముక చ్యుతయమరాట్కటాక్షతులితోగ్రనిశాతశిలీముఖంబు లు

⁠

⁠

ద్ధతి భవదుత్తమాంగములఁ దప్పక వే పడఁ గూల్చు నుర్వరన్.

⁠ 496

క.⁠

వర్జించు నింద్రవజ్రము, వర్జించు జముండుఁ జిరము వసుధాపతి యా దుర్జయుఁడు రాఘవుం డని, వర్జింపఁడు నిన్నుబోఁటివాని నలిగినన్.

⁠ 497

క.⁠

బలవైరివిసృష్టం బగు, కులిశనినాదమునుబోలె గుండె లవియ ను జ్జ్వలరామధనుశ్శబ్దము, పలలాశన వినియె దీవు పటుయుద్ధమునన్.

⁠ 498

తే.⁠

రామలక్ష్మణలక్షణభీమవేగ, కంకపత్రశరంబు లీలంకమీఁదఁ గాలపన్నగములలీల వాలి రాత్రి, చరులఁ దునుమాడి నిరవకాశముగఁ జేయు.

⁠ 499

తే.⁠

ప్రబలుఁ డగురామగరుడుండు రాక్షసేంద్ర దారుణాహుల నిర్జించి తడయక నను వేగ గొనిపోవుఁ దార్క్ష్యుండు విషధరములఁ బొసఁగ నిర్జించి సుధఁ గొనిపోయినట్లు.

⁠ 500

క.⁠

మును హరి త్రివిక్రమంబుల, దనుజుల నందఱ నధించి తప్పక లక్ష్మిం గొనినక్రియ రాఘవుఁడు నిను, గొనకొని మర్దించి నన్నుఁ గొనిపోవు వడిన్.

⁠ 501

తే.⁠

దానవాధమ యలజనస్థానవాసు, లైనరాక్షసు లంద ఱ ట్లాజి మడియ శక్తిఁ జాలక నీ విట్లు చౌర్యవృత్తిఁ, బట్టి ననుఁ దెచ్చి తిది నీకు బంటుఁదనమె.

⁠ 502

సీ.⁠

రామలక్ష్మణులు దూరమున కేగినవేళ మ్రుచ్చిలి నను నీవు దెచ్చి తిట్లు శార్దూలములమ్రోల శ్వానంబు కడిమిమై నిలువనేరనిమాడ్కి నృపకులావ తంసకు లైనయాదాశరథులమ్రోల నీవు ధైర్యంబున నిలువ లేవు పొసఁగ వృత్రుని యేకభుజము దేవేంద్రుని భుజయుగళంబుతోఁ బోరి గెలువ

⁠

తే.⁠

లేనిచందాన నీ వామహానుభావు, లైనరఘుకుంజరులతోడఁ బూని ఘోర సంగర మొనర్చి గెలువంగఁజాల వరయఁ, గర్భురాధమ యీవృథాగర్వ మేల.

⁠ 503

క.⁠

దనుజాధమ మన్నాథుం,డనుజన్మసహాయుఁ డగుచు నంబకములచే నినుఁ డల్పసలిలమున్బలె, ననిలో నీజీవితంబు హరియించు రహిన్.

⁠ 504

క.⁠

అనిమిషజగమున కేగిన, మునుకొని పాతాళలోకమునకుఁ జనిన రా మనరేంద్రుఁడు నిను విడువఁడు, విను మశనియుఁ గాలనిహితవృక్షమునుబలెన్.

⁠ 505

వ.⁠

అని పలికినఁ బరుషంబు లగుసీతావచనంబులు విని రాక్షసాధిపుం డగురావణుం డి ట్లనియె.

⁠ 506

ఉ.⁠

వారిజగంధు లెంత మగవారల దూఱిన ముఖ్యకామతం గోరిక లొందువార లయి కోపముఁ బూనరు గాన నట్లు నీ వీరస మెత్తి మ్రోల నను నెంత దురుక్తులఁ దూల నాడిన న్సారసనేత్ర నే నలుగ సమ్మతితో నినుఁ గూడువాఁడ నై.

⁠ 507

రావణుఁడు సీతాదేవిని బుజ్జగించుట

వ.⁠

అదియునుం గాక.

⁠ 508

చ.⁠

నరవరపుత్రి ఘోరమదనవ్యసనంబునఁ గుందుచుండియు న్బురుషులు వేఁడ వచ్చిన సముద్ధతిఁ గా దనుమాట లాడుట ల్తరుణులకు స్వభావ మది తప్పనఁగూడ దెఱింగి కాదె నీ పరుసఁదనంపుమాటలకుఁ బల్కక యోర్చినవాఁడ జానకీ.

⁠ 509

తే.⁠

కాంత నీమీఁదఁ బొడమినకామ మిపుడు తెగువమైఁ గ్రోధమును బట్టి తిగుచుచున్న దరయ సూతుండు వెరువునఁ దెరువుఁబట్టి తీవ్రగతి నేగుహయములఁ దిగిచినట్లు.

⁠ 510

ఉ.⁠

ఏ మని చెప్పవచ్చు నది నెంచక నీ విపు డన్నమాటకుం గామిని జంతుసంతతికిఁ గామ మొగిం బ్రతిబంధకంబు త త్కామముఁ జేరినట్టి ప్రియకాంతలపై ననుకంప మోహము న్బ్రేమయు మార్దవంబును జనించు జనింపదు గిన్క గావునన్.

⁠ 511

రావణుఁడు తన్ను రెండుమాసములలో వరింపవలయునని సీతకుఁ గట్టడ సేయుట

తే.⁠

కపటమునివృత్తిఁ గైకొని కాననమున, కరుగుదెంచినమనుజుపై నాశ గలిగి యున్ననిన్ను వధోచిత నొడిసి పట్టి, సాహసంబున వధియింపఁజాలనైతి.

⁠ 512

క.⁠

కావరమున నిట్లాడం, గావచ్చునె యెంత వాఁడి గలిగిన నీకు న్నీ వన్నమాటలకు నిపు, డోవనితా ఘోరవధము యుక్త మగు నిటన్.

⁠ 513

వ.⁠

అని పలికి రాక్షసాధిపుం డగురావణుండు వెండియుఁ గ్రోధసంరంభసంయుక్తుం డై సీత నవలోకించి యి ట్లనియె.

⁠ 514

చ.⁠

పడఁతిరొ యెంత న న్మిగిలిపల్కిన నిప్పుడు నిన్నుఁ జంప కేఁ గడువడి రెండుమాసములు కట్టడ చేసితి నంతలోన నీ వడుగక మున్నె నన్గలసి యర్థి సుఖించిన నుంచి దంత కీ వొడఁబడ వేని ని న్జలిదియోగిర మయ్యెడున ట్లొనర్చెదన్.

⁠ 515

వ.⁠

అని తర్జించి పలికిన నతిభీత యగుసీతం జూచి చుట్ల నున్నదేవగంధర్వకన్యలు విషాదించుచు రావణునిభయంబునఁ దత్ప్రకారంబు బయలుపడకుండ నోష్ఠ ప్రకారంబుల ముఖనేత్రసంజ్ఞల నాశ్వాసింప నద్దేవి రావణుం గనుంగొని వృత్త శౌండీర్యగర్వితం బగువాక్యంబున ని ట్లనియె.

⁠ 516

క.⁠

ఇం దెవ్వాఁడును ని న్నీ, నిందితకర్మంబువలన నెఱిఁ ద్రిప్పఁగ లే నందున నీశ్రేయమును మ, దిం దలచెడువాఁడు లేఁడు దివిజవిరోధీ.

⁠ 517

సీత రావణునిఁ దర్జించుట

క.⁠

బలరిపుసన్నిభుఁ డుర్వీ, వలయాధిపుఁ డైనరామవల్లభ నగున న్నిల నెవ్వఁ డైనఁ గోరునె, కలుషాత్ముఁడ వైననీ వొకండవు దక్కన్.

⁠ 518

తే.⁠

దానవాధమ యమితప్రతాపుఁ డైన, యలరఘూత్తముప్రియసతి నైననన్ను బాపములు పల్కి తింక నాభానువంశ, తిలకుచేఁ జన కెందుఁ బోఁగలవు నీవు.

⁠ 519

తే.⁠

జనవిభుఁడు సామజము నీవు శశక మిరువు, రాజిఁ గావింపఁదలపడు టది దలంపఁ దొడరి వనమున గంధసింధురము శశక, మని యొనర్పంగఁ దలకొనినట్లు గాదె.

⁠ 520

ఉ.⁠

అచ్చుగ నావిభుండు మృగయారతి దవ్వుల కేగఁ జూచి న న్మ్రుచ్చిలి తెచ్చి నాయెదుటనోటికి వచ్చినయట్లు బంటవై చెచ్చెర రాము నుగ్రరణసీమ రయంబునఁ ద్రుంతు నంచు నీ విచ్చట సిగ్గుమాలి వచియించుట కెంతయుఁ జిత్ర మయ్యెడిన్.

⁠ 521

తే.⁠

దానవాధమ మద్విభుం డైనరామ, భద్రుచతుష్పథంబునఁ బడితివేని యపుడె నీకుఁ దద్విక్రమమంత దెలియుఁ, దప్పి వచ్చితి విఁకనైనఁ దలఁగ లేవు.

⁠ 522

క.⁠

మానవపతిపై నిత్యము, జానుగ నత్యంతభక్తి సలిపెడున న్నో దానవ పాపము లాడెను,నీనాలుక దునిసిపడ నిజముగ నింకన్.

⁠ 523

తే.⁠

ఉత్తమస్త్రీల వీక్షింపనోడ వీవు, భీకరాకారములు కృష్ణపింగళములు నీచములు నైననీఘోరలోచనంబు, లోరి దుష్టాత్మ పుడమిపై నూడి పడవె.

⁠ 524

తే.⁠

ధవునియానతి లేకున్కి ధర్మమునకు, హాని వాటిల్లునో యని యాత్మ వెఱచి నిన్ను శపియింపనైతిఁ గాకున్న భూరి, తేజమున నిటు సేయనే దివిజవైరి.

⁠ 525

క.⁠

నీవధముకొఱకు నీవిధి, దైవముచే విహిత మయ్యెఁ దగ నింతియె గా కోవిమత నన్నుఁ గైకొన, నీవశమా తప్ప దింక నీవధ ముర్విన్.

⁠ 526

క.⁠

ధనదున కనుజుఁడ వై బల, మున నధికుఁడ వై ప్రవీరముఖ్యుఁడ వై రా ముని డాఁగురించి మ్రుచ్చిలి, గొని తెచ్చితి వేల నన్నుఁ గ్రూరచరిత్రా.

⁠ 527

సీ.⁠

పంక్తికంధర రామబాణపాధోరాశి నిను దీవికైవడి నేఁడు ముంచు దశకంఠ రామాభిధానపంచాస్యంబు నిను గజేంద్రముభంగిఁ దునిమివైచు రాక్షసాధమ రఘురామసుత్రాముండు కొండవైఖరి నిన్నుఁ గూలవైచు రావణ రామాఖ్య రాజీవబంధుండు మంచుకైవడి నిన్ను మాయఁజేయు

⁠

తే.⁠

దైవతనిరోధి రాఘవతార్క్ష్యవిభుఁడు, సర్పమునుబోలె ని న్నాజిఁ జింపివైచు నెదిరిఁ దన్ను నెఱుంగక యింతలోన, యడిచిపడ నేల నీకు దుష్టాసురేంద్ర.

⁠ 528

రావణుఁడు సీతతోఁ బరుషంబు లాడుట

వ.⁠

అని పలికినఁ గ్రూరంబు లగుసీతావాక్యంబులు విని రావణుండు వికటభ్రూకు టిదుర్నిరీక్షుండును నీలజీమూతసంకాశుండును మహాభుజశిరోధరుండును సింహ సత్త్వగమనుండును దీర్ఘజిహ్వోగ్రలోచనుండును జలాగ్రమకుటప్రాంశుండును జిత్రమాల్యానులేపనుండును రక్తమాల్యాంబరధరుండును దప్తాంగదవిభూష ణుండును గల్పవృక్షసంకాశుండును వసంతసమానుండును శ్మశానచైత్యప్రతి ముండు నై యమృతోత్పాదనద్ధభుజంగం బైనమందరాచలంబుంబోలె నతిరమ

⁠

⁠

ణీయమేచకశ్రోణిసూత్రపరివృతుం డై యలరుచుఁ గాంచనకేయూరవిరాజితభుజ యుక్తుం డై సువర్ణశృంగసంగతం బైననీలాచలంబుకరణిఁ జూపట్టుచు మణి న్యూతతరుణాదిత్యవర్ణకుండలమండితుం డై సంఫుల్లరక్తపల్లవపుష్పవిరాజితాశో కతరుషండమండితం బైనమహానగంబుపగిదిం బొల్చుచు మహాసర్పంబుపగిది నూర్పులు పుచ్చుచుఁ గోపసంరక్తనయనంబుల వైదేహి నిరీక్షించి యపగతసా మ్రాజ్యుం డై యన్యాయంబున వనంబునకుం జనుదెంచి దారిద్ర్యంబున నవి యుచున్నహీనమానవునిం బెద్ద జేసికొని సర్వసంపత్సమృద్ధియుక్తుండ నైనన న్నవమానించితివి సూర్యుండు నిజతేజంబున సంధ్యం బోలె నిన్ను నాశంబు నొందించెదఁ జూడు మని తర్జించుచు సీతకుం గావలి యున్నరాక్షసస్త్రీల నవ లోకించి.

⁠ 529

ఆ.⁠

భేద మాడి యైన బెదరించి యైనను, సామదానయుక్తి సలిపి యైన బుజ్జగించి యైన బోధించి యైనను, మంచి నైనఁ గోపగించి యైన.

⁠ 530

క.⁠

మీరంద ఱేకమతులై, వారక యితరుణి నాకు వశగత యగు టె ట్లారీతిఁ జేయుఁ డెంతయు, మాఱాడిన నత్తెఱంగు మాకుం జెపుఁడీ.

⁠ 531

ధాన్యమాలిని రావణు ననునయించుట

వ.⁠

అని పలికి వెండియు బ్రచండకోపంబున జిడిముడి వడుచుఁ గామమన్యుపరీతా త్ముం డై రావణుం దాసీతఁ గదియునెడ ధాన్యమాలిని యడ్డంబు వచ్చి రావణుం బరిష్వజించి యి ట్లనియె.

⁠ 532

క.⁠

మనుజాంగనయు వివర్ణయు, ననుకూలత లేక పెనఁగు నతిదీనయు నీ వనితయెడ మోహ మేటికి, ననుఁ గూడి సుఖంపు మసురనాయక చెలిమిన్.

⁠ 533

తే.⁠

చిత్త మలరఁగ నినుఁ బొంది యుత్తమంబు లైనధనదివ్యభోగంబు లనుభవించు నంత భాగ్యంబు దయ సేయఁ డయ్యెఁ బద్మ గర్భుఁ డీమర్త్యకాంతకుఁ గర్బురేంద్ర.

⁠ 534

క.⁠

ప్రతికూల మైనయువతిని, మతిఁ గోరినవాని కగు శ్రమం బనిశంబు న్బ్రతికూల గానియువతిని, మతిఁ గోరినవాని కబ్బు మహితసుఖంబున్.

⁠ 535

వ.⁠

అని బోధించిన నద్ధానవివచనంబులఁ గోపం బడంచుకొని యల్లన నవ్వుచుఁ బాదవిన్యాసంబున మహీతలంబు కంపింప రాక్షసస్త్రీపరివృతుం డై మరలి జ్వల ద్భాస్కరవర్ణం బయిననిజగృహంబునకుం జనియె నతనిఁ బరివేష్టించి దేవగంధర్వ నాగకన్యలు వానిదౌరాత్మ్యంబునకు మనంబునం గలుషించుచు నంతఃపురం బునకుం జని రంత నద్దశకంఠనియుక్త లైననక్తంచరభామిను లందఱు జనక నందనం జేర నేతెంచి సదనంబులం గోపంబు చెంగలింపఁ బరుషవాక్యంబు బాడుచు ని ట్లనిరి.

⁠ 536

రాక్షసస్త్రీలు సీతకు రావణు వరింపు మని బోధించుట

క.⁠

తలలు పది గలుగువాఁ డల, పులస్త్యుమనుమండు దనుజముఖ్యుఁడు విభవో జ్జ్వలుఁ డీరావణుఁ డితనికి, లలనామణి భార్యగాఁ దలంప వదేలా.

⁠ 537

వ.⁠

అని పలుక నం దేకజట యనురాక్షసి క్రోధతామ్రాక్షి యై కరతలోదరి యగు సీత కి ట్లనియె.

⁠ 538

చ.⁠

తడయక సృష్టికర్త యగుధాతకు నాలవపుత్రుఁ డై పుల స్త్యుఁడు జనియించె నాతనికి సొంపుగ విశ్రవుఁ డబ్జగర్భతు ల్యుఁడు దగఁ బుట్టె నమ్మునికులోదధిచంద్రునకుం గుమారుఁడై పొడమె సమస్తరాత్రిచరపూజ్యుఁడు పంక్తిముఖుం డుదగ్రుఁడై.

⁠ 539

క.⁠

నాలవబ్రహ్మ దలంపఁగఁ, బౌలస్త్యుఁడు గాన నీకుఁ బతిగాఁ దగఁడే చాలఁగ నామాటలు విని, పౌలస్త్యు వరించి భోగభాగిని వగుమా.

⁠ 540

వ.⁠

అనినఁ గ్రోధంబు పెంపున మార్జాలనేత్రసదృశంబు లగుతననేత్రంబులు విచ్చి హరిజట యనురాక్షసి యి ట్లనియె.

⁠ 541

క.⁠

ఎవ్వఁడు నిజభుజబలమునఁ, జివ్వకు రాఁ దిగిచి యముని జిష్ణుని సురలం గ్రొ వ్వణఁచె నట్టిరావణు, జవ్వని వరియించి మేటిసౌఖ్యముఁ గనుమా.

⁠ 542

వ.⁠

అనిన రూక్షేక్షణంబుల నిరీక్షించి భీషణోక్తులఁ దర్జించుచుఁ బ్రఘన యను రక్కసి యి ట్లనియె.

⁠ 543

సీ.⁠

జర లేనియౌవనసౌకర్యమున నొప్పు బృందారకస్త్రీల పొందు రోసి తేటమాటల ముద్దుపాటలఁ గరఁగించు గంధర్వసతులసాంగత్య ముడిగి సౌకుమార్యము బంధచాతుర్య మొప్పారు పన్నగాంగనలసంబంధ మెడలి కఠినరతుల మది గరఁగించి మరిగించు దైత్యభామలపొందు దలఁగఁ బెట్టి

⁠

తే.⁠

జనకసుత మర్త్యభామిని వనక నిన్ను, గణిత లందఱకన్నఁ జక్కనివెలంది వనుచు దశకంధరుఁడు ప్రీతి నాశ్రయించె, నతని వెలయింప కి ట్లుండఁ దగునె నీకు.

⁠ 544

వ.⁠

అనిన వికటభ్రూకుటిదుర్నిరీక్ష యై వికట యనురాక్షసి యి ట్లనియె.

⁠ 545

చ.⁠

అనిమొన శ్రీదశక్రవరుణాదికు లెవ్వని కోడి భృత్యులై యనవరతంబు నూడిగము లర్థి నొనర్చుచు నుందు రాసహ స్రనయనవైరి రావణుఁడు సమ్మతి నంజలిఁ జేసి వేఁడఁ గై కొని వెలయింప కిట్లు ప్రతికూలము లాఁడగ నీకుఁ జెల్లునే.

⁠ 546

వ.⁠

అనిన దుర్ముఖి యనురాక్షసి యి ట్లనియె.

⁠ 547

సీ.⁠

ఎవ్వానిభయమున నినుఁ డెండ గాయఁడు వేడ్కతోఁ బవనుండు వీవ నోడు జలదంబు లెవ్వాని కులికి యింపారంగ సురుచిరతోయముల్ గురియుచుండుఁ బటుగతి నెవ్వానిభయమునఁ జుక్కలరాయండు వెన్నెల కాయ వెఱచు నెవ్వానిదెస భీతి నింపారఁ బావకుం డేపుతోఁ డనవేఁడిఁ జూపఁజాలఁ

⁠

తే.⁠

డెవ్వనికి బెగ్గలం బంది యెల్లతరులు, సురభివుష్పవర్షంబులు గురియుచుండు నిట్టిరావణు వరియింపనేల యొల్ల, వేము నీకుఁ జెప్పిన బుద్ధు లేల వినవు.

⁠ 548

వ.⁠

అనియె నంత రాక్షసభామ లందఱుఁ గోపాటోపంబున సీత నవలోకించి నీవు సర్వభూతమనోహరంబును మహార్హశయనోత్తమంబు నగునంతఃపురంబున వసి యింప నేల యొల్లవు బలహీనుం డైనమర్త్యునకుం బత్నివైన నేమి సుఖం బను భవించెదవు రామునిమీఁదిచిత్తంబు విడువు మతనికి నీకును సమాగమం బెన్నటి కిని గలుగదు త్రైలోక్యవసుభోక్త యైనరావణుం జేకొని యథాసుఖంబుగ విహ రింపుము రాజ్యభ్రష్టుండును ధనహీనుండును నసిద్ధార్థుండును విక్లబుండు నగు రామునిం గోరనేల నీయట్టిరూపవతికిం దగినపురుషుండు దొరకొనుట భాగ్య వశంబునం గాదె యని పలికిన విని బాష్పాకులలోచన యగుచు వైదేహి వారల కి ట్లనియె.

⁠ 549

సీతాదేవి రాక్షసస్త్రీలవచనంబులఁ దిరస్కరించుట

క.⁠

మీ రెంత వెరవుఁ గఱపిన, దారుణమును లోకనిందితం బగుకార్యం బారయ నాచిత్తంబునఁ, దూఱునె పతి విడిచి పరునితోఁ గూడుదునే.

⁠ 550

⁠

రసలో మనుజాంగన రా, క్షసునిం బతిగా వరింపఁగాఁ దగ దింక న్వెస నన్నుఁ బట్టి మెసవిన, మెసవుఁడు నే వినఁగ నొల్ల మీవచనంబున్.

⁠ 551

తే.⁠

నానిజేశుఁడు రాజ్యవిహీనుఁ డైన, మానవుం డైన ముని యైన దీనుఁ డైన నెట్టివాఁ డైనఁ గాని నా కేమి యెగ్గు, సతత మనురక్త నైతి నాసత్యధృతికి.

⁠ 552

సీ.⁠

ఇంద్రుఁ బులోమజ యినుని సువర్చల సగరుఁ గేశినియు నైషధుని భైమి తగ వసిష్ఠుని నరుంధతి భార్గవుం డైనచ్యవను సుకన్యక సత్యవంతు సావిత్రియును మఱి చంద్రుని రోహిణి సౌదాసు మదయంతి శంభు గౌరి కపిలుని శ్రీమతి కలశసంభవుని లోపాముద్ర కంజాతభవుని వాణి

⁠

తే.⁠

పగిది నేను నిరంతరభక్తితోడ, రఘుకులాబ్ధిరాకాచంద్రు రామచంద్రు వేడ్క నెడఁబాయ కెపుడు సేవించుదాన, నరయ కిటు నన్నుఁ బాపంబు లాడనగునె.

⁠ 553

వ.⁠

అని పలుక నత్తలోచరిచిత్తంబు నిజమతాయత్తంబు గాకునికి నతిక్రోధరూక్షేక్ష ణలై రాక్షసభామలు బొమలు ముడివడఁ గటము లదర సందష్టదశన లగుచు సర్వలోకవిద్రావణుం డైనరావణు నేల యొల్ల వని పరుషోక్తుల భర్దించుచు ఖడ్గ పరశుపట్టిసప్రాసాదు లంకించి శింశుపాతరుమూలంబున కరుగుదెంచి విటపీపర్ణం బులనడుమ నొదిఁగియున్న హనుమంతుం డేమియుఁ బలుకక వినుచుండ నుగ్రాకా రలై కదియ నమ్మహీనందన గడగడ వడంకుచుఁ గన్నుల బాష్పజలంబులు గ్రమ్ముదేర నేడ్చుచు నాశింశుపాతరుమూలంబుఁ జేర నేతించి యుండె వెండి యు రాక్షసాంగన లందఱుఁ దర్జనభర్జనోక్తుల గర్జించుచుండ నప్పుడు విషణ్ణ వదనయై నివ్వెఱపడి యున్నసీతం జూచి భీమదర్శనయుఁ గరాళయు నున్నతో దరియు నగువినత యనురాక్షసి యతికుపితయై యి ట్లనియె.

⁠ 554

240 గోపీనాథ రామాయణము -రాత్రి రాక్షస స్త్రీలు సీతను దీర్ఘలో కుల బెదరించుట, అంతరంగా దరనోక్తుట తే. అరయ నీ చేఁ బతి స్నేహ మంత మాకుఁ గాంత యిచట దర్శిత మయ్యె నింతె చాలుఁ గడఁగి యతిమాత్రకృతము దుఃఖంబుకొఱకుఁ గల్పితం బగు నింత నిక్కంబు జువ్వె. క. జనకజ నీమాటలు విని, మనమునఁ బరితుష్ట నైతి మనుజేశున్నిపై 556 మన సుడిగీ పథ్య మగుమ, మనతరవాక్యం బొనర్పఁ గడఁగుము ప్రీతిన్, 55t చ. కృషణు నధీరు మర్త్యు ధనహీనుని రాముఁ బరిత్యజించి దే వపతినిభు స్బలాఢ్యు ధనవంతు సమర్థునిఁ ద్యాగశీలునిం దపన సమాన తేజుఁ బ్రియదర్శను ను తమరూపవంతు దై త్యపతిని బంక్తికంధరునిఁ దద్దయు వేడ్క భజింపు మి త్తటిన్. క. లీలం బ్రసూనమాలా, చేలాభరణాంగరాగశృంగారిణిపై బాలామణి యిది మొదలుగ, నీలోకంబులకు నెల్ల నీశ్వరి వగుమా. 558 559 క. వసమున జీవము విడిచిన, మనుజునిపై మమత యేల మానిని దేవేం ద్రునకు శచి హరికి రము శం, భున కుమ యనిలునకు స్వాహపోలికి నీవున్. 560 క. రాక్షసవం శాధిపునకు, దక్షత సతీ వగుము గాక తక్కిన నిన్ను ద్రవనితలు వేల్మిడి, భక్షించిన రీక్షణంబ పటురోషమున, 501 వ. అనియె నంత లంబమానపయోధర యగు వికట యనురక్కసి ముష్టిం బూన్చి గర్జించుచుఁ గోపాటోపంబున నిట్లనియె. 562 తే. ఇందువదన దశాననుఁ డింతదనుక, సప్రియము లైననీమాట లాలకించి కరుణ పెంపున మార్గనగరిమఁ జేసి, మదిసహించినవాఁ డింకఁ బదర వలదు. క. పరులకు దురాసదం బగు, శరనిధి మధ్యమునఁ బొల్చు చటులనిశాటా 564 565 కరఘోరరావణాంతః, పురమునఁ జిక్కి తివి యెంగుఁ బోయెద వింకన్. క. రావణమందిరమున నెం, తే వలను గఁ జిక్కి యున్నని న్నింక చాలేగా దేవాధీశ్వరుఁ డై నను, గానఁగ శక్తుండి మేము కావలి యుండన్, ఉ. గన్నుల శోక బాష్పములు కాల్వలు గట్టఁగ నేల యేడ్చెదో సన్నుతగాత్రి శోకము విషాదము దైన్యము వీడి వేడ్కతోఁ బన్నుగ నస్థిరం బయిన ప్రాయ మతీతము గాక మున్నె సం పన్ను దశాస్యుఁ గూడి మగువా విహరింపు యథానుఖంబుగన్. క. తరుణీసప్తసహస్రము, లొఱవుగ నినుఁ గొల్వ మంజులోద్యానమున న్నిరుపనుభోగము లందుము, స్థిరసత్తు ్వనిఁ బంక్తిముఖునిఁ జేకొని ప్రీతిన్ 50% క. హిత ముపదేశించెడునా, మతము వినక నీవు మాఱుమాటఁ బలికిన జ్ఞతురత నీశా త్రించర, సతు లందఱు నిన్నుఁ బట్టి చంపెద రబలా. 566 568 సుందరకాండము. 241 5. అనియె నంతఁ జండోదరి యను రాక్షసి క్రోధమూర్ఛితయై కాలాయసమయం బగుళూలంబు కేల నంకించి లీలం ద్రిప్పుచుఁ ద్రాసోత్కంపికుచ యగునీసీ తను రావణుండు గొని తెచ్చిన నాఁటనుండి నామనంబున దీని భక్షింపఁగోరు చుండుదు నిప్పుడు యకృత్సంజ్ఞకం బైనహృదయదక్షిణ భాగస్థమాంసవి శేషం బును బ్లీహసంజ్ఞకం బైసహృదయవామభాగస్థమాంసవిశేషంబును బ్రోడసం కం బై నవ గతగోముఖాకృతిమాంసయు క్తశల్యంబును హృదయోపరిస్థిత. మాంసంబును బంధన సహితముకుళాకారహృత్పదా ఖ్య మాంసవిశేషంబును నాంత్రంబులును శీర్షంబును భక్షించెద ననిపలికె నంతఁ బ్రఘస యను రాక్షసి యిట్లనియె. ఉ. తెంపునఁ బట్టి దీని తలద్రెవ్వఁగ నేసి నిశాటభ ర్తతో నింపుగా సీత చచ్చె నని యిందఱముం దగ విన్నవించి నె య్యంపుఁదనంబుతో నతనియానతిఁ గైకొని వేగ వచ్చి భ ఓంపుద మీ వినీలఘన కేళితనూగతమాంసఖండముల్. వ. అనియె నంత నజాముఖ యను రాక్షసి యిట్లనియె. ఉ. చండనిశాతఖడ్గమునఁ జారుతరంబుగ దీని మేనిలోఁ గండలు గోయుఁ నేను మన కందఱకు న్విభజించి పెట్టెదం రెండు పగార్థ్య లేహ్యము వినిర్మల వేయము హృద్యఖాద్యముక్తా మెండుగ ముద్ద చేసికొని మ్రింగెన మాఁకలి దీఱునట్లుగన్. వ. అనునెడ నయోముఖి యను రాక్షసి యి ట్లనియె. ఉ. చండతరంబుగా మనయజాముఖి చెప్పినయట్లు వేగ గో యుం డసిధార దీనియొడ లుధ్ధతి నే విభజించి పెట్టెదం రెండు పరార్థ్య లేహ్యము వినిర్మలపేయము హృద్యభాద్యము మెండుగ ముద్ద చేసికొని మ్రింగెద మల్లని కుంభిలాస్థలిన్ , 569 570 571 572 573 574 వ. అని యిట్ల నేక ప్ర కారంబుల భయంకరాకారలై రాక్షసాంగనలు పరుష వాక్యం ప్రకా బులఁ దర్జించిన విని యమ్మహీపుత్రి, ధైర్యంబు విడిచి రోదనంబు సేయుచు బాష్పగద్గదకంఠియై యి ట్లనియె. క. రసలో మనుజాంగన రాక్షసునిం బతిగా వరింపఁ గాఁ దగ దింక స్వస నన్ను బట్టిమెసవిన, మెసవుఁడు నేవినఁగ నొల్ల మీవచనంబుల్. -అచరం. సీత ఆశోకవృక్షమును బట్టుకొని యేడ్చుట అరుం 575 576 న. అని పలికి యదేవి రాక్షసమధ్యగతయై రావణుని వాక్యంబులును రాక్ష సాంగ నలవచనంబులునుం దలంచి యంత కంత కగ్గలం బైన శోకంబున నించుకయైన సుఖంబు గానక శరీరంబు సంకోచింప జేసి మిక్కిలి వడంకుచు వనమధ్యంబున మరులచేత పరితయె యూధ పరిభవ యెనమృగాంగన చందంబున దిగులు 242 గోపీనాథ రామాయణము గొనుచు దిగ్గున లేచి హనుమ దధిష్ఠితశింశుపాతకు సవిూపగతం బైనపుష్పితా శోకవిటపంబు నవలంబించి శోక బాష్పజలంబులచేతఁ బయోధరంబులఁ దడు పుచు శోకంబునకుఁ దుది గానక చింతించుచు ఝంయూ వాతసముద్ధూతకదళి యుం బోలె నాకంపించుచు రాక్షసి భ యవిత్ర స్తయగుటం జేసి వివర్ణవదనయై వినీల వేణి కృష్ణభుజగియుం బోలెఁ బృష్ఠ భాగంబునం జలింప నిట్టూర్పులు పుచ్చుచు శోకోపహత చేతనయై దుఃఖార్తమయి ట్లని విలపించె. తే, హారమూ త్తమ హాకరుణాలవాల, హాసుమిత్రాత్మజ పుణ్యాత్మ హాను హానుభాన హా కౌసల్య హాసుమిత్ర, పాసికొని మిమ్మః శోకాభిపన్న నైతి. 578 ఉ రామునిఁ బాసి యీనగరి రాక్షసు లిట్లు దురుకు లానంగా వేనుఱు నాలకించుచుఁ బ్ర వేపితనై మని యుంటిఁ గావున బ్ర న్భూమి మీ నకాలమందు మృతిబొందరు మస్త్య లటంచు బ్రహూకో భామహిమాథ్యు లాడెడు ప్రవాదము సత్య మటంచు నెంచెక్షన్. 577 తే. విషధినడుమ మహావాతవేగనివాత, మెగ యోవనే నడి నూతనాంబునిహత మైన పెన్నేటిగట్టుచందాన శోక, వేసిహతనై నశించిన వేయియే”. క, కమలదళపత్ర నేత్రుని, విమలేందుసమానముఖుని వీరో త్తముని న్నముదిత తేజుని మద్విభు, సమురం జూచెను ధన్యు అయ్యెడు వారల్. ఉ. ఇచ్చట రాముని ప్రముకులేంద్రునిఁ బాసి నిమేష మైన నే నచ్చుగ నుండఁ జాల గరళాదుల వెంటను జత్తు వంటినా దెచ్చెడువారు లేరు మఱి తెంపునఁ బావకుఁ జొత్తు వంటినా పొచ్చెము లేక రాక్షసులు పోవఁగనీ రిఁక నేమి సేయుమన్. C 579 580 781 582 ప్రాణవల్లభుఁ డైన శ్రీ రాముఁ బాసి, యకట దుష్ట రాక్షసుల మధ్య మునఁ జిక్కి యిట్టిదుఃఖంబు నొందుట కేమి కిల్పి, షంబుఁ జేసితినో పూర్వజన్మమందు. 583 తే రాక్షస స్త్రీల చేత సంరక్షితరుగు, నేను రాముని వీక్షింపనేని యిచట నొకనిమిష మైన జీవించి కుండఁజాల, వితతదుఃఖంబుచే మేను విడుతు నింక. క. ధరలోనఁ బ్రాణికోటికి, నరుదుగఁ దనయిచ్చ దలంచినప్పుడే మృతియుక్ దొరకొనమి మానుషత్వము, నెఱిఁ బరతంత్రత్వ మెంతనీచం ఒకటా, 585 వ అని బహు ప్రకారంబుల దుఃఖించుచు భూతానిష్ట యెనదాని తెఱంగున మద కరద్రవ్య సేవనంబున మైనుఱచి యున్న దాని ఐ' లికి శ్రమాసనోదనార్థంబు వివే ష్టిత యైనకిశోరిచందంబున వ్యామూఢచిత్తమాడ్కి, మహీతలంబునం బడి యడలుచుఁ గన్నీరు నించుచు నధోముఖయై వెండియు నిట్లని విలపించె. తీర ఉ ఎక్కడ చండకాగహన మెక్కడ పావన గౌతమిళటం బెక్కడ లంక న న్నసుకుఁ ఔవున ముచ్చిలి తెచ్చు ఒక్క డే నెక్కడ నాథుఁ బాసి దనుజాంగన లుద్ధతిఁ గాఱులాడంగా సుందరకాండము. నిక్కడ దిక్కు మాలి నును ఒక్కడ హా విధి నేమి సేయుదున్, సీ. అక్కడ మన్నాథుఁ శనవాహితుం డగుచుండ నీచాత్ముఁ డీయు గ్రడై త్యుఁ డీరసమున బలాత్కారంబుగా నన్ను ముచ్చిలి చేకొని తెచ్చె ఇటకు 243 587 దనుజ కాంతామధ్యమునఁ జిక్కి తతూ రవచనము ల్వినుచు నెవ్వగలఁ బొగిలి బ్రతికి యుండఁగఁ జాల రామునిఁ బాసి దైత్యాంగ నావశగత నై ననాకు తే. ధనము ప్రాణంబుభూషణో త్తమము లేల, పరఁగ నీదుఃఖమున ప్రయ్య వాటికునికి నళ్ల సారం రం బగుట నిక్క మస్మదీయ, హృదయ మజరామరం బగునింకమీఁద. తే. భర్త నెడఁ బాసి యిట్లుండవలపై నాకుఁ, బాపజీవితనై యింక బ్రతుకఁ జాల నకట యసతి సనార్య వైనట్టియేను, బుడమిలో నింద కిటు పాత్రభూత సై తి. క. జలనిధి పరివేష్టితభూ, మలయాధీశ్వరుని మంజు వాదిని బతి న 591 త్యలఘుగుణుఁ బాసి యేగతి, నిల బ్రతికెదఁ బ్రాణసుఖము లివి యేమిటికిన్. ఉ. కావలి యున్న రాత్రి చరకాంతలు మ్రింగిన మ్రింగని మ్మిటరీ రావణుఁ డల్లీ దారుణమునంబునఁ జంపినఁ జంప నిమ్మ నా జీవితనాథుఁ బాసి పలుచింతలఁ గుందుచు నుంటకంటె నా కేవిధి నైనఁ జూ వనకు టేప్పటికి స్సుఖ మంచుఁ దోఁచెడిన్. మ. ప్రియముల్ పల్కిన విష్ణురోక్తులనిన నీమాకృతిం దోఁచిన జయశీలుండ నటంచు నెంచుకొనినం బ్రాబల్య మూహించిన న్నయదూరుం డగుపంక్తికంఠు నమ రేంద్ర ద్వేషి వామాంఘిచే నయినం దాఁక స్వధర్మము న్విడిచి యత్యాసక్తిఁ గాంక్షింతునే. న, మఱియు నీరావణుండు నా చేత బహుప్రకారంబులఁ దిరస్కరింపఁబడిన వ్యా డయ్యు న తెఱం గెఱుంగక నృశంసస్వభావంబునఁ దన్నుం దనకులంబునుం బేర్కొనుచు సా రెసా రెకు నన్నుంబ్రార్థించుటకు నిశ్చయించు చున్నవాఁడీ రా క్షసాంగన లెన్ని ప్రలాపంబు లాడిన దీర్ఘాగ్నిలోనం బడపై చిన సవయవంబులు ఖండించిన హృదయంబు విదారించిన నేమి గావించినం గావింపనిమ్మ రావ ణుని చెంత నిల్చుట కైన నొల్ల పని పలిక్ వెండియు ని ట్లనియె. కే. ప్రాజ్ఞుఁడు కృతజ్ఞుఁడును దయాపరుఁడు సాధు వృత్తుఁ డని ఖ్యాతిఁ గన్న రఘూత్తముండు కడఁగి నేఁడు మద్భాగ్య సంక్షయమువలన నిర్ధయుం డయ్యె నని మది నేఁ దలంతు. 592 593 594 7. నయవిదుఁడు పదయుఁడు నిరా, మయఁ డగురమువల్లభుండు మద్భాగ్యపరి క్షయమువలన నేఁ ఉండకు, దయ దప్పెనొ దైవ మేమి దలఁచెనో యకటా. నీ, నౌఱకై కాదె లోకకంటకుఁ డైన ఘనరూపుఁ డగువిరాథుని వధించె నాకొఱకై కాదె భీకరై శ్రీశమునఁ గపట కాకాసురు గర్వ మడఁచె 244 గోపీనాథ రామాయణము 597 588 నాగొఱకై కాదెయేకా స్త్రమునఁ జతుర్దశసహస్రని జాట రాజఁ ద్రుంచె నాకొఱకై కాదె వీఁకతో ఖరదూషణాది రాక్షసుల ఘోరాజిఁ దునిమి తే. నట్టిరఘుకుల నేత దివ్యాస్త్ర విధుఁడు, రాముఁ డుగ్రాజి రావణునామ మణ్యచి సంతసంబున నన్నుఁ బ్రసన్న దృష్టి, నెలమిఁ గొనిపోక యేల యుపేట్ సేయు. మ. గురుశౌర్యుండు కృపాలుఁ డస్త్రవిదుఁడు గోదండ దీక్షా గురుం డుకు తేజుండు సురేంద్ర కల్పుఁడు రణోద్యుక్తుండు మన్నాథుఁ డ ప్పరమోదారకుఁ డల్ప వీర్యుఁ డగునీపౌలస్త్యు ఘోరాజులో వరశౌర్యంబునఁ ద్రుంచి నన్నుఁ గొని పోవం జాలఁడే దక్షతిన్. క. 'రనిధిమధ్యంబున నె,న్వరికిఁ బ్ర వేశింపరాక వఱి లెడులంకా పుర మిది యైనను రఘుశే, ఖరుశరగతి కడ్డ మిచటఁ గలదే తలఁపన్. ఉ. వేల్పులు దైత్యు లొక్క మొగి వీఁక నెదిర్చిన బాణవహ్ని చేఁ గొల్పఁగఁ జాలునంతటి యఖండపర్మాక మశాలి నుద్విభుం డల్పపరాక్రముం డగువశాస్యుని వేలిడిఁ ద్రుంచి యేలకో పొల్పుగ నన్నుఁ దోడుకొనిపోక యుపేక్ష యొనర్చి నక్కటా. ఉ. మ్రుచ్చిలి నీచ దైత్యుఁడు సముద్ధతి న కొని తెచ్చి లంకలో నిచ్చట జాఁచినట్టివిధ మింతయు రాముఁ డెఱుంగ కున్నవాఁ డచ్చుపడంగ దాని వినినప్పుడె తక్కక భ్రాతృయుక్తుఁడై వచ్చి దశాస్యునిం దునిమి వారక న స్థానిపోవ కుండునే. ఉ. అక్కట రావణాపహృత యై పలవించుచు సీత లంకలో దిక్కఱి కుందుచున్నయది తీవ్రతఁ గైకొని ప్రోవు మంచుఁ దా మక్కువతోడ రామునకు మానుగఁ జెప్పెడునట్టియా పుఁ డిం దొక్కఁడుఁ జిక్కఁ డెట్లు వినునో నను నేగితి నుద్ధరించునో. చ. వనమున మద్విధంబు దెలుపం దగునట్టిపతంగపుంగవుం డనఘుఁడు నాఁడు నాకొఱకు వడ్డము వచ్చి దశాస్యుఁ దాఁకి నే ర్పున వడిఁ బోరి తన్ని శితభూరిత రాసివిలూనపక్షుఁడై చనె నిఁకఁ దెల్పఁగాఁ దగిన సజ్జనుఁ డెవ్వఁడు లేఁడు చూడఁగన్. క. నన్నిచట నున్న దానిఁగఁ, బన్నుగ నేపగిది నైనఁ బతి వినె నేనిం గ్రన్నన శరముల లోకము, గన్నార నిరాక్షసంబు గావింపఁ డొకో. ఉ. తెంపునఁ గ్రుద్ధుఁడై విభుఁడు దివ్యశరంబుల నీపయోధి శో పింపఁగఁ జేసి లంక నతిశీఘ్రతఁ జొచ్చి దశాన్యు నాజీలోఁ జంపి తదా ప్తమంత్రి సుతసంతతిఁ ద్రుంచి తదీయకీర్తి మా యింపఁగఁ జేసి దోర్బల సమృద్ధి ననుం గొనిపోవు సుద్ధతిన్. తే. పాపవర్తనుఁ డయిన యీపం క్తిముఖ్యుడు సార్థివులదృష్టిపథమునఁ బడియె నేని 599 600 601 602 603 804 సుందర కాండము, పరఁగ నొక్కింక ప్రైుటి యని శ్రితుకం జాలఁ డెన్నఁ డాగతి నాజీ సంవృష్టుఁ డగునో. 245 605 606 క, గతి సెడి దుఃఖించేది నా, గతి నిఁకఁ బ్రతిమిందిరముఁ గాకుత్ స్థశిరా హతనాథలై నిశారచర, సతు లంకు నేర్వఁగలరు సత్యం బరియన్. వ. మఱియు నీలం కాపురంబు శీఘ్ర కాలంబునఁ తాధూమాకుల పథయక్రమం డలసంకులయు నై శ్మశానంబుపగిదిఁ జూపట్టం గలయది రాక్షసుందురాచా రంబే వారికి విపర్యయంబు ప్రకటింపం జేయుచున్నది గావుని శీఘ్రం నిక్కంబుగా నేను మనోరథంబు నధిగమింపం గలదాన మరియు ప్రస్తుతం బ అనేకంబులు దోఁచుచున్నవి గావున దుర్మాం డగునీరావణుండు నిహతుం డగుచుండఁ బుణ్యోత్స= స్పద్ధం బైనయిప్పురంబు నిస్సంశయంబుగా విధవాం గనపగిది హత ప్రభ కాగలదు మఱియు నింటింట దుఃఖార్తలై విలపించు రాక్షసకన్యల భోదనశబ్దంబు నాలకింతు మఱియు నీనగరంబు రామసాయక నిర్దగ్ధంబై నిబిడాంధ కారహతద్యుతియై పాతి యుండఁ గలరని యిట్లు ప్రమా ణంబుగాఁ బలికి వెండియు దుష్టాతుం గు గావణునిదురాలాపంబులు దలంచి దుఃఖా వేశంబున సమ్మహీనందని వెండియు నిట్లని విలపించె. ఉ. చేరువ రావణుండు మితిఁ జేసిన కాలము డాయ వచ్చె నా కారులు ధర్మహీనులు దురాత్ములు కాపథవత్తు లద్భుతా కారులు గాన నన్ను సనుకంపఁ దలంపక చంపఁ జూతుర క్షీరస మెత్తి యేది గతి యేమి యొనర్చెద భగృహీనవై. ఆ. తివిరి నాకు విషము దెచ్చి పెట్టెడు పుణ్యుఁ డెవ్వఁడైన దొరకెనేని యిపుడె తనువు విడిచి యమునిఁ గనఁ జనవచ్చును ఘనుని విభునిఁ బాసి మనిన మేలె. 607 608 609 వ. అని తెంపునం బలికి వెండియు నమ్మహీనందని మహావీగుండును మహానురక్తుండు నగురాముండు తన్ను వెదకక యుపేక్షించి యున్నవాఁ డని శంకించి యిట్లుండు టకు స్వజీవనాపరిజ్ఞానంబును దద్విప తీయుఁ దా నంబును దద్విపత్తియుఁ దాత్విక వైరాగ్యంబును బ్రవాస దోషంబువలన నీప్రేమనాశంబును స్వగుణహీనత్వంబును స్వభాగ్య విపర్యయం బు నివి యాఱును గౌరణంబులుగా నుత్ప్రేక్షించుచు నిట్లని వితర్కించె. 610 క, మానవనాయకుఁ డించుక, యే నిట మని యున్న చంద మెఱుఁగఁ డెఱిఁగిన మానుగ ననుఁ దిలకింపక, తా నేటి కుపేక్ష సేయు ధార్మికుఁ డరయన్. 611 క. ఘనతర మగుమద్దుఃఖం, బున నిక్కము మేను విడిచి భూపతి పగతో ననుజయుతంబుగ నాకం, బున కాగతి సరిగి యుండఁబోలుఁ దలంపన్ . క. ధవశాబ్దనయనుఁ డగుర్రా, మవుని విలోకించి యక్షగరుడోరగదా నవసిద్ధసాధ్యకిన్నరు, లవితధముగఁ జల ధన్యు లయ్యెద రచటన్. 612 613 246 గోపీనాథ రామాయణము మ జనకోర్వీపతిపుత్రీ జై వసివిధ స్థానాథనం శాబ్ధచం ద్రునకుం గోడలినై యమేయగుణము శ్రీ రామునిం బ్రాణనా ధునిఁగాఁ జేకొని పుణ్యనాధ్వి యన నెంతో ఖ్యాతి వాటించి యా ఘనుని గ్రామునిఁ బాసి దిక్కటి మనంగా నేగునే యిచ్చటన్. ఉ. శ్యామలకోమలాంగుని సుమా ససమానతనూ నిలాను ను గ్రామసమాన వైభవు దరస్మితనిరి తశీతధాముని 614 616 617 నామునిఁ బాసి యొంటిమెయి రాక్షను చేఁ బడి చావు మంగు చా క్కాముఁడు వ్రాసియుండి మదిఁ గందిన నేమిటఁ దీఱు నీనగన్. ఉ. నెట్టన రామభూపతికి నే సతినై జనియించినందు కి ప్పట్టున నించుకైన సనపాయసుఖం బొన గూర్పలేక యో పట్టుగ దుఃఖపుంజముల పాలు గఁ జేసితి కాసలోని నా పుట్టుకయేల ధాత్రి ననుబోఁటి యభాగ్యులు గల్గి నేర్తురే. క. రాముఁడు ధీనుఁతుఁడు నిష్కాముఁడు రాజర్షి ధర్మ కాముఁడు నాత్మా రాముం డాసుజ్ఞానికి, నీమెయి నామీఁదఁ గాంక్ష యేల జనించున్. చ. చనువుగ నొద్ద నున్న యెడ సౌహృద ముంచుట యొద్ద లేనిచోఁ. దనహృదయంబులో నెనరునప్పులు రాజులకు స్స్వధర్మమై నను ధరలోఁ గృతఘ్నునిగుణం బది గాని కృతజ్ఞుఁ డైనరా మునిగుణమే జగంబు లని మూఁడు మునింగిన నన్ను ఏడునే. తే. శత్రుసూడను నద్భుత చరితు సమిత, వీర్యు వక్లిష్టకర్ము మద్విభునిఁ బాసి బ్రతికి యుండుటకంటే సబ్బంగి వైన, మేనుఁ బాయుట నా కది మేలు గాదె. తే. ధరణి నెంత యభాగ్యనో మఱియుఁ బాప మేమి చేసితినో తొల్లి యినకు లేంద్రు విములగుణుఁ బాసి దైత్యమధ్యమునఁ జిక్కి యందమాడ్కిఁగృశింపఁ బా లైతినకట. 618 620 తే. అకటనన్న్య సశస్తులై యడివిలోన, మూలఫలములు మెసవుచు మునులఁ గూడి తవిలి పుణ్యాశ్రమంబులఁ దపము సల్పు, చున్న వారలో యువరతిఁ గన్నవారో. క. అటు గాక యున్న వనమునఁ, గుటిలుం డగుప్తం క్లిముఖుఁడు గురుకపటమునం చటుక్కున వంచించి విశం, కటముగ వధియించె నొక్కొ కలుపాతఁకు డై. 622 ఆ. అట్టియేసు గాల మరుగుచు నుండ నీ, కరణిఁ దాళుదాన గాఢ శోక మిట్లు పెక్కు గతుల నేర్చును నుండ నా, గలఘుభంగి మృతి యు:గలుగ దేల. శా. రామక్ష్మివిభుఁ డబ్ధి దాఁటి రాయ మారవచ్చునో రాఁడో కో స్సామర్థ్యంబున దైత్యు నాజి ముర లెంచం ద్రుంచునో ద్రుంపఁడో వామాంకంబునఁ జేరి నన్నుఁ గొనిపోవం జూచునో చూడఁడో నామీఁదం గృప గల్గునో గలుగదో సౌభాగ్య మెట్లున్నదో, 624- 1 సుందరకాండము. శ్రీ. వారక దండకావననివాసీ మునీశ్వరరక్షణార్ధమే వీరవ రేణ్యుఁ డుగ్ర రణవీథి నిరాధుని దూషణు నృతో దారు ఖకు జ్ఞతుర్దశసహ స నిశాటన మున్వితంబుగా ధారుణిఁ గూల్చె నమ్మనివితాహశరణ్యున నేను మ్రొక్కెరన్. క. తలకొని ప్రియా ప్రియంబులు, గలుగక జితకరణు లగుచు గతకలషు లై యలరారునట్టితషనులు, తలపోయఁగఁ బుడమిలో స ధన్యులు గారే ఉ. రాముఁడు ఘోరరాక్ష సవిరాముఁడు రాక్షసనాథుని నమి ద్భూమి వధించి నన్నుఁ గొనిపోయిన మే లటు గానిచోఁ నదీ యామలవి గ్రహంబు హృదయంబున నెంచుచుఁ జత్తుఁ గాని దు స్తామసుఁ డైన రాక్షను వశంగతనై మనఁజాల నెంతయున్, క. ప్రియమువలన సగు సుఖ ము, ప్రియమువనఁ గలుగు నధికభీతి విడిచి ని ర్భయులై చరించుపుణ్యో, సయులకు వందన మొనర్చెద నడుభ క్లీన్. మ.. అని యి ట్లాయను భాష్పపూర్ణ ముఖయై హా రామ హా లక్ష్మణా యని దుఃఖంబునఁ జీరి యేశ్వ విని శ్రీశ్రీశ్రీధారక్తనేత్రాంతలై దనుజ్ఞ స్త్రీలు రయంబునుం జని తమంతం దాము దేవారితో వినయం బొప్పఁగ విన్నవించిరి సతీవృత్తాంత మాద్యంతమున్. చ. అటు దివిజారితోడ జనకాశ జ యున్నవిధంబు దెల్పి సం చటులక రాళ నహ్నికణసంక్షయ ముక్షుల నుప్పతిల్లఁగాఁ గుటిలత రాస్యము లైఱచి కొంచు ఘనార్భటి మ్రోయుచు విశం కటగతి నేగుదెంచి సతిఁ గ్రమ్మఱఁ గాంచి భయంకరాంగు లై. ☑ 217 626 627 623 629 630 -దంతం రాక్షస స్త్రీలు సీతను బట్టి మ్రింగెద మని తరించుట, గుం క. సామమున సొంతం జెప్పిన, నోరుగునా దాన వేంద్రు నొల్లవు గద యిం కేమనిన నేమి యగు నీరు, మీ మందు మిపుఁడు పట్టి మ్రింగెద మింకన్ 631 వ. అని బహు ప్ర కారంబు) భయంకరాకారలై శర్జించుచున్న సమయంబున నచ్చే రున నిద్రించు చున్న విభీషణపుత్రి యగు త్రిజట యను రాక్షసి రయంబున. 632 క జనకునికూఁతును దశరథ, జన పతికోడలును రామచంద్రునిసతి నీ వనజాక్షి మ్రింగ వలవదు, నను మ్రింగిన మ్రింగుఁ డింక నరభుగ్వనితల్. క. దశరథసుతునకు విజయము, దశముఖునకుఁ జేటు గలుగుఁ దప్పదు నే నీ నిశ దీని తెఱఁగుఁ గాంచితి, విశవంబుగ స్వప్ననుందు వింటిరె మీూరల్, - త్రిజట తనకుఁ గలిగిన స్వప్నమును రాక్షస స్త్రీల కెఱింగించుట. వృతం- యేలా 638 క. నా విని నివ్వెరపడి కడుఁ, దీవరమున దైత్యవతులు త్రిజటా గీవిధము తేటపడఁ జెపు, మా వినియెద మనిన వారి కది యి ట్లనియెన్. 634 చ. సలలిత శుక్ల మాల్యములు చారుదుకూలము మేనఁ దాల్చి సొం 248 గోవీ నాధ రామాయణము పలరఁగ నంతరిక్ష గతహంససహ స్ర సమేత వాంతని ర్మల శి బి కాధి హుఁ డయి రాముఁడు లక్ష్మణు కోడఁ గూడి య త్యజనంబు9 నిచటి అద్భుతవైఖరి గాఁగఁ జూచితిన్. 635 క. హరిణాంబరధారిణి య, ధరణిజ విమల ప్రభాభ్యుదార యగుచు సా గరపరి వేష్టిత పాండుర, గిబిపై నశియించి యున్న క్రియ: గనుఁగొంటిన్. 686 సీ, మఱియు రాముఁడు శుక్లమాల్యాంబరంబులు దాల్చి చతుర్దంతదంతి నెక్కి తమ్మునితోఁ గూడి తన తేజమున దిశల్ నెలుఁ గంగఁ జేయుచు జలజనేత్ర వెనకుదుఁ జనుచించి వేళ్కతో సీకముఁ గనుఁగోనే సంశ నాజనక పుత్రి యా శ్వేతశిఖరి పై నధిపుచేత గృహీత మైన గజస్కంధ మాశ్రయించి తే. విభుని తొడమీఁద నుండి నిధు శిపన గరముచే సంస్పృశింపంగఁ గంటి మఱియు వారి మువ్వుర ధరియించి వసస నాగ జో శ్రమం చీపురంబు పై నుండఁ గంటి. 2.4 ... తే, మఱియు నారామభద్రుండు కరము వేశ్కఁ గమ్ముని మహీజఁ గూడి యా దంతో డిగ్గి పాండువృష భౌష్టకోపేత భన్యరథము నెక్కి రయమున నీలంక కేగుదెంచి. r... మ 637 638 క. దనుజుల వధించి సరపడి, యనుజుని జానకిని గూడి యనుసమహనం బునఁ బుష్పన మెక్కి, రయం, బున ను తరదిశకు నేగఁ బొడగంటి రహిన్. 639 వ. ఇవ్విధంబున రాముండు సీతాలక్ష్మణ సహితుం డై కలలోనం గనుపట్టెఁ గావున నమ్మహాత్మునకు గెలుపవశ్యంబు సంభవించు మఱియు గుహా తేజుండ గురాముండు స్వర్గంబు పాపాత్ములకుం బోలె సురాసురాదుల కజయ్యుండై యుండు నది యునుం గాక రావణుండు తైలసముషీ తుండును రక్తాంబరధరుండును బానమ త్తుండునై కరవీరకృతమాల్యోపశోభితం బై పుష్పకవిమానంబున నుండి నేలం బడినయట్లు మఱియుఁ గృష్ణాంబరధరుండును రక్తమాల్యాను లేషనుండును ముం డితశిరస్కుండు నై యొక్క వనిత చేత నాకర్షింపబడినయట్లు వెండియు ఖర యుక్తం బైనరథం బారోహించి వికలంబుగా నవ్వుచు నృత్యంబు సేయుచుఁ దై లపాలనంబు గావించుచు భ్రాంతచిత్తాకులేంద్రియుం డై పరిభ్ర మించినట్లు మఱియు రాసభంబు నెక్కి దక్షిణాభిముఖంబుగాఁ జనినయట్లు మఱియు నాగ భంబుమీఁద నుండి తల క్రిందుగాఁ బుడమిం ద్రెళ్లి భయమోహితుండై ఫ్రంబున లేచి సంభ్రాంతుండై భయార్తుండై మదవిహ్వలుండై యున్మ త్తుండుం బోలె దిగంబరుండై దుర్వాక్యంబులు ప్రలపించుచు దుర్గంధదుస్సహ ఘోరతిమిర సంసృతనరకోపనం బైన మలపంకంబునందుఁ బడి మునింగినట్లు మఱియుఁ గాళియుఁ గర్దమలిప్తాంగియు రక్తాంబరధరయు నైన యొక్క వనిత Q సుందరకాండము, 249 రావణుని కంఠంబునఁ బాశంబు దగిలించి దక్షిణాభిముఖంబుగా నీడ్చుకొని యరిగినట్లు మఱియుఁ గుంభకర్ణుండును రావణునట్లు ఖరారోహణమల పంక పత నాది క్రూరనిమి త్తయు క్తుండై దక్షిణాభిముఖంబుగాఁ జనినయట్లు మఱియు రావణునందనులందఱుఁ దైలసము తాంగు లై నయట్లు మఱియు రావణకుంభ కర్ణేంద్రజిత్తులు వరాహోష్ణోశింశుమారంబు లెక్కి దక్షి ణాభిముఖులై యరిగినట్లు మఱియుఁ గుంభకర్ణాది రాక్షసులు రక్తమాల్యాంబరధరులై తైలపానంబు సేయుచు గోమయహ్రదంబునం గూలినట్లు సవాజరథకుంజరము భగ్నగోపుర తోరణయునై లంక సముద్రంబునం గూలి మునింగినట్లు మఱియు నీలంక రామ కింకరుం డగునొక్క వానరునిచే భస్మీభూతయై కూలినట్లు లంకాపురంబు భస్మ రూపం బగుచుండ రాక్షసాంగనలు విధవలై యింటింట గుంపులు గట్టియుచ్చై ర్నాదంబుల రోదనంబు సేయుచుఁ డైలపానంబు గావించుచు వికృతంబుగా నవ్వుచు నృత్యంబు సేయుచున్నట్లు విభీషణుండొక్కరుండు శుక్లమాల్యాంబర ధరుండును శుక్ల గంధానులేపనుండును శ్వేతచ్ఛత్రుండును శంఖదుందుభినిర్దోష నృత్తగీతాలంకృతుండు నై శైలసంకాశంబును మేఘ స్తనితనిస్వనంబు నగు చతుర్దంతదంతి నెక్కినట్లు మఱియు నుంత్రి చతుష్టయ సమన్వితంబుగా విమానం బారోహించి నృత్తవాదిత్ర నిస్వన భానురంబైనసభామధ్యంబుసం బ్రకాశించి నట్టు లిట్లనేక ప్రకారంబుల రామునకు విజయంబును రాక్షసులకు వినాశంబు ·ను దెల్పు నొక్కకల గంటి నాకల నిక్కంబు గావున 640 641

• త్రిజట రాక్షసస్త్రీలకుఁ దనస్వన్నముయొక్క ప్రభావమును కల్పుట. గతం

ఉ. రాముఁడు వారిరాశిని గరం బవలీలగ దాటి వచ్చి సు త్రాగువిరోధి యైనయలరావణు దైత్యయుతంబుగాఁగ సం గ్రామమున నిృతస్ఫుట శరంబులఁ ద్రుంచి ముదంబుతో జయ శ్రీమహితాత్ముఁడై కడిమి సీతను గైకొని పోవు వ్రేల్మిడిన్. చ, అతినుకు మార యయ్యు జనకాత్త్మజ మందిర సౌఖ్య మేమియుక్ మతిఁ దలపోయ కెంతయు సమంచిత వైఖరి భర్తృభ క్తిచే నతులితఘోరస త్వనిక గావృత యై తగు కాననోర్వి కా గతిఁ జనుదెంచే నట్టి ప్రియకాంతను దా నెడఔయ నేర్చునే. క. నానావిధదుఃఖంబుల, చే నీరశీముఖి విము కయె బాగుగఁ జే తోనాథుఁ గూడి తగఁ బరమానందముతోడఁజాలనలగుచు నుండున్. 643 క. దురితాత్ము లయిన రజనీ,చరులకు సురవినుతశౌర్యసాహసుఁ ఉగునీ తరుణీమణీవల్లభుచే, నరుదారఁ దీర్ప రాసి యాపద గలుగున్. వ. కావున. . క. మీూరలు పరుషోక్తుల గడు, వేఱుగ నీచారు నేత్ర వెఱపింపక సొం 642 644 645 పారఁగ వినయవచనములఁ, గోరి ప్రసాదంబు వేఁడుకొనుఁ డిఁకమీదన్. 646 112 250 గోపీనాథ రామాయణము 648 క. పడఁతికి దుఃఖము గలయ, ప్పుడు పరులకు నిట్టి స్వప్నముం దోఁచిన న ప్పడఁతుక యాదుఃఖముచే, విడివడి సౌఖ్యంబు నొంది వెలయు ధరిత్రిన్.647 క, ఈవనితకు మ్రొక్కుఁడు కృష్ణ, యావహిలఁగ సుప్రసన్న యై మనలఁ దగ వావిరి భయంబువలనం, గావ సమర్థ యగుఁ దగవుగా దిటు లాడన్. చిత శ్రీ జట రాక్షస స్త్రీలకు సీతాశుభలగ్మణంబులును కుళానిమి త్తెంబులును దెల్పుట. తం వ. అదియునుం గాక యీ విశాలాక్షీ యంగంబులయందు దుఃఖ హేతు వై నవిరూప లక్షణం బొక్కింత యైనఁ గానఁబక చదుఃఖార్హ యు దివ్యభోగార్హ యు నగు నీ దేవికిఁ గాంతిపై కల్యమాత్రంబున నీదు 'ఖం బుపస్థితం బయ్యెననియూహించెద నీసీతకు రాక్షస రాజనాశన రామవిజయ గూరు కార్యసిద్ధి యగుటకు సందియంబు లేదు మఱియును. Q 649 650 ఉ. దాఁచఁగ నేల స్వప్నమునఁ దప్పక నేఁ గనినంత కాదు దో షాచరులార యీసుదతి సవ్య భుజోరుకు చేతక్షణంబు లెం తే చలియించుచుకొ మనుజ'నేతృజయాసుర నాథ నాశనం సూచనఁ జేయుచున్నయని చూచితి రే యవి సారెసారెకున్. వ, మఱియుఁ బింగళ కాఖ్యఖగంబు తరుశాఖాగ్రంబుమీఁద నుండి యు త్తము సాంత్వవాదియై శోభనబంధుసమాగమసూచకం బైన సర్వంబు నుచ్చరించుచు సంతోషవిశేషంబున సారెసారెకు సమాగతశుభంబు నెదుర్కొను మని సీత నుద్దేశించి ప్రే రేపించుచున్న దానియట్లు చూపట్టు చున్నది గావున నెల్ల భంగుల రామునకు విజయంబును రావణునకు వినాశంబును నిక్కంబుగా సంభవించుం గావున మీ రిమ్మహీకుమారిఁ దర్జనభర్జనో కులం దూలనాడక మృదుమధుర వాక్యంబుల సనూనయించుచు వినయభ క్తి స్నేహంబులం గొలిచి బ్రతుకుం డనిన నాత్రి జటపలుకులు విని వెఱఁగుపడి యద్ధానవాంగనలు తత్ప్ర కారంబున జానకి నాశ్వాసించుచుఁ బ్రియవాదినులై కొలిచియుండి రంత న విదురాత్ముం డగురావణుండు తన్నుమాసద్వయంబునకు హింసించెద నన్న పలుకులు తలపోసి రాక్షసీమధ్యంబునం జిక్కి భయకంపితాంగియై వనాంతంబున సింహాభిషన్న యైనగజరాజకన్యయుంబోలె నడలుచుఁ గాంతారమధ్యంబున విసృష్ట మైన బాలిక తెఱంగున నిట్లని విలపించె. -అభి సీత రాజఁణుని కట్టడం దలంచి దుఖించుట. చిన్న ఉ. అక్కట పాపజాతి చతురాస్యుఁడు గావలె నన్న యప్పుడే చక్కగఁ బ్రాణీకోటి కీలఁ జా వొన గూర్పనికారణంబునం దక్కక నాథుఁ బాసియును దైత్యసతు ల్పరుషోక్తు లాడఁగా నిక్కడ దైశ్య బాధఁ బడి యే బ్రతుక స్వల సె న్విపన్న నై. 651 652 తే. అకటి వజ్రాహతం బైన యచల శిరము, కరణి నాహృదయంబు శోకంబు చేత సుందరకాండము. 251 654 వేయివ్రయ్యలై పోవదు వితతవజ్ర, సారమయముగాఁ బోలు నిస్సంశయముగ. మ. కర ముద్వృత్తి దశాననుండు నను వీకం జంపిన నేలె గా కరయం బాఱుఁడు వేద మంత్యజున కత్యాస క్తినీ లేని వై ఖరి నాచి త్తము పాపచిత్తుఁ డగురక్ష గిపాలు పొ ల్సేయ నే ర రఘుశ్రేష్ఠుఁ దలంచుచుం దనువునం బ్రాణంబులం బాపెదన్. ఆ. ఆత్మహనన కార్య మధికదోషం బని, వేదవిదులు చెప్ప వింటి మైన వజ్రధరరిపునకువధ్యనై యున్ననా, కాత్మహననదోష మరియు లేదు. ఉ. ఆడినయంతవట్టు చల మారఁగఁ జేసెడువాఁడు రావణుం జోడక శల్యకృంతుఁడు సముద్ధతి గర్భగతార్భకాంగము ల్వాఁడి మిఁ ద్రుంచినట్టు లిఁక బార్థివుఁ డీడకు రాకయున్ననా జాడ'నె తీళ్లు శస్త్రములఁ జక్కలు వాసఁడె మామ కాంగముల్ . 656 న. మఱియు రాజాపచారంబున బద్ధుండై ప్రాతః కాలంబునందు పధ్యుం డగుతస్క రునకుంబోలె రావణనిరుద్ధనై దుఃఖంచుచున్ననాకు మాసద్వయంబు రాయం బున నరుగుచుండ నత్యంతదుఃఖంబు వాటిల్లు నేమి సేయంగలదాన నని యంతకంత కగ్గలం బగుతో కావేశంబున. శా. ఆకంజేక్షణ యశ్రుపూర్ణముఖమై హా రామ హా లక్ష్మణ హా కౌసల్య సుమిత్ర హా జనక గో త్రాధీశ మిమ్మందఱ స్వీఁకం బాసి దురాత్మకుం డగుమరుద్వి ద్వేషి చేఁ జిక్కి య స్త్రోకార్తి నృడరాని బాధఁ బడితికాదు. ఖాబ్ధినిర్మన్న వై. wwwww استهله చ. హరిణము వెంటఁ బెఁడిమెకమంచు రఘూ త్తము నేల పంచితిం బరుసము లాడి వెంటనే కృపాళుని లక్ష్మణు నేల పుచ్చితి గురుతరదు॰ఖ వేగమున ఘోరవనంబున నన్నుఁ గాన కె త్తెఱఁగునఁ గుందిరో యెటులు ద్రిమ్మరిలో యెటు లార్తిఁ దూలిలో, 657 658 659 తే, అకట మత్కారణమున మహాత్ములైన, నృపజులు మృగరూపంబు ధరించినట్టి చటుల ఘోరజంతువుచే విశస్తు లైరి, యశనిచే సింహవృషభంబులణఁగినట్లు. ఉ. అక్కట పాపకాలుఁడు మృగాకృతితోఁ జనుదెంచి క్రూరత న్దక్కక మందభాగ్య నగునన్నటు మోహితఁ జేసినందున న్మిక్కిలి రామలక్ష్మణుల మిన్నక పాసితిఁ గానలోన నీ దృక్కఠినాతుఁ డెందుఁ గలఁ డేనని ధూఱినఁ ధీఱు నీవగల్. శా. రాజోత్తమ హా కృపాజలనిధీ హా పూర్ణచంద్రాననా హా రాజీవదళాక్ష హా గుణమణీ హా రామ హా సత్కృపో దారా నక్^ జెఱఁ దెచ్చి పాపరతు జై త్యేంద్రుఁ డీలంకలో ఘోర ప్రక్రియ జంపఁ బూనే నను వే గొంపోఁగదే సత్కృడన్. 661 662 252 గోపీనాథ రామాయణము వ. మఱియు మదీయధర్మ నియమంబును తమయు ననన్య దేవత్వంబును శీలంబును బాతివ్రత్యంబును గృతఘ్నునందుఁ బ్రయోగించినకృతంబుం బోలె నిరర్థకం బయ్యె మఱియు నిన్నుం గానక దుఃఖంచుచు దైన్యంబు నొంది సంగమంబు నందు నిరాశనై యున్న కతంబున నాచే ననుష్ఠితం బైనధర్మంబు సేక పల్నీ త్వంబును వితథంబై చనియె సని నగచి వెండియు. ఉ. తప్పక తండ్రి, పంచినవిధంబున నీవు వివాన మింక నే ర్పొప్పఁగఁ దీర్చి క్రమ్మఱ నయోధ్యకు వేగి సమగ్ర వైభవం బుస్పతింX మేచశపయోధరవేణులఁ గూడి నిత్యముకో మెప్పుగ సర్వభోగములు మీఁదట నొందెడు నిర్భయుండ వై. 688 664 665 666 సీత యురిని ప్రాణములు విడువ యత్నించుట, దంతం ఉ. నే నిచ్చోట భవత్సదాంబుజము లెంతే భ క్తిఁ జింతించుచు న్నీ నామంబు పఠించుచు న్నీను మది న్నిత్యంబు భావించుచు:- దానవ్యంతరమందుఁ ద్వద్విరహసంతాపాగ్నిసంత స్తనా నానాభంగుల నల్పకాలమునఁ బ్రాణత్యాగము జేసెదన్. చ. గరళము గ్రోలి యైనఁ బటుఖ్యమునం వల ద్రించి యైన న త్వరముగఁ జత్తు నన్న విషదాతయు దారుణఖణ్ణి దాతయు దొరకఁ డొకానొకం డయిన దుష్టనిశాచరు నాజ్ఞ వేణిచే సురిగొని ఛత్తు నిప్పటికి నొండు సుయు తీయు లేదు చూడఁగన్. వ, అని యనేక ప్ర కారంబుల నిలవించుచు సమాహితం బగుచి త్తంబున రామునిం దలంచుచు శోకంబుస నడలుచు మొగంబున దైన్యంబు దోఁప దిగ్గున లేచి వేణిం బ్రతిగ్రహించి పుష్పితాశోక శాఖావలంబనంబుఁ జేసి మరణవ్యవసా యంబునందుఁ గృతనిశ్చయ యై తనకు ంబును రామలక్ష్మణులం జింతించు చుండ నప్పుడ దేవికి శుభంబు దెలుపుచు ధైర్యసంపాదకంబులును బూర్వదృష్టం బులును సుప్రసిద్ధంబులును శుభసూచకంబులు నగుకొన్నినిమి త్తంబులు శ్రీమంతుం డై సమానవుని భృత్యులుంబోలె నమ్మహీనందని భజించెఁ బమ్మ రాజినృతంబును గృష్ణవిశాలశుక్లంబును శుభదర్శనంబు నగు వామనయనంబు మీనాహతం బైనర శసర్మంబు భంగిఁ జలించెఁ బరార్ధ్య కాలాగరు చందనా ర్హాంబును భార్వంచితపీనవృత్తంబును నుత్తమప్రియాధ్యుషితంబు నగువామ భుజంబు రయంబున నద రె గజేంద్రహ సప్రతిమంబును బీనంబును సుందరంబు నగుడాపలితొడ ప్రస్పందమానంబై రామునిం గట్టెదుట నున్నవానిఁ గా నెఱింగించెఁ దోడనె యత్యంత రాగరూషితం బయ్యును హేరు సమానవర్ణం బగుట నీషధ్రజోధ్వ స్తం బైన తెఱంగున నున్న తదీయ చేలం బొక్కింత జటె మఱియు ననేకశుభనిమి త్తంబులు దోఁచి వాతాతపపరితాంతం బై " ప్రణష్టం బైనబీజంబు వర్షంబుచేతంబోలె నేతాదృశశుభనిమిత్తంబుల' సుందరకాండము, 253 చేత నమ్మహీనందని సంప్రబోధితయై యానందించె మఱియు బింబఫలారుణా ధరోష్ఠంబును శోభన నే త్రయుక్తంబును ధనుస్సంకాశ భూలతో పేఠంబును నీల చికురసంయుతంబును వక్ర పక్ష్మంబును సైతశుక్ల దంశంబు నగుజానికి దనంబు రాహుముఖ ప్రముక్తుం జైనచంద్రునికై వడిం తేజరిల్లెఁ బదంపడి యమ్మహీకు మారి వీతశోకయై నిర సజాస్యమై హర్ష వికసించి తయ శాంతజ్వరయై సముది తుం డగుచంద్రునిచేత శుక్లపకు రాత్రి యుంబోలే నిజవదనంబుచే నభిరామయై ప్రకాశించె నాసమయంబున సీతా నృత్తాంతంబును ద్రిజటావాక్యంబును రాక్ష సాంగనలదుర్వాక్యంబులును విని వృక్షశాఖాంతరస్థితుం డగుహనుమంతుండు. 3. ఏమృగాక్షి వెదక నెల్లబలీముఖు, లఖలదిశల కరిగి రామృగాక్షిఁ 1 బుణ్య సాధ్వి నాదుపుణ్యవశంబున, సురుచిరముగ నిచటఁ జూడఁ గంటి. 1668 తే. యు కచారుఁడ నై నై డి శక్తి దెలియఁ గోరి పరు లెఱుంగక యుండ గూఢవృత్తం దిరుగు నాచేత స్రీలంక దికిజపతివి "శేష మసురులవిధము వీక్షింపఁ బడియె I ఆధి హనుమంతుఁడు సీత నాశ్వాసింపఁ గోరి యుపాయము నాలోచించుట వుతాం. 669 671 672 క. అరి తన్నెఱుఁగక మునుపే, వరమతిఁ జాగుండు తాను వచ్చిన కార్యం బిరవందఁ దీర్చుకొను టి, ద్దర నుత్తముదౌత్య మగుఁ గదా తలపోయన్ 670 క. అతులితమహనీయగుణా, ప్రతిముం డగు రామవిభునిపత్నిని సీతం బతిదర్శన కాంక్షిణి సు, వ్రత నాశ్వాసింపఁ బోలు వరమతితోడన్. క. పుట్టిన మొదలుగు దుఃఖం, బెట్టిదో దా నెఱుఁగ దీమహీసుత నేఁ డి పట్టున శోకమునకుఁ దుది, పెట్టును గన లేక యున్న దెంతయు భీతిన్, మ. పతిసందర్శన మాత్మఁ గోరుచు భయభ్రాంతాత్మయై తూలుచుకో గతమోదంబునఁ జాలు గొపిలెడు నీకళ్యాణి నీపుణ్య నీ సతీ నభ్యంచితసాంత్వవాక్యముల నాశ్వాసింప కే నేగిన హితముఁ దెల్పెడువాఁడు లేక వగఁ దా నెంతే వడిం జచ్చెడిన్. ఉ. కావున మిన్న కేఁ జనుట కార్యము గా దీపు దీమహీజతో భూవిభువార్తః జెప్పి మదిఁబుట్టినశోకము కొంత పాపి యీ దేవి తెఱుంగు రామునకుఁ దెల్లముగా వివరించి చెప్పి త ద్భావమునందుఁ గల్గు పరితాప మొకించుక దీర్పఁగాఁ దగున్. ఉ. 'హేమసమానవర్ణ యగు నీసతితోఁ దగ మాట లాడ కే రామునితోడఁ గంటి రఘురామ భవత్సతి నన్నయంతఁ దా నేనని పల్కెఁ దెల్పు మన నేమని చెప్పుదుఁ జెప్పకున్న నా భూమివిభుండు సూర్వజుఁడు భూరికృప న్నను విశ్వసింతు రే. 673 674 875 254 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. జీవిత నాథు కౌశలముఁ జెప్పెడుమిత్రునిఁ గాన కర్తయై చానఁగ నున్న దీమగువ చయ్యన నీనిక వేగునంతలో 676 విభు నేనుముం దెలుపఁగా నగు న ప్లెఱిఁగింతు నంటినా కావలియున్నవా రసురకామిను బెట్టి యుపొయ మారయన్. వ ఏ నిప్పు డి జీవి నాశ్వాసింపక రయంబున నేగి సీత యున్న చందం బెఱింగించి యుద్ధంబుకొఱకు సైన్యసమేతంబుగా నతనిం దోడి తెచ్చెద నంటినేని మావ చ్చు నందాఁక నిర్దేవి ప్రాణంబులు ధరించి యుండనోస దట్లగుటంజేసి సుగ్రీ వుని ప్రయత్నం బంతయు బె చను నదియునుంగాక. Q 677 678 ఉ. దోస మటంచు నించుకయుఁ దోఁపక ముచ్చిలి తెచ్చినట్టిదు ష్టాసురుఁ జంపి యీపతి రయం బలరి గొనిపోదు వంటినా వాసిగఁ గీశ సేనల నవార్యగతం దగఁ గూర్చి పోరు పే రాస నొనర్ప నున్నమనుజాధిపుయత్నము వ్యర్థమై చనున్. వ. ఏను వానకుండ నై యతిసూక్ష్మరూపంబున నీవృక్షంబుమీఁదనై యుండి యోగసౌష్ఠవలక్షణసంసారయుక్తం జ్ఞానకోశల దేశస్థిత మనుష్య సంబంధిభాష చేత నిదేవి నాశ్వాసించెన నిదీ దక్క నొండువిధంబు యుక్తంబు గా దిట్లు గావింపక బ్రాహ్మణునియట్లు సంస్కృతవాణి నుచ్చరించితి నేని వానరునకు సం స్కృతభాషోచ్చారణశక్తిగలుగమీ రావణుండని శంకించి యదేవి మిక్కిలి భ యభ్రాంతయగుఁ గావున నవశ్యంబు మానుష భాష చేత నా శ్వాసింపందగినయ ది వృక్షావతరణంబుఁ జేసిక ట్టెదుట నిలిచి యాకస్మికంబుగా వానరమూర్తినై మా నుష భాష నుచ్చరించితినేని తొల్లి రాత. సుల చేత విశ్రాసితయైయున్న దగుట నీదే వి రావణుండనుశంక చేత విశేష త్రాసంబు నొంది యా రధ్వనిఁ గావించు సంత. క. ఆనాదము వీని దిగ్గున దానవసతు లెల్ల లేచి తద్దయుఁ గినుక న్నానా ప్రహరణములు దగఁ, బూనిచి ననుఁ జుట్టుముట్టి భుజబలయు క్లీన్. 680 శ. దారుణరూపంబులఁ బోలు, పారఁగ ననుఁ జంప జూతు రటు గాకున్న మీఱి యుపాయబలంబున, నారయఁబట్టుకొనఁ జూతు రద్భుతభంగిన్. 681 క. ఏ నప్పు డీశరీరము, మాని దురాధర్ష వై రిమర్దనయోగ్యం P బైనసమున్నత దేహము, జానుగఁ జల్పంగ వలయుఁ జతురత మెఱయన్. వ. అట్లేను మహోన్నతంబై శరీరంబుఁదాల్చి చూపట్టితినేని యద్భుత దర్శనం బైన నారూపంబుఁజూచి భయళంకిత యైన రాక్షస స్త్రీలు రయంబునంబర తెంచిరాజ్ సేంద్రనియుక్తులగు రాక్షసులకుం జెప్పుడు రంత వారు శూలని స్త్రింశాదినానా విధ సాధనంబులుగై కొని యొండొరులంబురికొల్పుకొని రయంబునం బఱ తెంచి చుట్టుముట్టి యట్టహాసంబుఁ జేసి రౌద్రంబునం గవియుదు రేనప్పుడూరకు న్న నన్నుం బట్టుకొనియెదరు దానం జేసి యీజనక నందని యపరిజ్ఞాతరాము సందేశ వ యోజన యగు నంతియెకాక క్షసులు హింసాభికాంక్షులుగావున సుందరకాండము. 255 సీతంబట్టి వధింతుకు దానం జేసి రామసు శ్రీవుల కార్యం బంతయు విపన్నంబగు నట్లు సీతనువధింపకున్నను రావణాభిగుప్తంబును సముద్ర పరి వేష్టితంబును బ్రణష్ట మార్గంబును రాక్షసపరివారితంబు నైనయీ దేశంబునం జిక్కి యుండు నేను రణంబున రాక్షసులకుఁ బట్టువడినను వధింపంబడినను శతయోజనంబులు సము ద్రంబు దాఁటి వచ్చి రామకార్యంబు సాధించునట్టి బలవంతుండు వానరులలో నొక్కండైన లేఁ నేను సంగ్రామంబున రాక్షససహస్రంబులనైన నధింప సము గుండ నైనను దదనంతరంబ యుద్ధపరిశ్రాంతుం డగుటవలన మరల సముద్రంబు దాఁటుటకు సమర్థుండ నగుదునో కానో యెఱుంగరాదు యుద్ధంబు లనిశ్చితఙ యాపజయంబులు గావున సంశయితం బయినయుద్ధంబు నాకుయుక్తంబుగాదు సంశయం బైన కార్యంబు ప్రాజ్ఞుండగువాఁ డెవ్వండు నిస్సంశయంబు గావించు నే నిప్పు డింతయుం దలపోసి సీతతోడ సంభాషింపక యూరక యరిగితినేని యీజనక పుత్రి నిస్సంశయంబుగాఁ బ్రాణత్యాగంబు సేయు సంభాషించితి నేని పూర్వోక్తసీతా సంత్రాసనాదిదోషంబు సంభవించు భూతార్థంబు లవి వేకి యైనదూతశతంబున దేశ కాల విరోధితంబు లై సూర్యోదయంబునందుఁ దమంబు నశించునట్లు నశియించుఁ గార్యాకార్యవిషయంబునందు మనిశ్చిత యయ్యును విక్లబుం డగుదూతకతంబున బుద్ధి శోభింపదు పండితమాను లగు దూతలు కార్యంబులు చెఱుతు రెవ్వండు బహుప్రకారంబులఁ కార్యంబు తెఱంగు విచారించు నతం డర్థసాధనంబునందు సమర్థుం డగుఁ గావున నిప్పుడు కార్యంబు నశింపకుండ నాకు వైక్లబ్యంబు గలుగకుండ సముద్ర లంఘనంబు వ్యర్థంబు గాకుండ సీతారామలక్ష్మణులకు హాని గలుగ కుండ నెవ్విధంబునఁ గార్యంబు నడుపుదునో యని కొండొక సేపు విచారించి బుద్ధిమంతుం డగుహను మంతుం డెట్ట కేలకు రాక్షసస్త్రీలు వినకుండ మధురంబుగా నక్లిష్టకర్ముండగు రాముని మెల్లనం బ్రశంసించి రామగతమానస యైనయీ దేవిని నిరుద్వేగఁ గావించి పదంపడి సొడసూపి ధర్మయుక్తంబు లగు రామునిశుభ వచనంబులు సమర్పించి యద్దేవిచిత్తంబునం గలశోకంబు నివారించి యనుజ్ఞఁ గొని యవ్వలం దోఁచినకొలంది సూచికొనియెదంగాక యని నిశ్చయించి ద్రుమవిట పాంతరస్థుండై మధురవాక్యంబున ని ట్లనియె. P అం హనుమంతుఁడు సీతకు మాత్రము వినునట్లు రామకధ ముసన్యనించుట. శాం సీ. దశరథుం డనునొక్క ధరణీశతిలకుండు గలఁ డమ్మహాత్ముఁ డకల్మషుండు వరరథకుంజర వాజిమంతుఁడు పుణ్యశీలుండు ఋజుఁడు విశాలయతుఁడు తపము పెంపున మహాతాపసతుల్యుండు రాజర్షి ముఖ్యుఁడు రాజనుతుఁడు చక్రవర్త్యన్వయజాతుండు పార్థి నవ్యంజనోపేతుఁ డవార్య శౌర్యుఁ తే. డలఘుఁ డతద్రుఁ డిక్ష్వాకుకుల వరుండు, లక్ష్మీవర్ధనుఁ డాదిత్య రాజసముఁడు భువనవిశ్రు తెశ్వర్య సంపూర్ణుఁ డఖల, భూతహితకరుఁ డా శ్రి తపోషణుండు, In 688 256 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. ఆమను జేంద్ర చంద్రునకు నగ్రసుతుం డలవారు రాజును త్రాముఁడు రూపసంపదభిరాముఁడు సంగరసిర్తి తాహిత సోముఁడు పుణ్యనాముఁ డతి సుభ్రత కాముఁడు నీల నీరద శ్యాముఁడు రాముఁ డంచితవిశాల మహాసుగుణే కధాముఁడై . ఆ. సత్యసంధుఁ డయిన జనకుని వాక్యంబు, వలన రాముఁ డఖలవై భవములు మాని లక్ష్మణుండు జానకి తనవెంట, నేగు దేర ఇడిని కేగుదెంచె. క. ఆనృపసుతుచే దారుణ, కాననమున శైల తుల్య కాయు ల నేకుల్ దానవులు మడిసిరి జన, స్థాననివాసులు ఖరాన్వితంబుగ నాజిన్. క. అంత జనస్థానవధం, బంతయు విని రాక్ష సేంద్రుఁ డగు దశకంఠం డెంతయు రోష పరీత, స్వాతుండై యచటి కర్థిఁ జనుదెంచి వెసన్. తే. అధికమా యావిశారదుఁ డగుటవలనఁ బంక్తిముఖుఁడు మృగస్వరూపంబు చేత నరప రేణ్యుని నంచించి దురిత మనక యమ్మహాత్మునిసతి సీత నపహరించె. సీ. అంత రఘూ త్తముఁ డ దేవి వెదకుచుఁ బఱ తెంచి వనమున హరివరేణ్యుఁ డై నసుగ్రీవునితో నెయ్య మొనరించి వాలిని జంపి తద్వైభవంబు సుగ్రీవున కొసంగె సుగ్రీవసందిష్టు లై యనేకులు కపు లభిలదిశల 685 686 687 688 689 క దేవి వెదకంగ నరిగి నేను గడంగి సంపాతి చెప్పిన సరణి నూఱు తే. యోజనము లంబునిధి దాఁటియోజకోడ, నీపురంబు ప్రవేశించి యెల్లకడలు గలయ శోధించి దశకంఠు నిబయ మరసి, కొండ మీఱంగ నీయశోకంబు క్రింద. తే. భానుకులుఁ డగురామునివలన వినిన, వర్ణమును గాంతియును రూపవైభవంబు గలిగినట్టి పతివ్రతా తిలక మైన, యమ్మహాదేవి గనుఁగొంటియత్న మలర. 691 క. అని పలికి యూరకుండిన, వనచర శేఖరుని మధుర వాక్యంబులు దా విని పతినామ శ్రవణం, బున మనమున విస్మయంబు ముదము జనింపన్. క. ఏపుణ్యాత్ముఁడొ కనుటకుఁ, జూపట్టక నేఁడు శ్రవణముఖముగ సహా నాపతివృత్తాంతము కడుఁ, దీవుగ మృదుఫణితి వగ పుదీఱఁ బలికెడిన్ . క. అని కేశసంవృతం బగు, తనవదనసరోజ మెత్తి తప్పక దిక్కు 692 693 694 695 ల్గనుఁగొని మీఁద నశోకా, వనరుహవిట పాంతరమున వఱలెడువానిన్ , తే. ఉదయగిరిమీఁద రవిభంగినొప్పువాని, ఫుల్లకింశుక నుమ కాంతిఁబొలుచువాని వేష్టి తార్జుచేలుని నవిద్రుమాభ, వదనుఁ దీపచామీకరవర్ణ సయను. క. సుగ్రీవసఖునిఁ గపినం, శాగ్రేసరు నలసమీరణాత్మజుఁ గుతుక వ్యగ్రమనస్కుని రఘువం, శ గ్రామణిదూత ననిలజవు హనుమంతున్. క. పరికించి ఘోర మగువా, నరరూప మీదేటి కిపుడు నాకుం దోఁచె నర మదుృత మకటా యని, ధరణీసుత వెండి వేదపం 696 సుందరకాండము. 257 క, పాయనీదుగఖభరంబుస, నాయపనీజ హా రఘూత్తమాహా సౌమి శ్రీ యని పరి దేవన మొగిఁ, జేయుచు నేడ్చుచును జాలఁ జింతిలుచు వెసన్. వ. శోకమూర్ఛాపారవశ్యంబునఁ గొండొక సేపు విసంజ్ఞ యై యుండి వెండియుఁ గెలిపొంది 699 తే. అకట శాస్త్రనిషిద్ధమైనట్టిఘోర, వానరాకృతి కలలోనఁ గానఁబడియె రమణలక్ష్మణాన్వితుఁడు శ్రీ రామునకును, జనకునకు స్వస్తియగుఁ గాక సంతతంబు. ఉ. క్రూరనిశాచకుండు నను ముచ్చిలి తెచ్చిన నాఁటనుండియు స్ధారుణినాథుఁ బాసినకతంబున శోకము నొంది కంటికి నూరుకు గాన కిప్పగిదిఁ గుందెడునా కెటు స్వప్న మయ్యెఁ బో వారిక నిద్ర లేనికల వచ్చుని యెవ్వరి కైన నుర్వరన్. కు.కలయో దైత్యునిమా హృదయవైక్యతమో నిక్క మో తెలియ న్నేరక యున్నదాననొ ధరిత్రీ పుత్రినో కానీ కే వలభ క్తిక్ బ్లవగుండు నాదువిభుని స్వర్ణించుచు స్థానము 701 జ్వలుఁ డై యుండుట కేమి హేతువో మహాశ్చర్యంబు చింతింపఁగన్. 702 సి. డెందాన నెప్పుడు సౌందర్యనిధి యైన కువలయేతుని పొందు గోకు చందుఁ బలుకుల చెప్పుడు భానువంశాంభోధిచంద్రునినామంబు సంస్కరింతుఁ గన్నుల నెప్పుడు కాకుత్ స్థితికుని సుందరరూపంబుఁ జూడఁ దలఁతు వీనుల నెప్పుడు వీరసమ్మతుఁ డైన విభునిమంగళకథల్వినఁ దలంతు తే. నన్య మేమి యెఱుంగక యనవరతము, తత్సమర్పితచి తనే తనరునాకుఁ గాంతునిశుభ స్వరూపంబు గానఁబడక, భయదకపిరూప మేల చూపట్టె నకట. తే. పవన పావక భాస్కర భారతీంద్ర, పాకహర మీకు మ్రొక్కెద నీకపీంద్రుఁ డధిపతికిఁ బ్రాణమిత్రుఁడైయలరుఁగాక, యితనివాక్యంబునిక్కమైయెసఁగుఁగాక. - హనుమంతుఁడు సీతకు బొడనూపుట, రూరం ప్రకా هيد వ. అని బహు ప్ర కారంబులు వితర్కించు చున్న సమయంబున. చ. ఇది పొడసూపఁగా సమయ వినతితో రఘునాథువా ర్ద నిం పొదవఁగఁ జెప్పి మంజుమధురోక్తుల నెవ్వగ మార్చి భూరిస మన మొనగూగ్రుఁగాక యని మారుతీ గ్రక్కున మాను డిగ్గి ట్టెదుట వినీతుఁ డై నిలిచి యింపుగ నంజలిఁ జేసి యి ట్లనన్. ఉ. నీరజ నేత్ర యేసతివి నీ విటు మాసిన చీర దాల్చి నేఁ grik దూరక పద్మపత్రములనుండి దొరంగు జలంబులట్లు కారుణితాక్షులం దొరఁగు నత్రులు కాల్వలు గట్టి పాఱఁగా ధీరత దక్కి దైస్యమున దిక్కఱి యేడ్చెద వేల చెప్పునూ, ఉ, పన్నుగ నాకుఁ జూడ హరిభ్ మిని కై పడి దోఁచె దెంతయు సన్నగశాంతవో గరుడ భామినితో సురసిద్ధ కన్యనో lin 705 706 707 258 గోపీనాథ రామాయణము కిన్నర కామినీమణివొ ఖేచరతన్వివో సాధ్యయోపవో యెన్నఁగ యక్ష బాలి లొ యేర్పడ సంతయుఁ దెల్పుమా దయన్. 708 తే. చంద్రుఁ నెడఁ బాసీదివినుం డి సాహసమునఁ, బృథివికరుదెంచినట్టిరోహిణివో గాక ప్రణచుకోపంబున వసిష్ఠు భర్తవిడిచి, తలఁగి వచ్చిన యలయకుంధతి చెపును, శా,లోలంబాలక పుణ్యశేషమున నేలోకంబునం దుండి నేఁ డీలోకంబున కేగుదెంచితివి నీవేలాగు నీలా గయో బాలా నీతలిదండ్రు లెవ్వడు భవత్య్రాణేశుఁ జీపుణ్యుఁ డి ప్లేలా యశ్రులు గాఱ నేడ్చెనవు నీ వెంతేకృపం జెప్పుమా. చ. జనవిభునిం దలంచుటయు సారెకుఁ గన్నుల తెప్ప వేయుటల్ ఘనముగ నూర్పుపుచ్చుటయు ఘర్మజలంబులు మేనఁ బుట్టుట "్పనివడి భూమి నంటుటయుఁ బల్మఱు నశ్రులు గాఱ నేడ్చుట అనుఁగొని దేవతాసతివిగా దాని నిన్ను మదిం దలంచెదన్'. ఉ. మానిని నీదుచిహ్నములు మంగళరూపముఁ జూచి యాత్మలో మానసనాథ శేఖరునిమానిని నంచుఁ దలంచెద వన P స్థానమునందు రావణుఁడు తన్కరుఁడై గొనిపోయినట్టి యా జానకి వేమొ నీవిధము సర్వము నాకెఱిగింపు మి త్తఱిన్. 710 1. అతిమానుష మగురూపము, వితతఘనతపోనురూప వేషము కడు దీ సతీయుక్ జూడఁగఁ గమలా, యతనేత్రా రామమహిషి. నగుదు నిజముగాన్, అది సీత హనుమంతునకుఁ దనవృత్తాంతమును జెంట ఇం 711 712 క, అన విని జానకి పతికీ, ర్తనహ! త యై తదంఫ్రీ, తామరసంబు మనమునఁ దలఁచుచు మారుత, తనయునితో నిట్టు లనియెఁ రద్దయు నెమ్మిన్. చ, అనుపముకీర్తి యాడ శంధానానిభర్తకు ముద్దుకోడాలర్ జనకునికూఁతుర న్వితుల సర్వబహీశకిగీ టబద్ధతో భ నమణిమాలికా రుచి విభాసితపాదసరోజుఁ డైన రా Elisen మనృపతి కేను భార్య నిల మైథిలి యందుకు నన్ను సద్ద్విజుల్ 716 7. పది రెండు వత్సరంబులు, ముద మరఁగ సత్తయింట మర్చుకొని భోగా స్పరము అగుసకలసుఖములు, కొదనపడిక యుండ నేను గుడిచితి నెమ్మిన్. 716 ఉ. అంత్య ప్రయోగశబ్దమున సమ్మహి కాంతుఁడు రాముని ధరా కాంతునిఁ జేయఁ బూని కుతుకంబున మంత్రులఁ గూడి సమ్మక స్వాంతములో &ఁ గార్యమువిచారముఁ జేసి సునిశ్చితార్థుఁ డై చింత దొఱండి యున్న యెడఁ జెచ్చెరఁ గైకయి దుష్టచి త యై సీ. తనమనోహరునిచి త్తము కఠినో కుల నొప్పించి జనులకు నొప్పిదములు గాని వరంబులు గాంక్షించి సుతునకు భూపతిత్వంబు రామునకు పడవి ง 717

సుందరకాండము. సునికియుఁ గోరి యి ట్లొన గూర్చునంత కాహారని, ద్రావిహారాదు లోన్ల 259 నటు సేయ వేని రామాభిషేకముహూర్త మండె తప్పక మృతినొందుదాన తే. ననిన విని సత్యవాది గావున నృపుండు, నాతిపరదానసంస్మరణంబువలనఁ జాల మోహితుఁడై ద్రిప్పఁజాల కపుడు, చింతనొందుచు రామునిఁ జేరఁ బిలిచి. ఉ. కన్నుల శోక బాష్పములు గాఱఁగ నేడ్చుచు రామరాజ్యము గైక న్బన్నుగఁ కిమ్మనుచుఁ బల్కిన నట్లగు నంచు బుద్ధిసం పన్నుఁడు గాని వేటొకటిపల్కక వేగి సమస్తసంపదల్ గ్రన్నన పాసి వల్కలముఖంబులఁ దాపస వేషధారి యై. a 719 వ వనంబునకుం జనుదెంచె నమ్మహాత్ముం దొరుల కిచ్చువాఁడుం గాని యొకుల చేతఁ గొనువాఁడు గాఁడు జీవితనిమిత్తంబువలన నైననసత్యంబుపలకఁ సత్య ప్రతిజ్ఞుండు గావున మృదువస్త్రంబులు విడిచి నారచీరలు ధరించి రాజ్యంబుఁ బరిత్యజించి నిజజనని యగు కౌసల్య యొద్ద నన్ను వసింపు మని నియోగించిన నా కమ్మహాత్ముని విడిచి యుండుచో టది స్వర్గం బైనను సమ్మతంబు గాదు గావున నే నమ్మహాత్మునిం బాసి యుండ నొల్లక యనురూపం బగు వ్రతం బంగీకరించి వన గమనంబున కభిముఖ నైతి సంతకు మున్న భ్రాతృవత్సలుం డగునుమిత్రాపు త్రుండు ద్రుముచీరాజనాలంకృతుండై రామునితోడ నరుగుదెంచుట కుద్యుక్తుం డయ్యె ని తెఱంగున మేము మువ్వురము భర్తృసమాదేశంబున దృఢవ్రతు లమై పురంబు నిర్ణమించి మునిశరణ్యం బైనదండకారణ్యంబుఁ బ్రవేశించి యందు గౌతమీతీరంబునఁ బంచనటియందుఁ బగ శాల నిర్మించుకొని యందు నివసించి యుండ దునాతుం డగు రావణుండు కపట నుృగ స్వరూపంబున రామ లక్ష్మణుల నంచించి బలాత్కా రంబున నన్నుం కొని తెచ్చి యిచ్చోటం బెట్టి తనదురాలాపంబుల కే నొడంబడు కున్న మాసద్వయంబునకు హింసించెద సని సమయంబుఁజేసె సమయకాలం బతితంబుగాక మున్నె రాముండు చనుదెంచి రావణుం బరిమార్చి నన్నుం దోడ్కొని పోక యుపేక్షించె నేని మాసద్వయా సంతరంబునఁ బ్రాణంబులు విడువం గలదాన నని దుఃఖపూర్వకంబుగాఁ దనవృ త్తాంతం బెఱింగించిన న దేవివచనంబులు విని హనుమంతుండు దుఃఖతుండై సాంత్వవచనంబుల సమాహనయించుచు నిట్లనియె. వారం. హనుమంతుఁడు సీతకు రామలక్ష్మణుల కుశలము సెప్పుట గురుం ఉ. తల్లి సాంగ వేదసముదాయనిదు త్తముఁ డెవ్వఁ డట్టినీ నల్ల భుఁ డైనరాముఁడు ధ్రువంబుగ సేనుము నొంది యున్నవాఁ వల్లన నన్ను నీకుశలమారసి రమ్మని పంప దూతనై తెల్లము గాఁగ నీకడకు ధీరత నారిధి దాఁటి వచ్చితిన్. 720 721 క. అనఘుఁడు రాముఁడు నీతోఁ, దన కుశలముఁ జెప్పు మనియె దద్దయు భక్తి శివ మెదలి కాట మనియె దని కుశేలంబున్. .360 గోపీనాథ రామాయణము 728 వ. అని విన్నవించిన నదేవి పురుష సింహు లగు రామలక్ష్మణులకుశలంబు విని ప్రీతి సంహృష్టసర్వాంగి యై వెండియు హనుమంతు నవలోకించి. తే. పరగ నూతేండ్లలోపల బ్రతికి యున్న నరునకు నొకప్పు డైన నానంద మొదవు ననుచు జను లాడుకొనువాక్య మవితథముగ నహహ నా కీల నేఁడు సత్యార్థ మయ్యే. తే. అనుచుఁ గొనియాడె నప్పు డయ్యవనిసుతకు హనుచుదాగమనంబున నధికముదము సంభవించె నొండొరులు విశ్వస్తు లగుచుఁ గడు శుభాలాప మొనరింపఁ దొడఁగీ రవుడు. క. హనుమంతుఁ డంతరాముని, వినుతించుచు సీతఁ జూచి వెఱఁగందుచు మె ల్లవ శోకదీన యగున, వ్వనజాక్షి సమీపమునకు వచ్చె నెలుచన్. 724 సీత తవసమీపమునకు వచ్చు హనుమంతుని రావణుఁగా శంకించి చింతించుట. ంం- క. ఈరీతి సమ్రుఁడగుచు స,మీరకుమారుండు తనసమీపంబునకుం 725 726 727 జేర వరుదెంచునపుడా, ధారుణిసుత యతనిఁ గొంచి తద్దయు భీతిన్. వ. రామకుశలకథనంబున సంజాతవిశ్వాస యయ్యును రావణు మాయా బాహు ల్యంబు దలంచి క్రమ్మఱ విశ్వాసంబు దొలంగఁ బెట్టి రావణుం డని శంకించి, క. తక్కక ముచ్చిలి యెవ్వాఁ, డక్కట నన్నిటకుఁ దెచ్చినట్టిద శాన్యం డుక్కఱి రూపాంతరమున, గ్రక్కున వంచింప వచ్చెఁ గానలయు రహిన్. 729 ఆ. అకట వీనిమ్రోల నరయక నాచేత, నయ్యె నెద్ది కథిత మది యనుచిత మాత్మలోన సమ్మీ యాడితి నిందాఁక, నెంత వెట్టి నైతి నేమొనర్తు. క, అని చింతించుచు శోకం, బున భూరుహ శాఖ విడిచి భూపాలకనం . 780 . దీని వెసఁ దరుమూలంబున, ననువుగ నాసీన యయ్యె సంగము వణఁకన్. 181 అప్పు డ దేవి భయకంపితాంగి యగుట కడలుచు సమీరనుతుఁడు డాయంగ నేగి యభయదానంబు సేయుచు నధికభ దత్పదాంభోజములకు వందన మొనర్చె. 782 క. ఇత్తెఱఁగున వినయాన్విత, చిత్తంబునఁ దనకుఁ బ్రణతిఁ జేసినక పీఠం 'త్తమునిఁ జూచి శంకా, యత్తం బగు మానసమున నయ్యమ పలికెన్, 188 శే, అకట రావణ మాయావి యగుట మాయ నాశ్రయించి తపింపఁ జేయంగ నిటకు వచ్చితివి నీవు గ్రమ్మఱుఁ బం_క్తిముఖుఁడ వేని శుభ కారి గాడు నీ కిది నిజంబు. 184 1 సుందరకాండము. ఉ. ఓజ దలిర్ప నెవ్వఁడు నిజో గ్రశరీరము మాని సత్పరి వ్రాజక రూపధారి యయి పంచనఁ గాననమందు నాకతి వ్యాజముతోడఁ గన్పడియె నట్టిదశాన్యుఁడ వీవు భూరినూ యాజనిత ప్రభావమున నన్నియు దైత్యులు నేర్తురే కదా. క. అనిశ ముపవాసకృశనై, ఘనతరశోకాగ్ని చేతఁగ్రాఁగెడు సన్నో దను బాధమ క్రమ్మఱ నీ,యనువున నేఁచెదవు దీన సశుభము గల్గున్ 261 735 786 వ. అని పలికి య దేవి రావణదౌరాత్మ్యంబువలన హనుమంతుని రావణునిఁగా శం కించి తద్దర్శనజనితమన ప్రసాద మాలోచించి దాని నిరాకరించుచు హేత్వర్థ సంహితం బగువాక్యంబున ని ట్లనియె. ఉ. అక్కట నిన్ను రాక్షసుఁడ వంచుఁ దలంచితి నిన్నుఁ జూచిన" జక్కగ నాదుడెందమునఁ జాల ముదం బిగిరించుచున్న దీ ఎక్కడి క్రూరదైత్యుఁడవో వృక్ష ్చరుండవో నాకుఁ దెల్పు పెం పెక్కఁగ రామదూత వగు దేని శుభంబులు నీకుఁ గల్గెడిన్. చ. పనివడి నీవు రాఘవుఁడు పంపఁగ వచ్చినదూత వేని యో వనచరవర్య యమ్మను జవర్యు గుణాతిశయంబులు జగ ద్వినుతకధావిధానములు వేగమె దెల్పుము నామనంబు బో రన హరియించి తీవు జలరంహము నిన్ను గగట్టునుం బలెస్. 787 788 789 వ. అని పలికి వెండియు రామదూతాగమనం బత్యంతావసంభావితం బని తలంచి బహుప్రకారంబుల నిట్లని వితర్కించె. ఉ. ఎక్కడ వాసరుండు మనుజేశ్వరుఁ డెక్కడ వీని నేఁడు నా చక్కటి కంపు టెక్కడ విశాలపయోనిధి నుత్తరించి రక్కసు చేతిలోఁ బడక ప్రాణముతోడుత వచ్చు ఒక్క డే నెక్కడ నిట్టివింత గలదే నిజ మింతయు స్వప్న మారయన్. 740 741 వ, మఱియుఁ జిర శాలాపహృత నైవయేను స్వప్నంబునందు రామ ప్రేషితుం డై న వానరుని వీక్షించితి నీ స్వప్నంబునం జైనను వీరాగ్రేసరుం డగు రామునిలక్ష్మణ సహితంబుగా నవలోకించితినేని యొక్కింత దుఃఖోపశమనంబు గలుగు నీ స్వప్నం బును మాత్సర్యంబు సేయుచున్న దీని పలికి వెండియుఁ వనమనంబున: తే. స్వప్నమున వానరునిఁ గాంచి జనులు శుభము 742 వడయఁ జాలరు నిజము నా కుడుగ కీపుడు కొడఁ గి శుభచిహ్నములు దోచు రణమునఁ ఉంగ నిది నిద్ర గారు స్వప్నంబు గాదు. శ్రీ అని యి ట్లయథార్థ న్వన్న పక్షంబు ఆల ను ఉంచుచు ని ట్లనియె 148 నిరసించి క్రమ్మఱుఁ జతుర్విధ విభ్రమపడం 744 262 గోపీనాథ రామాయణము తే. వరుస నిది చిత్తమోహమో వాతగతియు దాణోస్తానజనిత వికార మొక్క బుఱియు మృగతృష్టికయొ దీని తెఱఁ గెఱుంగ్ లేదు కదు వింతయై దోఁచె నాదుగుదికి. ళ. ఇది గా దున్మాదము గా, దిదీ యున్మాదపన మైన హృనోహంబు 745 వదలక నన్నును నానరు, నుదంచితముగ మది నెఱిఁగి యున్నకతమునన్. 746 వ. అని బహు ప్ర కారంబుల బలాబలంబులు విశర్కించి దనుజులకుఁ గ్రామరూపంబు గలుగుటఁ దలపోసి యవ్వానరపుంగవుని రావణుం డని నిశ్చయించియేమియుం బలుక కూర కున్న సాహనుంతుం దేవియభిప్రాయం బెఱింగ స్త్రోత్రాను కూలంబు లగుమధురవాక్యంబుల హర్షంబుఁ బుట్టించుచు సందియంబు పాయ నిట్లనియె. 747 -అత్యధి, హనుమంతుఁడ సీనకు విశ్వాసన వార్తలు: "మక ధానృత్తాంతము సెప్పుట, భార సీ. ఆదిత్యుఁడునుబోలె సధిక తేజస్వియు రా కాబ్దుకై ఐడి లోకశాంతుఁ వలకు బేరునిమాడ్కి సధికసంపన్నుండు సమవర్తి చందాన సత్యరతుఁడు జలజ నేత్రునిభంగి శౌర్యసంపన్నుండు కందర్పుఁడు నుబోలె సుందరుండు వాచస్పతియుఁబోలె వాగ్విలాసుఁడు దివస్పతిలీల నధిక వైభవయుతుండు తే. అఖిలసుగుణో త్తరుండు మహారథుండు, శాస్త్రకోవిదుఁ డఖిలదివ్యాస్త్రవిదుఁడు 5 వేదవిదుఁడు మహాధను ర్వేదవిదుఁడు, రమణి నీవల్ల భుం డగురాఘవుండు. 745 తే. అనిమ షేంద్రు బాహుచ్చాయ నాశ్రయించి వీత ఖైదు లై మోదించు వేల్పుల క్రియ a నమ్మహాత్ము బాహుచ్ఛాయ నా శ్రయించి జనులు హర్షించు చుందుకు సంతతంబు. క. ఆకాకుత్సునిఁ గపటమ్మ, గాకృతి వంచించి నిర్జరారాతి నిము న్వీఁకఁ గొని తెచ్చె నికఁ నాఁ, డాకర్మఫలంబు నొందు నతిశీఘ్రమునన్ ఉ. అచ్చున నేమహాత్ముఁడు మహాటవిలోఁ దను డాఁ గురించి ని మృచ్చిలి తెచ్చినట్టి కడుమూర్ఖుని బాణవారి స్వధింపఁగా నిచ్చఁ దలంచె పట్టిమను కేంద్రుఁడు రాముఁడు పంప దూతనై వచ్చినవాఁడ నీకడకు వారక తత్కుశలంబు దెల్పఁగన్. చ. శశీవదనా భవద్విరహసంభ ఐదు ఖముచే విభుండు దాం గుళలముఁ జెప్పె లక్ష్మణుఁ డకుంఠిత భక్తి నమస్కరించి తాఁ గుశలముఁ జెప్పె రామునకుఁ గూర్మిసఖుండు దినేశజుండు దార గుళలముఁ జెప్పెఁ గీళకులకుంజరుఁ డెంతయు భక్తియుక్తుఁ డై. " 719 150 151 75%

ను డము. శా.తల్లీ రాముఁడు విశ్య మక్క జనుమిత్రాపుత్రులం గుండి తా నుల్లంబందుఁ దలంచు చుండు నితరోద్యోగంబులు మాని నీ నల్లాపంబులు నీవిలాసములు నీచారి శ్రముల్ నీదు భా స్వల్లావణ్యము నీమునోజ్ఞ గుణము లార్వా రు, చ్చి వర్ణించుచున్ చ. క్షితినంత దైత్యమధ్యమునిఁ బొక్కి_యుఁ జానక డై నికంబునన్ త్రిశ్రితి వింక నావన దొఱంగెడుకాలము కానవచ్చె లు వ్రతుఁ డగు నీదు సల్లభుఁడు భానుజలక్ష్మణయుక్త పి ప్రతతుల మధ్య దేశమున భాసిలుచుండఁగఁ గాంచె దంతయున్. ఉ భూవరపుత్రి యేను గపిముఖ్యుల కెల్ల నధీశుఁ డై నను గ్రీ వసఖుండ వాయుజుఁడఁ గీశనరుండ హనూమదాఖ్యుడ ఈవసరాశి దాఁటిఁ నేను జేంద్ర శిరంబులు చన్నీ లోకసం భావిత వీర్య ^ర్వమున వచ్చితి రామునివా రై దెల్పఁగన్. ఉ. అంకిలిఁ జెప్పలేదు జనకాత్మజ నే వసుకుండఁ గాను మీ నాంక సమానసుందరున కంచితకీ రికి రామమూ రికిణ గింకరుఁడం దదాజ్ఞ నిను నేర్పునఁ జేర్పఁగ నచ్చినాఁడ నీ శంక పరిత్యజింపుము విచారము నల్వదు నమ్ము నెమ్మదిన్. వ్యాధి సీటి హనుమంతు రామలక్ష్మణుుణవిశేష ప్రకారం డుగుట, ఊరగా 758 754 456 వ. అని విన్నవించిన రామునికథావృత్తాంతంబు విని యదేవి హనుమంతు నవలో కించి మృదుమధుర వాక్యంబుల వెండియు ని ట్లనియె. చ. హరిసర యెంత నీవు నిజమాడిన నే మది నమ్మఁ జాల నీ వఱకు వనంబులోన నరవాసరనాథులకు స్సఖిత్వ మె త్తెఱఁగునఁ గలై రాఘవులు దివ్యకళామహీమంబు లెల్ల నే కరణీ నెఱింగి తీవు విద్య గ్రాముకు స్వవరింపు మింపుగన్. వ. ఆదియునుం గాక. చ, అరయఁగ రామలక్ష్మణుల యందము చందము తత్ప్రభావముతో క్రమక్రమమగుండిత తేజము గూపసంపద 757 758 759 760 ల్పరఁగ శరీరవర్ణములు బాహుపదోరుగతి ప్రమాణముల్ గుఱుతుగఁ జెప్పి తేని కపికుంజర నామది నిన్ను నమ్మెదన్ వ. అనిన విని యమ్మగున్నందనుండు రామలక్ష్మణుల రూపలక్షణవిశేషంబు లెఱిం గింపం గలంచి సీత నళ్లలోకించి దేవి మత్కృతంబునందు మనంబునఁ బొడమిన నందియంబు సాయుటకు మద్భాగ్య విశేషంబున రామలక్ష్మణుల సర్వావయవ సన్ని వేశ ప్ర కారం బెఱింగింపు ముని యడిగితివిదీనంగోజంత యేమియ త్తెఱఁ,

• సవిస్తరంబుగా వినిపించెన దత్తానధానపై విను మని యిట్లనియె.

761

264 గోపీనాథ రామాయణము 762 - , హనుములతుఁడు సీతకు రామలక్ష్మణుల రూపగుణవిశేయంబు లెఱింగించుట, అంతరం శా.తల్లీ రాముఁడు రూపవంతుఁడు సమస్తప్రాణ సంరక్షణో ద్యల్లీలాచతుకుండు దానకరుణాదాక్షి ణ్య సంపన్నుఁ 'డు తుల జిల్లాంభోరుహపత్ర నేత్రుఁడు జగత్పూజ్యుండు త్రైలోక్యసం పల్లా భానుభ వై కదఝుఁడు. జగత్ప్రఖ్యాతశౌర్యుం డిలన్. చ అతులిత భూరి తేజమున నర్క నిభుండు మనీషచే బృహ స్పతిసముఁ డోర్పుచే నవనిసన్నిభుఁ డున్నతకీర్తిచే దిన స్పతి కీల సాటి సేయఁ దగు శౌర్యముచే భుజగేంద్ర శాయికిం బ్రతి యగు భూసుఖత్వమునఁ బంకజపై రికి జోడు రాఁదగున్. ఉ. ఆశ్రితపోషణుండు సుగుణాభిరతుండు జితేంద్రి యుండు న ర్ణాశ్రమధర్మరక్ష ణమహామహిముండు జగన్నుతుండు సాం గశ్రుతి పారగుం డమరకల్పుఁడు దానరతుండు సర్వలో కాశ్రయుఁ డుత్తమద్విజగణావనతత్పరుఁ డెన్ని చూడఁగన్. తే. రాజవిద్యావినీతుండు రాజధర్మ, సుస్థికుఁడు బ్రహ్మచర్య వ్రతస్థితుండు వితతగుణమండనుఁడు బహుశ్రుతుఁడు సత్య, శీలవంతుఁడు రఘువంశ శేఖరుండు. ఉ. వేదచతుష్టయజ్ఞ వృథివీసురపూజ్యుఁడు సర్వలోకమ ర్యాద లెఱింగి తత్సరణి నందఱ నేలునియంతయు యజు ర్వేదవినీతుఁడుం గడువివేకీయుఁ గర్మవిధిజ్ఞుఁడు స్థను ర్వేదరహస్యకోవిదుఁడు వీరుఁడు సాధుజనోపకారియున్. మ ఘన పద్మారుణలోచనుం డమలశంఖ గ్రీవుఁడు దుందుభి స్వననిర్దోషుఁడు సంభృతాంసుఁడు ఘనశ్యాముండు తైలోక్యమో హనరూపుండు సునాసుఁడు న్నమవిభక్తాంగుండు స్నిగ్ధుండు వీ రవయైకజ్ఞుఁడు గూఢజత్రుఁడు మహోరస్కుంకు రాముం డిలన్. 763 164 766 767 తే. పూర్ణ చంద్రాననుండు సంపూర్ణ తేజుఁ డనముఁ జనులంబి బార్గళుండు సూనశరకోటిసం కాశముందరుండు, మత్తమాతంగ గమనుండు, మానధనుఁడు. వ మఱియును. క. గురునుణిబంధము ముష్టియు, నురముస్థిరత్వంబు నొందియుండుటవలన కొ 769 దరుణీమణి రఘువిభుఁ డు,ర్వరలోఁ ద్రి స్థిరుఁ డనంగ వర్ణితుఁ డయ్యెన్. 170 క. క్రమమున ముష్కంబులు కను బొమలును బాహున్వయంబు పొనఁగ బ్రలంబ త్వము నొంది యుంటచే న, క్లముండు నుతి కెక్కుఁ ద్రి ప్రలంబుం డనఁగన్.171 క. సమకేశాగ్రుండును దగ, సమజానుతలుండు మఱియు సమవృషణుఁడునై కొమరొందుఁ గాన నీపతి, క్షమలోఁ ద్రిసముం డనంగ సన్నుతి కెక్కున్, 772 క. కులీయు నాభ్యంతరమును, వక్షం బున్నతము లగుచు నజ లేడుఁ గాన దక్షుం డగు నీపతి మీ,నాడీ శ్రీ సమున్నతుండనా నతి కెక్కున్. 778 సుందరకాండము, 265 తే. పంకజేక్షణ నేత్రాంతపాణిపాద తలసఖములందు రక్రిమ గలిగి యునికి వాసవసమానుఁ డై ననీవల్లభుండు పొందుగఁ ద్రితా మ్రుఁ డన ధాత్రిఁ బొగడు వడసె, తే. తుహినకరముఖ ఘనశిరోరుహవరాంగ ములను మఱియును బాద రేఖలను దనరు చారుసుస్నిగ్ధతావిశేషంబు గలిగి యునికి ద్రిస్నిద్ధ గుఁ డనఁ జాల వినుతి గాంచె. 774 775 776 క. స్వరమును సత్త్వము నాభియు, నురుతరగాంభీర్య మొందియుండుటవలన సరసిజముఖ నీవల్లభుఁ, డరయఁ ద్రిగంభీరుఁ డనఁగ నభినుతి కెక్కెన్. క, ధ్రువముగ ముదరతలంబున, యువతీ కంఠమునఁ ద్రివళు లుండుటవలన దివిజేంద్ర నిభుఁడు రాముఁడు, త్రివళీవంతుఁ డన నభినుతిం గాంచె నిలన్.717 క. వనజాక్షి పాద రేఖలు, ననువుగ సనచూచుకంబు లవనతములు నై తే. దనరారుఁ గాన నీవిభుఁ డనముఁడు త్ర్యవనతుఁ డనంగ నభినుతి కెక్కెన్.. పద్మలోచనకంఠంబు ప్రజననంబు జంఘికలు పృష్ఠ మరియు హ్రస్వంబు లగుట వలన రఘువల్లభుఁడు చతుర్వ్యంగుఁ డనఁగ జగతి లక్షణవిదులచేఁ బొగడు వడయు, క, అరయఁగ నావర్తత్రయ, పరివేష్టిత శీర్షుఁ డగుటఁ బార్థివపుత్రీ, ధర లక్షలజ్ఞు లారము,వగుని నుతింతురు త్రిశీర్ష వంతుం డనుచున్ . తే. పుణ్యసాధ్వి తదంగుష్ఠ మూలమందు శ్రుతిచతుష్టయ సంప్రాప్తి సూచకాభి లలిత రేఖాచతుష్టయం బలరు చున్కి సన్నుతింతురు దగఁ జతుష్కలుఁ డటంచు. తే తామరసనేత్ర తత్పాణితలములందుఁ దగ లలాటంబునందుఁ బాదంబునందుఁ బరఁగ రేఖలు నాలుగు వఱలు చునికి క్షితిఁ జతు రేఖుఁ డనఁగ విశ్రుతి వహించు. 779 780 781 782 వ, మఱియుఁజతుర్వింశక్యంగుష్ఠాత్మ కంబై నహస్తంబు కిష్కు వనం దగునట్టికిష్కు చతుష్టయ ప్రమాణ దేహంబు గలవాఁడు గావునఁ జతుష్కిష్కం డతం డగు నదియునుం గాక. తే, తొడలు మోఁకాళ్లు మఱియు జేతులును బిక్క లరయ నీనాలుగు సమంబు లగుటవలనఁ 788 266 గోపీనాథ రామాయణము దల్లీ నీవల్లభుం డై సదాశరధుఁడు క్షితిఁ జతుస్సముఁ డనఁగఁ బ్రసిద్ధి గాంచె. మ. కరముల్ గన్బొములుం గటోష్ఠపదదృక్కర్ణంబులుం జూచుకో త్కరనాసాపుటముష్క వృష్ఠ రుణిబంధంబు బ్రహి జానుకూ ర్పగముల్ తుల్యములై మనోజ్ఞరుచిచే రాజిల్లుటం జేసి యు ర్వర విఖ్యాతి గనెం జతుర్దశ సమద్వంద్యుం డనా నింతయున్. తే, అబ్జముఖ దంతపంక్తిద్వయంబునందుఁ జాలు గోని పార్శ్వపదములు నాలు గేసి లలితదంతవిశేషముల్ గలిగి యునికిఁ దనరు నారఘుపతి చతుర్దంష్ట్రుఁ డనఁగ. سبت 781 785 786 787 క. హరివిధమున శార్దూలము, కరణి మహోక్షంబుపగిది గంధగజము వై ఖరి నడుచువాఁడు గావున, వఱలుఁ జతుర్గతి యనంగ వనరుహనేత్రా. వ. మఱియు బంధుజీవకుసుమబింబఫలారుణమా ంసలాధరంబును బరిపూర్ణ మాంస లోన్నతహనువునుదీర్ఘన్న తరుచిరపుట నాసికయుఁ గలవాఁడు గావున మహోష్ట హనునాసుం డనం బొగడు వడసె నదియునుం గాక. క. అంచితతనూరుహాస్యన, ఖాంచల వాక్చర్మములు మహామృదులములై మించుం గావున నీపతి, పంచస్నిగ్ధుం డనంగఁ బాటికి నెక్కెన్. తే. సరఁగ నూరులు జంఘికల్ బాహువులు వ రాంగుళులు కడు దీర్ఘంబు లగుటఁ జేసి యష్ట వంశవంతుం డన నవనిలోన నధికవిఖ్యాతి వడసె నీయధివిభుండు. 788 759 790 791 క. స్తననఖకరపదజిహ్వా, ననతెలుసుఖోష్ఠలోచనము లీపదియుక్తా వనజాకృతి నొప్పుట చేఁ, దనకు భవద్వల్లభుండు దళపద్ముఁ డనన్. క, శిరమును గంఠము కర్ణము, లురము హృదం ఘులును బృష్ఠ ముదరము ఫాలం బురువులయితోఁచుఁ గావున, సరసిజముఖ యలరు దశవిశాలుం డనఁగన్. క. అనుపశుసంపదై భవ,మున యశమున భూరి తేజమున సంతతముం దనరారు చుండుఁ గావున, జననీ త్రి వ్యా ప్తుఁ డనఁగ సన్నుతి వడయున్. 198 క. క్షితి మాతృపితృకులంబులు, నతీపరిశుద్ధంబు లగుట నార్యుల చే న న్నుతి నడయు విభుఁడు కమలా, యతనేత్ర ద్విశుక్లవంతుఁ డనఁగా నొప్పుస్. తే. స్కంధమును ఫాలతలము వక్ష స్థలంబు కుల్నీ యును ఘాణమును మఱి కషీ యుగ · మున్నతము లై ప్రకాశించుచునికి జనక సుతు షడున్నతుఁ డనఁగ విశ్రుతి వహించు. 795 సుందరకాండము. తే మఱియు నంగుళీ పర్వంబు లరయఁ "గేశ రోమనఖచర్మములును శ్మశ్రులును మతియు దర్శనము శేషమును జూలఁ దనువు లగుట జీవతనుం డన వఱలు నా నరవరుండు. 267 796 వ. మఱియు నిత్యంబులు బూర్వాహమధ్యాహ్నపరాష్ట్ర కాలంబుల చేఁ గ్రమంబున ధర్మార్థ కామంబుల నుపార్జించుఁగావునఁ ద్రివ్యాప్తుండన నొప్పు నీట్టిసకల శా స్త్రో క్తమహాపురుషలక్షణంబులు సకలసుగుణాభిరాముం డగురామునకొక్కనికిఁ దక్క నన్యుల కెవ్వరికి లే వదియునుంగాక, సంగ్రహానుగ్రహరతుండుసత్యధర్మ, 797 793 769 తే. సంగ్రహాను గ్రహరతుండు సత్యధర్మ, పరుఁడు సర్వలోక ప్రియుఁ డురుగుణుండు దేశకాలవిభాగ విధిజ్ఞుఁ డమర, భావితుఁడు పురుషాంతర కోవిదుండు, క. ఆమను జేంద్రునితముఁడు, సౌమిత్రి కృపానురాగ సౌహార్ధ గుణ శ్రీ మహితరూపయౌవన, కోమలశౌర్యమున నన్నకు స్సరి వచ్చున్. క. ఆనృపనందను లిరువురు, కాననమార్గమున నిన్నుఁ గనుఁగొను కాంక్ష మానక వెదకుచు నెక్కడఁ, గానక సంతాప మాత్మఁ గడలుకొనంగన్, 800 అతందం హనుమంతుఁడు సీతకు రామసు శ్రీ నిసఖ్య సంఘటన ప్రకారం బెఱింగించుట, రూపొందా క. చనుదెంచి ఋశ్యమూకం, బనుశైలముచెంతఁ బంపయను సరసిని జ య్యన దాఁటి నినుఁ దదంతిక, వనమున వెదకుచు విరాళి వచ్చుచు నుండన్. వ. అంతకు మున్ను సుగ్రీవుం డనువానరుండు భ్రాతృనిరస్తుండై మంత్రి చతుష్టయ సమేతంబుగా బహుపాదసంకులం బయిన యగ్గరికూటంబున నివసించి యున్న వాఁ డగుటం జేసి యాసమయంబున మహాఢ నుర్ధరు లై తనకడకు వచ్చుచున్న లై వై వారి రామలక్ష్మణుల దవ్వులం జూచి వాలిపంపునఁ దన్ను హింసింపవచ్చుచున్న వారిఁగా శంకించి భయమోహితుండై వేఱక్క శిఖరంబుమీఁదికిరయంబున దాఁటి వారివృత్తాంతం బెఱింగి రమ్మని నన్నుంబంచిన నే నమ్ముత్తులకడ కతి త్వరితగమనంబునం జని తదీయరూపలక్షణ సుషమావి శేషంబులు వీక్షించి మహాపురుషు లని నిశ్చయించి కృతాంజలిపుటుండ నై నారాక యెఱింగించి తదాగమనప్రయోజనం బెఱింగినవాఁడ నై వారి నిద్దఱ వీఁపున నిడుకొని సుగ్రీవునికడకుం దోడ్కొని యరిగితి నంత నాన రేశ్వరహరీశ్వరు లన్యోన్య మధురసల్లాపంబుల మైత్రిం బ్రకటించి ప్రీతిసంహృష్టసర్వాంగు లై యిరువు రకుం బాటిల్లినయాపదల తెఱంగు దలపోసి యొండొరులకు సాహాయ్యం బాచ రించువారై వాలిం జంపి వానర రాజ్యంబు నీ కొసంగెన సని రాముండు సుగ్రీ వునితో శపథంబుఁ జేసి వానరుల నెల్ల దిక్కులకుం బనిచి సీత యున్నచో ఔఱింగివచ్చి పదంపడి వైరిపధార్థం జరుగునప్పుడుబలసమేతుండనై బాసటగాఁ O 268 గోపీనాథ రామాయణము జనుదెంచువాఁడ నని సుగ్రీవుం డొడంబడియె ని ట్లేరువురు కృతప్రతిజ్ఞులై. తత్కాలోచిత ప్ర సంగంబు సలుపుచుండ నప్పుడు. చ. దనుజుఁడు నిన్నుఁ బుష్కర పథంబున వే గొనిపోవునప్పు డీ వనుపమదుఃఖశోక జనితా రిఁ దపించుచు సంబరంబునం బనివడి మూట గట్టి గిరిపైఁ బడపై చినసొమ్ము లన్నియుక్ దినకరపుత్రు నాజ్ఞ ఁ ఁ గొనితెచ్చి న రేంద్రున కే నొసంగీతిన్. వ. ఇ ట్లొ సంగీనం జూచి ఉ. న్రక్కుచు రామభూవిభుఁడు సొములు నీయవిగా నెఱింగి తా నక్కునఁ జేర్చి మోహమున నట్టే భవద్విర హాబ్ధినుగ్నుఁ డై దక్కట జానకీ నను మహాగ్రహనంబునఁ బాసి యొంటి నీ వెక్కడి కేగితే యనుచు నెంతయు మూర్ఛితుఁ డయ్యె నయ్యెడన్. తే. ఇటులమూర్ఛితుఁ డగుచు మహీప రేణ్యుఁ డపుడు బహువిధసాంత్వ వాక్యములకలిమి నేను సౌమిత్రియును వాన రేశ్వరుండు ధీరతాయు. బోధింపఁ దెలివి నొంది. ఉ. సారెకు, నాసువర్ణ మణిచారు విభూష ణపంక్తిఁ జూచుచు దోరపుటార్తిఁ దూలగతిఁ దూలుచుఁ గన్నుల బాష్పతో యముల్ గాఱఁగ నేడ్చు దుఃఖమున గ్రక్కున మూర్ఛిలుఁ దెల్వి దాల్చు హా వారిజగంధి యంచు నిను వాలెను నూర్పులు వుచ్చు మాటికిన్. వ. ఇట్ల నేక ప్ర కారంబుల శోకవికారంబుల నెఱపుచు. 802. 808 804 805 806 807 808 ఆ. వినుము నీవిభుండు విరహశోకంబున, మారుతమునఁ గుజము మాడ్కి సంకు శమున గజము పగిది జ్వలదగ్నిచే వహ్ని, ధరముభంగి వడఁ కుదలకు నుడుకు. 809 క. మునుకొని ధరణీకంపం, బునఁ దలకెడు పర్వతంబుపోలికి రాముం ధనఘుఁడు భవద్విరహసం, జనితార్తిఁ దంయుచుండు సతతము జననీ. 810 తే. తల్లి యే మని చెప్పుదుఁ ద్వత్కృతంబు పం దీనిద్రయుఁ బరితాప మధిక కార్య చింత రామునిఁ దపియింపఁజేయుచున్న వరయఁ ద్రేతాగ్ను అగ్ని మందిరము నట్లు. క. గిరిదుర్గంబులు వనములు, సరసులు వాహినులు శైలసానువులు గుహుల్ దిరుగుచు నీవిభుఁ డెవ్వియుఁ, బరికింపఁడు భూరిశోక భారానతుఁడై. 811 812 819 క. కావున నీవా ర్తయు నా, చే విని రాఘవుఁడు వచ్చి చెచ్చెర ననిలో దేవత లగ్గింపఁగ ర, విభుఁ దునుమాడి నిన్నుఁ గొనిపోవు రహీన్. వ. ఈయర్థంబునందు సందియంబు వలవదు శ్లోకంబు విడువు మని పలికి వెండియు రాముని వృత్తాంతంబు విను మని యి ట్లనియె. 814 సుందరకాండము, 269 తే, రాముఁ డీభంగి వానరరాజుతో డ, నెయ్య మొనరించి తన బాస నెఱపఁ దలఁచి మిహీరనందనసౌమిత్రి సహితుఁ డగుచు, శీఘ్రజవమునఁ గిష్కింధఁ జేర నరిగి. - హనుమంతుఁడు సీతకుఁ దాను లంకకు వచ్చిన తెఱం గెఱింగించుట దురంతో ఉ. ఆవను ధేశ్వరుండు నిశితాస్త్రమున న్వెస వాలిఁ జంపి ను శ్రీవుని వానర ప్రతతికి సృతిగా నొనరించె నంత సు శ్రీవుఁడు రామభద్రునకుఁ బ్రీతి జనింప ననేకకీశుల న్భూవరపుత్రి ని స్వచకఁ బుచ్చె సమస్తదిగంతరంబులన్. 8165 వ. ఇట్లు సు శ్రీ వనందిష్టు లై శైలరాజ ప్రతీకాశులు గు మర్కటుల నేకులు పూర్వపశ్చి మో త్తరదిగ్భాగంబులకుం జని రేనును జాంబవంతుండునునలనీలను షేణాదులు ను ద్రిభాగబలసంవృతుండైన వాలిపుత్రు నంగదుం బురస్కరించుకొని దక్షిణ దిక్కునకుం జనుదెంచి సహస్ర శిరం బైన వింధ్య పర్వతంబు ప్రవేశించి యందు వనదుర్గంబులును గిరిప్రశ్రవణంబులునుం బరిశోధించి నిన్నెందునుం గానక శో కించుచు నుండ మాకు సమయ కాలం బతిక్రమించె నంత నేము సుగ్రీవకల్పిత మాసరూపకాలాతిక్రమణంబునఁ గౌర్యపై రాళ్యంబున సుగ్రీవునివలనిభయం బునఁ బ్రాణంబులు పరిత్యజింప సమకట్టి యొక్క వివిక్త ప్రదేశంబుననం వఱముఁ బ్రాయోపవిష్టుల మై యుండునప్పు డంగదుండు నీయగపడమియును వాలి వధం బును వానరుల ప్రాయోపవేశంబును జటాయువు మరణంబును సారెసా లేకుం బెక్కు తెఱంగులం బేర్కొని శోకార్ణవముగ్నుండై విలపింప నప్పు డప్పుర్వతకం 'దరంబున నివసించి యున్న జటాయువునన్న సంపాతి యనుగృధ్ర నాథుండు బ్రా తృవధంబు విని శీఘ్రంబున మాయొద్దకుం జనుదెంచి కోపంబున మదాతీయ గుజటాయు వెవ్వనిచేత నెచ్చట నిహతుం డయ్యె నని యడిగి యంగదునివలన జనస్థానంబున రాక్షసునిచే భవదర్థంబుగా నిహతుం డగుటయెఱింగికొండొక సేపు భ్రాతృమరణంబునకు దుఃఖించి నిన్ను రావణాలయంబున నున్నదానిఁగా నెఱింగించిన నే మందఱము సంహృష్టచిత్తుల మై ప్రాయోపవేశంబు చాలించి మంబున లేచి భవత్స౦దర్శనకృతో త్సాహుల మై సముద్ర వేలో పాంతంబున కుం జని సముద్ర లంఘనంబునం దసమర్థులై శంకించు చున్న వానరుల సందఱ నాశ్వాసించి యేనొక్కరుండ శతయోజనాయతం బైన సముద్రంబు జూఁటీగా శ్రీ కాలంబున రాక్షసాకులం బయినలం కాపురంబుఁ బ్రవేశించి రావణాలయం బు సర్వంబునుం బరిశోధించి మత్పురాకృతసుకృతపరిపాక విశేషంబున నిచ్చ టంబొడగంటి నిది మద్వృత్తాంతంబు సర్వంబు నీకు విస్పష్టంబుగా విన్న వించితి నింక సుగ్రీవు పనుపున భవత్స కాశంబునకుం జనుదెంచిన రామకింకరునిఁగా నన్నె ఱింగి సందియంబు విడిచి పుత్రభృత్యతులుండ నైననాతో సంఖ్యాపించాయని ? పలికి వెండియు హనుమంతుం డి ట్లనియె. థ. ప్రీతి విలుకాండ్రలోఁ గడుఁ బ్రసిద్ధికి నెక్కిననీవిభుండు ను 317 270 గోపీనాథ రామాయణము వ్రతుఁడు మహానుభావుఁ డగురాముఁడు సేమము నొందియున్న వాం డతనికిఁ దమ్ము డంచిత గుణాకరుఁడుకో గురువత్సలుండు ధీ చతురుఁడు లక్ష్మణుం డవనిజా కుశలంబున నున్నవాఁ డొగిన్. ఉ. జానుగ దైవయోగమున సమ్మతి నిచ్చట నిన్నుఁ గంటి నం భోనిధిలంఘనం బిపుడు పొల్పుగ వ్యర్థము గాక చెల్లె నీ నానక దుఃఖశోకమున గాసిలుచున్న నినాట వీరులకొ మానుగఁ దేర్పఁ గంటి నసమానవిశాలయశంబుఁ గాంచితిన్. క. దేవీ వెఱవకు మిఁక నీ, జీవితవిభుఁ డేగుడించి చెచ్చెరి ననిలో 818 819 రావణుని బంధయుతముగ, వావికి సధియించి నిన్ను వడిఁ గొనిపోవున్. 820 ఉ. అంబుజ నేత్ర రాముఁడు నిజానుజు ధానుజుఁ గూడి మాల్యవం తం బనుశైలమందు సతతంబు భవద్విరహ ప్రభూతశో కంబున నున్నవాఁ డిపు డిఁకం జని నీవిధ మేను జెప్ప మంబున వచ్చుఁ గీశనికరంబులఁ గూడి దశాస్యుఁ జంపఁగన్. 821 అంబుజేక్షణ మాల్యవదాఖ్య శైల, మఖింగికులలో ను త్తను మగుచుఁ దనరుఁ గడిమి నచ్చట నుండి గోకర్ణ నాచు, పుణ్య దేశంబుఁ జేరంగఁ బోయి యందు. చ. జనకతనూజ యెవ్వఁ డట సంయమిచోదితుఁ డై బలోద్ధతి స్వననీధిపుణ్యతీర్ధమున వారక మున వారక గ్రుమ్మరువాని శంబనా దనుని వధించె నట్టి కపితల్లజు కేసరిపత్నియందు నే సనిలునకు జనించినవనాటుఁడ వాయుసమ ప్ర భావుఁడన్. క. జననీ నిజకర్మంబున, హనుగుంతుం డనెడి పేర నలరినవాఁడ న్వినుతజవసత్వయు క్తుఁడ, నినజుని సచివుండి రాఘ వేంద్రునిదూతన్. క. మునుకొని విశ్వాసార్థము, జనకజ నీవిభునిను గుణజూలము లెల్ల 828 82.1 న్వినిపించితి నిఁక రాముఁడు, జననాయకమౌళి నిను వెసం గొనిపోవున్. 825 క. అని తనవృత్తాంతము రా, మునివృత్తాంతంబు సర్వము నడు భ క్తి న్వినిపించిన విని జానకి, మనమునఁ గల దిగులు కొంత మట్టుపడంగన్. 826 క. నానావిధరూపాభి, జ్ఞానంబులఁ గారణముల. సల్లాపముల న్వానరవర్యుని నిక్కము, మానవపతిదూతఁ గాఁగ మది నెఱిఁగి వెసన్, 827 క. ముసుకొని యానందాశ్రులు, కనుఁగొనలం గ్రమ్మ దేరఁగమలాయతీలో చన మగువదనము రాహువ, దనముకుం డై సశశివిధంబున నలరన్. ౨ Q 828 ఆ. ఏమి నోము చేసి యీ వేళఁ బతివార్త, వింటి వంటి ముదము గంటి ననుచుఁ జాల విస్మయంబు జనియింప సమోద, కలికచిత్త యగుచు నలరు చుండె. 829 జంతూర్పు హనుమంతుఁడు సీతకు రామదత్తం బగునాంగుళీయకము నిచ్చుట, దంతం వ, అప్పు జాహనుమంతుండు వెండియు సీత నవలోకించి యిటబితే. AAO సుందరకాండము. 271 క. వనచరకులజుండ ననియు, సనిలున కౌరససుతుండు సనియును నన్ను న్మనుకులునిదూత ననియును, నిననందసుసఖుఁడ ననియు నెఱిఁగితివి గదా. 891 వ. ఇంకను సందియంబు గల దేశం దీర్చెద నిదె రామనామాంకితం బైనయంగుళీ యకంబు ప్రత్యయార్థం బమ్మహాత్మం డొసంగం దెచ్చినవాఁడ దీవిం జూచితి వే ని నీమనంబునం బొడమిన సందియంబును దుస్సహసంతాపంబునుదుఃఖంబునుం బాయు దీనిం గొను మని యఖండ సంధ్యారాగమండలాంతర్గతంబైన మార్తాం డమండలంబుపగిది నొప్పుదాని ననర్హు మణి ప్రభాపటలజటిలం బైన కాంచనాం గుళీయకంబు నొసంగినం బ్రతిగ్రహించి భర్తృకరవిభూషణం బైనదానిం బో లెం జూచి రామునిం జూచినట్ల కామనంబులసంతసిల్లి నిజవదనంబు శరత్కాల రాకాని శాకరమండలంబుంబో లెన ఖండక ళాపరిపూర్ణం బై యొప్పునప్పుడాహను మంతుని నిక్కంబుగా రామదూత యని నిశ్చయించి సందియంబు వదలి యవ నిజ బహు ప్ర కారంబులం బ్రశంసించుచు ని ట్లనియె. -ooooo సీత పరమసంతుష్టయై హనుమంతునిం బ్రశంసించుట అంతం- 882 నీ, శతయోజనాయతజలనిధి నెవ్వాఁడు గోప్పదంబును బోలెఁ గోరి దాఁటెఁ. గపివీరుఁ డెవ్వఁ డొక్కఁడు సాహసంబునఁ బోలుపార నీదై త్యపురము సొచ్చె నను రేశువలనిభయం బించుకయు లేక ఘనత నెవ్వఁ డశోకవనముఁ జేరె నెవ్వాఁడు రాముని హేమరత్నప్రభా దీ ప్తముద్రిక నాకుఁ దెచ్చి యిచ్చె తే. నట్టినీవు విశ్రాంతుండ వతిహితుండ, ఐతిసమర్థుండ వధిక శౌర్యాన్వితుఁడవు విపులయకుఁడవు. సానూన్యకపివి గావు, మిగుల నాతోడభాషింపఁదగుదువీవు. వ. అని బహూకరించి వెండియు నిట్లనియె. ఉ. ఓహరివంశ శేఖర రఘూ త్తముఁ డెంతయు నీ ప్ర భావము లక్ష్మణుండు 884 835 న్సాహసముం బరాక్రమము శౌర్యము దాక్ష్యము నార్జనంబు న వాహితనీతియు E ధృతియు నాతత లేజ మెఱింగి కాదె యు త్సాహ మెలర్ప నాకడకు సమ్మతి ని స్బని చెక్ గృపామతీక్. తే. రాజధర్మవిదుం డగురాముఁడు శుభ, లక్షణోపేతుఁ డైనయా కరము నాపుణ్యవశమునఁ గానలో వి,పన్నులై పోక కుశలులై యున్న వారు. వ. అని రాఘవులకుశలంబునకు స్వభాగ్యంబు ముగ్గడించి క్రమ్మఱ నమ్మహీపుత్రి యిట్లనియె. 887 తే. అగచరో తమ మన్నాథుఁ డారఘుపతి, కుశలి యగుట నిక్కంబేని కోపమెత్తి ప్రళయశిఖభంగి జలనిధి రశనయైన, యుర్వి యేల దహింపక యున్నవాఁడు. వ. అని ప్రణయకోపంబునం బలికి వెండియునిట్లనియె. 839° తే. ఆరఘూత్తము లమరుల పైన నిగ్రహింప శక్తులు మఱి వారి కేమి కొదవ పరఁగ మద్దుగఖమునకు విపర్యయంబు, లేఁదటంచు మనంబున నేఁ దలంతు. 272 గోపీనాథ రామాయణము సీతాదేవి హనుమంతుని రామునియొక్క స్థితి నడుగుట వరం- శా. అన్నా రాముఁడు భక్తవత్సలుఁడు సువ్య క్తప్రతాపుండు తా నన్నుం గానక దుఃఖశోకముల సంతాపించుచు డస్సి యా సన్నుండై రవీనందనుండు ధృతిఁ దెల్ప్ మాల్యవంతంబు పై నున్నా ఁడా కుశలంబుతోడ ననుజనో పేతుఁ డై మారుతీ శా. నామీఁదళ్' గృప గల్గునే దశముఖు న్మర్దింపఁగాఁ జూచునే ప్రేమ న్న న్నెపుడైనఁ బేర్కొనునె సంప్రీతిం బ్రశంసించునే సారీ యిట నాసమీపమున కాసక్తి న్నిను స్బంపుచో నే మన్నాఁడు రఘూ త్తముందు కుతుకం బేపారఁగాఁ జెప్పుమా. తే. ఉత్తము క్ష త్ర ధర్మ సంయోగ మాత్మ నరయునే భ్రాంతుఁ డగుచుఁ గార్యములయందు మోహితుఁడు గాక యుండునే మొనసి పురుష కార్యములు సేయఁ దలఁచునే కపిన రేణ్య. తే. మఱియు మిత్రులయందు సామంబు దాన మును బ్రయోగించునే రాజముఖ్యుఁ డైన విభుఁడు పరిసంధిజనులందు భేదదండ ములు ప్రయోగించునే కీశకులవ రేణ్య. 841 82 843 844 క. మిత్రులఁ బడయునె ప్రతికృతి, మిత్రులచే నధిగమించి మెఱయునె మఱియున్ ధాత్రి శుభమిత్రుఁ డగునే, మిత్ర పురస్కృతుఁడు నగుచు మెలఁగునె చెపుమా. క సురల ప్రసాదము వడయునె, ధరలోపల నాత్మబలము దైవబలంబు 847 దిరముగఁ గల్గి చరించునె, యరు దారగవై రిహంత యగునే చెపుమా. 846 క. మనుజాధిపునకు నాపై, మునుపటివలెఁ గరుణ గలదె మునుకొని నన్నీ ఘనదుఃఖంబువలనఁ గృప, తనరారఁగ ముద్ధరింపఁ దలఁచునె బుద్ధిన్. ఉ. ఎన్నఁడు దుఃఖ మెట్టిదో యొకింత యెఱుంగక భూరిభోగసం పన్నత నొప్పురాముఁ డసమాన సుఖార్హుఁడ యొంటిఁ జిక్కీ యా పన్నతనొంది మద్విరహబంధురబాధకు నోర్చి కానలో 818 849 నిన్నిదినంబు లెట్లు వసియించె సమీరకుమార చెప్పుమా. క, కౌసల్యకుశలము సుమి, శ్రీసతిసేమంబు భరతు ప్రమదంబు సుమి త్రాసుతుభద్రము జనకుని, కౌశలము వినంగఁబడెనే కాకుత్ స్థునిచేన్. తే. మారుతాత్మజ రాముఁడు మన్నిమిత్త, శోకమున నన్యచిత్తుఁడు గాక చాలఁ బరితపించునె యీదుఃఖవారిరాశి, వలన న న్నుద్ధరింపంగఁ దలచు నయ్య. 850 నీ. అక్షోహిణీపూర్ణ మగుబలంబును రాముపాలికి భరతుండు పంపు నయ్య దంతనఖాయు ధానంత వానర చమూ పాళితోఁ గపిరాజు వచ్చు నయ్య శౌర్యధుర్యుం డైనసౌమిత్రి శరములఁ దొడరి దైత్యుల నెల్ల ద్రుంచు నయ్య సుందరకాండము. 273 రౌద్రా స్త్రదగ్ధుఁడై రణమునఁ బడిన, క్షపతి నీక్షింపఁ గలుగు నయ్య తే. నలినగంధియుఁ గనకవర్ణంబు నైన, పతీముఖము నన్నుఁ బాసినకతన ఘర్మ కాలతీ వ్రాత సమానకమలము క్రియ, ముదితదుఃఖము చేఁ గందకున్న దయ్య. 851 సీ. ధర్మ ముద్దేశించి ధరణి రాజ్యత్యాగమున నెవ్వనికి వ్యధ పుట్ట దయ్యే నసురమృగాకీర్ణ మగుకాన వర్తింప నీల నెవ్వనికి భీతి గలుగ దయ్యె మానక యడవిలో మత్సావసంచారమున నెవ్వరికి నగపొడమ దయ్యె నట్టి సాహస యైనయధిపతి యాత్ర లోఁ బన్నుగ ధృతిఁ బూని యున్నవాఁడె తే అకట నాకంటెఁ బతికి స్నేహంబువలనఁ దల్లిదండ్రులు చుట్టలు తీగ నధికులు సములుగారు గావునఁదదాగమన వార్త, నొగివినిన దాఁక జీవించి యున్నదాన ఉ. ఎప్పుడు వచ్చు రామవిభుఁ డెప్పుడు తదశకంఠుఁ ద్రుంచు న న్నెప్పుడు కోర్కి దీరఁ బురి కెప్పుడు దోడ్కొని వేక్కఁ బోవు స న్నెప్పుడు గారవించుఁ దుది యెప్పుడు మన్వ్యసనాంబు రాశికి జెప్పఁ గదయ్య కీశకుల శేఖర యుల్లము తల్లడిల్లెడిన్ . 858 వ. అని యి ట్లమ్మహీనందని మధురంబురు మధురార్థయుక్తంబునగు వాక్యంబు పలికి క్రమ్మఱ నమ్మారుతపుత్రుఁ డిచ్చురామార్థయుక్తంబును మనోభిరామంబు నగు సదు త్తరంబు వినుకోర్కింజేసి యూరకున్న న ట్టేవిపలుకులు విని యవ్వానర శ్రే ష్ణుండు శిరంబున నంజలి గీలించి వినయంబున ని ట్లనియె. రాకారం హనుమంతుఁడు సీతకు రాముని యప్పటిస్థితిని తెల్పుట. ఫారం ఉ ఒచ్చెము గల్గి రామవిభుఁ కొండు దలంచినవాఁడు గాఁడు నీ విచ్చట నున్నిఁ దా నెఱుఁగ కొన్నిదినంబులు జా గొనర్చెనే నచ్చుగ గ నేగి నీదువిధ మంతయుఁ జెప్పినఁ దక్షిణంబ దా నచ్చు ననేక వీరపరివారితవానరసైన్యయుక్తుఁ డై. క. వచ్చి నిశాత శరంబులఁ జెచ్చెర సంభోధి నింకఁ జేసి రణములో 854 855 మచ్చరమున దశకంఠుని, వ్రచ్చి వధించి నిను నిక్కువము గొనిపోవున్. 856 క. నినఁ గొని చనుటకు రాముఁడు, చనుదెంచెడునప్పుడు సురనిశాచరు లైసక్ ఘనగుృత్యు లైన నష్టము, చనుదెంచినఁ దునిమి వేచు శాతశరములస్ , 957 చ. తరుణి భనద్వియోగపరితాపపరిప్లుతుఁ డై రఘూద్వహుం డరయ వనంబులో మృగనరార్థిత మైన మహాద్వీపంబువై ఖరిఁ దగ శర్మ మెంతయును గానక గొపిలుచుండు నిత్య మే నరిగి భవద్విధంబు దెలియ న్వినిపించెన సంత వచ్చెడు. ఇమ్మగ దేవదంతిపయి నింద్రుఁడుఁ బోలె మహీధరాగ్ర దే శమ్మనఁ గూరుచున్నరమున తము పంకజపత్ర నేత్రయు కమును జారుకుండలయుతంబును బింబఫలారుణాధరో 11 274 గోపీనాథ రామాయణము 859 వ మ్మగుతమ్ముఖంబు నల చందురునిం బలెఁ జూచె దెంతయున్. తే. జగతి మజ్జీవనావకాశంబు లైన, వింధ్య ముందర దర్దురవిబుధ నిలయ మలయపర్వతములు మూలఫలము లిపుడు, సాక్షిగా సత్య మాడితి జనకపుత్రి. సీ. మనువంశ పర్యుండుమాంసంబు మెసవఁడు కోర్కితో మధువును గ్రోలఁ డెవుడు ధరణి వాన ప్రస్థ ధర్మోచితం బైనకందమూలఫలాదికంబు దెచ్చి దేవతలకుఁ బితృ దేవతలకు భూతములకును దగ నతిథులకుఁ బెట్టి యైదవసాలు తా నైదవ కాలంబు నందుఁ గొంచెముగ నిత్యము భుజించు తే. సంతతంబు భవద్గీత స్వాంతుఁ డగుచు, మానవేంద్రుఁడు దంశక మశకకీట పన్నగ పిపీలికాదుల బాధ యెఱుఁగ, డేమి చెప్పుడు నవ్వెత లిందువదన. 861 క. జనకసుత కామవశమునఁ, ధనమది నన్నియును మఱచి దశరథతనయుం డనిశము శోకపరాయణుఁ డనిశము త్వధ్యాననిరతుఁ డై యుండు రహిన్. క. మానుగ నిద్దుర యెట్టిదొ, కానఁడు నీవిభుఁ డొకింత కనుమూసినచోఁ దా నంతలోన మేల్కను, హానీరజనేత్ర, సీత యని పేర్కొనుచున్, సీ. కమనీయనవమల్లి కావల్లికలఁ జూచి పనిశ నీమృదుగాత్ర మని తలంచు వసమానకోమలభిసకాండములఁ జూచి యవనిజ నీ బాహులని తలంచు రమణీయపల్లవసముదయంబునుఁ జూచి జనకజ నీయం 863 అని తలంచు లలితరా కేందుమండలము విలోకించి వనజాక్షి నీయాన్య మని తలంచు తే. నిత్య మే మని చెప్పుడు నీవిభుండు, గాథవిర హాబ్ధివీచికల్ గప్పుకొనఁగ బ్రమసి వనజూతవస్తుసంపదలఁ జూచి, జానకీ యని విలపించుసంభ్ర మించు 964 న. ఇట్ల నేక ప్ర కారంబుల నమ్మహానుభావుండు త్వత్సమర్పిత చేతనుండై నిత్యంబును నిన్నె తలంచుచుఁ బరిపంధివధంబునందుఁ గృత ప్రయత్నుండై యున్న వాఁ డమ్మ హాత్ముని శీఘ్ర కాలంబున దర్శించెద వీయర్థంబునందు సందియంబు లేదని పలి కిన నమ్మరున్నందనునిసలుకులు విని యదేవి రామసంకీ ర్తననీతశోక యయ్యును దద్విర హసం తా పాది శ్రవణంబున వెండియు రామశోకసమానశోకయై శరను ఖంబునందు సాంబుద శేషచంద్ర యగుటవలనఁ బ్రకాశా ప్రకాశయుక్త యైన రాత్రియుం బోలెఁ జూపట్టుచు వెండియు ధర్మార్థసహితం బగు వాక్యంబున ని ట్లనియె. తే. సరవ రేణ్యుఁ డనన్యమనస్కుఁ డగుచు నున్నవాఁ డని నీ విప్పు డన్నమాట యమృత మయ్యె శోకంబున నడలుచున్న వాఁ డనిన మాట విష మయ్యెఁ బవనతనయ. -అతి సీత రావణుని సమయమును హనుమంతునితోఁ జెప్పి దుఃఖించుట. శివం- 865 866 తే. అరసి చూడ నైశ్వర్యమందైన ఘోర, దుఃఖమం దై నఁ బురుషుని దొలఁగనీక సుందరకాండము, 275 త్రాడు చేఁబోలె బంధించిదైవ మెపుడు, తిగుచు నిక్క మీ వచనంబునగచరేంద్ర. క. వనచర శేఖర దైవం,బనివార్యము ప్రాణికోటి కనవరతంబు న్నను రామలక్ష్మణుల నీ, యనువున దుఃఖతులఁ జేసె నక్కట కంటే, 868 తే. వాతహతవస్తు సంపూర్ణ భారవాహి, తరణిచందాన రఘువంశవరివృథుండు P దు స్తరం బైన యీ విపత్తోయరాశి, దాఁటి తత్పార మేనాఁడుదఱియఁగలఁడు. చ. పదినెల లాయె నీదనుజపాలుఁడు నక్షా జెఱ దెచ్చి యింకఁ దాఁ గొదుకక రెండుమాసములకు స్వధియించెద నంచుఁ బల్కె భీ తి దొలఁగ రామభద్రుఁ డరుదెంచుట యెన్నఁడు పంక్తికంధరు స్వదలక ద్రుంచు భిన్నఁ డిఁక నన్నుఁ గనుంగొను టెన్నఁ గొప్పుగన్. 370 న. వనచరో త్తమా యీసంవత్సర కాలంబు పరిపూర్ణం బగునంతకు నిన్ను హిం సింప నొల్ల నవ్వుల హింసించెద నని దురాత్మం డగు రావణుండు సమయంబుఁ జేసె నిప్పుడు దశమమాసంబు ప్రవర్తించుచున్నది తక్కిన రెండుమాసంబులు కడచనిన నప్పాపాత్ముండు నన్నుహింసించు నీయర్థంబు రామునకుఁ జెప్పి యమ్మ హాత్మునిం దొర సేయుము, చ. ఖలుఁ డగుపం క్తికంధరుఁడు కాలవశంబున దుర్వివేకియై యెలమిగ నన్ను రాఘవున కి మ్మని యుద్ధికతో విభీషణుం డలయక యెంత చెప్పిన దురాత్ముఁడు దా వినఁ డయ్యె నింక న త్యలఘుశరంబుల వ్రఘుకులా గ్రణి వాని వధించు టెన్నడో. 871 872 వ. మఱియు మత్కృతంబునందు దురాతుం డగు రావణుండు నిత్యంబుఁ జేయు దుర్మంత్రంబు నెల్ల నిమ్ముగా నెఱింగి వచ్చి విభీషణునిపుత్రిక యవల యనునది మాతృనియోగంబున నాకు రహస్యంబుగా నెఱింగించుచు రాముండు వచ్చి రావణుం బరిమార్చి నిన్నుం దోడ్కొని పోవు వెఱవ కుండు మని ధైర్యంబు దెలుపుచుండు నయ్యర్ధంబు పరిశుద్ధం బగు మదీయచిత్తంబున దృఢంబై ప్రకా శించు చుండు నెవ్వండు జనస్థానంబున నసహాయుం డై ముహూర్తార్థనూ బున ఖరదూషణసమేతంబుగాఁ జతుర్దశ సహస్రరవీరుల నశ్రమంబునం బ మార్చె నట్టిరామున కెట్టిశత్రుం డైనఁ దలంకకుండునె యన్మహానుభావు.. యందుఁ బౌరుషంబు నుత్సాహంబును సత్త్వంబు నాకృశంస్యంబును గృతజ్ఞ తయు విక్రమంబును బ్రభావంబును సుస్థిరంబులై యుండు నాధీరో త్తముం వ్యసనంబులచేతఁ జలింపంజేయుటకు శక్యుండు గాఁ నేను శక్రుని ప్రభావంబు పులోమజ యెఱుంగు నట్లు రాముని ప్రభావం బెఱింగియున్నదాన నా వల్లభుం డనుదివాకరుండు శరంబు లనుకరంబుల రాక్షసకులం బను జలాశ శోషింపం జేయు నీదశాననుం డెవ్వ రెంతఁ జెప్పిన వాని మేనిలోఁ బ్రాణంబు లుండనన్ను విడువండు కాలవశం గతుం డైనయద్దు రాతు నిరణంబున మృత్యువన్వే పించుచున్న దనియ ప్లే తాదృశంబు లగుబహువిధాలాపంబుల రామార్థంబు = 243 గోపీనాథ రామాయణము నందుఁ గృతనిశ్చయు యై పలుకుచున్న యదేవిపలుకులు విని వెండియు హను మంతుం డిట్లనియె. 873 ... సమరంకుఁడు సీతను దననీఁపుపై మంచికొని సముద్రమును దాఁ ట్రెద ననుట. వంతులో సరసిజనేత్ర రాఘవుఁడు చయ్యన వచ్చి దశాస్యు నాజీలోఁ బొరిగొని నిన్నుఁ దోఁడుకొని పోవు నిజం బది నమ్మ వేని ను స్థిరముగ నాదు వీఁపున వసింపుము వే గొని యబ్ధిదాటి భూ వరునకు ని న్నొ సంగెనను వహ్ని జలారికి హవ్యమున్బలెన్, ఉ. వీఁ డొకకీశమాత్ర కఁఁడు వీఁపున నన్ను వహించి 3 874 875 ట్లోడక దాఁటువాఁ డనుచు నుల్లమునందుఁ దలంచితేమొ యా జడన చూడు మిప్పుడు నిశాచరసంయ త యైనలంకతోఁ గూడఁ ద్రికూటము నెఱికి కొంచు వడిం జన నేర్తు జానకీ. వ. కావున సంశయంబు విడిచి మదీయపృష్ఠ భాగంబు నధివసింపుము మున్నుచను చెంచిన తెఱంగున సశ్రమంబున నిన్ను మోచికొని యరిగిననట్లు గావించితి వేనీ వ్యవసాయసమాయు కుండును స్వదర్శనకృతో త్సాహుండు నై యైరానతగజ గూమం డై నపురందికు నిచండంబునఁ బర్వతాగ్రంబున నాసీనుం డై నసాను జుం డగురాముని దైత్యవధంబునందు విష్ణునింబోలె నీక్షణంబున నీక్షించెదవు చంద్రునితోడి సంయోగంబు గోరు రోహిణీ దేవికై వడి రామునితోడి సంయో గంబు కాంక్షించి మత్పృష్ఠ భాగంబు నారోహించి యింద్ర చంద్రాదిత్యులతో సంభాషించుచున్న దానియట్లు గగనార్ల వంబులు తగింపుము వియన్మార్గంబునం జనునప్పుడు నన్ననుసరించుటకు లంకానివారు లగు రాక్షసులు సమర్థులుగా రని సలికిన నద్భుతం జై నయతనివాక్యంబు విని హర్ష విస్మితసర్వాంగి యై యదేవి నెండియు హనుమంతున కి ట్లనియె. స. హరివర నన్ను మోచికొని యంబుధి నశ్రమలీల దాఁటి న త్వరముగ రామునొద్దకు ధ్రువంబుగ నేగెక నందుఁ బల్కె దీ నరయఁగ నేగతం జనన వల్పశరీరుఁడ వింత ఃఃవ్వు ను స్థిరముగ నెంచి చూడ భవదీయక విశ్వ మటంచుఁ దోఁచెడిన్ . అపరం హనుమంతుఁడు సీతకు నిజరూపమును జూపుట, ఊరం ఉ. నా విని యమ్మరు త్సుతుఁడు నాభుజసత్త్వము నా ప్రభావ మీ దేవి యెఱుంగ కుస్కి నతిధీరుని నల్పునిఁ గాఁగ నెంచె మ దేవిగిరీంద్ర తుల్యమన దేహముఁ జూపుడుఁ గాక యంచుఁ దా భావమునం చలంచి నరపాలుని గేహినిఁ గాంచి యి ట్లనున్. 876 877 878 క. అరుదార నాప్రభావం, బెఱుఁగక వున్నట్పుఁ గాఁగ నెంచితి విఁక నా గురుతరరూపముఁజూ పెద, సురుచిరముగ భయము దక్కి చూడుము తల్లీ. 179 న. అని పలికి యనూరుతనందనుండు శరీరవర్థ న వేగకృత శాఖాభంగర్వశినిని రాజ్, సులు త న్నెఱుంగుదు రని తలంచి తత్సాదపంబు నతి క్రమించి సీతా స్త్రత్యయ కారణంబునఁ ద్రివిక్రమదేవునిభంగి మేనుఁ బెంచి మేరుగుండ రసంకాశదిన్య దేహుండును దీప్తానలసము ప్రభుంకును మహనీయతా మనకనుండునున ప్ర దంప నభుండును భీషణసందర్శనుందు నై యమహీనందనిక ట్టెదుట నిలిచి మేఘ గంభీరి భాషణంబుల ని ట్లనియె. క. గిరిగహనదుర్గగోపుర, పరిఖాప్రాసాద సౌధి పరివృతి యగునీ S80 పురిని బెకలించి కడు స,త్వరముగఁ గొనిపోవ నేను వక్షుండి పరిమన్. 8ol క. కాపేయమన నశక్తుఁడనై పలికినవాఁడఁగాను సమదారఁగ నా 0 రూపముఁ జూచితివి గదా, యేపున నాశక్తికొలఁది యెఱుఁగుము తల్లీ. 2 క. జననీ మతిఁ జలియింపకు, మనుమానము వల దుపేక్ష యవ్వల నీడు 'మొ య్యస రామలక్ష్మణులకై, మనమున శోకంబు విశువు మన్నింపు సనున్. 688 సీ. అని విని సీత మహాద్రి సన్నిభుఁ డైన హనుమంతుఁ గనుఁగొని హరిన రేణ్య నీదు సత్త్వంబును నీదుధైర్యంబును బెల్లంబుగా నేను దెలిసికొంటిఁ బవనుని వేగంబు పావకు తేజంబు నీయందు నిక్కంబు నెగడుచుండుఁ బ్రకృతి వానరుఁ డెట్లు పాథోధి లంఘించి గురుశ క్తి నీలంక సొరఁగ నోపు తే. శరధిముద్రిత యైనయాజగతి నెల్ల, భూరిభుజశక్తిఁ దాల్ప నోపుదువు నీవు పంతమున నన్నుఁ గొనిపోవు టెంత నీకు, లలితగుణధామ వానరకులలలామ. వ. అని బహూకరించి వెండియు ని ట్లనియె. 835 .. సీత తాను హనుమంతుని వీఁపుపై నెక్కి సముద్రము దాఁటుట కనుపపత్తులు సెప్పుట, అధరా సీ. వనచరో త్తమ నన్నుఁ గొనిపోవ దక్షుండ పై నను నీతోడ నరుగుదెంచు టిది నాకు హితము గా దెట్లన్న వడి నీవు పుష్కరపథమునఁ బోవునపుడు వేగ భయంబున వీఁపున నిలు పోసఁ జాలక వన రాశిసలిలమందుఁ బడుదాన నవశనై పడిన నన్ను సముద్ర చరజంతువులు పట్టి సంభ్రమమునఁ తే. దానివి దీరంగ భక్షించు దాసఁ జేసి, దాశరథికార్య మెల్ల వ్యర్థ మగుఁ గాన నగచరో తను నీతోడ నాకు వచ్చు, టెంతయు హితంబు గా దిప్పు డెంచి చూడ. వ. అదియునుం గాక కళత్రవంతుండ వైననీయందును నిస్సంశయంబుగాఁ బ్రాణ సందేహం బగు నది యె ట్లనిన భవదీయ పృష్ఠ దేశంబుననధివసించి చనియెడు నన్నువిలోకించి భీమువి క్ర ములైన రాక్షసులు రావణసందిష్టు లైశూలముసల ముద్గ రాదిసాధనంబులుగొని శీఘ్రంబునం బఱ తెంచి చుట్టుముట్టుకొని యట్టహాసంబు గావింపుదు కప్పుడు నాచేతరక్ష్య భారవంతుండ పై ననీవు ప్రాణనం దేహయినొం దీన వాఁడ వగుదువు గావును సాహసకరణంబు కర్తవ్యంబు గాదు వినుము 987 తే. అమురవై గులు ఘోరశస్త్రాస్త్రపాణు, లXచరో తమ నీవు నిరాయుధుఁడవు వారితో నెట్లు వినువీధిఁ బోరఁ గలవు, చిక్కకుండ నన్నెట్లు రక్షింపఁ గలవు. Q గోపీనాథ రామాయణము క. దానవుల కభిముఖుఁడవై, పూనిక నీ వతిభరమునఁ బోరుచు నుండ మానక యేసు భయంబున, వానరకులవర్య జాతి వనధిం బడనే. క. పడినంత దానవులు ననుఁ, గడువడిఁ గొని లంకకేగి క్రౌర్యంబునఁ దెం పడరఁగ భక్షింపుదురో, గెడపుదురో యొండుచోటికిం బాపుదురో, క. పావనీ జయాపజయములు, దైవాధీనములు గానఁ దడయక నిన్నా దేవ ద్వేషులు గెలి చెదరో వారల నీవె గెలిచెదో తెలియ దొగిన్. క. న న్నొండువిధము చేసిన, నిన్నాజిం బట్టుకొనిన నేఁ డంత సభ 889 890 891 892 స్వన్నందన మనకార్యము లన్నియును నిరర్థకంబు లై చెడిపోవున్. న, కపీంద్రా మహాసత్త్వుండవు పరాక్రమవంతులలోన నతివి శ్రుతుండవు వాయు సమాన వేగుండవు బలపరాక్రమవిశేషంబున రాణీసులన శ్రమంబున జయించి స న్నపాయంబు నొందకుండ సతి ప్రయత్నంబున రక్షించుకొని పోయెద నంటి వేని వానరసై వ్యంబులం గూర్చి యవక్రపరాక్రమంబున రావణుని బాంధవ సహితంబుగా రణంబున వధించి పౌరుషంబున నన్నుం గొనిపోవ నుప క్ర మించిన నుపక్రమించిన రఘువర్యుని ప్రయత్నం బంతయు వైఫల్యంబు నొందు నట్లుగా కుండ రాక్షసుల వంచించి శీఘ్రంబునం గోనిపోయెద వంటి వేని మున్ను జనస్థానంబున రాముని వంచించి రావణుండు కపట పరివ్రాజక రూపంబున ముచ్చిలించి సీతందెచ్చె నద్దు రాత్ముని సంగ్రామంబున వధింపం జాలక రాముండు తత్ప్రకారంబునం గ్రమ్మఱ జానకిం గొనిపోయె నెంత పరాక్రమహీనుం డని శూరులు నిందింతురు దానం జేసి మానధనుం డగురాముని పౌరుషంబునకు హాని సిద్ధించుం గావున నెల్ల భంగుల నన్నుం గొనిపోవుట నీకుఁ గరంబుగాదు రాముండుభ వత్సహితంబుగా యుద్ధార్థియై చనుదెంచిన నది మిక్కిలి గుణం బగు నదియునుం గాక శ్రాంతుండ వై యుండ నప్పుడు రాక్షసులు నన్నుఁ గొని చని రామలక్ష్మణులు వానరు లెఱుంగ కుండునట్టి రహస్య ప్రదేశంబున నన్ను దాఁచెదరు దానం జేసి భవదారంభం బంతయు వ్యర్థం బగు రాముని జీవితంబును లక్ష్మణ భరతశత్రు హ్నులజీవితంబులును భవజీవితంబులునుసు స్త్రీ వకుల జీవితంబునుమజీవి తాధీనంబై యుండుఁ గావున నారామలక్ష్మణులు నాయందునిరాశులై శోక సంతాపకర్శితు బై సర్వవానర భల్లూకసహితంబుగాఁ బ్రాణంబులు విడువం గలవారదీయునుం గాక. 893 చ. అనఘచరిత్రుఁ జారఘుకులా గ్రణి రాముఁ డొకండు దక్క నా తనువును ధాత్రి వేఱకుఁడు దాఁకఁగ నర్హుఁడు గాడు నీచన నుఁ డగునీ నిశాచరుఁడు తస్కరుఁ డై ననుఁ దాఁకినందుకే మనమునఁ జలఁ జింతిలుచు మాటికి వానివధంబుఁ గోరుదున్. మానవేంద్రుడు నాయొద్ద లేనివేళఁ, గడిమీ దుష్టానుగుండు మద్దాశ్ర మంటి ముచ్చిలించి ననుం గొనితెచ్చె నపుడు, సేయునవి లేక వివశతఁ జెందియుంటి. 894 సుందరకాండము, చ. దనుజుఁడు నన్ను ముచ్చిలి మదం బడరం గొని తెచ్చినందు కా జనపతి రామచంద్రుఁడు నిశాతశరంబుల వానిచేతు లా ననములు ఘోరసంగరమునం బడఁ గూలిచి పౌరుషంబునం గొని చసి నేని కీశకులకుంజర తత్ప్రతికారమై చనున్. చ. హరివర మూఁడులోకములయందు రఘూ త్తముఁ బోలు వీరుఁ డొ క్కరుఁడును లేఁడు మద్విభుఁడు గంధవహాన్వితుఁ డై నవహ్నివై ఖరి ననుజన్మయుక్తుఁ డయి కార్ముక కాండములతో ధరించి సం గరమునఁ బొల్చి యుండ బలఘన్మరుఁ డైనను జూడ శక్తుఁడే. తే.అమ్మహాత్మునిభుజవీర్య మధిక శౌర్య మలఘు తేజంబు సమరకౌశలము మున్ను సెక్కు మాఱులు కనియును విని యెఱుఁగుదు నవ్విభునితోడ సములు గా రమరు లైన. R 270 896 897 898 ఆ. మ త్తదిగ్గజంబుమాడ్కి మా ర్మసలుచు, నంబకములు దాల్చి యని యొనర్ప నున్నవాని లక్ష్మణో పేతుఁ దేజోజ్ఞ, హితుని విభునిఁ జూడ నెవ్వఁ డోపు. 999 చ. ప్రవిమలుఁ డైన భాస్కరుని భానువు అల్పజలంబునట్లు రా మవునిని శాతవజ్ర నిభ కాంచన కార్మకము క్త కాండముల్ దివిజనిరోధి జీవితము తెల్లముగా హరియించు నింతలోఁ బవనతనూజు యవ్విభుని పౌరుషభంగము సేయ నేటికిన్. చ హితమతివై కపి ప్రవర యిచ్చటికి న విపుత్ర లక్ష్మణా న్వితముగ రామభూవిభుని వేగమె దోడ్కొని రము బతి నెడఁ బాస్ యీదనుజపట్టణమందుఁ గృశించుచున్న నా కతులితహర్ష మిము సమురంచితకీర్తివి గము మారుతీ, 3 దీనతం 900 901 వ. అనిన విని హనుముంతుండు సంతసిల్లి సీత నవలోకించి దేవీ నీవచనంబు స్త్రీ స్వభావంబునకుయు కతముంబై పరమపతివ్ర తావినయంబునకు సదృశంబైలోక సమ్మతంబై యనవ్యసాధ్వీసులభంబై పతిపౌరుష ప్రవర్ధ నం బై యున్నది యబల నగునీవు మదీయ పృష్ఠ భాగంబున నధివసించి శతయోజనాయతం బైనసము ద్రంబు తరింపంజాలవు పరమకల్యాణ గుణాభిరాముం డగురామునిం చక్క నన్యుని సంస్పృశించుట యుక్తంబై యుండ దని నీ వాడిన వాక్యంబు మహా తుం డగురామునిపత్ని వగునీ కనురూపం బైయున్నది నీవుదక్క నొందు యువతీ యీదృశం బైనవాక్యంబు పలుకం జూల నేను భవద్దుఃఖ హేతువు లన్నియు వీడించి లంకాదుష్ప్రవేశత్వంబును మహోదధిదు స్తరత్వంబును విచారించి రామునకుం బ్రియంబుగా నమ్మహాత్మునితోడ నిన్నుం గూర్చుతలంపున గురు స్నేహంబును భక్తియుఁ దేటపడ నిట్లంటి నంతియె కాని వేఱక్కండు గాడింక నేను భ పద్వచన ప్ర కారంబున రామునిసమీపమునకుం జని సముచితంబుగా 280 గోపీనాథ రామాయణము సందర్శించి యమ్మహాత్తునితో నీవుదక్షిణ సముద్ర మధ్యంబున రావణ పాలితం బైన లంకాపురంబున రాక్షసీమధ్యంబునం జక్కి యున్న చందంబును భవద్దుఃఖంబు నుద్బంధనాది చేష్టి తంబును నేను వీను చుండ రావణుందిరస్ధరించుటయు నన్నియు నేర్పడ విన్నవించి శీఘ్రంబున లక్ష్మణసు శ్రీవసహితంబుగానిచ్చటికిం దోడ్కొని నచ్చెద రాముండు నమ్మునట్లుగా నొక్క యభిజ్ఞానం బొసంగు మని పలికిన నతని పలుకుల కలరి యదేవి రానుప్రత్యయార్థంబుగా నొక్క సందేశంబుఁ జెప్పెద దాని నావచనంబులు గా నమ్మహానుభావున కెఱింగింపు మని యిట్లనియె. ఎ. సీత హనుమంతునకు రామకృతకాక సంహారక్రమం బెఱింగించుట. శృతం సీ. మిత్రవంశో త్తమ చిత్రకూటాచల ప్రాంతపూర్వోత్తర పాదమందుఁ దనరుమందాకిని కనతిదూరంబున రమణీయఫలములకమల మైన సిద్ధాశ్రీత మగు ప్ర సిద్ధాశ్రమంబును బహుపుష్ప సౌరభ బంధురోప వనషండములయందు ఘనవిహారము సల్పి జలపరిక్లిన్న నై శ్రమము వాయఁ తే. బరఁగ నీయంకతలమునఁ ఒవ్వళించి,యుండ వాయన మొక్కటి గండుమాటి యన్మదీయ స్తనాంతర మందు విశిత, తుండమునఁజీరె భయమదిదొలఁగఁబెట్టి. తే. ఏను గరమల్లియొక లోష్టమెత్తి వేగ, నాయసముమీఁద వై చినఁ బాయకదియు నందెయుండిని తనఖాగ్రతుండ, ములవిదారించి నెంతయుఁ జలము మెఱయ. వ, ఇట్లు భక్ష్యలోలు సవాయసంబుచే విదారితనై నీవీ బంధంబు వదల వసనంబు జాఱ రణర్ఘంటి కాకలితరశనాదామంబు నాకర్శించుచు వాయసంబుమీఁదం బొడమినకోపంబు దిగ్గున లేచి వాయసోత్సారణార్థం బొక్కింత దూరంబరిగి మ కలి వచ్చి నీచేత నసహసితనై సిగ్గునం దలవాంచి క్రమ్మఱ సుఖాసీనుండవై ననీ యుత్సంగంబున నాసీన నై వాయసోత్సారణంబునం దసమర్థనై దుఃఖించుచు నప్పు డేను సంప్రహృష్టచిత్తుండ వైననీ చేతఁ బరిసాంత్వతనగుచు బాష్పపూర్ణ ముఖనై కన్నీరు మార్జించుచుఁ బరిశ్రమంబువలనఁ గోండొక సేపు భవదంక తలంబున నిద్రించి మేల్కొనినపిస్తుటఁ గ్రమంబున నీవు మదంకంబున నిద్రించి యుండ వెండియు నక్కాకంబు సుస ప్రబుద్ధ నైన నన్ను డాసీ సారెసా రేకు మదీయ స్తనాంతరంబునంజీఱినఁ దద ణసంజాతరక్తబిందు సందోహసముక్షిత శరీరుండవై లేచి కాకతుండాఘాత వ్రణీకృత స్తనాంతరనైనన న్నవలోకించి సం శ్రుద్ధం బైన మహాపన్న గంబుకరణి నూర్పులు నిగిడించుచు. D 905 క. వనజాతినేత్ర యెవ్వఁడు, మునుకొని ని న్నిట్లు చేసె మూఢతఁ బంచా నన భుజగముతో నెవ్వాఁ డను, పుగఁ గ్రీడింపఁ దలఁచె నని రోసమునన్. 906 క. నలుదెసలు చూచి నాముం, గల శోణితసి క్తపటునఖంబై మిగులం దలఁశక నా కభిముఖముగఁ, జలమున వర్తించు వాయసముఁ గని యలుకన్. చ. మనమున దాని నింద్రునికుమారునిఁ గా సతిసత్త్వశాలిఁ గా ననలసమాన వేగునిఁ గనద్రి గుహాంతరవాసిం గా నెఱిం సుందరకాండము. గి నృపప రేణ్యుకన్నుగవ కెంపు దలిర్పఁగ దర్భ ఖండముకో 281 గోని ద్రుహిణా, స్త్రమంత్రమునఁ గూర్చి ఖగంబుపయి శ్రయంబునన్. 908 శ. నిగిడించిన సయ్యస్త్రము, యుగాంత కాలాగ్నిభంగి నుద్దీపితమై భగభగ మండుచుఁ గీలలు, గగనము నిండంగ డరె రాకముమీఁదన్. 909 వ. ఇట్లరిగినఁ జూచి యవ్వాయసంబు వెఱచి యమ్మహాస్త్రంబు వెంటరానతిత్వరిత గతి దివంబునకుం బఱచి పరిత్రాణ నామం బై యింద్రునిం బ్రార్థించియితని చేతఁ బరి చేతఁబరీ త్యక్తంబై ముల్లోకంబులు తిరిగి తనకు రక్షకు నెందునుం గానిక గ్రమ్మఱ నీయొ దకుం బఱ తెంచి రక్షరక్షేతియా రస్వరంబు సేయుచు దైన్యంబునొంది భవ దీయచరణంబులకుం బ్రణమిల్లినం గరుణించి మదీయదీన్యా స్త్రం బమోఘం బేమియొసంగెద ననిన న న్యాయసం బట్టే నినాదక్షిణ నేత్రంబీ మహనీయ బాణం బు పరిగ్రహించుఁ గాక యని పలికె నంత నమ్మహాస్త్రంబు దాని దక్షిణ నేత్రం బుగొనియె నిట్లు కాకంబు తన నేత్రం బయ్య స్త్రరాజంబున కిచ్చి ప్రాణంబులు రక్షించుకొని నీకును దశరథునకును సారెసారెకు నమస్కరించుచు ననుజ్ఞఁగొని నిజాలయంబునకుం జనియె నిదిభవదీయచిత్తంబున సంస్కరింపుమని యుహాను భావున కభిజ్ఞానంబుగా నిట్లు సీత హనుమంతునితో రామైకసంవేద్యంబై సయభి జ్ఞానంబుఁ జెప్పి దుఃఖా వేశంబున నారఘుస త్తముని బుద్ధిస్థునిఁగా సంబోధించి వెండియు. - సీత తన్ను రాముం దుపేక్షించె నని యెంచి దుఃఖించుట, దర్శనం- 910 సీ. అక్కట మత్కృతమందుఁ బ్రాణేశ కోపంబునఁ గాక మాత్రంబుమీఁదఁ గడువడి బ్రహ్మాస్త్ర మకరించితివి రయం బడర నేఁణేల న న్నపహరించి ఇట్టిదైత్యునిఁ ద్రుంప క ట్లు పేక్షించితి విధినాథ తొల్లిటియట్లు కరుణ నామీఁదఁ జేర్పుము నయముతో నీచేత నిల నాథనతి నైన నేననాథ తే. సరణి నెట్లుందు నానృశంస్యంబుసుఱియుఁ, బరమధర్మంబు నీవె చెప్పంగమున్ను వింటి నేఁడేల యవి యస్య విధములయ్యె, మఱచితివె తొల్లి నీనన్న మాటలెల్ల . మ. వితతోదా తగుణో త్తరుండవు జగద్విఖ్యాతవీర్యుండ వా తతసత్త్వుండవు పుణ్యమూర్తిని మహోత్సాహుండ వంభోధిము శ్రితధా శ్రీ పరిపాలనక్షముఁడ వాది త్యేంద్ర తుల్యుండ వ ద్భుత తేజుండ వపారపారుఁడవు సంపూర్ణుండ వీ వన్నిటన్. తే. మిహిరకులవర్య నీమహామహిను లెఱిఁగి యున్నదానఁ గావున వేరి నుక్కడంచి నన్నుఁ దోడ్కొని పోయెద వన్న తృష్ణ నొడలఁ బ్రాణంబులు ధరియించి యున్నదాన. 912 913 282 గోపీనాథ రామాయణము వ. అని రఘువల్లభు నుద్దేశించి సాభిప్రాయంబుగాఁ బలికి వెండియు హనుమంతున కిట్లనియె. చ. నరసురయక్ష కింపురుష నాగ నభశ్చరసిద్ధ సాధ్యకి న్నరగరుడాదు లెవ్వి భురణంబునఁ దాఁకిన నిల్వఁజాల రా గురుతర బాహువి క్ర ముఁ డకుంఠిత తేజుఁడు రాముఁ దీనిశా చరుల వధింప కేల కపిచంద్ర యుపేక్ష యొనర్చెఁ జెప్పుమా. 914 915 917 తే. విపిన దరవర్య నామీఁద వీర్యవంతుఁ డనఘచారిత్రుఁ డైన రామునకుఁ బ్రీతి గలుగునేని యిట్లేల రాక్షసులనూఁద, వాఁడిశర.మేయ కూరకున్నాఁడు చెపుమ, ఉ. అమ్మను జేంద్రుతముఁడు మహాహవనముఁడు లక్ష్మణుండు బా ణమ్మల నొక్క మాత్ర భువనంబుల మూఁటిని గూల్ప లోపువాఁ డమ్మహనీయమూర్తి భయదా స్త్రపరంపరల న్నిశాటనం శమును ద్రుంప కేల హరిన త్తమ యూరక యున్నవాఁ డొగిన్. చ. గురుతరశౌర్యు లయ్యు రణకోవిదు లయ్య సమర్థు లయ్యు ని ర్జరుల కజయ్యు లయ్యు రఘస త్తము లాజి నిశాటకోటులం బొరిగొని నన్ను వేగ గొని పోవక చాల నుపేక్ష సేయు టో హరివర నాయభాగ్య మని యాత్మఁ దలంచెద సారెసారెకున్. న. అని కరుణంబుగాఁ బలికి కన్నీరు నించిన నమ్మహీపుత్రి వచనంబువిని మహా తేజుఁ డగుహనుమంతుం డి ట్లనియె. -అర హనుమంతుఁడు సీతాదేవి నూఱడించుట, రం ఉ తల్లి భవద్వియోగజనీతం బగుదారుణ కోక వహ్ని చే నుల్లము తల్లడిల్లఁగ రఘూ త్తముఁ డెప్పుడు నీదు చింతచే గొల్లఁడు పానమజ్జనము లొల్లఁడు మూలఫలాదిజీవనం బొల్లఁడు కంటికి న్నిదుర యొల్లఁడు రమ్య న నీవిహారముల్. ఉ. రామసమానశోకుఁ డగు రామునితమ్మఁడు నన్ను జూచి తా నేమియుఁ దోఁప శార్తిమెయి నెప్పుడు శోకముఁ బట్ట లేక యా హా మము దైవ మిట్లు విపదంబుధిమగ్నులఁ జేసె నెట్లు నే నీమహనీయుఁ దేర్తు నని యెంకయుఁ జింతిలు చుండు నిత్యమున్. 918 911 920 క. హనుమంతుఁ డెపుడు వచ్చును, జనకజవిధ మెపుడు దెలియు సమరమున రిపు దునుమాడు 'ఔపుడు జానకిఁ, గనుఁగోను ఒప్పు డని కుతుకకలితాత్మకు లై వ. ఉన్నవారు గావున నన్నరకంఠీరవులు నావలన నీయున్న చందం బెఱింగివాసర చమూసమేతంబుగా శీఘ్రంబనం జనుదెంచి యఖండకాండ ప్రకాండవహ్ని జ్వాలాపరంపరల లంకాపురంబు భక్ష్మీ భూతంబు గావించి బంధుయుక్తంబుగా రావణుని రణంబునం బరీమార్చి విజయలక్ష్మీ విరాజమానులై నిన్నుం జోడ్కొని సుందరకాండము. 288 యయోధ్యాపురంబునకుం జనియెద రియర్థంబునందు సందియంబు లేదు సత్యంబుఁ బలికితి రామలక్ష్మణసుగ్రీవులకుం జెప్పఁ గలసం దేశం బానతి మ్మనిన నదేవి హనుమంతున కి ట్లనియె. సీత హనుమంతునితో -00808 929 రామలక్ష్మణులకు సందేశము సెప్పుట, దూరం- సీ, ప్రాచీదిశాంగన పద్మాప్తుఁ గన్న చందానఁ గౌసల్య యెవ్వానిఁ గనియెఁ బరఁగ నేపుణ్యాత్ము పాదపరాగంబు గౌతమ గేహినికలువ మడంచె శివధనుర్భంగ ముంకువ గాఁగ మిథిలాధినాథుఁ డెవ్వానికి న న్నొసంగె నేజగన్నుతునిచే రాజవంశారాతి పరశురాముఁడు పరాభవము నొందె తే. నట్టి రామున కఖలలో కై కభర్త, కార్తజన సాధుగతికి మహాద్రిధృతికి శిరముచే వందనముఁ జేసి సీత కంళల, మడిగె నని చెప్పవయ్య వనాటవర్య. సీ. ననుఁ దల్లినట్లు రామునిఁ దండ్రినట్లు సంభావించి యెవ్వాఁడు భక్తి సలుపుఁ బతికి నెవ్వఁడు సమీపమున లేనిముహూర్తమరయఁ గల్పసమానమగుచుఁదోఁచు సంత్యక్త సంపదైశ్వర్యుఁ డై ప్రీతి నేఘనుఁ డన్నతోఁ గూడ పనికి వచ్చె నాఁకట దప్పిచే నవియకుండఁగ మము వనమున నిత్య మెవ్వాఁడు ప్రోచె తే. నదితి బలసూడనునిఁగన్నయట్లు లోక, పూజ్య యైనను మిత్రయేపుణ్యుఁ గనియె నట్టినయశాలి లక్ష్మణుఁ డనఘ నన్నుఁ, బ్రీతిఁ గడ తేర్చునట్లుగా నీతిఁ జెపుమ, తే. అతఁడు ప్రియదర్శనుండు మహాభుజుండు, వృద్ధ సేవి మనస్వీయు వీరవర్యుఁ డన్నమాటకుమాతాడఁడనవరతము, వై శ్రవణతుల్యుఁడు ప్రతాపవంతుఁడనఘ. తే. సర్వగుణముల దశరథ సన్నిభుండు, రాజవినుతుండు నాకంటే రాఘవునకుఁ బ్రియతరుండు విశ్రాంతుండు శ్రీయుతుండు, దండితారాతి ధీరుండు పండితుండు. తే రాముఁ డెవ్వానిఁ కార్యభారంబునందుఁ దగ నియోగించియును దానె దానిఁ దాల్చు గరిమ నెవ్వానిఁ గాంచి రాఘవుఁ డతీతుఁ డై నతండ్రిని దలపోయఁ డనుదినంబు. 929 తే. అట్టిసౌమిత్రి కధికశౌర్యాన్వితునకు, శుచికి మృదు చిత్తునకుఁ బరిశుద్ధమతికి వనచరో తమ నాదురవస్థఁ దెల్పి, సేన 'మడిగె జానకి యని చెప్పవయ్య. 929 చ, అతఁడు పరాక్రమాఢ్యుఁడు మహాగుణశీలుఁడు భ్రాతృవత్సలుం డతిహితకారి పుణ్యుఁడు దయాళుఁడు గావున నీవు చెప్పఁగాఁ జతురత నా తెఱంగు విని చయ్యన వచ్చి నిజాతమార్గణ తతులు రావణుం దునిమీ రామునకు స్వసనన్నొసంగఁడే. -అత్యం, సీత రామ, ప, 030 రామ ప్రత్యయార్థము ము హనుమంతునకు శిరోరత్నం జొసంగుట - వ. కవీంద్రా నీ విశ్కార్యసంఘటనంబునందు వ్యవస్థాపకుండవు భవత్సమారంభం బువలన రాఘవుండు నాయందు యత్న పరుండు గాఁ గలఁడు విశేషించి ళూరుం 284 గోపీనాథ రామాయణము డగు రామునితో నావచనంబుగా నింక నొక్కమాసంబు జీవంబు ధరించి యుండెద సంతకు నీవు శత్రునిం బరిమార్చి నన్నుం గొనిపోక యుపేక్షించితివేసి ప్రాణంబులువిడిచెన నిది నిక్కంబుగావున నీవు రయంబునం బఱ తెంచిరావణుం బొరిగొని తదుపరుద్ధ నై ననన్నుఁ జాతాళ గత యైనశక్ర లక్ష్మీనిం బలె నుద్ధరింపు మని నా రెసా రెకుం జెప్పు మని చెప్పి యదేవి చెఱంగున ముడిచియున్న దివ్యం బె నచూడామణి విడిచి రామున కొసంగు మని హనుకుంతుని చేతి కొసంగిన నా హరినగుం డమ్మణీ శ్రేష్ఠంబును బ్రతిగ్రహించి దాని కధిష్టానం బైన సువర్ణ పు మ్పంబునందుఁ గేళ ప్రవేశార్థంబు నిర్మితం బైనవివరంబునం దంగుళిఁ బ్ర వేశిం వఁజేసె నంతకుమున్ను సీతకోఱకుఁ బ్రదర్శితం బైనవిశాలరూపంబు విడిచి క్రమ్మ ఱ సూక్ష్మరూపంబు నొందియున్నవాఁ డగుటంజేసి యసూక్ష్మం బైనను దద్భు జం బావివరంబునందుఁ బ్రవేశింప నయ్యె నిట్లు మణిరత్నంబు కేలం బూని యదేనికిం బ్రదక్షిణంబునం బ్రణామంబునుంగావించి హర్ష పులకితగాత్రుం డై మనంబున రామునిం దలంచి నమస్కరించి యభూతపూర్వ శోభావి శేషంబున వలరుచు వినయవినమితో త్తమాంగుండై కేలుదోయి ఫాలంబునం జేర్చి పన నావధూతవిముక్తం బైనగిరిపోలికిఁ జూపట్టుచు సుఖచిత్తుం డై ప్రతి ప్రయాణం బుస కభిముఖుండై పార్శ్వభాగంబునం గొలిచియుండె నివ్విధంబున శిరోర త్నం బొసంగి యదేవి వెండియు హనుమంతున కి ట్లనియె. చ. వదలక ప్రత్యయార్థము ధ్రువంబుగ నిమ్మణి నీ కొసంగితిం బదిలము గాఁగ దీని రశుభ ర కొసంగుము జూచినంతనే لكس హృదయమునందు నన్ను జనయిత్రిని దండ్రిని సంస్మరించి తా ముదము వహించు నెంతయు సముత్సుకతం బరవీతఖైదుఁ డై. ఉ. పావనమూర్తి యైనసరపాలునితోడ సవిస్తరంబుగా నా విధ మంత దెల్పి కరుణానిధిఁ దోడ్కొని వచ్చి యాజీలో రావణు గీటణంచి నను రామునితోఁ నగఁ గూర్పు మింక నో పొనని వేయి యేటి కీఁక భారము నీయది గాదె చూడఁగన్. సీత దుఃఖంబున రామునిం డోజ్కోని కళ్తుని హనుమంతుని వేఁడుట, అరుం ఉ. వీఁక సమీరునంత బలవి. క్రమశాలికిఁ బుట్టినందు కి ట్లోకపివీర నూజలధి నుక్కున నొక్కట దాఁటి వచ్చు ట సోకము గాదు నీకు మేము దుఃఖపయోధి మునుంగ కుండఁగాఁ జేకొని నానమాడ్కి చరిఁ జేర్చినఁ గాక యశంబు గల్గునే. a 931 932 933 984 వ. వాసలో తమా కార్యసమారంభంబునం దు త్తరకార్యం బెయ్యెది దానిఁ జింతింపు మీ కార్య సంఘటనంబునందు వ్యవస్థాపకుండవు గావున నీవు ప్రయ త్నంబు గావించి నాకు దుఃఖక్షయ గుండ ఎగుము భవదీయయత్నంబు దుఃఖ క్షయకారియగు కవిన హనుమంతుం డటు కాక యని ప్రతిజ్ఞ జేసి య దేవి నుంచర డ ము, 285 935 చరణంబులు శిరంబులు సోఁకం బ్రణమిల్లి గనునోన్ముఖుం డగుటయుఁ డత్ప్ర కారం బెఱింగి యన్వైదేహి బాష్ప గద్గదకంఠి యై యి ట్లనియె సీ. వనచరశ్రేష్ఠ రామునకు లక్ష్మణునకు హరినల్లభున కంగదాదికీశ పరులకు నాయున్కి వరుసతో నెఱిఁగించి వాసనోపముఁడు మద్వరుఁడు నన్ను పేక్షింపకనుక క్తి రక్షించునట్లుగా బోధించి దుఃఖపయోధివలన నుద్ధరింపుము సంతతోత్సాహయుక్తంబు లై సనీవాక్యంబు లాలకించి ఆ. ధర విదుఁడు విభుఁడు దయతోడఁ బౌగువ, మాశ్రయించి క్షత్రియార్గమైన వీరవిధిని జాలవి స్తరింపఁగఁ జేయు, మఱవఁ గలఁడె పూర్వమహిమ లెల్ల. 986 ఆ. ఏను బ్రతికి యుండ నినకులనకుఁడు న, న్నంచితముగ గౌరవించు పెట్లు గలుగునట్లు నీవు కడువడి ధర్మంబు, విక్రమంబు దెలియ విన్నవింపు - హనుమంతుఁడు సీతి మాచిడించుట రంగా 3 937 సీ. అని విని హనుమంతుఁ డంజలి ఘటియించి యవనిజతోడ ని ట్లనియె దల్లి వానర పరిషృతుం డై నీదు వల్ల భుఁ డతీరయంబున వచ్చి యరులఁ దునిమి నిను వేడ్కఁ గొనిపోవు నిక్క మమ్మహనీయవీర్యున కెన యైన వీరుఁ డెందు లేఁడు చారణయక్ష, లేఖకిన్నర సాధ్యసిద్ధాదు లైనఁ దచ్ఛితశరముల తే. వాఁడిమి సహింపలేరు భవన్నీ మి త్త, ముఖల విజుల నైన శీతాస్త్రవహ్ని గొల్పఁగా నోపు నొకదైత్యు నల్ప వీర్యుఁ, జంపు టన నెంత యమ్మహాశౌర్యనిధీకి, క. జనకాశ్మజ వీరో త్తముఁ డనముఁడు నీవిభుఁడు సాగరానృత యగుమే దీని సంతయు జ్ఞాసింపఁగ, మును నీకొనుకొఱ కె విజయముం బొందుననిన్ 959 అభ సీత రామలక్ష్ముణులు వాననసమేతులై సముద్రము నెట్లు వాతును రని చింతించుట. భీం న. అని పలికిన సత్యరూపం బై సహనుమంతునించనంబు విని సంతసిల్లీ బహు ప్ర కారంబుల మన్నించి ప్రస్థితుం డై నయతనినా రెసారెకు నిరీక్షించుచుస్వవిషయ పతీస్నేహప్ర కాశకం బైనతద్వాక్యకౌశలంబు సమ్మానించుచు నప్పనననంద నునితో మహాత్మా యిచ్చట నొక్కదినంబు నివసించి గూఢ ప్ర దేశంబున విశ్రాం తుండవై యెల్లి యరుగు మట్లన భవత్సాన్నిధ్యంబువలన మందభాగ్య నైనన న్నధిగమించి పరితపింపఁ జేయు చున్నందురంతదుః ఖంబునకు నొక్క ముహూ గం బైన మోక్షణంబు గలుగు నీవు గ్రమ్మఱం జనిని భవదదర్శన సంభూతం బైనశోకంబు దుఃఖపరామృష్ట నే ననన్ను ఁ బూర్వదు: ఖముఁ బ్రజ్వలింపం జేయు చున్నదానియట్లు మిక్కీలి పరితపింపం జేయునీవు పునరాగమనార్థం బరుగు చుండ ప్రతాణంబులకు వంశయంజ లే డదియునుంగాక భవత్సహాయులైన వానరుల విషయంబునం దొక్క మహాసందేహంబు నా మ్రోల మూ ర్తీభవించి యున్న బానియట్లు చూపట్టు చున్నది హరిసైన్యంబులును రామలక్ష్మణులు దుషా) రం భైనసముద్రంలు నెత్తెఱంగున దాఁటి రాఁగలరు వైనతేయునకును వాయ 2 266 గోపీనాథ రామాయణము వునకును నీకు నీమువ్వురకుం దక్కఁ దక్కినవారికి సముద్రలంఘనంబునందు సామర్థ్యంబు లేదు దురతిక్రమం బైన యేతత్కార్య సంఘటనంబునం దుపా యం బేమి తడవి చెప్పెదవు నీవు రావణాదిపధపూర్వకమన్మోక్ష ణ రూపం బైన యీకార్యసాధనంబునందుఁ బర్యా పుండవైతివేని శక్తిసమృద్ధియుయశంబును నీకె గాక నాకుం గలుగ నేరదు రాముండు ససై న్యుండై సముద్రంబు దాఁటి వచ్చి లంకాపురంబు శరంబులు శోషింపం జేసి రణంబున రావణుం బరిమార్చి విజయియై నన్నుం గోని పోయె నేని యది నాకు యశస్కరం బగు నంతియె గాక యదియె రామునకును సదృశంబై యుండుఁ గావున నారఘువల్లభున కట్టి విక్రమం బనురూపం బెట్లగు నట్లుగా బోధింపు మని పలికిన నర్థోపహితంబును బరస్పరసంగతంబును హేతుసంగతంబును బ్రాగను కరబు నగుసీతావాక్యంబు విని వెండియు హనుమంతుం డి ట్లనియె. 940 హనుమంతుఁడు సీతకు వానరుల బ ల విశేషం బభివర్ణించి చెప్పుట. హిం సీ. వైదేహి వినుము సర్వవనాట సేనకు నాథుండు పద్మినీనాథసుతుఁడు శూరుండు ధీరుండు సుగ్రీవుఁడు కృత ప్రయత్నుఁడై యున్నవాఁడతఁడు వేగ ఘోరకీశ సహ ప్రకోటిసమేతుఁడై వైరవధార్థంబు వచ్చునతని 2 కమితసత్త్వులు విక్రమాడ్యులు చిత్తసంకల్పసంపాతులు నల్పబలులు తే. వానరు లనేకు లున్నారు వారిలోన, వల్పభుజవీర్యుఁ డొక్కరుండైన లేఁడు మహితవిక్రము లెట్టికర్మముల వెంట, పైన వెన్నఁడు హీనత లేనివారు. 341 క. పరమోత్సాహయుతులు పుష్కరచారులు పెక్కు మార్లు సాగరధరణీ ధరగహనజంతుయుత యగు, స్థిర కర్థిఁ బ్రదక్షిణము చేసినవారల్. క. శౌర్యనిధు లజస్రము పరి, పర్యటనమునం దధః ప్రపాతమునందుం దిర్యగమనమునందు న,వార్యులు భుజన త్వయుతు లుపాయజ్ఞు లిలన్. తే. అచట నున్నవానర వీరు లందఱును స మానబలులు మత్తుల్యులు మద్విశిష్టు లరయ నాకంటెఁ దక్కువ యైనవాఁడు వారిలో నొక్కఁడును నిక్కువముగ లేఁడు. 942 913 244 215 క. అచ్చుపడఁగ సంభోనిధి, చెచ్చెర లంఘించి యేను . జైలువుగ సిటకు స్వచ్చితిఁ దక్కినవారలు వచ్చుట కనుమాన మేమి వారిజనేత్రా. క. క్రమమున దౌత్యము సేయఁగ, బ్రమసియు మను "లైనవారిఁ బంపరు రాజో తములు జమన్యులఁ బనుతురు, షములో న న్నట్టి వానిఁగాఁ గనుఁగొనుమా. క చాలు గోని ప్లవగులందఱు, నాలాయము నొక్క పెట్ట వచ్చెద రిటకుం జాలింపుము పరితాపము, గిలింపుము చిత్తమందుఁ గేవలముదమున్, ఎ. మఱియు నరకంఠీరపు లగు రామలక్ష్మణులుసముదితులైన చంద్ర సూర్యులభంగి వెలుంగుచు మదీయ పృష్ఠ భాగంబున వసించి సముద్రంబు దాఁటి వచ్చి లంక 947 సుందరకాండము, 287 నిశ్శంకంబుగాఁ జొచ్చి దివ్యాస్త్ర సందోహంబుల బాంధవసహితంబుగా రావ ణుని రణంబునం బరిమార్చి నిన్నుం దోడ్కొని యయోధ్యకుం జనియెదరు నీవు సందియంబు వదలి భరృసమాగమనంబు గోరుచుఁ బరమానందంబున నుండు మట్లన శీఘ్రకాలంబున రావణునిఁ బుత్రామాత్య బాంధవస మేతంబుగా సంగ్రామంబున నాశంబు నొందించి విజయలక్ష్మీ విరాజమానుం డై హేతిమం తుం డైనపావకునికరణిం దేజరిల్లుచున్న రాముని శీఘ్రంబునం గనుంగొని శశాంకునిం గూడినరోహిణిపగిది నమ్మహాత్మునిం గూడి సుఖంచెదవు శోకంబు కడచనుకాలంబు డగ్గఱియె నని యనేక విధంబుల న దేవి నాశ్వాసించి ప్రయా ణోన్ముఖుండై వెండియు ని ట్లనియె -. హనుమంతుఁడు ప్రయాణోన్ముఖుఁడై సీత నాశ్వాసించుట, వరం ఊ.. సీ. అవనిజ ధర్మాత్ముఁ డైన రాముని ధనుప్పాణీ యై యున్న లక్ష్మణుని లంక వాకిళ్ల సరికట్టి వీఁక బ్రహ్మాండంబు పగుల నార్చుచు ఘోరభంగి పాల గోపురంబులు ధాత్రిఁ గూలఁ ద్రోయుచు నున్న కీళులు వేగ వీక్షించె దింక రామునిఁ బోలువిక్రమశాలి యన్యుండు లేఁడు సౌమిత్రితోఁ గూడి వహ్ని ఆ. సహితుఁ డైనగొడ్పుచందానఁ గడు విజృం భించి దానవుల వధించి సురల నాజిఁ దోలీ తార్జ్యుఁ డమృతంబుఁ జేకొన్న మాడ్కి నిన్నుఁ గొను సమంచితముగ ఉ. భీషణ కారు బాణపరిపీడితుఁ డై రఘువల్లభుండు నం తోషము గాన కా (మెయిఁ దూలుచు గాసీలు చున్నవాఁడు తా هب రోషమునక్ దుశాత్తు నసురు దశకంఠుని జన్మభూమి ఘో రేషుపరంపరం దునిమి యింపుగ ని గొనిపోవు వ్రేల్మిడిన్. శా.ధీరోదా త్తగుణో త్తరుండు విజయమాభిరాముండు దు ర్వారోద గ్ర పటు ప్రతావుఁడు రిపు ప్రాణాంత కా పాదిదో స్సాగోదారుఁడు భూరిశౌర్యుఁడు రఘునాథుఁ డాధీవరుం డీరక్షఃపతి నాజీ గీటణఁచు దేవీ చింత నీ కేటికిన్. 948 949 950 951 న. దేవీ నీవు పురందరునిచేఁ బులోమజయుం బోలె రఘువల్లభునిచే నాథవతి వైతి వింక నీరాక్ష సపరిపాలితం బైన లంకాపురంబునం బెద్దకాలంబు నివసించి యుం డవు మనోహరం డై నరామునివదనంబు శీఘ్రంబున విలోకించెద నేను రాముని యొద్దకుం జనునంత కెంత కాలం బగు నంతకాలంబు సహించి యుండు మని పలికిన మహాత్ముం డగువాయునందనునివచనంబు విని యమ్మహీనందని పర మానందభరితాంతఃకరణయై హనుమంతు నవలోకించి యిట్లనియె. 952 288 గోపీనాథ రామాయణము సీత హనుమంతునితో రామునకు సందేశము సెప్పుట, రంధంలో సీ. అనఘాత్మ ప్రియవాది వైనని న్గని వృష్టి సంప్రాప్తి నర్థసంజాత సస్య యైన వసుంధరయట్లు సంతసమున వెలసితి నీ వింక విభునితోడ లంకను రాక్షసలలనా నిరుద్ధనై యున్న దానిఁగ నన్ను విన్నవించి సందియపడకుండ సమదవాయసగర్వ మడఁచిన చంద మేర్పడఁగఁ జెప్పి తే. రవికిరణతుల్య మైన యీరత్న మొసఁగి, విభునిఁ దోడ్డెచ్చి రాక్షసవిభుని ఘోర కదినతలమునఁ జంపించి కరుణ నాకు, జనపతితనూ స్వయం గ్రాహసౌఖ్య మిమ్మ. వ. అని పలికి వెండియు రాము నుద్దేశించి యిట్లనియె. 954 955 క. మనుకుల నాతిలకము మా,సిన నీవు ముదంబున మణిసిలతిలకంబు దనరార గండ పార్శ్వం,బున దిద్దిన చంద మెల్ల బుద్ధిఁ దలఁపుఁడీ. వ. మహాత్మా దివ్యం బైన యీ కడారత్నంబు నా చేతను పరిరక్షి తంబై నయదిదీనిం జూచి నిన్నుంజూచినట్లుగా వ్యసనంబునందు నొక్కింతసంతోషించుచుండుదుఁ బ్రత్యయార్ధంబు దీని నీకిచ్చి పుచ్చితి నికష్టంబులం బడియును హృదయసంతా పకరంబు లైనరాక్ష సీజనక్రూరవచనంబులు వినియును గరుణానిధి నగునీవు పగ తునిం జంపి నన్నుం గొనిపోయెన ననునాశం జేసియును హనుమంతుండు చను దెంచి భవత్సం దేశంబు నెఱింగించుటం జేసియును బ్రాణంబులు చిక్కఁబట్టుకొని యున్నదాన నింక నొక్కమాసంబు జీవించి యుండెద నంతకు భవత్సమాగ మనంబు దొరకొన దేని జీవితంబులు విడిచెద భవద్విహీననై దురాతుం డగు రావణునకుం జిక్కి, జీవింప నేర్తునే యని యశ్రు పూర్ణముఖియై పలికిన నదేవి పరిదేవనంబు విని వెండియు హనుమంతుం డిట్లనియె. 956 సీ. వై దేహి రాముఁడు త్వద్వియోగాగ్నిచే నుడుకుచు దీనుఁ డై యున్నవాఁడు అన్న చందముఁ జూచి యనఁముఁడు సౌమిత్రి మధికదుఃఖంబున నకలుచుండు నీవిధ మంత నాచే విని యమ్మహావీరులు వానరవితతిఁ గూడి రయమున నరుదెంచి రక్షో యుతంబుగా లక్షించి యరిఁ జంపి లంకఁ గాల్సి తే, నీ న్న యోధ్యకుఁ గొనిపోదు గున్నతముగ, నీకు నెగ్గి నరించిన నీచునతులు విధవలై యేడ్చుచుండంగ వినిప్రమోద కలితవై చొక్కు కాలంబు గడియవచ్చె. క, ననజాతనేత్ర యిఁక నీ, మనమున శోకంబు దక్కి మానుగ రఘువ ర్యుని శుభ సందర్శనము, ట్లనిశముఁ గాంచు చుండు మతిమోదమునన్ . 958 వ. దేవి మహానుభావుం డగురాముండు సంతోషించునట్లుగా నింక నొక్క యభిజ్ఞా పంబుగల దేవి యానతీస్త్మునవుడు నమ్ముహీపుత్రి ప్రాణసనుం బై నశిరోభూషణంబు నీకిచ్చితిరామునకు మనః ప్రియంబు సేయ నిదియెచాలు దీని నవలోకించి రాముం డు నిక్కంబుగా నన్నుఁ జూచి వచ్చిన వాఁడవని నిన్ను మన్నించు సందియంబు వల దని పలికిన నద్దేవివచనంబు విని హనుమంతుంద: సంతుష్టాంతరంగుండై సుందరకాండము. 289 తచ్చరణంబులు శిరంబు సోఁకఁ బుసరి పునగి ప్రణామంబులు చేసి గమనోన్ముఖుం డై న నతనిం జూచి వై దేహి యశ్రుపూర్ణముఖ యై బాష్పగద్గద స్వరంబున వైదేహి నిట్లనియె. - సీత హనుమంతుని వీడుకొల్పుట. అళ్ళం 959 960 చ. అనిలతనూజ సింహనిభు లద్భుతవీర్యులు రామలక్ష్మణుల్ ఘనుఁడు దినేశనందనుఁ డకల్మష చిత్తులు కీశపుంగవుల్ మనమున నుబ్బ నాదుకుశలం బెఱిఁగింపుము రామమూర్తితో ననుఁ గడ తేర్చునట్లు కరుణంబుగ సావచనంబు చెప్పుమా. ళా,ఈరక్షఃపతివీట నిష్కుటములో నే నున్నచందంబునుకో ఘోరం బైనమదీయశోకమును రతో భామినీతర్జన క్రూరోకు లకలం బెఱింగితి గదాక్షోణీళుతోఁ జెప్పు మే పార న్నా తెఱఁ గెల్ల మార్గమునఁ గళ్యాణంబు నీ కయ్యెడిన్. క. అని పలికి వీడు కొల్పిన, మనమున హర్షించి తన్ను మానుగఁ జరితా ర్థునిఁగాఁ దలఁచుచు మారుత, తనయుం డచ్చోటు వాసి తనచిత్తమునన్. 962 వ. కార్య శేషం బెట్లని వితర్కించె. ఆంధ్రం.. హనుమంతుఁడు సీతం బాసి కార్యశేషం బాలోచించుట. చంద్రం.. క. జనకజను గంటి మానుగ, నినవంశజుకుశలవా ర్త యెఱిఁగించితి రా 961 968 ముని సత్కృప నా వచ్చిన, పనియంతయు నేఁటి కీటు సఫల మయ్యెఁ గదా.964 'తే. ఇంక రావణుతోడ న రేంద్ర మహిమ, లభినుతించి సంభాషించి యతనిచంద మంతయు సవిస్తరంబుగానరయఁబోలు, నిపుడు దీనికి సదుపాయ మెద్దియొక్కొ.. చ. దనుజు అధర్మ చిత్తు లతి దర్పితు లుద్ధతు లు గ్ర పాపవ 966 967 ర్తను లటు గాన వీరియెడ దానము సామము భేద మేమియుం బనిగొన దేను విక్రనుము పోటిగఁ గైకొని దైత్యవీరులం దునిమితి నేని యవ్వల మృదుత్వము పుట్టు నిశాటభ ర్తకున్. క. పాయక సుజనుల కషకృతి, సేయుచు వర్తించు వానిచి త్తము దండో పాయమునఁ గాక యితరో, పాయంబులఁ జక్కఁబడు నె పరికింపఁగన్. తే. పృథివి నెవ్వాఁడు కార్యనిర్దిష్టుఁ డగుచుఁ, బూర్వ కార్యవిరోధంబు పుట్టకుండఁ దివిరిబహు కార్యములను సాధించునాతఁ, శఖల కార్యనిర్వాహకుండ నగఁబరఁగు. తే. సరగఁ గార్యంబు మిక్కిలి స్వల్ప మైన, దాని కేకకారణము సాధనముగాదు బహువిధంబుల నర్థమెవ్వాఁ డెఱుంగు, ధర వతఁడు శక్తుఁడర్థ సాధ సమునందు. అత్యంత హనుమంతుఁ డశోకననమును భంజింప నిశ్చయించుట, అరుం నీ, ఏ నిఫు దూరక యేఁగి దశాననుం డెట్టివాఁ డే చంద మెంత సత్త్వ మెఱిఁగింపు మని మాన వేశ్వరుం డడిగిన నే మని చెప్పుడు నతని చంద 117 290 గోపీనాథ రామాయణము మెఱిఁగి పోవుట కర్ణ మింతకు నారాక యెఱిఁగించి విక్రమవృత్తి దాల్చి దనుజులతోడ యుద్ధముఁ జేసి శౌర్యంబు ధీరత్వమును లావు తేటపఱిచి తే. సమరమునఁ బంక్తికంశుని శౌర్యవిద్య, సత్త్వ బలగర్వములు వాని సాహసంబు నాజినిపుణత హృదయస్థమైనమతము, సర్వము నెఱుంగనగు నాకు సంతసమున, ఉ. ఆరజనీచరేశు ప్రియ మైనవనం బిది నేత్ర హారి యై చారులతానికుంజతరు సంయుతమై యలనందనో మం బె రగుణీయ కాంతిఁ జెలువారుచు నున్నది చిచ్చు శుష్క. కాం తారమునట్లు దీనిఁ బరిణాశము నొందఁగఁ జేసెద న్వడిన్. చ ఇటుల వనంబు భగ్న మగు బంతయుఁ దా విని పంక్తికంకుఁడు త్కట మగు కోపవేగమున దైత్య బలంబులఁ బంపు నాజాకిం జటులత నేగుదెంచి రభసంబునఁ దాఁకుదు డట్లు దాఁకినం దటుకున వారిఁ జంపి సుపథంబున నేగెధ రామునొద్దకున్. 971 972 అధ్య. హనుమంతుఁ డశోకనానము సంతము విడిచి వైచుట. ఊరం వ. అని చింతించి యదియె కర్ణంబుగా నిశ్చయించి యమ్మగున్నంద నుండు శైలో త్పాటనచాతురీధురీణుం డై నసనిూరణునిభంగి వేగంబు వహించి ప్రావృట్టాల వలాహకంబుకరణి మేనుఁ బెంచి కాలహుతాశనునిచాడ్పునఁ గ్రోధంబంగీకరించి ప్రళయకాలమార్తాండమండలంబు పగిది ముఖమండలంబు గ్రాల రాక్షసక్షయ నిమిత్తం బైనధూను కేతువు బోలె లాంగూలంబు దనర సనంత బల సంపన్నుం డై విజృంభించినృక్ష షండంబుల నుత్పాటింపనారంభించియంబరో ల్లి జత శాఖా శిఖా గ్రంబు లైన భూరుహంబులు బడలువడం ద్రోయుచు లతావితానంబులం చెంచుచు నికుంజంబులు భంజించుచు సింహశాస్ధలవరాహాది గ్రూరమృగం బుఁ ఔఱందోలుచుఁబర్వతా గ్రంబులు చూర్ణంబునే యుచు వా పీకూపంబులు పూడ్చుచు గంధసింధురంబులీ ల జలాశయంబులుచొ చ్చికలంచుచుఁ దామ్రకిసల యకాంతంబు లైనకొమ్మలు విఱుచుచులతాగృహచి శ్రీ గృహశీలా గృహంబులు విఱుగంద్రోయుచు ఫంబులు రాల్చుచుఁ బుష్పంబు లున్మూలించుచు నిట్ల నేక ప్రకారంబుల సీత యున్న శింశుపావృక్షం బొక్కటిదక్కఁదక్కి నవనంబంతయు విధ్య స్తంబు గావించిన నవ్వనం బూరు వేగసమున దిశవృక్షంబును గ్లాంతద్రుమ లతాయుతంబును బ్రభిన్న సలిలాశయంబును జూర్జితపర్వతా గ్రంబును వినాశిత క్రీడాగృహచి త్రగృహల తాగృహశిలాగృహంబును వ్యాకులితమహోరగ వ్యాళ మృగంబును సముత్పాటితలతాసమూహంబునై దావానలహతం బైన శుష్టా రణ్యంబుపగిదిఁ బ్రణష్ట రూపం బైయొప్పై మఱి యుమృగపక్షి గణంబులు భయ విత్ర స్తంబు లై రాక్షసులకుఁ గ్రూరనిమిత్తంబులు దెలుపుచు వికృతస్వరంబున విరావంబులు సేయుచుఁ బఱరందొడంగె మఱియుఁ బ్రమదావనం బైనదశవదన ప్రమదావనంబు వికసితాశోకలతా ప్రతానం బయ్యును హనుమద్బలంబువలన 1 సుందరకాండము. 291 శోకల లౌవ్రతానంబైయుండెనృక్ష భంగస్వనంబున లంకాని వాసులగు రాక్షను లందఱుఁ ద్రాససంభ్రాంతులై రిత్తెఱంగున మహాతేజుండును మహాసత్త్వుం డును మహాబాహుండును మహాబలుండు నగుమహాబల నందనుండు ప్రమ దానసంబు నిమ్మాలంబు చేసి రావణున కత్యంతవ్యళీకంబు సంపాదించి రాక్ష సులకు భయావహం బైనశరీరంబు వహించి నిజ తేజోజాలంబు గగనలక్ష్మీకిం బీతాంబరత్వంబు సంపాదింపఁ దోరణాగూడుండై శంకింపక మహాబలు లైన పేక్కండ్ర రక్కసులతోడ నుక్కున నొక్కండె రణంబు సేయ సమకట్టి యద్భుత ప్రతాపంబునం దేజరిల్లుచు రాక్షసులరాక కెదురు నూచు చుండె నప్పుడు. 978 974 అదరు రాక్షసాంగనలు 'మేల్కని సీతను వనము విఱిచిన వాఁ డెవ్వఁ డని యడుగుట భరతంలో మ. తరుభంగస్వనము "భయంకర ఖగ ధ్వానంబు లాలించి ము ష్కరదైత్యాంగన లెల్ల మేల్కని వినష్టం బైన యుద్యానము గిరితుల్యుకో హరివీరు ఘోరబలుఁ బంకేజా ప్రసం కాళు వా సరవీరు హనుమంతుఁ గాంచి భయసంత్రస్తాత్తు లై యండఱున్. చ. జనకజ డాయ నేగి కడుసంబర మొందుచు సీత యెవ్వఁ డీ వనచరుఁ నేటి కిచ్చటికి వచ్చెను నీ విపు డేల దీనితోఁ బనివడి మాట లాడితివి బాగుగ నేమి శుభంబు దెల్పె మం తనముగ నెవ్వఁ డంపె నిది దాఁచక మా కెఱిఁగింపు మెంతయున్. వ, అనిన విని వై దేహి వారి కిట్లనియె. 14 చ. తఱుచుగఁ గామరూపు లగుదైత్యులమాయలు మీకె గాక నా తరమె యెఱుంగఁ బాములపదంబులు పాములె గా కెఱుంగ నొం 975 976 977 డొరులకు శక్యమే యితని నొక్కనిశాటునిఁ గాఁ దలంచి ని వ్వెఱపడి యున్నదాన నను వెండియు మీ రిటు లేఁచ నేటికిన్, 3. అనిన సద్దాన వాంగనలు భయంబున సీతం గాచికొని యుండిరి కొందఱు భీమ రూపుం డగుహనుమంతునిపరాక్రము ప్రకారంబు రావణున కెఱింగించువారై యతిత్వరితగమనంబున రావణునొద్దకుం బఱచి వికృతానన లై యిట్లనిరి. 978 -ఆ రాక్ష సాంగన లశోకవనభంగ ప్రకారమును రావణున కెఱింగించుట. దృత్యం- పీ. ధనుజేంద్ర యెవ్వఁడో వనచరుఁ డొక్కఁడు మనయశోశారామమధ్యమందు జనకజతోఁ గృతసంవాదుఁ డై భూరిభుజబలంబున భవద్విజ గణాయు తం బైనవనము విధ్వస్తంబు గావించె సరయ నొక్క మహీజ మైన లేదు భయదరూపమునఁ జూపరులకు విస్మయం బురుభీతి పుట్టించు చున్నవాఁడు తే. అనిమిషాధిపుఁ డంపెనో యముఁడు పంపె నో కుబేరుఁడు ఓం పెనో లేక రాముఁ 292 గోపీనాథ రామాయణము డవనిసుతవార్త యరసి రమ్మనుచుఁ బంప నీటకు వచ్చినదూకయో యెఱుఁగ రాదు. చ. తరువులు గూల్చియు న్వితుల తామరసాకరముల్ గలంచియు న్సురుచిర హేబు శై లములు చూర్ణము చేసియుఁ గూపవాపిక లైరువులు పూడ్చియు లతలు ఫ్రెంచియు జానకి యున్నశింశుపా తరు వది ద్రుంపఁ డయ్యె నలఁతం బడియో పనితావనార్థమో. క. ఏ మాసీతకడకుఁ జని, యీ మర్కటవీరుఁ డెవ్వఁ డిచ్చటికిని రా నేమిళతం బని యడిగినఁ, గోమలి మా కిట్టు లనియెఁ గోపం బెనఁగన్'. చ. తఱుచుగఁ గానరూపు లగుదైత్యులమాయలు మీకె గాక మా తరమె యెఱుంగఁ బొములపదంబులు పాములెగా కెఱుంగ నొం డొరులకు శక్యమే యితని నొక్కనిరాటునిఁ గాఁ దలంచి ని వ్వెఱపడి యున్నదాన నను వెండియు మీ రిటు లేఁచ నేటికిన్. 979 1980 981 982 వ. అని తా నెఱుంగనియట్లు పలికిన విని మే మందఱము భయంబునం దూలుచు భీమరూవుం డగుక పివృత్తాంతంబు నీకు విన్నవింపం జనుదెంచితిమి. ఉ, ఓదనుజాన్వయో త్తము సముద్ధతి నెవ్వఁడు సీతతోడ సం వాదముఁ జేసీ నీవనము భగ్న మొనర్చి మహో గ్రభంగిఁ గ్ర వ్యాదుల కెల్ల భీతి యొకవ జరియించెడు నట్టివిష్కుట చ్ఛేదిని వానరు౯ దునిమి శీఘ్రమున న్మముఁ గావు మి త్తఱిన్. Q 3 983 984 రావణుఁడు హనుమంతునిమీఁది? నెనుబది వేలరాక్ష సులఁ బంపుట, ఫిచ్చం- వ. దేవా భవన్మనగిపరిగృహీత యైనజానకితోడ నెవ్వండును సంభాషింప సమ ర్థుండు గాఁ డక్కార్యంబుఁ జేసినవానరుని వధింపు మనిన విని రాక్ష సేశ్వరుం డై నరావణుండు కోపనంవర్తి తేక్షణుం డై చితాగ్నిచందంబున నుండి దీపం బులవలనం దొరఁగు సార్చి సేస్నేహబిందువులుం బోలె దొరఁగుసార్చి రోషవిశేషంబున నేత్రంబులవలన నశ్రుబిందువులు రాల నతిరౌద్ర దర్శనుం డై హనూమ డై న్ని గ్రహార్థంబు లోకభయంకరు లైనయమకింకరులం బోలినమహాళూరులఁ గింకరనామధేయుల నాత్మనమానుల నశీతిసహస్రంబుల నియోగించిన మహాబలులును మహోదరులుసు మహాదంష్ట్రులును ఘోరరూపులును మహా సత్త్వులు నగునయ్యెనుబది వేలరక్కను లుక్కు మిగిలి దిక్కరటికర్ణపుటంబులు బ్రద్దలు వాఱఁ బెనుమొగుళ్లవడువున నుచ్చైన్నాదంబులు సేయుచు గదా ముసలముద్గరభిండివాల కరవాల తూల పరిఘ పట్టిసప్రానకుంతతో మరాది వివిధ సాధనంబులం గై సేసి భీషణరభ సాతిశయంబున నగరంబు వెలువడి హనూమ ద్గృహణోన్ముఖు లై యుద్ధాభిమానంబున దావాగ్నిలో నుఱుక గమకించు శలభంబులచాడ్పునఁ దోరణారూఢుం డై త్రిలోకంబుల నాక్రమింప సుపక్ర మించిన త్రివిక్రమ దేవుభంగి సేవక్రవరాశ్రమంబునం గ్రాలుచున్న సమీర సుందరకాండము. 203 కుమారు డాయంజని యమ్మహావీరునిం బరి వేష్టించి యగ్రభాగంబున సంగ్రామ లంపటులై పొల్చి నిల్చి రిత్తెఱంగునఁ దనముందటఁ దోఁచిన రాక్షసకింకరుల నిరీక్షించి సమరసన్నాహసంరంభ విజృంభితుండై మరున్నందనం డమంచపరా క్రమంబున లేళ్లం గన్న సింగంబుభంగి నుప్పొంగి, ఉ. కాలునిమాడ్కి శూలధరు కైవడిఁ గ్రాలుచు మేరుభూమిభృ ల్లీల శరీర మొప్పెనఁగ లేఖపతిధ్వజతుల్య దీర్ఘలాం గూలము ద్రిప్పుచు దెసలు ఘూర్ణిల బెట్టుగ నార్చుచు స్భుజా స్ఫాలన మాచరించెఁ గుల శైలగుహ లతిశబ్ద మియ్యఁగన్, శా,ఆరావంబు నఖండ చండతరమై యాశావకాశస్థగం భీరోదారకరీంద్ర కర్ణ పుటని ర్భేదంబు గావింప దే దీనారావము వారు ల్చేష్టలు దక్కి మూర్చిలిరి దీనా రావము లేనియుచున్ ఘోర ప్రక్రియ మింటనుండి ధరపైఁ గూలెజ్ ఖగ వ్రాతముల్ . 985 986 981 వ. ఇట్లు “భువనక్షోభంబుగా భుజాస్ఫాలనంబుఁ జేసి నిర్మలం బగుతనమనంబున, చ. అనిమొన దేవదానవులు కైన నెమర్పఁగ రానిరాఘవుం డనిమిషలోక సన్ను తమహాభుజవిక్రముఁ డైనలక్ష్మణుం డనఘుఁడు గంధవాహుఁడు సమంచిత శౌర్యధనుండు సూర్యనం దనుఁడును నాకు సంగరమున నయ మిత్తురు గాక సత్కృపన్. అచ్చం హనుమంతుఁ డెనుబదివేల రాక్షసుల నందఱం జంపుట, గుచ్చింది ఉ. కోసల నేత యైనరఘుకుంజగుదాసుఁడ భూధరంబుల౯ గాసీలఁ జేయునంతటియఖండబలుం డగుగాడ్పుపుత్రుఁడ స్వాసవపద్మగర్భయముపై శ్రవణాదులచే వరంబుల న్యాసిగఁ గాంచి శౌర్యమున వ్రాలినవాఁడిరుగండ నెంతయున్. చ. అనిమొన నాకు రావణసహ స్రము లైనఁ గొఱంత యేమి రా మునికరుణావి శేషమున భూరిశీలాతరుసాధనంబుల దనుజుల నందఱం దునియు తప్పక లంకను బాడు చేసి భూ తనయకు భ క్తి మ్రొక్కి సుపథంబున నేగెద రాము నొద్దకున్. 989 990 991 వ. అని నిశ్చయించి నభస్వన్నందనుండు సమరోమ్ముఖుండయ్యె నంతకు మున్ను రణంబునకుం జనుదెంచి తదీయాస్ఫోటితశబ్దంబున భయళంకితు లై యున్న రా క్షసకింకరులు కొండొక నడవునకు స్వామిసం దేశనిశ్శంకులై సమున్నతంబైననం ధ్యాకాల మేఘంబుచందంబునఁ దోరణా రూఢుండై యున్న యమ్మహావీరుం జూచి శదియనరిగి భీమంబు లగుని శాతశ స్త్రంబులం బ్రహరించిన నవ్వానరసింహంబు కడు నలిగి పైన తేయుండు మహోరగంబుంబోలెఁ దోరణాశ్రితంబైన కాలాయ సమయం బగు పరిఘంబులీలం గేల నందుకొని రయంబున నాకాశంబున కెగసి 294 గోపీనాథ రామాయణము విచిత్ర గతులం దిరుగుచు మహావేగంబునం బఱి తెంచి శక్రుండు శతారంబున దైత్యులం బోలె నప్పరిఘాయుధంబున నొక్కొక్క వేటునకు దశశతసహస్రసం ఖ్యాతంబులు గా వద్దనుజకింకరుల నిశ్శేషంబుగా రూపుమాపి వెండియు సంగ్రా మకాంక్షి తోరణంబుమీఁదికిం జనియె నంత వాత శేషు లగురాక్షసులు భయభ్రాంతులై శీఘ్రంబునం బఱ తెంచి యశీతిసహస్ర సంఖ్యు లగు రాక్షసకిం కరులందఱు వానరునిచే నిహతులై రని రావణుని కెఱింగించిన. 992 998 - రావణుఁడు హనుమంతుని పైకి జంబుమాలిని బంపుట - ఉ. నృక్షచరాగ్రగణ్యు భుజవీర్యము తా విని భూరిరోషరూ క్షేక్షణుఁ డై కడంగి దనుజేంద్రుఁడు సంగరదుర్జయు సలా ధ్యక్షునిఁ గార్యదక్షునిఁ బ్రహ్మ సకుమారుని జంబుమాలి యన్ రాక్షసవీరు ను త్తమపరాక్రమశీలునిఁ బంపె నాజికిన్. చ. అతఁ డరు దెంచునంతకు మహాబలశాలి మీరు తనూజుఁ డు ద్ధతు లగుదైత్యకింకరులఁ దప్పక గీటణఁగించి యంతఁ జం డతరనిజో గ్ర దోర్బల వినాశిత మైనవనంబుఁ జూచి యం దతులిత భంగి నొప్పునొకహాటక సౌధముఁ గాంచి యాత్మలోన్. క. ఈవన మంతయు భగ్నము, గావించితి నింక నొక్క కాంచనసౌధం బీవంకఁ దప్పియున్నది, ప్రావీణ్య మెలర్ప దీనిఁ బడఁ గూల్ప నగున్, వ. అని చింతించి యచింత్యబలపౌరుషుం డగునవ్వానరశ్రేష్ఠుండు నిజభుజానిక్ర మంబు ప్రకటింపం జేయుచు నతజవంబున మహోన్నతం బైన మేరుశిఖరంబు క్రి య నొప్పుచున్న చైత్యప్రాసాదంబుమీఁదికి లంఘించి నిజ తేజో జాలంబున రెండ వమార్తాండునిమాడ్కి దుర్నిరీక్షుం డై ప్రభావవిశేషంబున మేనుఁ బెంచి విజృంభించి సమున్నతం బైన పారియాత్ర పర్వతంబు కరణిఁ జూపట్టుచుఁ బ్రళ యకాలధారాధరంబుకరణి గత్తిలుచు సింహనాదంబు చేసిన. 23 సంధ్య: హనుమంతుఁడు చైత్యప్రాసాదమును భగ్నము సేయుట శృం ఉ. ఆనినదంబుచే జగములన్నియు మూర్ణి లె ధారుణీ ధ్రము లానుగ సంచలించెఁ బొరల నృడియె జలరాసు లన్నియు దీనత నొందె భూతములు దిక్కులు బీఁటలు వాఁ బక్షి సం తానము మింట నుండి వసుధం బడియె సృహుశా ర్తి మ్రోయుచున్. ఉ. అంత మరుత్సుతుండు ఘటితాంజలి యై కడునిష్ఠ రామునిం బంతముతోడ లక్ష్మణుని భానుకుమాను సమీరుని౯ శచీ కాంతునిఁ జంద్ర జూటు జనక క్షితినాథ తనూజ నాత్మలో నెంతయు భ క్తి నాకు జయ మిత్తురు గా కని సన్నుతించుచున్. క. ఇనవంశజునకు దాసుఁడ, ననిలున కౌరససుతుండ నాదిత్యకుమా రుస కాపుఁడ రిపు సేనల, కనిశము నంతికుఁ ఉసంగ్ సలరిన వాడన్, 994 995 996 097 998 999 సుందరకాండము. చ, అని మొన నాకు రావణసహస్రము లైనఁ గోఱంత యేమి రా ముని కరుణావిశేషమున భూరిశిలాతరు సాధనంబుల దనుజుల నందఱ౯ దునిమి తప్పక లంకను బాడు చేసి భూ 295 1000 తనయకు భక్తి మ్రొక్కి సుపథంబున నేగెన రామునొద్దకున్. తే. అనుచుఁ దలపోసియవ్విమానాధికూడుఁ డగుచుమారుతిపై త్యస్థులై నఘోర దైత్యవీరుల కెల్లఁ గ్రోధంబు పుట్ట, గగన భాగంబు దిక్కులు పగుల నార్చె.1001 -మధ్య, హనుమంతుఁడు చైత్యప్రాసాదరక్షకు అగురాక్షసులం జంపుట అంతరం వ. అమ్మహాధ్వని విని చైత్యపాలళకం బవరిపడి లేచి శీఘ్రంబున నానావిధసాయ కంబులును బ్రాసని స్త్రీంశ పరశ్వథాదిసాధనంబులును ధరించి రయంబునం బతి తెంచి మారుతిం జుట్టుముట్టి యట్టహాసంబు చేసి భాగీరథీజలాన ర్తంబులపగిది మండల ప్రచారంబుల సవ్యాపసవ్యంబు గాఁ బరిభ్రమించుచు నదభ్రమహా భ్ర నిభంబు లగుపరిఘంబులును రవికీరణసంకాశంబు లగునిశాత సాయకంబులును గుప్పించి నొప్పించినం గినిసి శా. అంభోజా ససమాన తేజుఁ డగుకీళా శ్రీ సరుం డఫ్టు కా లాంభోభృన్నిచయంబుమాడ్కిఁ దను నత్యంతంబుగాఁ బెంచి న ర్వాంభోధుల్ గలఁ గంగ నాకుచు విమానా శ్రీ స్తదీర్ఘ ధ్వజ మ స్తంభం బొక్కటి పెల్లగించె సుభుజా సంరంభ మేపారఁగన్. 1002 1003 వ. ఇట్లు జాంబూనదపరిష్కృతం బైనవిశాలసౌధ స్తంభంబు నశ్రమంబుననుత్పా టించి జిఱజిఱం ద్రిప్పుచు. మ. ఘనుఁ డామారుతి చైత్యసాధమును వీఁకం గాంచన స్తంభమ ట్టన సంభూతమహో గ్ర వహ్నిశిఖల దగ్ధంబు గావించి పె ల్చన నింద్రుండు శతారధార నసురవ్రాతంబునుం బోలె గ్ర ద్దన నదైత్యశతంబునుం దునిమె నుద్దంశ ప్రతాపోన్నతిన్. 1004 1005 వ ఇత్తెంగునఁ జైత్యప్రాసాదరక్షకులఁ దత్ప్రణంబ జముప్రోలికిం బుచ్చి యంతరిక్ష గతుండై నిజ తేజంబున నింగి వెలుంగం జేయుచు రాక్షను లందఱు విన మేఘ గంభీరభాషణంబుల ని ట్లనియె 1006 నీ రాక్షసవంశ నీరదమారుతం బగురామునిపత్నిని రావణుండు పంచనటమునందు వంచించి కొనితెచ్చె నమ్మ పోత్తునిమిత్రుఁ డXచరేంద్రుఁ డనఘుఁడు సుగ్రీవుఁ డాసీత వెదకంగ నాత్మ సమానులు నధిక బలుల నశవర్తు లగువారి వానరశ్రేష్ఠులు బెక్కం త్రం బంచిన నుక్కు మిగిలి తే. యక్క జంబుగఁ జెలరేఁగి దిక్కులందు, సంచరించుచు నున్నారు సమదవృత్తి వారిలోపల నే నొక్క వానకుండ, నిచ్చటికి సీత వెధకంగ వచ్చినాఁడ. 1007 296 గోపీనాథ రామాయణము వ. మఱియు నాసుగ్రీవునకుదశ నాగబలులు మదశశత నాగ బలులును దశసహస్రనా బలులును మహౌఘనాగబలులును వాయు సమాన వేగులునుసింహవి క్రాంతగమ నులును నప్రమేయపరాక్రములును పైన తేయ ప్రభావులును దంత నఖాయుధులు నగుహరియూథపు ల నేక శతసహస్రాయుత కోట్య ర్బుద సంఖ్యాతులున్నవా రట్టి సైన్యంబులం గూడి రాక్షసవధార్థంబులంక మీఁదికినిశ్శంకంబుగాఁజను దెంచు నదియునుంగాక రానణులడు మహానుభావుం డగు రామునితోడ నిష్కారణం బుగా వైరంబు గొనియె నింక నెక్కడిలంక యెక్కడిమీ రెక్కడిరావణుండు పరాక్రమధుగ్యుం డగురఘువర్యుని శరపరంపరల నిశ్శేషంబుగా మడిసెదరు సంది యంబు లేదని పల్కి హనుమంతుం డెప్పటియట్లు తోరణాకూడుం డై వైరి సమాగమంబున కెదురుచూచు చుండె నంక రావణుని చేత ననుజ్ఞాతుండై. యే జంబుమాలి హనుమంతుకడకు వచ్చుట. రండి... సీ. లలితసువర్ణ కుండల తారహార కేయూరకోటీ రాదు లొప్పఁ దాల్చి యసమానదివ్యరక్తాంబరమాలికా చందనంబులు మేనఁ బొందుపఱిచి కమనీయలోహీ తాంగ ప్రభావీ చీవి కాసితం బైనకంకటము దొడిగి జంభ శాసనశ రాసనసమానోద గ్ర తరచి త్ర మణియు క్తధనువుఁ బూని తే. రాసభంబులఁ బూన్చిన రథము నెక్కి యే చండకోదండటం కారశబ్ద మశని నిస్వనముభంగి దశదిశల్నిండి చెలఁగ నాలమున కుగ్రగతి జంబుమాలి వెడలె, 1009 వ. ఇ త్తెఱంగున నతీరౌద్ర దర్శనుండును మహాదంష్ట్రుండును వినృత్తనయనుండును బ్ర చండవి క్రముండును మహాకాయుండు నై కరవాలభిండి వాలళూలాదినా నా సాధనంబులు ధరించి నిజకవచ ప్రభావిశేషంబున వైశ్వానరునిభంగి వెలుం గురు నుచ్చైర్నాడంబున నిలు నిలు మని యదల్చుచు రథ నేమిచ క్ర ముణ్ణసము కూతరుహీపరాగంబు గగనంబునకుఁ బీతాంబరత్వంబు సంపాదింప నతివేగం బునం బఱ తెంచిన. a ఉ. అంతకుభంగి ఘోరరభ సాతిశయంబున శాత్రవృత్తిన త్యంతమహో గ్రకోపవివశాత్మకుఁ డై చనుదెంచుదైత్యు న ల్లంతనె చూచి వాయుసుతుఁ డల్లన వాలము ద్రిప్పుచు మది స్సంతస మంకురింప ఘననాద మెలర్పఁగ నుండె న త్తఱిన్.

• ఈ జంబ మాలి హనుమంతునితో యుద్ధముచేసి చచ్చుట. తం

ఉ. ఆహరి వీరు వి క్రమవిహారముఁ జూచి సహింప కుగ్రుఁ డై సాహస మొప్ప దానవుఁడు శక్రునిఁ దాఁ కెడువృత్రు లీల ను త్సాహ మెలర్పఁ దాఁకి పటు దారుణ కాల కటాక్ష సన్ని భా వ్యాహత హేమపుంఖనిశితాశుగము ల్ని గిడించి వెండియున్. 1010 1011 1012 సుందరకాండము, ము చేసి చచ్చుట. ం- ఆంధర. జంబుమాలి హనుమంతునితో యు యుద్ధము 297 క. వదనమున నర్ధ చంద్ర, ప్రదరంబును గర్ణిదృఢశరంబు శిరమునం బదిసారసములు భుజముల, నవ రంటఁగ నేసి యార్చే నతిరభసమునన్ , 12 13 వ అప్పుడు. క. గురువిశిఖాభిహతం బై, హరివీరుని తామ్రనదన మలరారె విభా కరకర పరివిద్దం బగు, శరత్సమయఫుల్లర క్తజలజముమాడ్కిన్. 1014 10:5 1016 తే, మఱియు మారుతిరక్తాస్యమండలంబు, శోణితకణాభిషిక్త మై చూడ నొప్పె ర కచందనబిందు సంసిక్త మై న, భంబున వెలుంగునవను హాపద్మముట్లు, చ. అశ్లీలతనూజుఁ డిట్లు దనుజాళుగ పీడితుఁ డై మనంబునం గనలుచుఁ బార్శ్వభాగమునఁ గ్రాలెడు నొక్క మహోపలంబు ను క్కునఁ బెకలించి తెచ్చి వడి ఘోరతరంబుగ జంబుమాలి పై ననఘుఁడు వీచి వై చె ముద మారఁగ మింట సుపర్వు లుబ్బఁగాన్. క. కడు నలిగి దానవాధముఁ, డుడుగక పజ తెంచునమ్మహోపలమును దాఁ గడువడిఁ బది బౌణంబుల, నడుమనె చూర్ణంబు చేసె నాకులు బెదరన్. 10IS 1017 1019 ఉ. ఆవిధ మంతఁ జూచి హృదయంబున సైఁపక చండశౌర్యుఁ డా పావని తత్సవిూపమున భాసీలునొక్క విశాలసాల మెం తే వడిఁ బెల్లగించి కడుఁ దెంపున నంబరవీధిఁ ద్రిప్పి బా హావిభవం బెలర్ప దివిజారిపయిం బడ నేయ సంతలోన్. శా.ఆరాత్రించకుఁ డుగ్ర కార్ముక విముక్తా నేక కాండంబుల ఘోర ప్రక్రియ సాల ముద్ధతి నిలం గూలంగ ఖండించి యే హరం దూపులు నాల్గు మస్తకమునం దై దమ్మ లంసంబులం దాఱు న్నాలుగు బా బొణముల్ హృదయమం దత్యుగ్రు క సాయక పరిపూరితతనుఁ, డై యనిల సుతుండు కోస మగ్గలముగఁ గా లాయసమయ మగుఘన పరి, ఘాయుధముం బూర్వమట్టులందుకొని వెసన్. 1021 చ. చదల మిడుంగుఱు ల్సేవరఁ జయ్యన లావు కొలంది వీచి బె ట్టికముగ వైవఁ గొండపయిఁ దీవ్రగతిం బడుదారుణోల్లస ద్భిదురముమాడ్కి సంతకు నిభీకరదండములీల వీఁకతో Q 'డె యేసినన్, 100 నది పఱ తెంచి దైత్యునురమందు వడిం బడియె న్మహోద్ధతిన్. వ. ఇత్తెఱంగునం బడుటయుఁ దగ్ధణంబ. క. కరచరణమ స్తకంబులు, సురుచిరమణిభూషణములు చూర్ణము లైని ర్డరవైరి తత్ప్రణకు యు,ర్వరపైఁ బడె సూతరథ్యరథ సహితముగన్. వ. అంత ఉ. అచ్చుగ వాయు పుత్ర పరిఘాభిహతి నృకలీకృతాంగుఁ డై చచ్చినజంబుమాలిఁ గని సంభ్రములై పరువెత్తి రాక్షసుల్ 1022 1023 1024 1025 298 గోపీనాథ రామాయణము చెచ్చెరఁ బంక్తికంఠునకుఁ జెప్పిన నాతఁడు జంబుమాలియుకో జచ్చుట దైత్యకింకరులు చచ్చుటయు స్థలపోసి వెండియున్. డి. రావణుఁడు హనుమంతునిమీఁదికి మంత్రి నందనుల నేర్వురం బంపుట, శూరణం- చ. ఘనతరకోప వేగమునఁ గన్నుల నిప్పులు రాల నెవ్వఁ, డా వనచరుఁ డంత లావు గలవాఁడె బలంబులఁ గూడి మీరు గ్ర క్కునఁ జని వానిఁ బట్టుకొని క్రొవ్వణఁగింపుఁ డటంచు మంత్రి నం దనులను నేడ్వురం బనిచె దారుణవి క్రముల వ్మహోద్ధతిన్. ఉ. పంచిన మంచి దంచు లయపావక తేజము లుల్లసిల్ల న క్తంచరస ప్తకం బలసదాగతిస ప్రకలీల నల్కతో మించి ప్రచండ వీర్యుని సమీరకుమారుని వానరో త్తముం గాంచన శైలతుల్యఘనకాయునిఁ దాఁకఁ దలంచి యుద్ధతిన్. మ. ప్రధనార్హంబులు కాంచనధ్వజకలాపంబు ల్ని శాతాళుగా యుధయు క్తంబులు కింకిణీశతపతా కోపేతము ల్కాలతో యుధ రారావసమస్యనంబులు తురంగాఢ్యంబు లై యొప్పు సా రథిసన్నద్ధరథంబు లెక్కి పటు శౌర్య స్ఫూర్తి శోభిల్లఁగన్. them 1026 1027 1028 1029 1030 చ. ఘనతరరత్నభూషణనికాయములం గయిసేసి రక్తచం ధనములు ర క్తమాల్యపరిధానములు ధరియించి చిత్రకాం చనదృఢవర్తముల్ దొడిగి శక్రశరాసనసన్నిభోజ్వల ద్దనువులు దాల్చి దారుణవిధంబున శింజని మ్రోయఁ జేయుచున్. చ సమరమునందుఁ గింకరులు చచ్చుటయు స్విని శోకతపు లై తమతమయాండ్రు బిడ్డలును దల్లులు దండ్రులు మిత్రవర్గము లముగొని సంచలింపఁగ బలంబులఁ గూడి చలం బెలర్పఁ గ య్యమునకు నుద్ధతి న్వెడలి రప్పుడు ధారుణి కంప మొందఁగన్. వ. ఇట్లు సర్వాస్త్ర కుశలులనున దైత్యవీరు లొండొరులందలకడచి పరస్పరజయకాం క్షు లై వెడలి తురగరింఖా సముద్ధూతమహీపరాగంబుదిశాముఖంబులకు సంధ కారంబు సంపాదింప సమందరయంబునంజనుదెంచి తోరణాకూకుండై యున్న పససనందనుం జుట్టుముట్టి యట్టహాసంబున. చ. ధనువులు శక్ర చాపరుచి దాల్పఁగ రాక్ష సనీల మేఘముల్ ఘనతరసింహనాదరథగర్జితనిస్వనము తైలంగ న య్యనిల కుమారరూపకము రాజయ శైలము నాక్రమించి చ య్యన మణికాంతి చంచలము లై గురి సెం బటు బాణవర్ష మన్. --రామం. హనుమంతుఁడు మంత్రి నందనులు నేడ్వురం జంపుట శశాతం- 1031 1032 1033 ద. ఇత్తెఱంగున వృష్టి మంతంబు లగుబలాహకంబులు గురియువర్ష ధారలకుంజలిం పనిమహా జై లంబుపోలికి నప్పవమాన నందనుండు తదీయ శరవృష్టి చేత ముసుంగు సుందరకాండము. 299 వడియును జలింపక సుస్థిరుండై యుండి కొండొక సేపునకుఁ దుపారసంహతి దొలంగం ద్రోచికొని గగనంబున కెగయుమార్తాండుని నడువున నక్కాండ ప్రకాండంబులలాంగూలంబున విరియందట్టుచు నఖండ వేగంబుననంబరంబున కెగసి తదానవు లేడ్వుగును గామచారులగుటంజేసి రథయుక్తులై తోడనె యెగ యుటయుఁ దటిత్వంతంబు లైన మేఘంబులతోడఁ బ్రభంజనునకుంబోలె ధను ష్మంతు లగునద్దానవులతోడ నేకవీరుం డగుహనుమంతునకు ఘోరం బగు సంగ్రామం బయ్యె నప్పుడు. 1084 శ్రీ. హరివీరుఁ డంబర చరభూతనం తానములకు సంతాపంబు గలుగ నార్చి వాలవి క్షే పదు ర్వారహితాహతిఁ ద్రిదశమానశ్రేణి చదలఁ జెదర వినతాసుతునిమాడ్కి వేగంబు గైకొని యసమానభుజబలం బెసఁగ దారు ణారావమున గుండె లవియించి పదములఁ దన్ని సఖంబులఁ దనువు సించి తే, యురముచేఁ దట్టి యూరులనుఱుము చేసి, కరతలంబునఁ బ్రహరించి కఠినముష్టి హతులనోప్పించి క్రమమునన సురసుతులు, నేడ్వుర వధించెసామీరి యేపుమీఱి, వ. ఇవ్విధంబున మంత్రి నందనుల నేర్వురఁ గాలు ప్రోలికిం బుచ్చి చెచ్చెరఁ బుడమికి లంఘించి యుదంచితవి క్ర మంబున పరిఘాఘాతంబున మద వారణయూథంబుల కుంభవిదళనంబు సేయుచు లాంగూలంబు సంజుట్టి రథసారథి కేతన చ్ఛత్రచామ రసహితంబుగా రథంబులు విసరివై చుచుఁ గరతలంబున హయంబుల శిరంబులు పగుల మోదుచుఁ బాదతలంబునఁ బదాతుల బడలుపడం ద్రోయుచు నిట్లు చతురంగ బలంబులు నిశ్శేషంబుగా రూపుమాపి తదీయమేదోమాంసమస్తిష్కం బులు భూతసృగాలంబుల కాహారంబు చేసి సంగ్రామకలంబున కనేకరుధిఠ ప్ర వా హంబులు సంపాదించి లంకాపురనివాసుల కెల్ల నత్యంత సాధ్వసంబు పుట్టించి సురగణాభినందితుం డై యెప్పటియట్లు తోరణం బెక్కి తక్కిన రక్కసులతోడ నుక్కున నెక్కటి కయ్యంబు సేయుతలంపున లాంగూలంబు ద్రిప్పుచుఁ డదా గమనంబు ప్రతీక్షించు చుఁడె నంత, తద్భుతశోకి చ, అతిబలుఁ డై నవానరకులా గ్రణిచేఁ దనమంత్రి నందనుల్ హతు లగు టాలకించి దనుజాధిపుఁ డద్భుత శోకరోషము ల్మతి సభివృద్ధి నొండ నొశ మర్కటుఁ డింతకు పచ్చెనే సము న్నతగతి వీని నింకఁ గదనంబున నో ర్చెడు వీరుఁ డెవ్వఁడో. రావణుఁడు హనుమంతుమీఁదికి విరూపాకు, ప్రభుసయూపాకు, దుర్ధరభాసకర్ణులం బంపుట తే, అని వితర్కించి తగ విరూపాక్షుఁ డనఁగఁ బ్రమనయూ పాడుదుర్ధర భాసకర్ణు లనఁగ నాఖ్యలు గలవారి నమితబలులఁ బంచసేనా గ్రపతుల వీక్షించి పలిక 1036 1037 1088 800 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. మీరు ప్రచంశ వీర్యమున మించిను రేశధనేశ్వరాదిబృం దారకముఖ్యులం దొడరి దారుణ వైఖరిఁ బెక్కు మార్లు ము స్థోరరణంబుల జయము గొన్నజితారులు వీరులు సుదు ర్వారబలాడ్యు లెన్నఁడుఁ బరాభవ మొందనివారు గావునన్. Q 1039 [040 వ. మనబలంబులలోన మే లైనదానిం జూచుకొని తగువిధంబునఁ జతురంగబలం బులం గూర్చికొని నానావిధ సాధనంబులఁ గైసేసి వివిధాయుధ పరిష్కృతంబు లై నసాంశ్రామికంబు లగురథంబు లెక్కి సమరసన్నాహసంరంభ విజృంభితులై వెడలి దేశ కాలంబుల తెఱంగువిచారించి యాత్రంక్షణంబునం దేవఱక యనేక శస్త్రాస్త్ర ప్రయోగరహస్యనిపుణత్వంబునం జేసి యవ్వనాటుని సతిప్రయత్నం బున నిర్జించి రండని నియోగించి వెండియు నిట్లనియె. శా. బాహశౌర్యము ఘోరసంగరకళా ప్రాబల్య ముద్యద్బలం బూహింపం గపి గాఁ డతండు మఘవుం డొప్పార మద్య తపో మాహాత్మ్యంబున మన్ని మి త్తముగ సంభావించి కల్పించి యు త్సాహం బొప్పఁగఁ బంపినట్టి పెనుభూతం చౌట నిక్కం బొగిన్. చ. అలయక సిద్ధ సాధ్య గరుడా మరకిన్నరయక్ష చారణా తపో దులు మును పెక్కుమార్లు మనతో ననిఁ జేసి శితా స్త్రవిద్దు లే పొలుపఱి యోడి పాఱి మదిఁ బుట్టిన యీ సునఁ గ్రుద్ధులై బలమున నీక్రియక్ మన కపాయము సేయఁగఁ బూని రిత్తఱిన్. సీ. అతిబలవంతులు నత్యంతళూరులు నధిక వేగులు వానరాధిపతులు వాలిసుగ్రీవులు నీలద్వివిదనలజాంబవచ్ఛత వలిశరభ వినత 1041 1042 మైందతారాదులు మన మెఱింగినవారు గారె వారల కిట్టిగతీయు విక్ర మంబు తేజంబు దాక్ష్యంబు బలోత్సాహ మతికల్పనంబును మతియుఁ గలదె తే. అరయ నిది యొక్క కిరూప మైన ఘోర సత్వ మటు గాన మీరు ప్రసన్న బుద్ధి నలఁతిగాఁ జూడక మహాప్రయత్న మలర నిగ్రహింపుఁడు దీని సత్యాగ్రహమున. ఉ. మానుగ మీరు సర్వరిపుముద్ద నదవులు దారుణాస్త్రవి ద్యానిధు లౌట లోకముల నన్నిటి నొక్కటఁ గాల్ప నోపువా రెనను సంగరంబున జయాపజయంబులు చంచలంబు లె గాన జయంబె గోరుచును గార్యము దీర్పుఁడు నేర్పు లేర్పడన్. 1043 1044 వ. అని నియోగించి వీక్ష కొల్పిన నయ్యమరవైరులు స్వామివచనంబులు ప్రతిగ్ర హించి హనూమద్గ్రహణన్య గ్ర మానసులై లయకాల హుతాశనునిభంగి వెలుం గుచుఁ దనుత్రాణతూణీరశరాసనంబులును గదాముసలముద్గరభిండిఐలకర వాలాదిబహువిధసాధనంబులు ధరించి వాయుజవంబు లగుహయంబులం సుందరకాండము, 301 బూన్చినయరదంబు లెక్కి శతాంగ మాతంగ తురంగ భటాంగంబులతోఁ గూడి మహావేగంబున నాజిరంగంబునకుం జనుదెంచి. 1045 సీ. ప్రాగ్గిరిపైఁ బొల్చు బాలభానునిభంగి నురుతోరణం బెక్కి యున్న వాని నఖిలలోకంబుల కాధారమై యున్నకనకాచలముభంగిఁ గ్రాలు వాని మొనసి ముజ్జగములు మోవఁ జాలిన శేషు డంబునఁ దెగడు వాలంబువానిఁ ళయావసరబృహద్భానురాశియుఁ బోలెఁ గడు నొప్పుతా శ్రవక్త్రంబువాని తే. నమితభుజసత్త్వు సతిశౌర్యు నధిక వీర్యు నతిజవోత్సాహు నసమానమతి ననంత బలునిఁ ద పచామీకరాభాసినయను మర్కటాగ్రేశ్వరుని హనుమంతుఁ జూచి. తే. అంబుధరములు శైలంబు నా క్రమించి నట్లు దానవు లవ్వీరు నాక్రమించి జడి గురియుభంగి ఘోరశనాస్త్రదయము లొక్క మొగి మీఁదఁ దొరఁగించి రుక్కు మిగిలి. ఓం హనుమంతుఁడు విరూపాక్ష ప్రభసమూ పాతు దుర్ధర భాసకర్ణులం జంపుట, దంభిం వ. అప్పుడు. క. తల మిగిలి దుర్ధరుం డను, జలసూదనరిపుఁడు ఘోరబాహాగర్వం 1046 1047 1048 బలరార విలు గుణధ్వనిఁ, జెలఁగించుచుఁ దాఁకె ననురసేన నుతింపన్. 1049 వ. ఇత్తెఱంగునం దలపడి. ను. ఘనకృష్ణారగతుల్యపీతముఖతిగ్మ క్రూర కాండంబు దను వొందం బవమానసూనుశిరమం దత్యుద్ధతి చాఁక నే సిన నయ్యంబక పంచకం బచట రాజిల్లే సముత్ఫుల్లనూ తననీలోత్పలపత్ర పంచకముచందాన స్సుఖస్పర్శమై. 1050 1051 3. ఇట్లు దుర్ధరుని చేత వేటువడి కడు నలిగి యవ్వానరసింహంబు లోనసీకుహ రంబునిండ సింహనాదంబుఁ జేసి యమందరయంబున నాకాశంబున కెగసిన వాఁడును రథసహితంబుగాఁ దోడ నెగసి మండలీకృతకోదండుం డై తండోప తండంబులుగాఁ గాండ ప్రకాండంబులఁ బరఁగించి యాకాశంబు నిరవ కాశంబు గావించిన నమ్మహాబలనందనుండు తన్నుం జఁకకుండ వాలమ్మన నమ్మలు వీరియందట్టుచుఁ బయోదాంతంబునందుఁ బవనుండు వృష్టి మంతం బగు మేఘం బునుం బోలె నూరు వేగంబున నద్ధానవుని దూలం దోలినవాఁడును బొలివోని శౌర్యంబున నా క్రమించి యనేక శస్త్రాస్త్రపరంపరలం బొదివిన నవ్వీరుండు గినిసి యతిలాఘవంబునఁ గొండొకపొడు వెగిసి శరీరంబు పెంచి పర్వతంబు పయిం బడువిద్యుద్రాసియుం బోలె మహావేగంబునం బఱ తెంచి దుర్ధరునిరథంబుపైఁ బడుటయు నయ్యరడంబు మథితాష్ట తురంగమంబై భగ్నా కూబరం బై విళకలిత 302 గోపీనాథ రామాయణము కేతనాతపత్రంబై పుడమిం దొరఁగె దుర్ధరుండును వ్యక్తజీవితుండై రథంబు తోడ నేలం గూలె నిట్లు పడినదుర్ధరుం జూచి యూపాక్ష విరూపాక్షులు సంజాతరోషు లె కడు రయంబున నుప్పరంబున కెగసి, 1 ఉ. తద్దయు నల్క వజ్రధరుఁ దాఁకెడుకొండల మాడ్కి వేగ స య్యిద్దఱు దైత్యు లొక్కమొక నేపున మారుతిఁ దాఁకి వీఁకతో గ్రద్దన ఘోర సాయక పరంపరల వివిధాయుధంబులం బెద్దయుఁ బ్రొద్దు చూపఱకు భీతి జనింపఁగఁ బోరి రత్తఱిన్. ఉ. దారుణముష్టి పాతములు దైత్యుల వేగము విక్రమంబు దో స్సార మడంచి నాయుసమస్యత్త్వుఁడు మారుతి ఛాత్రికి రయం బారఁగ వచ్చి దీర్ఘ కుజ మగ్గలి బెకలించి దానిచే ధారుణిఁ గూల పై చె వసుధాధరతుల్యుల వారి నిద్దఱన్. 1032 1058 1054 వ. ఇట్లు మహాబలుం డగువానర శ్రేష్ఠునిచేతం గూలిన యూ పొడవిరూపాక్ష దుర్ధరు లం జూచి కోపాటోపంబున. చ, కనుల హుతాశకీల లొలుక౯ బ్రఘసుండును భానకర్ణుఁడుకో సునిశిత మైనపట్టిసము శూలముఁ జేకొని వీకతో నుకు తనయునిఁ దా బాహుబల దర్పము లేర్పడ విశ్రమించి త తను వదరంటఁ గాఁ బొడిచి దారుణపై ఖరి నార్చి రిద్దఱున్. వ. అప్పుడు. చ. శ్వసనకుమారుఁ డిట్లు ననుజద్వయము కని శాతపట్టిసా యసమయతూల పాతముల సంగము నొవ్వఁగ శోణితోతో ల్ల సితతనూరుహుం డయి వలంతి నవార్కునిలీలఁ గ్రాలఁచుకో విసువక పన్నగారిక్రియ వేగము గైకొని కోపయుక్తుఁ డై. య చ. గురుతర పక్షి పాదపనికుంజ శిలా పరిపూర్ణ మైన భూ 3 ధరశీఖరంబు ఘోరభుజదర్పమునం బెకలించి తెచ్చి ని ర్జరులు నుతింప రాక్షసులు రాటున భీతిఁ దొలంగి పాఱఁ బె ల్కుఱి సురవైరు లిద్దఱును గూల వడిం బడపై చె నుద్ధతిన్. 1055 1056 1057 1058 1059 1060 వ. ఇట్లు యూపాక్ష విరూపాక్ష దుర్ధర ప్రఘసభాసకర్ణు అనువారిఁ బంచ సేనాగ్ర నా యకుల నశ్రమంబునఁ బంచత్వంబు నొందించి బలంబులు కుటికి. చ. గజములచే గజంబులను గాల్వరచేఁ దగఁ గాల్వురక్షా రథ ధ్వజములచే రథంబుల నుదగ్ర హయ ప్రకరంబుచే హయ ప్రజములు వేసి వేసి యనివార్యగతిం జతురంగ సేనల గజిబిజి చేసి చంపెఁ బ్లవగ ప్ర వరుండు భయానకంబుగన్. క. కరువలితనయుని వ్రేటున, మరణము నొందిన తురంగమాతంగకళే బరములచే సమరావని, పరికింపఁగ సన్ని రుద్ద పథ యై యొప్పెన్. 106 106% సుందరకాండము, 308 వ. ఇవ్విధంబున నప్పవమానసునుండు 'పంచ సేనాగ్ర నాయకసహితంబుగా రాతన సైన్యంబు నిశ్శేషంబుగా రూపుమాపి పూర్వపకారంబునఁ దోరణం బెక్కి యుగాంత కాలరుద్రుండుం బోలె రౌద్రరసోల్లాసమూర్తి యై రణంబునకు నింక నెవ్వండు చనుదెంచునో యని సైరి రాక కెదురుసూచుచుండె నంత రావ ణుండు సేనాపతిపంచకంబు చతురంగబలస మేతంబుగాఁ బొలియుట విని కోప సంవర్తి తేక్షణుం డై తన తెలంకున నలంకృతుం డై యున్న యక్షకుమారు నీక్షించి. డై రు రావణుఁడు నానుకుంతునిమీఁదికిఁ బోవ నతున కాజ్ఞాపించుట. శిరసిం 1063 చ. అనుపమ బాహుశౌర్య వినుమా మననిష్కు టసీమ కెవ్వఁడో వనచరుఁ డోగు దెంచి మనవారలఁ గొందఱ దుగ్ధరాదులక్ దనుజుల గీటణంచి బలకర్పమునం జరియించు చున్న నాఁ డని కిఁక నీవు పోయి చలమారఁగ వాని వధించి ర వెగిన్. వ. అని నియోగించిన నవ్వీర శేఖరుండు పితృవీక్షణవిన్యాసమాత్రంబున నతని మనోభిలషితం బెఱింగి. 2. శా.అక్షీణోగ్ర తపోవినిర్జితవిరూపాక్షుండు దై తేయహ ర్యముం డుద్ధతి జన్యనిర్జితసహస్రాక్షుండు బాణాసనా ధ్యక్షుం డక్షుఁడు రాక్షసస్త్ర వరవాక్య ప్రేరితుం డై ద్విజ ప్రతీ ప్రాజ్యముచే హుతాశనుని దేశం బ్రజ్వలనూర్తియై. చ. అనిమిషసిద్ధసాధ్యగరుడాదుల నెల్ల నఖండసాయకా సనగుణము క్తతీర్ణ శరజలముల ఘన సంగరంబులోఁ గునుఁగఁ జూలు సంతపటు దోర్బలశాలికి నొక్క యల్పకీ P 1064 1065 1066 శునిఁ బరిమార్చు టెంక యిదె చూడుఁడి యిప్పుడె కూల్చి వచ్చెదన్, 1067 వ. అని పలికి సంరంభ విజృంభవిజృంభితుండై సంగ్రామోచితంబు లగువస్త్రమా ల్యాను లేపనంబులు ధరియించి మణికుండలకోటీర కేయూరాదులం గె సేసి తూణీరంబులు బిగియించి తను త్రాణంబు దొడిగి బద్దగోధాంగుళి త్రాణుండై కాంచనచిత్ర కార్ముకంబులీలం గేల నందుకొని బాలదివాకర ప్రభంబును మణి త ప్తజాంబూనదజాలకృత్రిమంబును సముచ్ఛితరత్న విభూషి తధ్వజంబునుమణి పతాకాలంకృతంబును మనోజవాష్ట తురంగ శోభితంబును యథాక్రమా వేళిత శక్తితో మరపరిఘపట్టిన ప్రాసభూల బాణకృపాణతూణీరంబు నష్టాసినిబద్ధబంధు రంబును గామగమనంబును తపస్సంచయనం గ్ర హార్చితంబును సురామరాష్ట్ర ధృష్యంబును సమస్తవస్తువిస్తారపరిపూర్ణంబును గింకిణీనహ స్ర పరివృతంబు నగు సుందరస్యందనంబును పరిభాగంబు నధివసించి భీషణలో పాతి రేకంబున సంగ్రా మంబునకు సన్నద్ధుం డై. 106 304 గోపీనాథ రామాయణము ఈ ఆక్షుఁడు యుద్ధ సన్నద్ధుండై హనుమంతునిమీఁదికిఁ బోవుట గురుం సీ. త పచామీకరధ్వజశోభితము లైన మందరాచలనిభ స్యందనములు ప్రబలహస్తావ లేపముల చే గిరులతోనైన మార్కొనఁ జాలు నేనుఁగులును మనమునకంటె గాడ్పునకంటె ముంగలఁ జన నోపువాహనసంచయములు కరఁగి పోసినయుక్కు గట్ల చందంబునఁ గఠినాంగములు గల కాల్బలములు తే. వితత నేమాస్వనములు బృంహితరవములు కఠిన హేషారవములు హుంకారములును దశదిశ ల్నిండఁ జేయుచుఁ దన్నుఁ గొలువ సరిమధనదక్షుఁ డయ్యముఁ డనికి వెడలె. వ. అప్పుడు. సీ చక్ర సంఘట్టనజాత భారంబునఁ జిలువలతేఁడు వేడలలు సంపఁ గమనీయ కేతనా గ్రపటానిబంబునఁ జెదరి మేఘంబులు చదలఁ దూలఁ గనక ఘంటాఘణంఘణనీనాదంబులు నింగియు దిక్కులు నిండి సెలఁగఁ దురగరింఖా సముద్ధూతపరాగంబు కడలకు గాఢాంధ కార మొసఁగ తే. సంబరంబునఁ జనుపంకజా పరథము కరణి సతీదుర్నిరీక్ష్య మై నిరుపమాన సూతసామర్థ్యనై పుణన్ఫూర్తి మెఱయ మొనసి యక్షునిరధ మాలమునకు నడిచె. 1069 1070 వ. ఇట్లు చతురంగబలసమేతుండై యతిరభసంబుగాఁ గదయ నడిచి. నీ చూపులు నాటినచొప్పులయం దెల్ల విలయాగ్నికణములు మొలక లెత్త గగనంబుతో రాయుఘనతరలాంగూల చాలనంబుల మేఘచయము దూలఁ జటులకో ఫొటో పసంర క్తవదనంబు ప్రళయార్క మండల భ్రాంతిఁ దోఁప శోణితసి క్తభాసురతనూరుహములు పావకజ్వాలల పగిదిఁ దనర తే. రుద్రమూర్తి తెఱంగున రౌద్ర రేఖ రూఢి మెఱయంగఁ దోరణారూఢుఁ డగుచు బ్రళయకాలాంతకునిభంగిఁ గ్రాలు చున్న వానరశ్రేష్ఠుఁ బవమానసూనుఁ గనియె. చ. కనుఁగొని తద్విచిత్రతను కాంతికి శత్రుపరాజయోచిత ప్రణుతభుజా సముస్థితజ పస్థితికి స్సముదగ్ర విక్రమం బునకు మహాహవోల్లసితబుద్ధికి విస్మయజూతసంభ్రమం బును బటుకోప మీర్ష్యయును బుట్టఁగు నతుఁడు తత్వణంబునన్. 1071 1072 1078 1074 వ. సారథి నవలోంచి రథంబు వానరున కభిముఖంబుగా రయంబునందోలుమనిస వాఁడు తద్వచ్చి 'నురూపంబుగా యుగ్యంబుల పగ్గంబులు వదలి యతీరయం భానం దేరు పోవుచ్చిన నది కింకిణీసహ స్ర నిర్దోషభీషణంబుగాఁ జనుచుండె సుందరకాండము, 808 నప్పుడు రావణకుమారుండు వీర్య సర్పితుండును బ్రవృద్ధమన్యుండును గతజోప మేక్షణుండును జారుకుండల మండితగండ భాగుండు నభశ్రీ చిత్రాయుధ చిత్ర కార్ముకుండును నై గజంబు తృణసంవృతం బైనకూపంబునుం బోలె నసమాన వీర్యుం డగు వానరవీర్యునిం గదియ నడిచె నిత్తెఱంగునం జనుదెంచున్న కమా రునిం జూచి వృక్షచరశ్రేష్ఠుండు మ త్తమాతంగంబుఁ గన్న సింగంబుభంగి నుప్పొంగి భూనభోంతరంబు నిండ గర్జించుచు సమరంబున కభిముఖుం డయ్యె న ట్లొండొరులతోడ మార్కొనం బూని యున్నయన్ని శాచరనన చర శ్రేష్ఠుల సమాగమంబు సురాసుర సంభ్రమస్రదంబై జెల్లె మఱియును. అరండి. అక్షుఁడు హనుమంతునితో యుద్ధము 1076 నీ నిండార దిననాథుఁ డెండ గాయక యుండె వేడ్కతోఁ బవనుండు వీవ కుండె వీతిహోత్రుఁడు డు తన వేఁడి సూపకయుండె నింపుగా జలధి ఘోషింపకుండె భేచరవితతి సంక్రీడ సల్సక యుండే సురపిమానశ్రేణి దిరుగ కుండా సనమలకల్లోలనదులు పాఱక యుండె గ్రహగణంబులు మింటఁ గదలకుండె తే. భూమి కంపించెఁ బర్వతంబులు వడంకె నభము మూర్ణిలై దిక్కులప్రభ దొలంగా వీఁకతో నక్షుఁ డక్క వివీరవరుఁడు దారుణంబుగ నొండొరుఁ దాఁకునపుడు. 1076 1077 1079 క. ఇత్తెఱఁగున మార్కొనుటయు, స త్తఱి దశకంఠముతున నటవీదరవం ళో త్తమునకుఁ గయ్యంబు వియత్తలమున నద్భుతావహంబై చెక్లెన్. 1077 గ మున్నెన్నఁ డిట్టి కయ్యము, గన్నది లేదనురు జీవగంధ ర్వాదుల్ మిన్నున నతివిస్మితు లై యున్న తమతి సన్నుతించుచుండిగి మిగులన్, నా ఇట్లు భువనభయంకరంబుగాఁ దలవడి పోరాడు నప్పుడు. చ, అతిరథపర్యుఁ డై నదనుజాధిపసూనుఁడు చిత్ర కాంచనో న్నతపృథుకారు కంబు వితతంబుగ సజ్యము చేసి మేఘ ము ద్ధతిఁ గుధరంబుమీఁద జలధారలు వే దొరఁగించునట్లు మా రుతిపయిఁ దీవ్ర బాణములు రోషమునం దొరఁగించి వెండియున్. క. తనవింటి నేర్పు లోకులు, వినుతింపఁగఁ గూర్చుటయును వెన నేయుటయు గన రాకుండఁగ గగనము, ఘనతరనారాచమయము గావించి తగన్. వ. మఱియుఁ గాలవ్యాళసన్నిభంబు లగుమున్నూఱు బాణంబులు లలాటం బునఁ గాంచనపుంఖంబులగుని ఱుశరంబు లురింుక్యదీక్షా గ్రంబులగు నేఁబది సాయకంబులు భుజంబుల నేనూఱు నెనంద వాతియమ్ములు తనుపునం గిలించి తనచేతిబలువు సూపిన సవ్వానరసింహుండు కధారాసారోక్షి తశరీరుండై నవార్కుని తెఱంగున వెలుంగుచు సవిూరణునిమాడ్కి శరమధ్యంబున మెలం 110 1080 1081 306 గోపినాథ రామాయణము ఈచు బలుమానిసి చీమలంజమరు తెఱంగున నక్ష ప్రయు క్తశరపరంపరలఁ గాలం గేల నులిమి వైచి నభోభాగంబు నిండ సింహనాదంబుఁ జేసి వైనతేయుం డుం బోలె నతిజవంబున వాయుని షేవితం బగు గగనంబున కెగసి భిన్న భుజాం తరుండును భుజోరువిక్షేపణఘోరదర్శనుండును బ్రచండ విక్రముండును మహా హవోల్లాసఔసుకుండును నై నయమునిపరాక్రమంబును జాపవిద్యా పాండిత్యం బునుం జూచి బహుమానపురస్సరంబుగా మెచ్చుచుఁ బవమానసూనుండు తన శంబున, ఖరం అమ్మవి పరాక్రమంబునకు హనుమంతుఁడు మెచ్చుకొనుట గల ఉ. వీని భుజావిజృంభణము విని సమున్నత శౌర్య సంపదల్ వీనిశరాసనై పుణము వీని మహాద్భుత జన్య కర్మము దాననసిద్ధసాధ్యసురదైత్యమహోరగులందు నెందునుం గానము చూచినంత బలఘస్మరుఁ డైన నుతింప వల్వ దే. 1082 1083 1084 చ. ఇతఁ శతిబాలుఁ డయ్యుఁ దగ నెంతయుఁ బ్రౌథునియట్లు బాలసూ రైతులిత తేజుఁడై దొడరి యద్భుతభంగి రణం బొనర్చెడుకో వితతబలోన్నతుం డయిన వీని వధించెడునంత తెంపు నా మదికి జనింప దిప్పు ఉసమానపరాక్రముఁ డీతఁ డెన్నఁగన్. సీ, విక్రమోత్సాహ వివృద్ధ ప్రతాపుఁ డై గురుశక్తి నాలావు సరకుగొనక మధ్యందినాదిత్యు మాడ్కి వెలుంగుచు మదికి నివ్వెఱపాటు నోదవఁ జేయు చున్నాఁడు భుజస త్త్వ మొగి నంత కంతకు నగలం బగుచున్న దగ్నియట్లు కదువడి లోకంబు గొల్ప నో పెడువాఁడు తడపు సేయుట యింకఁ దగవుగాదు తే. అండజాధిపుత్త్రియ వీర్య మాశ్రయించి, వీని వధియించి పుచ్చెద వేగ కాలు పురికి నని నిశ్చయించి వానరవకుండు, చం.. భుజవీర్య సాహసోద్దండుఁ డగుచు. చ. తరుచుగ వృష్టిధారలకుఁ దాల్మి వహించి కలంక నట్టినుం ధరమృగరాజులీల క్షణ దాచర శేఖరచాపవిచ్యుతా త్యురుతర బాణవర్షమున కోర్చ రయంబున వాని తేర్చిపై కుఱికి వినిగ్రహ గ్ర హనమున్న తభూరిభుజాన లేపుఁ డై. చ. అడరి మనోజవంబు లగునశ్వములం బరిమార్చి సారథిం దడయక చంపి కేతనము దన్ని పతాక ధరిత్రిఁ గూల్చి యె క్కుడువడితో రథాంగయుగకూబరము ల్వివిధాయుధంబులుం బొడిపొడి చేసి వి ల్విఱిచి భూషణపంక్తులు రాల్చే నుగ్రతన్. 1086 1087 వ. ఇట్లు మగున్నందనపాణితల ప్రహారంబున రథంటు భగ్నంబై కూలినఁ దల్లైణంబ ఁరుక్షం డారథంబు విడిచి కార్ముక ఖడ్గంబులు గొని తపోభియోగంబున దేహంబు విడిచి స్వర్గంబునకుం జనుమహర్షి పోలికి సంబరంబున కెగసి వివిధ భంగుం జగించు చున్న నలిగి హనుమంతుండు, 1088 సుందరకాండము 307 1089 చ. కం మురుశక్తి వానికడకాళ్ళును రెండును బట్టి వీఁకతో గరుడుఁ డమోఘలీల నురగంబును వీచినమాడ్కి ఘోరబం ధురమహనీయదోర్బలము తోరముగా వడి వేయిమాఱు లం బరమునఁ ద్రిప్పి ధాత్రిఁ బడ వైచె సుర లెఱఁ గంది చూడఁగన్. వ. ఇట్లు వినరి వై చిన నయ్యక్ష కుమారుండు తత్ప్రణంబ భగ్న బాహూ కుళిరోధరుం డును వికీర్ణ బంధనుండును వివృ త్తనయనుండును జూర్జి తాస్థినందోహుండునై పంచత్వంబునొందె నిల్లు ని సమవర్తిసమీపవర్తిం జేసి హనుమంతుండు తక్కిన చతురంగ బలంబులఁ గాలం గేల మర్దించి తనమహాద్భుత పరాక్రమ ప్ర కారంబుఁ జూచి సిద్ధసాధ్యరతో యక్ష గరుడ గంధర్వాదులు దిక్పాలసహితంబుగా మిన్ను నం జన్ని బహు ప్రకారంబులు వినుతించుచుండ మరలి యెప్పటియట్లు తోరణం బెక్కి, ప్రజాక్షయంబునందుఁ గృతక్షుణుం డైన కాలునిపోలికీ నతిరౌద్రదర్శ నుండై శత్రువధంబున కుత్సహించుచు నుండె నంత నక్షకుమారుండు మారుతి చేతఁ జచ్చుట విని దశకంఠుండు శోకరోషవిషాదంబులు మనంబున ముప్పిరిగొన నింద్ర కల్పుం డగునింద్రజిత్తు ననలోకించి యి ట్లనియె. 0 1090 -ఈడి రాసణుఁడు హనుమంతునిమీఁదికిఁ బోత నింద్రజిత్తున కాజ్ఞాపించుట, తుం సీ. నీ వస్త్ర విదుఁడవు నిఖలా స్త్రవిదులలో సగ్రగణ్యుఁడవు నురాసురులకు శోకదాతవు జన్యశూరుండ వంబుజూసనసమారాధన సంచితాస్త్రుఁ డవు పరాక్ర మధనుండవు దేశకాల విభాగ జ్ఞుఁడవు రణపండితుఁడవు భుజవి క్రమాభిగుప్తుఁడవు తపోబలర తుండవు చాపదీక్షితుఁడవు తే, కడఁగి సంగ్రామతలమునఁ గాల వరుణ, దివిజవరు లాదిగాఁ గల్గు దేవసిద్ధ చారణాదిత్య వరుద్ర సాధ్యు లైన, నీదు బాణోద్ధతి సహించి నిలువలేరు. 1091 ఉ. ఆహవనై పుణంబున సమంచిత మంత్ర వినిశ్చయంబున న్బాహుబలంబునం జతురు పాయబలంబుల ఘోరశాత్రవ వ్యూహవిభేదనంబున సమున్నతవి క్రమశౌర్యసాహసో త్సాహముల భవత్సముఁడు ధారుణి నెవ్వఁడు లేఁడు చూడఁగన్ 1092 వ. పుత్రా నీకు యుద్ధంబులందుఁ బురుష కారంబు చేత శక్యంబు గానిది లేదు వివేక పూర్వవిచారంబునందు నీ కవిదితం బైనకార్యం బెద్దియు లేదు భవదీయా స్త్ర బల శారీరంబు లెఱుంగనివాఁడు ముల్లోకంబులయం జొక్కండైన లేఁడు నీకుం గలతపోబలంబును బరాక్రమంబును దివ్యాస్త్ర బలంబు నెవ్వరికిం గానము రణ సంకటంబులందు మదీయచిత్తంబు నిన్నుం దలంచి నిశ్చితవిజయరూప ప్ర జనం బై విషాదంబు నొందదు వినుము. ఉ. అచ్చుగఁ గింకరు ల్నిహతు లైరి బలాధ్యుఁడు జంబుమాలియుం జచ్చె సమాత్యనందనులు చచ్చిరి పంచబలాధినాయకు యో 1093 808 గోపీనాథ రామాయణము ల్చచ్చి ధనేకను తగజన విశతాంగభట ప్రతానముల్ చచ్చెను నీ సహోధరుఁ డపాధ్యుఁడు సముఁడు చచ్చె వ్రేల్మిడిన్. క. అరిభంజన నీకుం గల, వరశౌర్యం బస్త్రబలము వారికి లేమిక దురమునఁ జచ్చిరి గా కీ, వరిగిన ముజ్జగము లయిన నడ్డము గలదే. సీ. పననుని వేగంబు పానకు వేఁడిమి తపనుని తేజంబు దాన వారి శౌర్యంబు నీయం శవార్య మై వర్తిల్లు సత్తెఱం గెఱిఁగి దివ్యాస్త్ర బలము గనుఁగొని కార్ముక కౌశలంబు దంచి కవీసమర్థతయు విశ్రమము బలము మహీను విచారించి సహజబలంబున కనుూస మైన శౌర్యంబు దాల్చి రాజధర్మంబు సమరధర్మము నెఱింగి దేశకాల ప్రవృత్తుల తెఱఁగుఁ జలిసి జయము గోరుచు నాత్మరక్షణమునందు నేనుఱక వైరి నిర్దింపు మేపు మీ జు మీజీ, మరుడు. ఇంద్రజిత్తు హనుకుంతునిమీఁదికిఁ బోవుట, T 1094 1095 1098 వ. మఱియు నీవు రణంబునకుం జని స్వపరబల తారతమ్యం బిముగా విచారించి బల క్షయంబు గాక మున్నె నైరిం బరిమార్పు మయ్యగచరుండు కాలాగ్ని కల్పుం డుగావునఁ బాణితలముష్టి గ్రహరణాదుల చేత వధించుటకుళక్యుండుగాఁడు వానికి వాయువునకంటె నధికజవంబు గలదు గావున వానియందు సైన్యంబులు పని గొన వలసారం బైన వజ్రంబు గొని ప్రవేశింపకుము నా చెప్పినయర్థం బంతయు మనంబునం దలపోసి స్వకార్యసిద్ధి ఱకు నేకాగ్ర చిత్తుండ పై దివ్యా ప్రజలం బుసంస్మరించుచు నిజవైరివధం ఔపాదింపు మేను బాలుండ పగునిన్ను రణం బునకుం బంపు టది యుక్తంబుగా జైన నిధి రాజనీతిజ్ఞుం డై సత్త్రియునకు సమ్మతం బగుటం జేసి నిన్నుఁ బుణించు చున్నవాఁడ సంగ్రామంబున నీకు నానాస్త్రంబులయందు వైశారద్యంబు గలదు గావున నవశ్యంబు రణంబు గావింపుము సంగరంబునందు విజయంబు ప్రార్థనీయంబు గజూ యని పలికిన నయ్యింద్రజిత్తుం డిష్టంబు లగుస్వగుణంబులచేతం బతిపూజితుండై యతనికిం బ్రదక్షిణంటును బ్రణామంబునుం గావించి వీడ్కొని యుద్ధోద్ధతకృతో హుండై పర్వ కాలంబునందు సముద్రంబుభంగి నుప్పొంగి నిజ తేజోవిశేషం బునఁ జూపఱవిలోకనంబులకు మిఱుమిట్లు గొలుపుచుఁ గెంజాయ రంజిల్లు నే త్రంబు లెఱని విరి దాకురలం దెగడ సుదీర్ణ విక్రముండై గరుడానిల తుల్య వేగం బు లగువాయంబులం బూమ్చినయరడం 'బెక్కి కాంచనవలయమండితం బగు చాపంబును శీతశల్యంబు లగుసాయకంబులును ధరించి మండలీకృతకోదండుం డై పరివేషపరివృతుం డగుసూర్యుని చందంబునం దేజరిల్లుచు గోదండ పాండి ద్యంబు మెఱయ నారి మొఱయించుచు శంఖ భేరీమృదంగ పటహకాహళాది వాద్యనిర్ధోషంబులు బోగ్సకలఁగఁ జతురంగ సేనాపరివృతుండై శతాంగరథాంగ یا సుందరకాండము. า 809 సంఘట్టనంబునం బుడమి గ్రక్కదల నతిరభనంబుగా రణంబునకు వెలువడి శీఘ్రవేగంబునం బఱ లెంచుచుండె పప్పు ఉతనియాటోపంబుఁ జూచి మిన్నునం బన్ని యున్న మహర్షి దేవర్షి సిద్ధసాధ్య మరుధ్యక్ష దారణాదులు విస్తితు డై సగుర ప్రకారం బెట్లగునో యని విశర్కించుచుండిరి సుక్ష్మి సంఘంబులు శ్రీహృష్టాంత రంగంబులై యుచ్చైన్స్వనంబులు విరావంబులు సేయు చుండె మృగంబులు భయవిత్ర స్తంబులై పఱవం దొడంగె దిగ్వితానంబులు కలువంబులై ఘూర్ణి ట్లు చుండె ని త్తెఱంగున సంగ్రామలంకటుండై తన కభిముఖంబుగాఁ జను దించు చున్న యింద్రజిత్తు సరలోకించి తదీయరథనిర్ధేషంబురు గార్మక గుణప్రణా నంబును విని సంప్రహృష్టచిత్తుండై హనుమంతుండు. ఊ. భీకరసృష్టి వారిదము పెంపున గాత్రముఁ బెంచి ఏఁక న స్తోతదీయ గర్జితము సొంపున దిక్కులు ప్రయ్య నార్చుచు." బాక’విరోధిముఖ్యను మనస్కులు మేలని సన్ను తింపఁ న న్నా కవిరోధినందనునిఁ బాఁకె సఖర్వభుజవ లేపుఁ జై. అంచు హనుమ దింద్ర ఉత్తుల యుద్ధము . వందార 1097 1099 నీ ఈగతి సతితీక్షు వేగులు రణనిర్విశంకులు మారుతసత్త్వు జైన వానరదానననకులు సురాసురవకులకై వడి బద్ధవైగు లగుచుఁ దలపడి పోరాతఱి మహారథుఁడు వీరుఁడు ధనుర్విద్యావిదుఁడు మహాత్ముఁ తగువాశకంఠి ఘోరాకారుఁడై చిత్ర కోదండ శింజనీఘోష మసరం తే, గఠినవ జ్రనిపాత వేగములు తీళ్లు, కల్యములు కంగపత్ర సంఛాదితములు కనకపుంఖంబులై సయఖండసాయ, గఝులు పవమానసుతునిఁదఁ గడఁగియే సె న. అప్పుడు. యేసె. 1100 సీ. హనుగుంతుఁ గతనిశతాంగ నిర్దోషంబు పటహభేరీశంఖహణవనిధ్య నంబు వికృష్యమాణకరాసన ధ్వాన మారూఢనాజి హేపారవంబు విని చెవి చీందఆ ల్గొనఁ దడంబకములు కడుఁదుకుల్ గఱచినకరణి జీహ గ్రాఫము గావింపఁ దగ నేడు పెరిఁగిన టొసర మేను విదిర్చికొనుచు వేగ యంబరంబున కెగసి శరాంతరమున, గాలి తెఱఁగున మెలఁగుచు వాలనిహతి: దాక కుండంగ నమ్మలు దట్టికొనుడుఁ జిత్రగతులఁ జరించె నచ్చెరువుగాఁగు, వ. ఇట్లమోఘరయంబున సంబరంబునఁ దిరుగుచున్న మారుతి నవలోకించి యింద్ర జిత్తుండు సహింపక తోడని యెగసి ధారాధరంబు సలిలధారల చేత ధరాధరం బునుం బోలె నఖండనాయక పరంపరలం గప్పుచుం దలపడిన దేవసమానవరాత్ర ఝులును రణకర్త విశారదులును వేగసంపన్నులును నగురయ్యిన్దలకు సర్వభూత దునో గ్రాహియు ఘోరం బగుసంగ్రామం బయ్యె నివ్విధంబునం దార్కోని యొంబోరుల తారతమ్యంబు లేర్పడకుండఁ బరస్పరజయకాంక్షలం గొండొక సేపు పోరు నెడ నయ్యింద్రజిత్తుండు హనుమంతునియబధ్యత్వంబును లక్ష్య 310 గోపీనాధ రామాయణము గోచరుండు గాక చిత్రగతులం బరిభ్రమించుటయునుం దలపోసి సమాధి సంయోగ సమాహితాత్ముండై తనమనంబున, -అతడు ఇంద్రజిత్తు హనుమంతుని బ్రహ్మాస్త్రముచే బుద్ధునిఁ గావించుట, దర్శం- ఉ వీని భుజవిజృంభణము వీనివిచిత్ర గతి ప్రమాణముల్ వీనిపరా క్రమక్రమము వినిజయోచితజన్యదాక్ష్య మే వ్వానికి లేదు ముజ్జగమువారలలోపు వీఁ డవధ్యుఁ డె 1102 1108 1104 ప్లే నికనికా రణంబున జయింపుడు నెద్ది యుపాయ మారయన్. ను. అని చింతించి నిశాటరాజతనయుం డత్యంతసంరంభియై యనువందం ద్రిజగద్భయానకరం బైనట్టిపై తామహం పై బనుదివ్యాస్త్రము మార్వితో నియమమంత్రావృత్తి సంధించి పా పనిపై నేసె సుసర్వు లార్వఁగ నిలింపజ్వేషు లగ్గింపఁగన్. వ. ఇట్లేసిన నయ్యమోఘాస్త్రం బనంతవిస్ఫులింగ పటలీనం చార ఘోరంబుగాఁ బఱ తెంచి బ్రహ్మవచనంబు దలంచి మారుతిం జంప నొల్లక బద్ధుం గావించిన నవ్వానరసింహుండు త్రిలోకపూజ్య బ్రహ్మ స్త్ర పాశ బద్ధుండై చేష్టలు దక్కి ధరణీ తలంబునం బడి తన మనంబున నది బ్రహ్మ స్త్ర ప్రభావంబున నైనకృత్యంబుగా నెఱింగి తొల్లి లోకపితామహుం డై నపరమేష్ఠి తనకు మెచ్చి యిచ్చిన వరంబు తెఱంగు విచారించి యమ్మహాత్మునియను గ్రహంబువలనఁ దనకు బ్రహ్మ స్త్రంబు వలనిభయంబు లేకుండుట తలపోసి సుస్థిరోత్సాహుండై యయ్య స్త్రబంధంబు వలన నిడివడ సమర్థుం డయ్యును లోకగురుం డగు పరమేష్ఠి నవమానించుట యుచితంబు గా దని నిశ్చయించి స్వాయంభువంబు లగుమంత్రంబులచేత నభి మంత్రితం బగునమ్మహాస్త్రంబునకు లోనై యింక విక్రమంబున కుపక్రమింప నుచితంబుగాదు బద్ధుండ నై యుండి రాక్షసుల ప్ర భావంబును సర్వంబు నెఱింగి రావణునితోడ సంవాదంబుఁ జేసి రామునిపరాక్రమ శౌర్యసాహసోత్సాహంబు తేటపఱతుఁ గాక యని నిశ్చయించి కపట దైన్యం బంగీకరించి రాక్షసుల తర్జన భర్షనో క్తులకు గర్జించుచు వినివృత్త చేష్టుండై యుండె నంత నవ్వానరోత్తము రాక్షసులు రాష్ట్ర ముష్టి ప్రహారంబులఁ బీడించుచు భూనభోంతరంబు నిండ నా ర్చుచు దృఢంబుల గుద్రుమ చీరరళుల చేత నంటఁ గట్టిన హనుమంతుండును బ్రహా స్త్రవిముక్తుం డయ్యె నది యెఱింగి దశానన తనయుండు తనమనంబున నిమ్మహా స్త్రబంధం బన్యబంధము ననువర్తింపదు రాక్షసులు మంత్రగతి విమర్శించక యితనిబంధించిరి గాన నితం డస్త్రవిముక్తుం డయ్యె. 1105 - ఇంద్రజిత్తు హనుమంతునిఁ దీనికొనిపోయి రావణునకు సమర్పించుట. సీ. అకట యీదివ్యాస్త్ర మన్యభేద్యము గానియది సురాసురముఖ్యు లైనఁ గడువఁ జాలరు వీఁ జింత శక్తిసంపన్నుఁడో చటుల బ్రహ్మస్త్ర పాశములవలన విడివడి కుశలి యై విలసిల్లుచున్నాఁడు వీని ప్రభావంబు దీనిలావు సుందరకాండము, వీని మహత్త్వంబు వీని సామర్థ్యంబు వసుధలో నింక నెవ్వరికిఁ గాన తే, మరయ నాయన్న మంతయు వ్యర్థ మయ్యె నొనర నీయస్త్రము పునఃప్రయోగమునకుఁ బనిగొనదు వేఱు విధమునఁ బట్టువడఁడ యితని సాధించుట కుపాయ మెద్దియొక్కొ. 811 1106 వ. అని కొండొక సేపు వితర్కించియివ్వానకుండుతనయ స్త్రబంధ మోక్షం బెఱుంగ కున్నవాఁడు బద్ధుం డగునితని నుపాయంబునం గొనిపోయెదఁ గాక యని నిశ్చ యించి మేఘనాదుండు దీర్ఘశృంఖలంబుచేత న త్తమాతంగంబుం గొనిపోవు కరణి సతిప్రయత్నంబున హనుమంతు నాకర్షించుకొని శోలాహల బహులం బుగా సరిగి మంత్రిబాంధవి పరివార పరివృతుం డైన రావణునకు సమర్పించే నప్పుడు మరున్నందనుండు. సి. హనుమంతుఁడు రావణునిఁ జూచి వితర్కించుట. రరరరం- సీ, తపనీయరు చిరము కాజాల సంవృతాయకకిరీటముచేత నలరువాని వరవజ్ర గర్భితస్వర్ణ కుంతలవి భాకలితకపోలభాగంబు వాని హాటకరత్న చిత్రామలనుమహార్ష హారశోభిత గాత్రుఁ డై నవానిఁ గాంచనమయమంజు కౌశేయశోభిత మహనీయ పృథునితంబంబువాని తే. హరిత చందనదింగుఁ డై నవాసి, నమితమాల్యోపశోభితుం డై నవాని మద్య సేవా సముద్భూతమదవిఘూర్ణ, మానశోణిత నేత్రాంతుఁ డైనవాని, మత్తకోకిల, దీ ప్తసిక్త్రుని ఘోం వంష్టు నతి ప్రసన్న బలుం బయో ప్రతేజు ప్త తేజు నుదగ్రపౌరుషు సంజనాచలతుల్యు సం తప్తకాంచనమండ బాద్యు ముదారశౌర్య సమగ్ర సం ప్రా పరాక్షసరాజ్య వైభవు సత్యుదాత్తు యశోనిధిన్ . a 1107 1109 న. మఱియు నానా వ్యాళసమాకీర్ణంబు లై నశిఖరంబుల చేతనలరుమందరంబుకరణి ఇనర్ఘమణిగణ ప్ర భావీచీనమిచీన కోటీరసమలంకృతంబు లైనపదిశిరంబుల చేత విరాజమానం డగువాని నమరేంద్రవారణవిషాణాగ్ర పరిపీడన కృత వ్రణవక్ష ఎలుం డగువాని శరత్కాల రాకానిశాకరమండలనుండితం బైన వదనంబు చేత విశాలో రస్థలవిరాజమానం బగుహారంబు చేతను సబలాశం బగుతో యడంబుచందంబున నందం బగువానిఁ బంచశీర్షంబు లగుపన్న గంబులలీలం గ్రాలువద్ద కేయూరకన కాంగదచందనో తరుగూషితంబు లగుపీనాయత బాహు వులచేత నొప్పువాని మఱియును a. 1110 సీ. ఇరుగెలంకుల నలంకృత లై సురాంగన గ్రామణీయమృదు చామరముల వీవఁ దతబుద్ధిఁ గార్యమంత్ర వినిశ్చయమునందు నతిదము లై మంత్రు లనుసరింప సందడి జడియఁ గాంచిన క్షేత్రపాణు లై సొరణశుకులు జోహారు సేయ గుణదోషముల తెఱంగులు గణించుచు నియోజ్జ్వలులు విభీషణాదులు భజింప 812 గోపీనాథ రామాయణము తే. రత్నసంయోగసంస్కృతరాజవీఠ, మున సుఖాసీనుఁ డై శుభబుద్ధు లైన యాగాపులు భజింప సరయుతుం డై వనిర్ణ లో త్తమునిభంగినిండుగోల్వున్న వానీ, వ. మఱియు మేగుశిఖరంబునందు సునిష్ఠితం బైనసజలం బగుజలదంబుమాడ్కి సనంతంన్న ప్రభాభాసురం బై సయాస్థానసదనమంటపోసరిభాగంబున సుప విష్ణుం డై నదశగ్రీవు నవలోకించి ఉత్తేజంబున మోహితుల డగుచు రాక్షసుల చేకఁ బీడ్యమానం డయ్యును సరకుగొనక పరమవిస్మయువ్య గ్ర మానసుం డై తన మనంబున, 8... ళా.ఆహా వీనియుదగ్ర రూపవిభవం బాహా భుబావిశ్రమం బాహా సీనియవంతస త్వము సమువ్యద్భూర్ లేజోజయో త్సాహంబు బగలాంగయుక్తయు దాక్ష్యంబు గుతి సైర్యము న్బాహాగర్వము ధాత్రియందుఁ బరిగించం గాన మెవ్వారికిన్, చ. ఒకరఁగ వీనియందు గుణ మొక్కటి తక్కువ యయ్యెఁ గాక X ల్లిని బలసూదన ప్రముఖ లేఖని కాయము నైన నేలఁ జా లీనబలశాలి వీఁ డలుక లేచి చరించిన భూతధాత్రి సం బునిధితరంగమాలికల ముంపఁగ నోపఁడె యొక్క- వ్రేల్లిడిన్. చ. ఇతనినృశంసకర్మమున కెంతయు నిర్ణరయ జి ప్రగతులు మర్త్యకోటులు సృపాలుకు సౌఖ్యము గాన శాస్త్రు ధృతి చెడి యున్నవా రధికధీరుడు రాఘవుఁ డెన్నఁ జూజలో నితని వధించి లోకముల కిచ్చు ననామయ సౌఖ్యసంపదల్. 1112 Ilta 1114 1118 క. అని బహుభంగుల దూరుత, తనయుఁ శమితసత్త్వు, డై సదనుజాన్వయక ర్ధనుని ప్రభావముఁ గనుఁగొని, తనమది విస్మయమునోఁపఁ దలఁచుచునుండెన్. ద. అప్పుడు దుశాత్తుం డగు రాక్ష సేశ్వరుండు తేజోనిృతుండై తనముంగల నున్న సింగారముం డగువృక్షచర శ్రేష్ఠుని గోపరుణితలోచనంబుల నిరీక్షించి యేను దొల్లి కె లాసనగంబు భణాలు గర్వంబునఁ జలంబు మరియఁ బెకలించునాల డెవ్వనిచేత శఫుండ నైతి నట్టిధ గవంటంపై ప్రశంశంశం గుప్తా జొన్నంది శేశ్వరుండు నేఁ డిట్లు కవిరూపధరుడై దను చించెనో యనియును బలిపుత్రుం డగుబౌణానుగుం తరుగు చెంచెనో యనియును క్రాంతించి శంకాహశాత్తుం డై మంత్రిన తముం డగు ప్రహస్తు నవలోకించి శాలయుక్తంబును విపులార్థవంతం బుసగువాగ్యంబన ని ట్లనియె. ఈ. ఎల్వఁడు వీఁడు మత్సురికి నెవ్వఁడు పండగ వచ్చి లంక తా నెవ్విధిఁ జొచ్చె నాడునన మేటికి భగ్న 'మొనర్చె దైఖ్యమం క్రొవ్వున నేల చంపే సరకుం గొవ కేల రణంబుఁ జేసె మీ 1117 ము. రవ్విధమంతయు జెలియున ట్లడు గుండు సమస్త మేర్పడన్, 1118 వ. అనిన రావణునివచనంబు విని ప్రహస్తుండు హనుమంతున కభిముఖుం జై యి ట్లనియె. 1119 నీ. ఎవ్వాఁడ వీవు మహీకుహదర యేల వచ్చితి విటకు నెవ్వాఁడు పంపె సుంకిన్నకులు జైనఁ జొరరానిమత్సురం బెట్లు చొచ్చితి వోట యింతలేక ధనదుఁడు పంప వచ్చినవాఁడవో శక్రుఁ డంప వచ్చితొ పాళి యంపై నొక్కొ యముఁడు పంపెనీ విజయర్థి యై విష్ణుండు పంపఁగా వచ్చితో భయముదక్క తే. కలతెఱం గెల్లఁ జెప్పుము కపటవృత్తిఁ, జెప్పవేనియు బ్రతికి పోఁ జెల్ల డట నిక్కమువనాటుఁడవు గావు నీవిధంబు, వింతయై తోఁచుచున్నదొక్కించదూకు, వ. అనినఁ బవసనందనుండు రావణున కభిముఖుం డై యి ట్లనియె. అప్పుడూ హగుతుంతుఁడు రాని బరకుఁ దాను బంగ వచ్చిన తెఱం గెఱింగించుట. అంతులు ఉ. అచ్చుగఁ గాల పాశిధ సదాచ్యుతశక్తులు సంప దూత వై వచ్చినవాఁడఁ గాను బలవైరిసమానసము భోగసం పచ్చకుకుండ వైసనిను ముక్కు నతోఁ దమి దీరఁ జూడఁగా వచ్చితిఁ గీళవంశమున వాసిగఁ బుట్టినవాఁడ నెంతయున్, చ. అమురవిరోధి వైన నిను సర్థిః గనుంగొను కాంక్షఁ జేసి సం భ్రమమున నీదునిష్కుటము భగ్న మొనర్చితి దాని కల్గి యు ద్ధమునకు భూరిసత్త్వు బగుడై త్యులు దాసిన దేహరక్షణా ర్ధము నడిఁ బో కోనర్చి సుశరంబుగఁ ద్రుంచితి వారి నందజన్'. ద. అలయక జీనదైత్యవకులైన ననుం జటులా సబంధనం బుల నడి సంటఁ గట్టుటకుఁ బూనఁగఁ జూలకు పక్ష్మయోని ని సులభగ మట్లు నా కొసఁగె సుక్కక నిన్నిటు గాంచి నీకు నా శల తెఱఁ గెల్లఁ జెప్పుటకుఁ గా శరబద్ధుఁక నైతి నెంతయున్, వ. ఇప్పు డిమహనీయా స్త్రబంధన విముక్తుంక నై యున్నవాఁడ ఉ. భూవరమౌళిరత్నరు చిభూషిత పాదసరోజుఁ డై సరా పపనినేత శీను దనుజాధిప నమ్మినబంట వద్ధి నెం తే పడి రాజ కార్యములు దీర్పఁగ నీకడ కేగుదెంచితి? నావదనంబు నిక్కము వినం దగు నీళ్లు నిశాచరో తమా, 1121 1122 1198 1184 1125 1196 వ. అని పలికి బలవంతుం డగుహనుకుంతుం ఉవ్యగ్రుండై మహాసత్త్వుం దగుదశ శ్రీ వు నవలోకించి క్రమ్ము సర్దవంతం జ్ఞానవాక్యంబున ని ట్లనియె. ఉ. రావణ కీకవంశజలరాశిని నరుఁ డైనయట్టి ను శ్రీవుఁడు నీదు భ్రాత నరుఁ బ్రీతిగ సేమముఁ జెప్పి పంప గ లో వర నీసకాశమునకుం జనుదెంచితి భ్రాతృవాచికం 120 1127 314 గోపీనాథ రామాయణము బీవు వినంగ నర్హుఁడ వహీనసుఖంబుల నిచ్చు నెంతయున్. 1128 వ. అది మఱియు ధర్మార్థసహితంబు నుభయలోక సుభావహంబై యుండు దానిం జెప్పెద వినుము. తే. బలుపున కుద్ది యగువాఁడు ప్రజల నెల్ల బుత్రులను బోలె ననిశంబుఁ బ్రోచువాఁడు కరీతురంగళతాంగముల్ గలుగువాఁడు దశరథుఁ డనంగ నొకరాజు ధరణి నొప్పు. ఉ ఆనృసవంశ శేఖరుని కగ్ర సుతుండు జగద్ధితుండు తే జోనిధి రామభద్రుఁ డన శోభిలు నమ్మహనీయమూర్తి భా ర్యానుజయుక్తుఁ డై మునులయట్లు జటాజినముల్ ధరించి తాఁ గానకు వచ్చె ధర్మపథకాశల మేర్పడఁ దండ్రి పంపునన్ 1.129 1130 1131 వ. ఇట్లకు గుదెంచి దండకారణ్యంబు ప్రవేశించి జనస్థానసమీపంబున నివసించి యుండ నమ్మహాత్మునిభార్య యగుసీతనతిసత్కులజాతన నంత కల్యాణగుణసమేత నఖులో కై కమాతను ముచ్చిలించి కొని తెచ్చిన నదేవినిం గానక యారఘు వల్లభుం డనుజసహాయుండై మహారణ్యమార్గంబువ వెదకుచు ఋశ్యమూకంబు నకుం జనుదెంచి సుగ్రీవునితో సఖ్యముఁజేసి యతనిపగతుం డగు వాలి నతిబల శాలి నవలీల నొక్కకోల నేలం గూల నేపి తదీయం బగువానర రాజ్యంబు సుగ్రీవున కోసంగి సమ స్తవానరగణంబుల కధినాథునిం జేసె వాలిపరాక్రమ ప్రకారంబు తొల్లి నీవురం గొంత యెఱుంగు దేకదా యట్టి వాలిం బరిమార్చి విజయలక్ష్మీవిరాజమానుండై యున్న రామునకుఁ బ్రతికారం బొనరించుకలం పున సత్యసంధుం డగుసు శ్రీ వుండు సీత నన్వేషించి యున్నచో పెఱింగి రమ్మ నుచు వానరుల నెల్లదిక్కులకుం బనిచిన నాహరిపుంగవులు శతసహస్రాయుత సంఖ్యలం గలవారు పెచ్చు పెరిఁగి విచ్చలవిడి దశదిశల నన్వేపించు చున్నవా రందుఁ గొండఱు వైనతేయసమాన వేగులు కొందఱు వాయుతుల్యరంహులు కొందఱు మనోజవంబునం బఱచువా రట్టి వానరకదంబంబులోన. ఉ. ఏ నొకవానరుండ దనుజేంద్ర సమీరున కౌరసుండ స నాని తవీర్యుఁడ న్నిరుపమానబలుండ హనూమదాఖ్యుఁడ జానకి నిచ్చట న్వెదక సాగరముం దరియించి వచ్చి య మానిని నీయశోకవనమధ్యమునం గనుఁగొంటి నొంటిగన్. -అని హనుమంతుఁడు రావణునిఁ దగ్గించుట తే. ఆరయ సందృష్టనిఖిల ధర్మార్థుఁడవు త పంబు పెంపునఁ దేజంబుఁ బడసి తీవు పుణ్యుఁ డగు బ్రహ్మకులమునఁ బుట్టినాఁడ 'వన్యదారలఁ జెఱఁ బెట్ట నగు నె నీకు. 1182 1183 1134 సుందరకాండము. 815 క. నిర్మలమతులు భవాదృశు, లక్ష్మిలిఁ గులనాశకరము లతినిందితముల్ ధర్మ విరుద్ధము లగుదు, ష్కర్మము లొనరింప రెందుఁ గర్భురతిలకా. 1185 తే, రామకోపానువర్తి సంగ్రామభీమ, లక్ష్మణవిముక్తనిళితకలంబకోటి మ్రోల నిలువంగ నెవ్వఁడుఁ జూలఁ డనుర, నాథ పరికింప నీభువనత్రయమున. ఉ. వీరవ రేణ్యుఁ డై నరఘువీరున కెగొనరించి దేవదే వారులలోన నెవ్వరును బ్రాణముతోడ సుఖంబు నొందఁగా నేరరు గాన నాపలుకు నిక్కముగా మది నమ్మి సీత నా ధారుణినేత కిచ్చి పురదారసుతాదులఁ గాచికొ మ్మొగిన్. చ. నలువుగ సీతఁ గాంచుట వనం బడి భగ్న మొనర్చు టాజిలోఁ బలువుర దైత్యులం దొడరి పట్టి వధించుట యిన్ని నేఁడు నా వలసనె యయ్యె నింక రఘువర్యుఁడు నీతల లాజిఁ ద్రుంచి మై థిలిఁ గొనిపోవు నమ్మునుజ దేవున కంతియె కార్య మారయన్. ఉ. భావమునందుఁ బంచముఖపన్నగి యంచుఁ దలంప కీవు నే దేవిని మ్రుచ్చిలించి కొని తెచ్చితి వామిథిలేంద్ర కన్యర లోవర నీవనాంతమున శోకము నొందుచు నుండఁ గంటి న ప్పావనశీల శోకశిఖి భస్మము సేయదె నిన్ను నీపురిన్. 1137 1188 1189 తే. పూర్వగీర్వాణ శేఖరభుక్త మైన, గరళసమ్మిశ్రీతాన్నంబుకరణి నరయ సీత దనుజాది తేయుల చేత నైనఁ, జాల నఱిగించుకొనుటకు శక్య గాదు. 1140 న, మున్ను తపోబలవి శేషంబునఁ బరమేష్ఠి మెప్పించి యమ్మహాత్మునివలన సురా సురయు కిన్నరగరుడోరగాదులవలనం జవు లేకుండ వరంబు గొంటి నని యంటి వేని. చ. అరుణసుతుండు కిన్నరసురాసురచార ణ సిద్ధులందు నా క్కరుఁడును గాఁడు ని న్నని నఖండబలంబున గీ టణంపఁగా హరికులమందుఁ బుట్టినమహాబలుఁ డింక నిశాచరేంద్ర సం గరమున నెట్లు ప్రాణములు గా చికోసం గల వెన్నీ చూడఁగన్. తే. ధాతనుగుఱించి పెక్కేండ్లు తప మొనర్చి కడఁగి తదనుగ్రహంబునఁ బడసినట్టి సంపదకు నాయువునకు నైశ్వర్యమునకు ని యొనరింపఁ దలపోయ నగునె నీకు. 1141 1142 143 వ. పూర్వసంచితమహనీయధర్మవిశేషంబు నాకు రక్షణం బగు వంటి వేని ధర్మఫలం బైసనుఖం బది యధర్మ ఫలంబుతోఁ గూడ భోగ్యంబు గానేరదు గావునఁ జేజ స్తిమిరంబులకుం బోలె బూర్వధర్మాద్యతనధర్మంబులకు సహావస్థానవిరో ధంబు గలుగుటవలన రోగ రాజ్యంబుల కెట్లు సహావస్థానంబు గలుగు నటు 816 గోబీనాథ రామాయణము సహాపస్థానంబు గలుగనేరదు ధర్మఫలంబు ధర్మఫలంబుతోఁ గూడి యుండు నీపూర్వకృతధర్మం బద్యకృతాధర్మనాశనంబు గావింపం బాలదు నీవు నేతావ త్కాల పర్యంతంబు తీవ్రతపోరూపధర్మ ఫలం బనుభవించితి వింకఁ బరదారాప హరణరూపొధర్మ ఫలంబు శీఘ్రంబున ననుభవించెనవు సందియంబు లేదు మానుషుం డగురాముండు నన్నేమి సేయం గలఁ డని శంకింప వలవదు. 144 శ, వినుము జనస్థాననధం, బును వాలినధంబు ప్లవగపుంగవఖరభం జనులసఖత్వ మెఱిఁగికొని, దనుజో త్తము నీకు హితము తలపోయు మిఁకన్, ఉ. పోర దశాన్యుఁ మ్రంకు సని భూపతి సర్వవనాట సన్నిధి దీఱనియలతోఁ దగఁ బ్రతిజ్ఞ యొనర్చినవాఁదు గాన నా కూరక యుండఁగా వల సె నుక్కటి స్వామిుయనుజ్ఞ యున్న నీ ఆ వారిని నిన్ను నీపురిని వచ్చి వధింపఁగ నేన జాలనే. 214G శే. వీరవముఁ డై సరామభూవిభున కెగ్గు, చేసి సాదకురగ నాశితయు నైన బ్రతుకఁ బాలఁ దనంగ క్షపాదరేంద్ర, సృష్టి మిముబోఁటివారలఁ జెప్ప నేల, ఉ. కేవల మర్త్యకాంత యని కృత్రిమరూపముతోడ వచ్చి యే జీవిని మ్రుచ్చిలించి కొని తెచ్చితి నామిథిలేంద్ర కన్య ర 1148 వర నిన్ను నీకులముఁ గూల్పఁగఁ బుట్టినకాళరాత్రిగా భావమునం బెఱుంగు గునపాయసుఖస్థితి నొంకతే విశన్. వ. మఱియు సీతావిగ్రహరూపం బగు కాలపాశంబునం గట్టుపడితి వింక నెత్తెఱం గున జీవించెద వదియునుం గాక మహానుభావుం డగు రాముండు కోసారుణిత వీక్షణంబుల నిరీక్షించిన నీలంక దగ్ధనా లాట్టుతో ళికయైకూలు నది యట్లుండ నిమ్మ పతివ్రతా శిరోమణి యైనపై దేహికో కాళంబున నిప్పురం బిప్పుడే భస్మం బు గ్యాగలదు రామునకు దానుండను బాగుం ను విశేవించి జానీరుండ నావచనంబు సత్యం బని విచారింపుము బంధుమిత్రక్షాతినుత హితకళత్ర భాతృ మంత్రిభోగరాజ్యంబులం గోలుపోవుటకుఁ గా వజ్ఞానంబున జానకీం దెచ్చితివి విష్ణుతుల్యవరా క్రముండును సర్వలోకేశ్వరుండు నగురామునికరం బొక్కటి వ్రేల్మిడిలోన సదరాచరంబు లగులోకంబు లన్నియు సంస్పృశించి క్రమం దూణీరంబు వచ్చి చొచ్చు మఱియు నమ్మహాత్ముండు సచరాచరభూతంబులై లోకంబుల సన్నింటి సంహరించి శ్రమణ సృజించుటకు సమర్థుం దమ్మునాత్మన తోడ విగ్రహించుటకు సురాసురంతో యవగరుడ గంధర్వసిద్ధ సాధ్య చారణ విద్యాధరగుహ్యగపత శ్రీ ప్రముఖనిఖిల భూతయియిలందు నెవ్వండును సమర్థుండు గాఁ డట్టిరాజసింహునకు విప్రకారంబుఁ జేసితి వింక నె తెఱంగున జీవించి దవు రామబాణంబులు బారిం బడి నిధ్యుం నవ నైవనిన్నుఁ దైలోక్య నియంతృ త్వవృత్త హంతృత్వపర్వసుర సంసృత శ్వాదిదమ విశిష్టుం పై వనజ్ర పాణియునానా విధవ్యుత్పత్తియు క్తరూద్రత్వ వైరిభక్ష్మీకరణ సమర్థ పాలలోచనయు క్తత్వ త్రిపు به సుందరకాండము. 817 రాంతక త్వాదిధర్మ విశిష్టుం డైనమహేశ్వరుండును బృంహత్త్వనిత్యత్వస్వతం త్రత్వబహుముఖత్వ కార్యనిర్వాహకత్వాదిధర్మ విశిష్టుం డై నవిరించియు రక్షిం వ శక్తులు గా రని యివ్విధంబున శంకింపక జంకించి పలికిన సౌష్ఠవో పేఠంబు లగుహనుమంతునివచనంబులు విని దశగ్రీవుండు క్రోధమూర్ఛితుం డై నేత్రం బులం దామ్రదీధితులు నిగుడ రాక్షసులం జూచి దర్పంబున వీనిం బరిమార్పుఁ డని యాజ్ఞాపించిన దురాత్మ్యం డగువానిపలుకుల కులికిపడి దూతను వధించుట ధర్మంబు గా దని తలంచి కార్యంబు తెఱంగు విచారించి మంత్ర వినిశ్చయంబు గావించి దాననకులభూషణుండును మేఘగంభీరనిలో షణుండును నీతివిద్యా విశేషణుండు నగువిభీషణుండు సామనిశ్చితంబు లగు వాక్యంబుల నన్న కుం గోపోపశమనంబు సేయుచు ని ట్లనియె.

• విభీషణుఁడు హనుమంతుని విధింప నా జ్ఞాపించు రావణునస నీతి బోధించుట చర్మం

చ. అరయఁ బరావరజ్ఞులని యార్యులు సన్నుతి సేయ ధాత్రిలోఁ బరఁ గిడునట్టిపొధునరపాలురు దూతలఁ జంప రెంతయు స్సరసత నాదు వాక్యము ప్రసన్నమతిం గొని నీమనంబులోఁ దఱిసినరోసము న్విడిచి తాల్మి వహింపుము రాక్ష సేశ్వరా. తే. ఈవనాటునిఁ జంపుట హితము గాదు తగినరీతియె నినుబోఁటిధార్మికులకు నిది సుజనవృత్తగర్హి తం బింతె కాదు రాజధర్మ విరుద్ధంబు రాక్షసేంద్రం నీ, దానవేశ్వర నీవు ధర్మజ్ఞుఁడవు కృతజ్ఞుఁడవు పరావరజ్ఞుఁడవు రాజు నీతిజ్ఞుఁడవు భూతనివహంబులోఁ బరమార్థవిదుండ నత్యంతఘనుఁడు వరయ భవాదృశుం డగుపండితుం డిట్లు రోషంబు గైకొన్న లోకమందు సకలశాస్త్రార్థవై శారద్య మంతయుఁ జర్చింపఁ గేవల శ్రమమె కాదె తే. శాస రోషంబు నణఁపుము క్షమ యొనర్పు మోజ మెఱసి సనాతన రాజనీతి నిగుడ యుక్త మయుక్తంబు నిశ్చయించి దండము విధింపు మెంతయుఁ దగవు మెఱయ. చ. అనుచు విభీషణుండు వినయంబున నీతి యెఱుంగఁ బల్కినక్ దనమది దేశకాలవిహితం బగుతమ్ముని మాట చోప్పు కొనక దశాననుండు పటుకోసరసోత్కటఘూర్ణమానలో చనములఁ దామ్రదీధితులు సాంద్రతరంబుగఁ బర్వ ని ట్లనున్. 1149 1150 1151 క. అరిసూదన పాపాత్ములఁ బొరిగొనినం బాప మింత పుట్టదు వెన నీ దురితాత్తుం డగువానకుఁ, బొరిగొనియెద నిఖలతోణపులకు హితముగాన్. 1152 1158 318 గోపీనాథ రామాయణము వ. అని పలికిన నధర్మమూలంబును బహుదోషయుక్తంబు ననార్యజుష్టంబు నగు రావణునివచనంబు విని బుద్ధిమద్వరిష్ఠుం విభీషణుండు పరమార్థతత్త్వం బగువాక్యంబున నీ ట్లనియె.. సీ. దనుజేంద్ర ధర్మార్థతత్త్వ మైనట్టి నానచనంబు వత్సలత్వమును వినుము ఈ వానకుండు నీ కె గొనరించె విఁ రివరుఁ డగు నిక్క మైన నేమి తెగునమై దూతలఁ దెగటార్పరా దాని యార్యులు వచియింతు రన్ని యెడల గాన వీని వధింపఁ గారాదు దూతకుం దలపోయఁ బెక్కు దండములు గలవు తే. అంగవై రూప్య మొనరింప నగుఁ గశాభి ఘాత మొనరింపఁ గా వచ్చుఁ గడఁగి చిహ్న సన్నిపాతం బొనర్పఁగాఁ జను వధింప వచ్చు సను మాట విన లేదు వసుధలోన. 1156 1156 1157 1158 1150 ఉ. సత్యవచోవిచారు లగుసాధులు కోపముఁ బూన కార్యసం స్తుత్యగుణో త్తరుండ వజితుండవు సంతతము స్బరావర సత్యయనిశ్చితార్థుఁడవు పార్థివధర్మ విదుండ వీవు నో దైత్యకులేంద్ర చిత్తమునఁ దాల్మి వహింపక యల్లఁ జెల్లునే. చ, చతురత ధర్మవాదమున శాస్త్రమతి గ్రహణంబునందు నం తతమును లోకవృత్తమున దాక్ష్యమునం దొకఁ డైన నీ కిలం బ్రతి యగువానిఁ గానము క్షపాచరశేఖర దేవదానవ క్షితిపతికోటిలోఁ గడుఁ బ్రసిద్ధికి నెక్కినవాఁడ వెంతయున్. క. ఈకపిని దునిమినందున, నీ కేమియు గుణము లేదు నిక్కము వీనిం దేఁకువ నిచటికిఁ బంపిన, భీకరళత్రువులమీఁదఁ బెంపుము కినుకన్ చ. అసురవ రేణ్య దూతలు నిజాధిపుఁ డాడిన చంద మంతయు రసనకుఁ దోఁచినట్లు పరరాజుల ముంగల నోట లేక ని ర్వ్యసనముతోడఁ బలుదురు వారలఁ జంపుట పొడి గాదు వీఁ డసమున వైరిచే నియతుఁ డై చనుదెంచిన చారుఁ డారయన్, వ. రాక్ష సేంద్రా యీవనచకుండు నిహతుం డై న నీపయోనిధి నుత్తరించి క్రమ్మఱ నిచ్చటికి రాఁగల ఖేచరుం డొక్కరుం డైన రాముని సమీపంబున లేఁడు సతీ వృత్తాంతని వేద శాభావంబువలన రామలక్ష్మణులిచ్చటికి యుద్ధార్థం బరుగు దేరరు దానం జేసి నీకు శత్రుక్షయంబు సమకూడదు వీనివలన సీతావృత్తాంతం బెఱింగి రేని రామలక్ష్మణులు తన లక్ష్మణులు తక్షణంబ రణార్థులై నీకడ కరుగుదెంచెదరుదానం జేసీ నీ కయత్నంబున శత్రుక్షయంబు వాటిల్లుం గావున నెల్ల భంగుల వీనిం జంపుట కార్యంబు గాదు వీఁడు నీచేత విడువంబడినవాఁడై రయంబునం జని దీర్ఘ పథావరుద్ధు లై నరామలక్ష్మణుల యుద్ధంబునకుం దోడ్కొని వచ్చు నందు 3 1160 వలస యుద పి యుండ వగునీకు మేలగుఁ బరాక మోత్సాహవంతు తెవసుడా సుందరకాండము, 819 సురులకు దుర్దయుండ నై ననీచేత నుపలాలితు లైనయీరాక్షసయోధు లం దఱుఁ గరకండూతినివారణార్థంబుగా రణంబుఁ ణార్థంబుగా రణంబుఁ గోరి యున్నవారు వీరిమనో -రథంబు పై ఫల్యంబు నొందించుట యుక్తంబు గాదు నీమ్రోల హితవాదు లును శూరులును సత్కులజాతులును మహాగుణ పరిగ్రహులును సంతతో పలాలితులును శస్త్రభృద్వరిష్ఠులు నగు యోధులు దాసమానవశీకృతు లై యనేకు లున్నవారు నీ రందఱు భవవర్థంబునందుఁ బ్రాణంబుల నైన విడువం గలవారు వీరిలోఁ గొందఱు భవదా దేశంబున బలైక దేశవహితు లై మూడు లగురాజపుత్రులం బట్టి తెచ్చి భవదీయ ప్రభావంబు ప్రకాశింపఁజేయుటకు నరుగం గలవారు నా వచనంబుఁ బట్టి వీనిపై నలుగక విడిచి పుచ్చుము. 1161 చ. అనుచు విభీషణుండు వినయంబున నీతి యెఱుంగఁ బల్కివర్ ధనమది దేశ కాలవిహితం బగుతమ్మని మాటచొప్పుగై కొని హృదయస్థ మైనకటుకోపము సారెకుఁ గ్రమ్మఱించుచు దనుజవ రేణ్యుఁ డిట్లనియెఁ దద్దిత బుద్ధికిఁ జాల మెచ్చుచున్. ఉ. తమ్ముఁడ నీవు పల్కినవిధంబు సమంచిత రాజ నీతియు కమ్మగ నున్న దెంతయు జగంబుల దూత లవధ్యు లౌట ని క్క మ్మిది వీని కింక మృతి గల్గక యుండ వినిగ్ర హం బన శ్యమ్మను జేయఁగా వలయు నంపినవానికి సిగ్గు పుట్టఁగన్. చ. వసచరజాతికి న్మిగుల వాలము భూషణ ఘట్లు గావునక్ ఘనుఁ డగువీనితోఁక వెస గాల్పున మంతట దగ్గవాలుఁ డై తనమది లజ్జయుక్ బొడను దైన్యము నొందుచు నున్న వీనిఁ గ నొని మది సంతసించెదరు కూరిమితో మనవార లండఱున్. 1162 1168 1164 నిధి రాణ్యుడు హనుమంతునితోఁకం కాల్ప రాక్షసుల కాజ్ఞాపించుట, అర్థం- వ. అని నిశ్చయించి రాక్షసులు నిరీక్షించి యీ నాటు ని లాంగూలంబునందు హుతాశను దరికొల్పి ప్రదీప్తం బగులాంగూలంబుతోఁ బురంబునబడలం ద్రిప్పికొని రండని యాజ్ఞాపించిన నన్ని శాచరులు రావణవాశ్య ప్రేరితు లై మొగంబులం జిడిముడిపాటు గదురఁ దైలావసి కంబు లైనయనేక జీర్ణ పట కా ర్పాసకంబు లవ్వీరనరునివాలా గ్రంబునం జుట్టి యనలుం బ్రతిష్ఠించిన సత్తె ఱంగు విలోకించి లంకాపురంబునం గలనిశాచరు లందఱు బాలవృద్ధనారీ సహితంబుగా ముదంబు నొంది రంత నక్కపిశ్రేష్ఠుండు తుప్కేంధనంబుల చేత నభివృద్ధి వహించినవనహుతాశనునిమాడ్కి నెదిగి వదనంబు బాలనూర్యుని లీలం గ్రాల మనంబునం గ్రోధంబు చెంగలింప నత్యున్నతశరీరుం డై ప్రదీ ప్తం బగులాంగూలంబుచేత నచ్చటి దానవులం జదియ గ్రూను లగుకొందఱు రాక్షసులు దృఢపాశంబులఁ దన్ను బద్దుం జేసిన నప్పా నడిచి వెండియుఁ ం 820 గోపీనాథ రామాయణము శంబులవలన విడివడ సమర్థుం డయ్యు నుదత్కా లసదృశియగుబుద్ధిం జేసి వితర్కించె. చ, హరివరుఁ డైనసూర్యసుతుఁ డంపఁగ రామహితార్థ మబ్ధి స త్వరముగ దాఁటి వచ్చి ఘనతం జరియించెడు నన్నుఁ బట్టి ము ష్కరముగ బద్ధుఁ జేసిరి నిశాచరు లిప్పని మత్కృతో గ్రము స్థిరతరగక్ష్మయు క్తికీఁ బ్రతిక్రియ గాదు తలంచి చూడఁగన్. తే, ఏరు బద్ధుఁడ నై యున్న నేమి నన్ను నిగ్రహింపంగఁ జాల రియు గ్రధనుజు అనువుమెయిఁ భాగములఁ ద్రించికొని కడంగి యింనఆ వధింపఁ జాలుదు నేపు మీజి, క. ఐనను వేగిరపడ నే,లా నరపతి కార్యసిద్ధికై దనుజుల్ యిట్లని 1188 1166 1167 పూని యొనరించునవమతి, కే నించుకసేపు మది సహించెనఁ దాల్మిన్. 1168 వ, అదియునుం గాక ముక్ను రాత్రి సమయం బగుటవలన నీలంకాపురంబునం గల సర్వస్థలంబులు వీలోకింపరా దయ్యె నిప్పుడు దుర్గకర్మ కాశలం బంతయుం బరి ధించిన నీరాక్షసులు సేయు శరీరవీశనంబును బుచాగ్రంబున వెలుంగువహ్ని దేవువేఁడిమియు మచ్చిత్తంబున కించుక యైన శ్రమంబు గావింపం జాలదు పురీపరిశోధనానంతరంబున బంధంబులం ద్రించికొని విజృంభించి రాక్షసులం బొలియించి విక్రరుంబు ప్రకటించెదఁ గాక యని నిశ్చయించి రజ్జువులం గట్టు వడి యున్నవాఁడుపోలె నొదిగి యున్న నమ్మహాబల నందనుని మహానుభావంబు నెఱుంగక బలవంతు లగురాక్షసులు దీర్ఘపాశంబులం బ్రతిగ్రహించి. 1169 అమృత రాక్షసులు తోకలో నిప్పంటించి హనుమంతుని రాజనీయలం ద్రిప్పట చ, చటులమృదంగతూర్యమురజస్వనముల్ ఘనశంఖభేరికా - పటహనినాదముల్ మిగులు బంధురభీషణసింహనాదము ల్పటుతరభంగి నాకసము బ్రద్దలు వాఱఁగ మ్రోయ రాక్షసుల్ దుటుములు గట్టి వాయుసుతుఁ దోడ్కొని యేగిరి రాజవీధులన్. ఉ. ఆహనుమంతుఁ డప్పుడు మదాసురకోటి యొనర్చుభూరికో లాహలశబ్దము ల్వినుచు రాజగృహంబుల న్యు చత్వర వ్యూహముల న్విమాసములు నుత్తమభూములఁ బణ్యవీథుల న్వాహనశాలల సబలవారణశాలలఁ జిత్రశాలలన్ క. శృంగాటకములఁ బర్వత, శృంగంబుల బహువిచిత్ర శిల్పిగృహంబు 1170 1171 ల్బంగరుమేడల దేవగృహాంగణములఁ జూచుచు వ్రయంబున నరిగెన్. 1172 ఉ. అ త్తఱి లంకలోఁ గలసురారిమృగాములు బాలవృద్ధులుగా జిత్తములఁ ముదం బెదుగఁ జిత్ర సువర్ణ విమాన రాజిపైఁ సుందరకాండము, ద త్తఱపాటుతో నిలిచి తద్దయు దీపితవాలుఁ డైనకీ శోత్తముఁ గాంచి రొప్పుచు సముద్ధతి గేలి యొనర్చి కందఱున్. సాగ్రహులై భయదాట్టహాసము ఉ, అప్పుడు బైత్యు లొక్క మొగి సా లొప్పడ వింత కోతి యిదె చూడుఁ డటంచును వారి వారికిం జెప్పుచుఁ జుట్టు ముట్టుకొని శ్రీఘ్రజనంబున వీధివీధియుక్ ద్రిప్పిరి త్రాటఁ బట్టుకొని ధీరుని వాయుకుమారు నయ్యెడన్. క. డెందమునఁ గుతుక మలరఁగఁ, గొందఱు దైతేయసతులు గురుతరబుద్ధి న్బొందుగ జనకమహీభృ, న్నందనికడ కేగి ఘోరనాదముతోడన్. ఉ ఇంతకు మున్ను నీకడ కహీనజవంబున వచ్చి రాముపృ 821 1178 1174 1175 త్తాంతముఁ జెప్పిపోయినవనాటుని యుద్ధకిఁ బట్టి వానివా లాంతమునందు దారుణహుతాశనుని ద్దరికొల్పి దైత్యు త్యంతముదంబుతోడఁ బుర మంతయుఁ ద్రిప్పుచు నున్నవా రొగిన్.

• సీత హనుమంతునికి శీతలుండవు గమ్మని యగ్ని దేవునిఁ బ్రార్థించుట. శిం-

a 1176 -1177 వ. అని పలికిన నాత్మహరణోపమం బైన క్రూర వాక్యంబు వినిశోక సంత ప్తచిత్తయై యక్క పిశ్రేష్ఠున కగ్ని దేవునివలని బాధ గలుగకుండ మంగళం బొసంగుట కభి ముఖ యై నిర్మలం బగుతనమనంబున హుతాశను నుద్దేశించి. మ. పతిశుశ్రూషయు సత్తపశ్చరిత మభ్య 'స్థికపత్నీత్వ మా తతసౌశీల్యము నాకుఁ గల్గుట యథార్థం బేని నామీఁద మ త్పతికి న్నిత్యముఁ బ్రేమ గల్గు టది తథ్యంబేని మద్వాక్యప ద్ధతి శీతుండవు గమ్మ వాయుజున కుద్యత్ప్రతితోఁ బావకా. ఉ. క్రన్ననఁ దత్సమాగమన కాంక్షీణిఁ గాఁ గమనీయవృత్తసం పన్ననుగా నను౯ హరిసమానుఁడు రాముఁ డెఱుంగు నేని శౌ 1178 1179 ర్యోన్నతుఁ డాక పీంద్రుఁడు మదు గ్ర విపజ్జలరాశి కోడయా గ్ర టెన్నఁగ నిక్క మేని పతిభృత్యునిఁ బ్రోవుము హవ్యవాహనా. వ. అనుచు సీత ప్రార్థించిన న దేవిమహిమవలన హనుమత్పుచ్ఛానలుండు ప్రదక్షిణా కారశిఖుండై కపితల్లజుకుశలంబు తెలుపుచు వెలింగె హనుమజ్జన కుండగుసమీ రణుండు పుచ్చానలయుతుండయ్యునుసీతా ప్రభావంబువలనఁ బ్రాలేయాచల శీత లుం డగుచు న దేవికి సుఖకరుండై వినరె నంత నక్కడ నప్పవమాన నందనుండు లాంగూలంబు దహ్యమానం బగుచుండ నిట్లని విత్కరించె. అది హనుమంతుఁడు తనకు నిప్పువేఁడిమి గానరాకుండుట కచ్చెరునందుట. రం ఉ. క్రందుగ నొక్క వ్రేల్మిడి జగంబుల నన్నిఁటిఁ గొల్పనోపువాఁ డందము గాఁగ వాలగతుఁ డయ్యును బావకుఁ డేమి చోద్యమో పొందుగ నించు కై నఁ దనభూరితరోష్ణతఁ జూప కెంతయుం lat 1100 322 గోపీనాథ రామాయణము జందన శీతలుం డగుచుఁ జాల వెలుంగుచు నున్నవాఁ డోగిన్'. న 1181 వ. ఏ నిచ్చటికిం జనుదెంచునప్పుడు రామప్రభావంబువలన సము ద్రమధ్యంబునఁ బర్వతరూపం బైనపరమాద్భుతవస్తు వెట్లు దృష్టంబయ్యె నట్లీవహ్ని శైత్యంబు రామప్ర భావంబువలన సంజాతం బయ్యె నిధి నిక్కంబు రామార్థంబు సము ద్రమైనాకంబుల కుదయించిన సంభ్రమంబు పావకున కేల యుదయింపకుండు, క. మాయయ్య యైన గాలికిఁ, బాయని ప్రాణసఖుఁ డగుట బాటించి ననుకో ధీయుతుఁడు పరితపింపఁగఁ, జేయు టుడిగి పావకుండు శీతలుఁ డయ్యెన్. 1188 ఉ. ఏసతి నేఁడు భూరికృప నిచ్చినస్వస్త్యయనంబుచే మరు ద్వాసన కాలముఖ్య సురవమ్యులు కాజీ సజయ్యు లైనఘో రాసురుల వ్రణంబున రయంబునఁ ద్రుంపఁగఁ గంటి నట్టిదా శ్రీ సుతసత్కృపక్షా దహన దేవుఁడు శీతలుఁ డౌట చోద్యమే. క. జనకజ యాశీర్వాదం, బున రామన రేంద్ర తేజమునఁ బరపడి ము 1184 జ్జనకునిసాచివ్యంబున, ననలుఁడు ననుఁ గాల్ప నోపఁ డయ్యె నిజముగాన్. సద్గతి హనుమంతుఁడు బంధనములవలన విడివడి కావలివారి నందఱం జంపుట, చ్చ్చంది- వ అని యొక్క ముహూర్తంబు చింతించి యమ్మరున్నందనుండు మనంబున రామ లక్ష్మణసీతార్క తనయానిల వాతసఖులకు నమస్కరించి తన శరీరంబుకుఱు చపఱి చి యంగుష్ఠమాత్రగాత్రుండై బంధనంబులవలన విడివడి రాక్షసులు నిరీక్షించు చుండఁదత్ప్రణంబ వెండియు మేరుమందరసం కాశ దివ్య దేహుండై విభక్తరక్షన్సం బాధంబై మహోన్నతం బైన శైలశృంగంబుమాడ్కి ఁ జూడ్కికి వ్రేఁగగుచున్న పురద్వారంబుమీఁది కతివేగంబున దాఁటి తోరణాశ్రితం బైనకాలాయసపరి ష్కృతం బగుపరిఘంబు విలోకించి దానిం బుచ్చుకొని తన్నుం గాచికొనిపరి వే ష్టించి వచ్చువారిఁ గ్రూర రాక్షసులు నిశ్శేషంబుగా రూపుమాపి లంకాపురంబు నల్గడలు వీక్షించుచుఁ బ్రదీ ప్తలాంగూలకృతొర్చి రాలియై యంశుమాలియగు సూర్యుని తెఱంగున వెలుంగు చుఁ గృతమనోరథుండును బ్ర వద్ద వ వగ్గి మానశరీరుండును సముత్సాహసంపన్నుండు నై రణచండ విక్రముం డగువాయునందనుండు తన మనంబున వెండియుఁ గార్యశేషం బెట్లని వితర్కించె. 1196 క. గురుశ క్తి నింకమీఁదట, నరయఁగ నిప్పురము వారి కందఱకును గ్ర మ్మఱ దారుణసంతాపము, కరము గలుగఁ జేయు టిదియ కర్తవ్య మగున్. క. వనభంగము కావించితి, దనుజులఁ బెక్కండ్ర నాజీ దారుణభంగిం దునిమితి నిఁక దుర్గవినాశన మొక్కటి కొదవ యయ్యె సలుపఁగ వలయున్. ఉ. వంచన లేక నే నిపుడు వారక దుర్గవినాశనంబు గా వించితి నేని మీఁద రఘువీరునకు సులభంబు గాఁగ న క్తంచరవంశవర్య దశకంఠునిఁ జంపఁగ వచ్చు నాకును మించుగ నల్పకార్యమున మిన్నును ముట్టినకీర్తి చెకుఱున్. 1189 వ. అదియునుం గాక, సుందరకాండము. హనుమంతుఁడు లంకాదహనము సేయుట. వుం తే. కోరి యెవ్వాఁడు నాదులాంగూలమందు సుప్రతిష్ఠితుఁ డై బహుశ్రుతి వెలుంగు చున్న వాఁ డట్టిశిఖ కీగృహోత్తమముల చేత సంతర్పణంబును జేయవలదె. 323 1190 1191 వ. కావున మదీయపుచ్ఛాగ్ర గతుండై నవైశ్వానరునిచేత నిప్పురం బంతయు దగ్ధంబు గావించెదఁ గాక యని నిశ్చయించి సౌదామినీసమన్వితం బైనతోయదంబు లీల లంకాభవనశృంగశృంగాటకంబులయందుఁ జరించుచు నొక్కగృహంబున నుండి వేఱక్కగృహంబుమీఁదికి నెగయుచు మహోద్యాన పంక్తులు విలో కించుచు వసంత్రస్తుండై సమీరసమాన వేగంబునఁ బ్రాసాదంబులమీఁదికి దాఁ టుచు బలవంతుం డగుహనుమంతుండు క్రమంబున. తే. అల ప్రహస్తునిభర్మహర్మ్యంబుమీఁది కుటికి యందు హుతాశను నిరవు కొల్పి నుఱి మహాపార్శ్వునిమహార్హ మందిరమున కెగసి యందుఁ గృశానుని నిగుడఁ జేసి. బా 1192 1193 సీ జంబుమాలి సుమాలి సారణళుకరళ్ళి కేతులగృహము లగ్నికి నోసంగ దంష్ట్రతోమళవజ్ర దంష్ట్రధ్వజ గ్రీవను తపిశాచనద్మములు గాల్చి మక రాక్షశోణితాక్షక రాళ యూపాక్ష, భాసకర్ణుల యిండ్లు పాడు చేసి కుంభకర్ణ నికుంభ కుంభ దేవాంతక నిలయంబు లొక్కట నీఱు చేసి శే. బ్రహ్మరిపుయజ్ఞ పరిపంథి భానుశత్రు, శక్ర జన్మందిరములు భస్మంబు చేసి లంకఁ గలవారిగృహములెల్లను దహించె, నొగి విభీషణునుందిర మొకటిదశ క, ఈరీతి లంకఁ గలదే, వారాతులదివ్యమణిగృహంబుల చేత దారుణగతి దహనునకు స, మారాధన మాచరించి యనిలజుఁ డంతన్. చ. కనకమహీధరంబు క్రియఁ గ్రాలెడుదాని ననర్ఘ దివ్య నూ తనమణికాంతులం దనరుదాని నయవిచిత్ర శిల్పభా జన మగుదాని హేమమణిజాలవిరాజిత మైనదాని శో భస మగుదాని రావణుని భవ్యవిమానముఁ జేరి వేడుకన్. ను. ఘనవాలా గ్రగతాగ్ని సమ్మణిమయా గారంబుపై నుంచి పా నని నీరంధ్ర యుగాంత నీరదము రేవక్" బెట్టు గర్జించెనం త నిమేషంబున కాకృశానుఁడు చలద్వాత ప్రయోగంబు చే బెను పొందె౯ వలమాన దారుణశిఖాభీల జ్వలనూ ర్తి యై. క్క. 1195 1196 1197 వ. ఇత్తెఱంగున దరికొని హుతాశనుం డంబర చుంబి శిఖాపరం షరుం డై ఛటచ్ఛట 324 గోపీనాథ రామాయణము శబ్దంబులతో విస్ఫులింగంబు లెగయఁ బ్రళయకాలాగ్నియుంబోలె నేర్చి పేర్చు నెడ. చ, అడరి సమీరణుం డతీరయం బడరం జెలరేఁగి వీచుచోఁ గడువడి వీతిహోత్రకణకాండము లొక్కట సుగ్రభంగి న ల్గడలఁ బడం దొడంగె ఖలరాక్షుననాశము దెల్ప లంకపై నుడుగక మింట నుండి రభసోద్ధతి వ్రాలుమహోల్కలో యనన్, ళా, పెంసారం బొగ లంబరంబునకు నాభీలాంబుదత్వం బొగి సంపాదింప విమానదీర్ఘ హుతభుక్త్వాతావళీ జాలము లృంపాజాలము లయ్యెఁ జారణనురు త్సాధ్యోరగుల్ దిక్కులక గుంపులట్టి యొనర్చుస్తోత్రరవముల్ ఘోషంబు లయ్యె గ్రహిన్. ఉ. హేమగవాక్షశోభితము లిందు మణీమయకుట్టీమంబులు నోమలరత్న భిత్తులు మనోహరవేదులు నైనక్రవ్య భు గ్రామములు విమానములు గాలి ధరం బడ్జెఁ గొలమందు నెం తే మినువీటనుండి పడుదివ్యులు మందిరపంక్తులో యసన్. చ, అడరి హుతాశనుం డొగి గృహంబులఁ జుట్టును ముట్టి గొల్పఁగాఁ దడఁబడి దానికి బ్రతి త్రివిధానము గానక యాంధ్ర బిక్షలక్ గడువడిఁ బాసి ప్రాణములు గా చికొనం బగువెత్తఁ బాదముల్ తడఁబడువారియా ర్తనినదంబులు వీటఁ జెలం 7. నయ్యెడన్. మ, అకటా యెక్కడివానరుం డితఁడు సత్యం భీకృశానుండు నేఁ డకలంకస్థితి లంకఁ గాల్చుటకు నాహా కీశరూపంబుతో సకళుం డై చనుదెంచె నెట్లని శిఖాసంత స్త లై దీపితో లక లై గూలి రిల౯ స్తనంధయధరక్ర వ్యాదయోషిస్త్మణుల్, ఉ. కొప్పులు వీడఁగా మఱియుఁ గొందఱు కామిను లుప్పరంబుతో నొప్పుగ రాయుహర్మ్యముల నుండి హుతాశశిఖాపరంపరల్ గప్పిన నోర్వఁజాల కచలం బడ సాగిరి మేఘవీధికి

• దప్పి విచిత్ర భంగి వసుఢం బడు కాఱుమెఱుంగులో యనన్.

మ. సెలవుల్ కొంచనకావ్య సంచయములు మిన్నందుధాన్యంపుఁది ప్పలు నానావిధరత్నరాసులును శుంభద్వస్తుసందోహము ల్నలు వొప్పం గణఁజంబు లంటుకొని నానాకాంతుల స్వీట భా సీలుపై శ్వానరుఁ డర్థవంతముగఁ జేసెక్" జీత్రభానుత్వమున్. మ. నియత దారుణరూపుల దనుజుల బెక్కండ్ర సంగ్రామని శ్చయుఁడై చంపియుఁ దృప్తినొందనినభస్వత్పుత్ప్రు చందాన స గ్నియు లంకాపురమధ్యమందిరములం శ్రీ ణాగతి న్నీఱు చే సియు సంతృప్తి వహింపడయ్యెఁ శ్రితుభు శ్చేతో ముదాపాది యై. 1198 1199 [200 1201 1202 1203 1204 1205 1206 సుందరకాండము. 325 క. ఒక్కెడఁ గింశుకములగతి, నొక్కెడ శాలలులమాడి నొప్పారఁగ వే ఱక్కెడ నశోకముల క్రియఁ, బెక్కెడల హుతాశశిఖలు పెద్దయు నొప్పెన్. క. అతి వేగవంతుఁ డగుమా రుతిచే లంకాపురంబు రుద్రునిచే ను గాలి కూలుత్రిపురము, గతి నప్పుడు దగ్ధ మగుచు గహ్వరిఁ గూలెన్. వ. మఱియు నవ్వైశ్వానరుండు హనుమద్విసృష్టుండై కొల్లి రావణునివలనిభయం బున స్వరూపప్రకటనంబు సేయనోడి యుండి తత్కాలంబున రాక్ష సబలక్షయం బును దైవబలోదయంబును బ్రత్యాసన్నం బగుట యెఱింగి నిశ్శంకితుండై లం కాపురాధారత్రికూటశిఖరంబునం బొడిమి వాయుసహాయంబునం జేసిభీమవిగా క్రమంబున లంకాపురంబు సర్వంబు నాక్రమించి జ్వాలాసమూహంబు ప్రసరిం సంజేసి గగనంబు దాఁకం బెరిఁగి యుగాంత కాలానలతుల్య వేగుండును గగన చుంబి శిఖాపరం పరుండు నాదిత్యకోటిసమాన తేజుండును రక్షో రాజమందిరో పరిభాగసంచాకుండును విధూమురశియు రక్షశ్శరీ రాజ్య సమర్పితశిఖుండును నతి ప్రవృద్ధుండును గింతుకపుష్పచూడుండును నూక్ష ప్రభుండునై లంకాపురంబు సర్వంబు నావరించి యశనిప్రకాశంబు లగుబహువిధ దారుణశబ్దంబుల చేతఁ బంకజాతభవాండకుంభంబు పగులం జేయుచుఁ బ్రళయకాలాగ్ని చందాన నతిభీకరదర్శనుండై వెలుంగు చుండె నప్పుడు పూర్వనర్ధ భవనాగ్నినిర్వాణ సమయోత్థతధూమవ్యా ప్తపంక్తులై మేఘంబులు నీలోత్పలచ్ఛాయ గలిగి గగనంబునం బ్రకాశించె నా సమయంబున. 1209 క. మెండుగ మిడుఁగుఱులు పొగ, ల్కొండొకవడిఁ జుట్టు ముట్టుకొని బాధింపం దుండంబు లెత్తుకొని వే,దండంబులు పాతె బృంహితధ్వను లెసఁగన్. 1210 ను. హనుమతో ధబలాభిభూతమయి స్వాహానాథతీ వ్రార్చుల Է దనుజస్యం దనదంతి వాజిమృగ రాద్ధా శ్రీ జసాలాండజా తనివాసంబులతోడ దగ యయి సంతాపంబుచే లంక బో రున శోకానల హేతిఁ గాలినటు లాలోకింపఁగా నయ్యెడిన్. శా.హా కాంతామణి హా మనోహర సభా హా తాత హా సోదరా హా కాంతా జనయిత్రి హా ప్రియసుతా హా మిత్ర హా పుత్రకా వీఁక దారుణవహ్ని గాల్పఁ దొణఁగె వీక్షింపరే యంచున స్తోకార్తి న్విలపించువారికృపణోక్తుల్ నిండ మ్రోసెం బురిన్. క. అప్పుడు కృశాను బాధకుఁ, దప్పిన గీర్వాణరిపుకదంబము పెలుచుకో" నిప్పులఁ గాలినలంకను, దప్పక వీక్షించి మడిని దహతహ వొడమన్. ఉ. ఈతఁడు కోఁతి గాఁడు నిజ మింతయు శక్రుఁడో కందినాయకుం డో తపనుండో గంధవహుఁడో యముఁడో హరుఁడో కృశానుఁడో శీతకరుండొ రాత్రి చర శేఖరుఁడో ధనదుండొ మృత్యు వీ రీతి షూటరూపము ధరించి నిశాటులఁ దుంప వచ్చెనో, 1211 12 12 1218 1214 326 గోపీనాథ రామాయణము చ. వనజభవప్రకోప మిటు వానరరూపముఁ దాల్చి వీఁకతో దనుజులఁ ద్రుంప వచ్చెనొ యతంద్రిత మాద్య మనంత మన్యయం జనుపమ మస్త్ర మేయ మభయం బగువైష్ణన తేజ మీ క్రియజ్ వన చర రాజరూపమున వచ్చెనో దైత్యవినాశనార్థమై. Q. 1215 వ. అని యిట్లు పెక్కండ్రు పెక్కు తెఱంగులఁ బరము కాక్రాంతులై యార్తనాదం బుల విలపించుచుండి రిట్లు హనుమంతుండు గృహరత్నమాలినియగులం కావు రంబు సమస్తంబును భస్మంబు గావించి ప్రదీ లాంగూలకృతార్చి రాలియై యంశుమాలి యగుసూర్యుని తెఱంగునం దేజరిల్లుచు విచిత్రం బగు త్రికూట శిఖరాగ్రంబులఁ ంబులఁ గొండొక సేపు విశ్రమించి యుండె నప్పుడు మహాబలుండును మారుతతుల్య వేగుండును ముహామతియు నగువానరవీర ముఖ్యు నిమహాద్భుత కర్మంబు విలోకించి దేవర్షి బ్రహ్మర్షి సిద్ధ సాధ్య గంధర్వ విద్యాధర కిన్నర ర యక్షచారణాదులు పరమానందభరితాంత కరణులై సాధువాక్యంబుల నభినం దించిరి మఱియు సమస్తభూతంబులు దుర్నిరీక్ష్యం బైనతదా కారంబుపలక్షీంచి సాద్వైశ్వానరుండనుశంక చేత భయవిత్ర స్తంబులై పఱవందొడంగెని తెఱం గున వనభంగంబుగావించి రణంబునన నేక రాక్షసులం బొలియించి లంకాపురం బంతయు హుతాశనున కర్పించి సముద్రోదకంబున వాలానలంబు చల్లార్చి కృతార్థుండై వెండియు సంభ్రమత్ర సవిషణ్ణ రాక్షసయు సముజ్జ్వలజ్వాల హు తాశనాంకీతయునై పితామహకోపహతయై పాడఱి యున్న మేదిని భంగిఁ జూ పట్టుచున్నలంక నవలోకించి తనమనంబున, a 1216 -అర హనుమంతుఁడు లంకాదహనంబున సీతకును భయంబు గలిగియుండునని దుఃఖించుట రూరల చ. విడివడి యేను లంక సవివేకతఁ గినకొలంది వహ్నిచే నుడుగక కాల్చి నిందలకు నుర్వరఁ బాత్రమ నైతినక్కటా కడువడి మండుచిచ్చు నదకంబున వార్చినమాడ్కి నార్తలోఁ బొడమినక్రోధముం జిఱుత వుచ్చెడువా రతిధన్యులే కదా. 1217 క. కుపితుఁడు పాప మొనర్చును, గుపితుఁడు హింసింపఁ జూచు గురువుల నైనం గుపితుఁ డతిశస్త్రనన్నిభ, లపితంబుల సాధుజనములం దెగడు వడిన్. చ. ఒనరఁగ నెవ్వఁ డేనియు సముత్పతితం బగుక్రోధ ముద్ధతిం బనివడి జీర్ణ మైనఘనసన్న గచర్మమునట్లు తొల్మిచే తను నిరసించువాఁడు వసుధం బురుషుం డన ఖ్యాతిఁ గాంచు మం దునకు నొకించు లేని గుణదోష విచారము గల్గ దెన్నఁడున్. క. ధరలో వాచ్యావాచ్యం, బెఱుఁగునె కుపితుండు వాని కెన్నఁ డకార్యం బరయ నవాచ్యము లేదా, పురుషునిచే సర్వకార్యములు చెడిపోవున్. నీ, అక్కట యే నెంత యవివేకినో మహీతనయచొ స్పరయక తాల్మి వీడి చటుల తోరానలజ్వాలల నీలంక నంతయుఁ గాల్చితి నవ్వెలంది 1218 1219 1220 ను 327 కథునిక్కువంబుగాఁ గ్రాంత యుండఁగఁ బోలు నెంతదురాత్ముఁడ సంతజడుఁడు నెంతదుర్మేధుఁడ నెంత మూర్ఖుఁడ నెంత పాపస్వభావుఁడఁ బతిహితంబు తే. దీర్పలేనైతీ స్వామిఘాూతిమతి నైఁ బూని వచ్చిన కార్యంబు పొందుపఱచు కొనుట గద యు క మెండు తప్పనియె చెఱచి కొ నేడు నాయట్టికష్టదుర్జనుఁడు గబఁడె. 1221 ఆ. అరయ లంకయందు నగ్నిచే భస్మంబు, గాని దేశ యొక్క సేవ లేదు సీత వహ్నిశిఖలఁ జక్కక నుని యున్న, దంచు నిశ్చయింప నగు నెoచంక క. కుపితాత్ముఁడ నై ప్రజ్ఞా, విపర్యయంబున నొకింత వెఱనక మనుజా ధిపు కార్యముఁ జెఱచితి నిఁక్రఁ, గపు లందఱు నన్ను స్వామిఘాతుకుఁ డనరే, నన్వేషణపూర్వక రావణవిలయపరిజ్ఞానసీతా వర్శనసన్ని వేదనరూప మహా కార్యంబు రానునివేకనమాత్రావశిష్టం బగునట్లు గావింపఁబడియెఁ గా వున నిప్పుడు క్రోధాభిభూతుండ నై సనాచేతఁ దత్కార్యమూలక్షయంబు నిస్సం వ మఱియు శయంబుగాఁ గావింపంబడియె రోషంబువలన దోషంబుఁ జేసితి నింక నేమ నిన నేమియగు ముల్లోకంబులయందు మదీయం బైనకపిత్వంబు ప్రథతంబయ్యె రక్షణసమర్థుండ నైననా చేత నాగ్రహంబువలన జానకి రక్షింపంబడ కుండుటం జేసి స్వతంత్రంబు ననవస్థితంబు సగురజో గుణనిబంధన చేష్టాని శేషంబునుగర్హిం చెద రావణుండు సీతం జంపక మ్రుచ్చిలించికొని పోయె నే నద్దేవి నజ్ఞానంబునం జంపితి రామునకు నాకంటే రావణుండె యొక్కింత మేలువాఁ డయ్యె నింక నెత్తె ఱంగున హరీశ్వరుఁ డగుసు శ్రీవుని సందర్శింపంబోదు న రేశ్వరు లగురామ లక్ష్మణులతో నేమని సంభాషింపుడు నకృతార్థుండనై యమ్మహాత్ముల సముఖం బునకుం జనుకంటె నా కిచ్చట జలంబు లంబడి యైనఁ జిచ్చులో నుఱినయైనఁ బాశంబులచే నుఱిగొని యైన విషంబు గ్రోలియైన సముద్రచరంబులగు మహాస త్వంబులకు మదీయశరీరమాంసఖండంబులు సమర్పించియైనఁ బ్రాణత్యాగంబు సేయు టధికోవయంబై తోఁచుచున్నదియచ్చటికింబోయిన సీతావృత్తాంతంబు విని రామలక్ష్మణులు నిక్కంబుగా శరీరత్యాగంబు సేయుదురు తద్వినాశంబుఁ జూచి సుగ్రీవుండు బంధుసహితంబుగా నశించు నంతఁ దద్వృత్తాంతంబు విని భ్రాతృవత్సలుం డగుభరతుండు శత్రుఘ్నసహితంబుగా మరణంబు నొందు ధర్మి ష్టం బగునిష్వాకుకులంబు దీఱిన పిదప సమస్తజనంబులు శోక సంతాపపీడితులె దీఱినపిదప యంతంబు నొందెదరు భాగ్యరహితుండలు ప్రధవార్థసంగ్ర హుండ రోషదోష పరీతాతుండ నగునే నింతకుం గారణంబ నైతి నని యనేక ప్ర కారంబుల దీనుండై చింతించు చుండ నప్పు డయ్యనిలనందనునకు వైదేహి కుశలంబు దెల్పుచుఁ గొన్ని శుభనిమి త్తంబులు దోఁచిన వెండియుఁ దనమనంబున. 1224 828 గోపీనాథ రామాయణము -ఫీ. హనుమంతుఁడు సీతాదేవికి భయంబు గలుగదని నిశ్చయించుట. రచనం- తే. అకట తప్పఁ దలంచితి నాత్మ తేజ మున సురక్షిత యగుమహీపుత్రి వీతి హోత్రుఁడు తపింపఁ జేయంగ నోపఁ దుర్వి సగ్నియం దగ్ని యేమి సేయంగనోపు. తే. అమిత తేజుఁడు ధర్మాతుఁ డైన రాము పత్ని యగుసీత జనకభూపాలపుత్రి యాత చారిత్ర సంగుప్త యగుచు నుండ సంస్పృశింపంగ నెట్లోర్చు శ్వసన సఖుఁడు. ఉ ఏజలజాక్షి పుణ్యమున నించుక యైనఁ బ్రవంశ కీలకీ లాజనితో గ్ర బాధకుఁ దలంకక నాశము నొంద కేను దే జోజయశాలినై సుఖము సొంపు వహింపఁగఁ గంటి నట్టియు ర్వీజ వినాశ మొందె నని రిత్త దలంచితి నెంత వెట్టివో. చ. గురుమతిచే సుమిత్ర కొడుకు ల్భరతుండును బ్రీతి నేసతీ దిరముగ నాత్మలోఁ దనుకు దేవత యంచుఁ దలంచి భ క్తివి స్ఫురణ దలిర నిత్యమును బూజలు నేయుడు రట్టిరామభూ వరమణిచి తహారిణికి వహ్నిశిఖాకృతబాధ గల్గునే. చ. అరయఁగ నెవ్వఁ డిజ్జగము లన్నియు నొక్కటఁ గాల్పఁ జాలియుజ్ ధరణిజ వేఁడుకొంటకు నతం ద్రితుఁ డై కడు చైత్య మొంది మ ద్గురుతరదీర్ఘ వాలమునకుం దనవేఁడిమి నూపఁ డయ్యె న క్కరువలిచుట్ట మయ్యమనె గాసిలఁజేయఁగ నెట్టు లో పెడున్. చ. సుకృతమున న్సుశీలమున సూనృతవాక్యమునక్ మనంబులో సకలుషభక్తి సంతత మనస్యమతిం బతి గొల్చు చున్కిఁ బా వకుని దహింపఁ జాలు రఘువల్లభ వల్లభ యైన సీతకుం D జకితుఁడు గాక యేక్రియఁ గృశానుఁడు వేడిమిఁ జూప నో పెడున్. 1225 1226 1227 1228 1239 1280 వ. అని బహు ప్రకారంబులు వై దేహి ధర్మప్రభావంబు దలంచి సముద్రమధ్యంబున మైనాకసందర్శనంబు చింతించుచుండ నప్పుడు. 1231 సీ. హనుమంతుఁ డెంతమహాత్ముఁ డొక్కఁడె యబ్ధి దాఁటి లంకకు వచ్చిధరణీసుతకు విభునిసం దేశంబు వినిపించి దనుజులఁ బెక్కండ్ర నాజిలో నుక్కడంచి లాంగూలవహ్నిచే లంకాపురము గాల్చె వయ్యగ్ని దైత్య గేహంబు లన్నీ భస్మంబు చేసియుఁ బతిమనోహారిణి యగుసీతను దహింపఁడయ్యె సహహ ఆ. యెంత చిత్ర మనుచు నంతంత వినువీది, మ్రోయుఖచరసిద్ధమునిపతంగ మరుదహీంద్ర యక్ష మధుర వాక్యంబులు, వినఁగ వచ్చె నతని వీను లలర. 1232 ... వ. ఇట్లు సుందరకాండము. అ హనుమంతుఁడు సీతాదేవిం జూచుట. ం- 829 వీ తెంచిన నాఋషి వాక్యంబుల చేతను దక్షిణాక్షి స్పందనాదిశుభనిమిత్తం బులచేతను సీతాపాతివ్రత్య రాను ప్రభావాది కారణంబులచేతను దృష్టార్థంబుల చేతను వైదేహి నహ్ని బాధకుం జిక్కక కుశలంబున నున్న దని నిశ్చయించి కలంక దేఱి సంప్రా ప్తమనోరధుండును శ్రీ తిసంహృష్టసర్వాంగుండును నై వెండీ యున దేవి ప్రత్యేక్షంబుగా సందర్శించి యనుజ్ఞ గొని రామునియొకుం జనియెడఁ గాక యని తలంచి నిజభుజాబల విధ్వంసితమహిరుపాషండమండలు బై నయనో కవనంబునకుం జని. ఉ. మారుతి గాంచె మారుతకుమారునిపై ననుకంపఁ జేర్చి చె న్నారఁగ శీతలుండ పగుమా యని నారెకు నూరుతా పునిం జీరుచుఁ జెక్కిటం గరము సేర్చి సునర్ణ వికీర్ణ శింతుపా 1233 1231 1236 1237 భూరుహమూలమందుఁ గడుఁ బొక్కుచు నున్నవి దేహపుత్రికన్'. క. కని సంభ్ర గుమున వందన, మొనరించి మహీజ జై వయోగంబున య్యనలార్చులఁ శ్రాగక శుభమున నొప్పెకునిన్ను మరx తొడగంటి నిటన్. చ. అన విని భూమిపుత్రి హృవయంబున నిండిన రాళ్ల పూర మే య్యన వెలి గుబ్బి పాఱినటు లాడటం గిన్ను : హర్ష బాష్పముల్ చినుకఁగ సా రెనా రెకు బలీముఖనర్యునిఁ గాంచి రామభ ర్తను మదిలోఁ గలంచి యనురాగము తేటపరింగ్ నిట్లకున్. జ. పవనతనూజ నిక్కముగ భారము నీయది యాలట నీ నొకం డవె రఘుభ ర్త కార్యము ఘనంబుగ దీర్పఁగఁ జాలు ఫుణ్యశా రవుఁడవు నీదుకీ ర్తికిఁ గరంబు ఫలం బిది యెట్లు చేసేదో రవికుల వార్ధిసోముఁ డగు రాముని నన్నిఁక నెట్లు గూర్చెదో. ఉ. తా నెడఁ బాసి యున్న యెడ చైత్యుఁడు ముచ్చిలి తెచ్చినందు కా మానవనాథ చంద్రుఁడు సమంచిత మానధనుండు పై వ్యసం తానముతోడ వచ్చి ప్రథనంబున వీని బలాన్వితంబుగా బూని వధించి నన్నుఁ గొనిపోయినఁ దత్ప్రతికారమై చనున్, క. సంగరళూరుం డగురఘు, పుంగవునకు నిట్టిసేఁత పొలుపుగ యుక్తం బుం గీర్తికి ననురూపం, బుం గావున నత్తెఱంగు బోధింపు మొగిన్. చ. అనవుడుఁ బశితంబును మహారయుతంబును హేతు సంహితం బును నగు సీతమాట విని పుణ్యరతుండు మరుత్కు మారుఁ డి ట్లను రఘునేత వానరబలాన్వితుఁ డై వడి నేగుదెంచి వా వణుని వధించి తల్లిరొ ధ్రువంబుగ ని నొనిపోవుఁ జెచ్చెరన్. చ. మనమున నీవు సందియము మాని సుఖస్థితి నుండు మేను మే చని పతితోడ సేవిధము సర్వము సొంపుగ విన్నవించి తో 1238 1239 1240 i 830 గోపీనాథ రామాయణము 'ని చనుదెంతు నంచుఁ గపికుంజరుఁ డు త్తమభ క్తితోడ వం దన మొనరించి వేగ పయనంబున కుమ్మఖుఁ డయ్యె నయ్యెడన్. 1241 - డి. హనుమంతుఁడు సముద్ర లంఘనంబుకొని కరిష్ట పర్వతం బెక్కుట దళం- వ. ఇత్తెఱంగున వైదేహి నాశ్వాసించి సముచితంబుగా వీడ్కొని స్వామిసందర్శ నోత్సుకుండై యక్క పిజార్దులుండు సముద్ర ప్రాంత కాంతారమండితం బైన యరిష్టం బనునొక్కకొండ యెక్కె నది మఱియు నీలాంబరీకృతతుంగ పద్మ కజు ష్టవినీల కాంతారంబునుధౌతోత్తరీకృతశృంగాంతరవిళంబి శారదాభ్రంబును బోధ శ్రీకృతమార్తాండ కిరణసందోహంబును లో చనీవృత సముద్ధూ రధాతువి శేషంబును జందనీకృతనానావిధకుసుమపరాగి విసరంబును వేదధ్వనికృతతోయౌఘమంద్ర నిస్వనంబును గీతీకృతవిస్పష్ట నానా ప స్రవణనినదంబును నూర్ధ్వభుజీకృతసము చిత దేవదారుకవంబంబు నాక్రోశసన్నా దీకృత ప్రపాతలనితోషంబును రాపాండుశిరోజీకృతశరత్పుష్పితస పచ్ఛరవృక్షంబును వేణునాదీకృతమారు తోద్ధూతకీచక కదంబనాదంబును నిశ్శ్వాస్తీకృతఘోరాశీవిష సముచ్ఛ్వాసమా రుతంబును ముఖరం ధ్రీకృత నీహారపూర్ణ గంభీరగహ్వరంబును జరణీకృత ప్రత్యం తపర్వతంబును గాత్ర భంగీకృతగగన చుంబి శిఖరంబును బుష్పవద్వితతలతా ప్రతానావృతసాలతాలత చూలరసాలా శ్వకర్ణ పరి వేష్టిత నానావిధ కూటకోటిద రీఝురీవిరాజితంబునునానామృగగణాకీర్ణ శిలాసంచయసంకటంబునుమహర్షియ క్షగంధర్వకిన్నరోరగ సేవిత సానుతలంబును ధాతునిర్గమ విభూషితంబును బహు ప్రస్రవణోపేతంబునుసింహశార్దూలాధ్యుషితకందరంబును స్వాదుమూలఫలో దకంబునగునప్పర్వతో శ్రమం బారోహించి రామదర్శన శీఘ్రహర్ష ప్రచోదితుం డై మహోదధియు త్తరతీరంబు నేరంగోరి ప్రావృట్కాలవలాహకంబు కరణి మేనుఁ బెంచిమోనోరగని షేవిళంబగు సముద్రమార్గమునంజూడ్కి నాటించి మారుతఙ వంబున కెగయసమకట్టిపొదద్వయంబుపర్వతాగ్రంబు పై మోపుటయుఁదáణంబ. -ఎర హనుమంతుని పాదఘట్టనమున నరిష్ట పర్వతము నుగ్గునూచ మగుట, వురులో క. పావని పాదాక్రాంతము, లై విఱిగి మహోకంబు లతిగంభీరా రావంబులతోఁ జూర్ణము, లై వడి గిరిసానుతలములందుఁ గూలెన్. చ. హరివరు పాదఘాత్రమున నట్టిటు శైలము కంప మొంద జం భరిపుని హేతిచేఁ దెగినభంగి మహోన్నతశృంగ సంఘము ల్పరువడి నస్సీ కూలె ఘనపాదపకోటికుఠారధార చే నఱికినకై వడి న్విరులు నల్లకలం బడ వ్రాలే నేలకున్. Q చ. అతులితసత్త్వుఁ డయ్యనముఁ డంఘులు మోపినయంతమాత్రం బ ర్వతపంకం న గాంతరనివాసి మహో గ్రమృగేంద్ర సంఘముల్ గతి 'సెడి పీడితంబు లయి కాతరత౯ మదగంధ వారణ 1249 1244 సుందరకాండము. 331 1245 వ్రతతులు పాఱ నాకసము బ్రద్దలుగా వడి మ్రోసె నయ్యెడన్. సీ. భుగభుగ వాసించు మృగనాభితిలకంబు ఘర్మోదకంబు చేఁ గరఁగి జాఱ నవలగ్న దేశబద్ధానర్ఘ నవరత్న ఘంటి కారమ్య మేఖలలు వదల మహనీయవఱో జమండలో పరిబద్ద సులలితహారపంక్తులు చలింప నెఱిఁ గప్పుకొప్పున నిండార ఁ జుట్టిన విరిమల్లెపువ్వులు విరిసి రాలఁ తే. గిన్న రవిహంగ గంధర్వసన్న గేంద్ర, సాధ్యవిద్యాధర స్త్రీలు సంభ్రమమున శైలములనుండి నిజనాథసహిత లగుచు, మించులవితాన నెగసిరి మింటి కప్పుడు చ. అడరి గుహాశయంబులు మహాకపిపాదనిపీడితంబు లై జడత నహించి నాలుకలు సాంచుచు దుర్విష వహ్నిజాలము ల్వెడ వేడ గ్రక్కుచుం గరము వ్రేఁగున భోగము లెత్త లేక పెం పెడలఁగఁ జుట్టుఁ జుట్టుకొని హీనత రోఁజుచు నుండె నయ్యెడన్. చ. అనిలజుఁ డబ్ధి దాఁటుటకు నయ్యెడఁ బాదము లూఁది మోపం గ్ర న్ననఁ బదియోజనంబులతనర్పును ముప్పదియోజనంబు లె త్తునుగల కొండ వృక్షములతో శిఖరంబులతోడఁ గ్రుంగి యెం దును బరికింప భూతలముతోడ సమత్వము నొందె నత్తటిన్. -అతిథి హనుమంతుఁడు సముద్రమును దాఁటుట, రధం- మ. అనిలోద్ధూతచలన్మ హోన్న తతరంగాస్ఫాల వేలాంతమై మనమీనోరగమత్స్యకచ్ఛ పమహోగ్ర గ్రహసంచారమై వినడద్దారుణ పౌడ బానలశిఖావిస్తారమై యున్నయ 1247 1248 వ్వనధి౯ దాఁటఁగఁ గోరి మింటి కెగసె వాతాత్మజుం డయ్యెడన్. 1249 వ. ఇత్తెఱంగున న త్తరుచరశ్రేష్ఠుండు మారుత జవంబున నాకాశంబున కెగసి. సీ. కమనీయహరిణాంకకుముదవికాసంబు సూర్య కారండ ఐశోభితంబు రమణీయగీష్పతి శ్రీ వణ కాదంబంబు చటులాభ్ర శైవల శాడ్వలంబు అసమాననవపునర్వసు ముహామీనంబు భౌమమహాగ్రహభాసితంబు అభ్రమాతంగమహాద్విపకలితంబు స్వాతీ మద మరాళ సంకులంబు తే. ఉరగ గంధర్వయక్ష పదోత్పలంబు, పూర్ణచంద్రాంశుశిశిరాంబుపూరితంబు నగుదురంతమహాగగనార్ణవంబు, నందుఁ గపి నావచందాన నరిగె నపుడు. శా.చంచద్భాస్కరమండలం బొరయుచు సామీరి భాస్వన్న భ స్సంచారక్ష శుభూతముల్ సలుపు నాశ్చర్యస్తుతిధ్వానముల్ మించజ్ జేతులు సాచి సగ్రహమగున్మిత్ర తారాధిపో దంచద్వ్యోమము మ్రింగఁ బోయెడి క్రియ దాటించి యేగె న్వడిన్. 1252 చ. హరితతినీలపింగళసితారుణవర్ణ మహాభ్ర పంక్తులతో ణ దొరయుచు సారెసారెకును దూఱుచుఁ గ్రమ్మఱ నిర్గమించుచుకో 332 గోపీనాథ రామాయణము గర మురుకాయ మొక్క యెడఁ గన్పడ నొక్కెడ మాటుఁ జెంద నా హరివరుఁ డభ్రవీధి హరిణాంకు క్రియక్ గన నయ్యె నయ్యెడన్. عن 1253 తే. బహువిధాభ్ర సంఘాతసంప్రా సమార్గుఁ, జై విళక్షన వాంబరుఁ డై యదృశ్య దృశ్యతనుఁడై సమీరణ ప్రియసుతుండు, మింట జాబిల్లి చందానమెఱ సెనపుడు. ఆ. మఱియుఁ దోయడంబుమాడ్కి గర్జించుచు, లంబపక్ష పర్వతంబుకరణి J 1255 భూరిసత్త్వుఁ జై సభుజగాశనునిభంగి, నభ్రపథమునందు నరిగె నపుడు. వ. ఇవ్విధంబున నవ్వానర శ్రేష్ఠుండు రాక్షసస్త్ర వరులం బరిమార్చి లంకాపురం బాకులంబు చేసి రావణునకు సాధ్వసంబుఁ బుట్టించి ఘోరం బగు రాక్షసబలంబు రూపుమాపి తనమహాద్భుతప్రభావం బెల్లవారికిఁ దెల్లంబు చేసి పై దేహికభివం దనంబు గావించి కృతార్థుడై నాగరో పరిభాగంబునం బోవుచుసముద్ర మధ్యం బున హీరణ్యనాభం బగుపర్వత శ్రేష్ఠంబు పొడగని దానిఁ గరంబున సంస్కృ శించి గుణవిముకం ఎగునారాచంబు కరణి నతివేగంబునం జనిమహోదధి యు రతీరంబున నున్న మేఘసంకాశం బగును హేంద శైలంబు విలోకించి యంగ దాదికపులకు నిజవిజయం ఔఱుక పడునట్లుగా వాలంబు వినువీధిం ద్రిప్పుచు బ్రళయ కాలధారాధరంబుపగిది సింహనాదంబుఁ జేసిన నమ్మహారవంబుదశదిశలు నిండి గ్రహనక్ష త్ర శోభితం బైనగగనంబును బరిస్ఫోటితంబు గావించె నాసమ యంబున. నీ. నీరధియు తరతీరంబునందు సమీరపుత్రుని రాక గోరుచున్న బలవంతు లైనజాంబవవంగదను షేణనలనీలముఖ్య వానరులు గగన వీధి మేఘధ్వని విధమున వీతెంచుపృష డశ్వసుతుని గంభీరనినద 1256 మాలించి తద్దర్శనా కాంక్షు లై మోది ముప్పొంగ నిహరించు చుండి రందు తే. బ్రహ్మపుత్రుండు చిరజీవి పరమవృద్ధుఁ డంబుదో పమకాయుండు జాంబవంతుఁ తధిక సంతుష్టహృదయాంతరంగుఁ డగుచు నంగదాదులఁ జూచి యి ట్లనుచుఁ బలికె. తే. ఎల్లభంగుల నూహింప నిక్కవీంద్రుఁ శొసరఁ గృతకృత్యుఁ డై వచ్చు చున్న వాఁడు సందియము లేదు తన్న హాస్వనము సమ్మ దోత్కరంబును సూచించు చున్న దీపుడు. చ. అనవుడు వానర ప్రవరు లాహరి వీరు భుజోరు వేగమున్ మనతరనిస్వసంబు విసి కౌతుక మొప్పఁగ హృష్టచిత్తు లై మనమున సమహ్మబలకుమారునిఁ జూచెడు వేడ్క మీఱ గ్ర క్కున ధరణీధ రేంద్ర పృథుకుటము లెక్కుచు సక్కి చూచుచున్. 1257 1258 1259 సుందరకాండము. 338 అరటి హనుమంతుఁడు సముద్ర త్తరతీరంబున మహేంద్ర పక్వతముపై వ్రాలుట. ఇంత సీ. ఒక మ్రానిపై నుండి యొక మ్రానిమీఁదికి వేడ్కతో జంగులు వేయువారు గగనంబుతో రాయు ఘనశైలశృంగశృంగాటకంబులపైకి దాఁటువారు లలితంపుఁజివురుకొమ్మలు చీరలుగఁ గట్టి చెల రేగి అంతులు సేయువారు హనుమంతుఁ డదిగొ వచ్చెను జూడుఁడని చెప్పి కొంచుమార్గము విలోకించువారు తే. నగుచు వానరులందఱు సకలభ సమ్మదంబులు మనమున సందడింప హ స్తములు మోడ్చికొని కుతూహలము మీఱ వినుతి సేయుచు నుండి రవ్వీరవరులు. వ. అపుడు. ఉ. మేరుగుహాగతుం డగుసమీరునికై వడి బెట్టు మ్రోయుచుకో మారుతతుల్య వేగమున మారుతి మారుతవీధి నుండి సొం పారఁగ నేగు దెంచి సకలాగమధాతుపరాగశోభిత ద్వారమ హేంద్ర కూటమున వ్రాలె బిలేశయవైరికై వడిన్, 1260 1261 1262 వ. ఇట్లు హర్షత్కర్షంబునం జనుదెంచిన వృక్ష చరశ్రేష్ఠుం డగుహనుమంతుని వీక్షించి యతనిముఖలక్షణం బుపలక్షీంచి సీతం జూచి వచ్చుట నిక్కంబని నిశ్చ యించి ప్రాణంబులు వచ్చిన నింద్రియంబులుంబో లెఁబరమానందంబున నుప్పొం గుచు నమ్మహాత్మునిఁ బరివేష్టించి నానావిధంబు లగుఫలమూలంబు లుపాయ నంబులు సమర్పించి వివిధంబు లగువాక్కు సుమంబులం బూజించి సీతా వృత్తాంతసమాకర్ణనోత్కంకులై గొలిచి యుండి రంత నమ్మరున్నందనుండుగురు వృద్ధులకు జాంబవదాదులకు నమస్కరించి యువరా జగునంగదునకు నభివాద నంబు గావించి తక్కినవానరుల నయ్యై తెఱంగుల సంభావించి. హనుమంతుఁడు గీతం జూచితి నని వానరులకుఁ జెప్పుట మ.చెలు వొప్పం గనుఁగొంటి సీత నని సంక్షేపంబుగాఁ బల్కి సొం పలర౯ జాలిజు చేయిఁ బట్టుకొని దీవ్య చ్చందనానోకహో జ్జ్వలదుద్యానవృతాచలా గ్రమునఁ జంచతీతి నాసీనుఁ డై యలఘు ప్రీతి దలిర్ప నిట్లనియెఁ గీశాగ్రేసరుం డత్తఱిన్ . సీ. తనదురవస్థకు దైవంబు దూఱుచు నుపవాసముల డస్సియున్న దానిఁ గావలి యున్నరక్ష, స్త్రీలు తర్జింప నుడుగక శోకించుచున్నదానిఁ జెక్కిటఁ జెయిఁ జేర్చి చింతా భరంబునఁ బొగిలి నిట్టూర్పులు వుచ్చుదాని మాటిమాటికిని రామా రామ యని పేరుకొంచుఁ గన్నుల నీరు నించుదాని ఆ. మైలవలువతోడ మాసినజడతోడ, చెన్నుదఱిగి గుందుచున్న దానిఁ గంటి రామభద్రు కాంతను దశకంఠు, సంతిపురముకడ వనాంతరమున. 1263 1261 1265 884 గోపీనాథ రామాయణము చ. అని విని వానర ప్రవరు లాహరి వీరు వచోమృతంబు గ్ర క్కునఁ దమకర్ణ రంధ్రములఁ గ్రోలి ముదంబున సుబ్బి యాడుచు ఘనములమాడ్కి గర్జిలుచు గంతులు వైచుచుఁ దోఁక లంబరం బున వడిఁ ద్రిప్పుడుం బవనపుత్రున్ని బాహులఁ గౌఁగిలించుచున్. క. తరువులఁ బ్రాయుచు గిరికం, దరములు డాఁగుచు నున గ్ర తరశిఖరసము త్కరములపై కెగురుచు ని, ట్లఱిమఱి విహరించి రపఫుడు హరికులముఖ్యుల్. నిప్పుప అంగదుఁడు హనుమంతునిఁ బొగడుట, 1266 వ. అప్పు డంగదుఁడు పరమానందభరితాంతం కరణుం డై వానరు లందఱు విను చుండ హనుమంతు నవలోకించి బహుమానపురస్సరంబుగా నిట్లనియె. 1266 చ. తరుచరవీర సాగరము దాఁటఁగ లంక సొరంగ సీత న ల్లనఁ బరికించి చూడ మరలం జనుదేరఁగ నీకి చెల్లెఁగా కరయఁగ ధాత్రి వేఱకని కయ్యెడు కార్యమె శ్రవ్య భుజ్మరు ద్గరుడులయందు నీసమునిఁ గానఁ దదన్యులఁ జెప్పనేటికిన్. తే, స్వామిభక్తియుఁ జంబు సాహసంబు దాత్యము పరాక్రమంబు దుర్దాంతబలము వేగ సంపద ధైర్యంబు విజయశీల మహహ నీయందు నింత యొ ప్పగునె యనఘ. 1269 1270 1371 మ. మనభాగ్యంబున సీత గన్పడియె రామస్వామి భార్యావియో గనిమి త్తం బగుశోకము న్విడిచె లోకఖ్యాతి చేకూడె నీ కనఘాత్రుం డగుభానునందనునివాక్యం బర్థసంయుక్త మై తన రెం బాత్రుల మైతి మిందఱము గోత్రాభృత్కృపాదృష్టికిన్. వ. అని యంగదుండు వాయుపుత్రు నగ్గించె నప్పుడు వానరు లందఱు సముద్ర లంఘ నంబును సీతాదర్శనంబును లంకావిశేషంబును వినఁ గుతూహలంబున హనుమ ద్వదనోముఖు లై కొందఱు తొలసాలంబులు ధరించియుఁ గొందఱు కరంబులు మోడ్చి ఫాలంబులం జేర్చియు హనుమదంగదజాంబవంతులం బరి వేష్టించి కొల్చి యుండి రంగదుండు వానర పరివృతుండై విబుధుల చేత నుపాస్యమానం డైన దేవేంద్రునిచందంబున దేజరిల్లు చుండె సమ్మ హేంద్రమహీధరా గ్రంబు కనకాం గదబద్ధబాహుం డగునంగదునిచేతను గీర్తిచుంతుం డగుహనుమంతుని చేత నధ్యాసితంబై యద్భుత కాంతివి శేషంబునం బ్రకాశించు చుండె నీ తెఱంగున నవ్వానరో త్తములు తత్పర్వతశిఖరంబున సుఖాసీనులై ముదంబునం బొదలు చున్న సమయంబున జాంబవంతుండు కార్యవృత్తాంతంబు విస్పష్టంబుగా విను వాఁడై హనుమంతు నవలోకించి యి ట్లనియె. سبت 1272 సుందరకాండము. వారి జాంజనింతుఁడు లంకి చేరి సీతం వాచిన లెఱం గంతయు హనుమంతు నడుగుట. శా.పరీతి౯ జలరాశి దాఁటితివి నీ వేరీతి నవ్వీటిలో నారామాధిపుపత్నిఁ గాంచితివి దుష్టాత్ముండు దై త్యేశ్వరుం చేరీతం జరియించు నంతయుచు మా కింపారఁగాఁ జెప్పు మో వీరాగ్రేసర పోయి వచ్చిన కథావృత్తాంత మాన్యంతమున్. క. చెప్పిన విని పిమ్మట మన, మిస్పని జేయంగ వలయు నిఁక మన కనుచుం దప్పక కార్యవిధానం, బిప్పుడు చింతించి నిశ్చయింతము బుద్ధిన్. మ 385 1273 1274 1277 క. రామావనిపతితో మన, మేమాట వచింప వలయు నిం పలకంగా నేమాట దాఁచఁగా దగ్గు, నామాటలు నిశ్చయింత మంతయుఁ జెపుమా, హనుమంతుఁడు తాను లంకఁకోరి సీతం జూచిన విధమును వానరుల కెఱింగించుట. రం- క. నా విని సంతోషము మది, నావిర్భవ మంద సీత కభివందనముక్ గావించి సర్వ మేర్పడఁ, బావని యిట్లనుచుఁ బలికెఁ బ్లవగులు వినఁగన్. 1276 వ. ఏను మీచేత ననుజ్ఞతుండనై మీరందఱు విలోకించుచుండ మహోదధిదక్షిణ తీరంబు పేరం గోరి సమాహితుండ నై మహేంద్రమహీధరాగ్రంబున నుండి గగనంబున కెగయుట మీ రెఱుంగుదు రేకదా యట్లెగసి వాయుజవంబునసాగ రోపరిభాగంబునం బోవునప్పుడు సముద్ర మధ్యంబున. మ. వరజాంబూనదదివ్యశృంగములతో వ్యాకీర్ణ చందన నో హరనానావిధధాతుసంతతులతో నభ్రంకషోదగ్ర భా స్వరచామీకరవృక్షవాటికలతో జైలో త్తమం బొక్కఁ డే నరుగళ్ ద్రోవకు నడమై నిలిచెఁ దిర్యగ్వ్యాప్తపధ్య 'మై. మ. వివిధానో కహషండమండిత సమావిర్భూతశృంగావళి దివితో రాయుగిరిం గనుంగొని మదో ద్రేకంబుతోఁ ద్రోవ కి ట్లవగోధం బొనరింప వచ్చెఁ దడ వేలా దీనిఁ జూర్ణంబుఁ జే సి వడిం బోయెదఁ గాక యంచు మదిలోఁ జింతించి యే నుద్ధతీన్. ఉ. వీఁక సహంకరించి పని వేగమునం జని బెట్టు దాఁకితిక దాఁకినయంతలో విఱిగి తన్మహనీయసువర్ణశృంగ ను స్తోకజవంబుతో జలధితోయములం బడా వేయి వ్రయ్య లై యాకుల మొందె నగ్గిరిగుహాగ్రత దారుణ జంతుసంతతుల్. 1278 1279 1280 తే. గట్టు మట్టోరవతో విఘట్టనమున, బ్రమసి జిఱజిఱఁ దిరిగి ధైర్యమునఁ గొంత వడికినూల్కొ నిసౌహార్దమడరఁబుత్ర, యనిమధురభంగిఁ బేర్కొనియనియెనపుడు. ఉ. ఆతత తేజ యేను తుహిన్నాది సుతుండు హిరణ్యనాభవి ఖ్యాతిని గన్న వాఁడ లవణాంబుధిలో వసియించి యుందు సం ప్రీతి భవద్గురుం డగుసమీరున కిష్టసఖుండఁ గావున న్నీ తివివేకశీల నను నీకుఁ బితృవ్యునిఁ గా నెఱుంగుమీ. 1282 386 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. ఆదియుగంబునందు గిరులన్నియు లెక్కలు గల్గి యాత్మ మ ర్యానలు దప్పి లోకముల కన్నిటికిం గడు బాధ సేయుచుకొ మేదిని సంచరింప ననిమేషవిభుం డది చూచి యల్క ప్రసినిధారిచే నఱికె సద్రుల పక్షము లొక్క వ్రేలి డిన్. 1283 క, మనమునఁ గరుణించి భవ, జ్ఞానకుం డగువననుఁ డపుడు చతురత నిన్నుం గోని తెచ్చి సాగరములో, ముసుకొని వెన డాఁచి పక్షములు రక్షించెన్. ఆ. నాఁటనుండి యేను నయ మొప్ప ననధిలో, డాఁగి యున్నవాఁడఁ దరు చరేంద్ర యనిలపందనుండ వగునీకు సాహాయ్య, మిపుడు సేయు టిదియ హితము నాకు. వ. అదియునుం గాక. ఉ. రాముఁడు పుణ్యమూర్తి సురరాజ సమానుఁడు రాఘవాన్వయ గ్రామణి గాన సవ్విభుని కార్యము దీర్పఁగఁ బోవునీకు నేఁ బ్రేమ దలిర్ప నెయ్య మొనరింపఁగ వచ్చితి మన్మ హోల్లస ధేమ మనోజ్ఞశృంగముల నించుక సేపు వసించి యేగుమీ: 1286 1287 వ. అని పలికిన మహాత్ముం డగుమైనాకునిపలుకుల కలరి యేను గరంబున నప్పర్వత శిఖరంబు సంస్పృశించి యతనిచేత ననుజ్ఞాతుండనై యవ్వల నరిగితి సంతనమ్మ హీధరంబు పురుష రూపంబు విడిచి కేవల శైలరూపంబునసముద్ర జలంబులనంత స్ధానంబు నొందె ని త్తెఱంగున నేను మైనాకంబు నతిక్రమించి శీఘ్రజవంబున సంబరంబునం బోవునెడ. చ. అరుదుగ నాగమాత సురసాఖ్య రయంబున నేగుదెంచి నా తెరువున కడ్డమై నిలిచి ధీరత నిట్లను నీవు నాకు ని ర్జరులవర ప్రసాదమునఁ జాలఁగ భక్ష్యమ వైతి గావునం దిరముగ నిన్నుఁ బట్టుకొని ధీరత నాఁకలి దీఱ మ్రింగెదన్. క. నా విని యేసు మొగంబున, వై వర్ణ్యము దోఁప భక్తి వఱలఁగ వినయం బావిర్భవింప నప్పుడు, సేవాంజలి చేసి నేర్పుచే నిట్లంటిన్. 1288 1289 1290 సీ. దశరథరాజనందనుఁడు రాముఁడు తండ్రి యానతి ముని వేష మూని దాల్చి జానకీలక్ష్మీణసహితుఁ డై దండకావనము ప్రవేశించి ఘనత మీఱ గౌతమీనదిపొంతఁ గాంతారసీమలో వసియించి యుండ రావణుఁడు వచ్చి ముచ్చిలి యదేవి దెచ్చె నే నచటికిఁ బొలుపొరఁ బతియాజ్ఞ బతియాజ్ఞఁ బోవుచున్న తే. వాఁడఁ గరుణించి నిర్జర వైరిపురికి, నన్నుఁ బోవ ని మ్మట్లు గాదన్న సీతఁ జూచి రామునితోడ నాచొప్పుఁ జెప్పి, నిక్కముగ వచ్చి చొచ్చెద నీ ముఖంబు. తే. అనిన నదేవి యట్లు గా దడుగు దాఁటి పోవ నీ నిట్టి దయ్య వేల్పులవరంబు మ్రింగి పుచ్చెద ననుచుఁ దా నింగిముట్టి యాననముఁ బెంచె దశయోజనాయతముగ. 1292 సుందరకాండము. 397 క. ఏ న త్తెఱంగుఁ గనుఁగొని, మానుగ దశయోజ న ప్రమాణంబుగ నె మే నటు పెంచితి నటనను, తా నిరువది యోజనములు తప్పక 'పెంచెన్. 1293 న. ఇట్లొండొరులము ఉచ్చరించి క్రమంబున సంతకంతకు నొందుచు నేను A... ననతీయోజన ప్రమాణ దేహుండ నైన నది శతయోజనంబులంత వదనంబు నిచ్చె నంత నవ్విధం బాలోకించి యేను దీనితో డిమచ్చరం బేటికిఁ గాల యాపనం బయ్యెడు పని యాలోకించి శరీరంబు సంకోచించి యంగుష్ఠమాత్రంచ నై దానిముఖంబు సొచ్చి క్రమ్మఱ నొక్క క్షణంబులోన నిగ్గమించి యెప్పటియట్ల దోఁచినం జూచి యదేవి విస్మిత యై నిజరూపంబున నా కిట్లనియె. చ అనఘ చరిత్ర నీమహిచు కద్భుతము ముద నుంకురించె నీ కనువుగ నర్థసిద్ధి యగు నచ్చట వేగ యధాసుఖంబుగాఁ జనుము సతీశిరోమణిని జానకిని న్నిజవంశధర, న 129.1 1295 ర్ధనుఁ డగు రామభద్రునిఁ దిరంబుగఁ గూర్పము పెం ఫెలర్సఁగన్. క. అని దీవించి సురస చయ్యన సంతర్ధాన మొందే నటుపిమ్మట నుం తనమున సురకిన్నరముని, జనములు ముద ముంది సనుఁ బ్రశంసించి రొగిన్.. ఆ. అంత విపులమైన యంతరిక్షంబన, నర్పవై రిపగిది జనము మెఱసి లీలతో మహాభ్ర జాలంబు దొరయుచుఁ, జొలుపు మీఱ నేను బోవునపుడు. మహాభ్ర,జాలం క. ఛాయాగ్రాహిణి యన నొక, మాయపురక్కసి సముద్రమధ్యంబున మ త్కాయచ్ఛాయను బట్టిన, నాయెడ గతన త్త్వకుండనై యేను మదిన్. 1293 ఏల రయంబు దప్పె నిపు డేక్రియ విఘ్నము గల్గె నాకు ని ఉ 1299 ట్లేల పరాక్రమం బుడిగె నెక్కడ నెవ్వనిఁ గానే మంచు నేఁ జాల విచార మొంది వరుస దిశ లన్నియుఁ బాఱఁ జూచి యా లీల విలోలదృష్టి నటఁ క్రింద సముద్రము త్రోనఁ జూచితిన్. ఉ. చూచిన నొక్క దైత్యసతి చూపులకుం గడుఘోరభంగి యై లో చనవక్త్ర రంధ్రములు లోఁతగుమాూతులమాడ్కి౦ గ్రాలంగా వీచులఁ దేలు సత్వముల వ్రేఁగున మబ్బుపయోధినీటిలో గోచర యయ్యె దానిఁ గని గొబ్బున నేను మనంబులోపలన్. క. ఆయినజుఁడు చెప్పిన క్రియ, ఛాయా గ్రాహిణియు నగుట సత్యం బిది మ చ్ఛాయ నొడిసి పట్టిన దీ, మాయపురక్క సిని వేగ మర్దింప నగున్. వ. అని విచారించునప్పుడు రక్కసి మహామేఘంబుభంగి వారి పేర్చి యట్టహాసం బున నపహసించుచు నా కి ట్లనియె. tr ఉ. హెచ్చుగ నాదు బారిఁ బడి యిచ్చకు వచ్చిన భంగి నీకుఁ బో వచ్చునె దై వయోగమున వచ్చితి విచ్చటి కోరి యింక నీ వచ్చుపడంగ నాదుజఠరాంతరము జోరు నూస చూని నే మెచ్చుగ నిన్నుఁ బట్టుకొని మ్రింగెద నాఁకలి దీఱునట్లుగన్. 1300 1501 1802 1809 368 గోపీనాథ రామాయణము 1304 చ. అనుచు నిశాటీ పల్కిన వనాటకులో త్తములార యేను నె మ్మునమున నాగ్రహం బెదుగ మాయపురక్కసిఁ జంపఁ బూని మే సనువుగ బెంచితి హిమవవద్రి యొ మందరమో సుమేరువో యని కడుసంభ్రమంబున వియచ్చరకం క్తులు సన్నుతింపఁగన్. అ. ఇట్లు నేను జర్యతేంద్ర సంకాశుఁడ, వైసఁ జూచి దానవాంగనయును భువన మెల్ల నొక్క ముద్దగాఁ గొని మ్రింగ, నోపినంత వదన మొనర విచ్చె. క. అది చూచి యేను మనమున, నీది కర్ణము గా నటంచు నెంచి శరీరం జది ఱుచపఱిచి దానిం, గదిసితి సంగుష్ఠమాత్రగాత్రుఁడ నగుచున్. 1806 వ. ఇట్లు గదిని దానియుదరంబు సొచ్చి ప్రావృత్కాలమేఘంబు కరణి మేను బెంచి తీక్షనఖంబుల దానియుదరగ తంబు లగు ప్రేవులం ద్రెంచి నిమిషాంతరంబునకుఁ గ్రమ్మఱ వదనంబు వెలువడి దీర్ఘ భుజంబుల నడ్డానని నాకాశంబునకుం గొనిచని కొండొకపొడువున నుండి సముద్ర జలంబులం బడవైచితి నది తత్ర ణంబ విగత ప్రాణ యై జములోకంబునకుం జనియె నంత నేను దేవగంధర్వ కిన్న రాదుల చేత సంస్తూయమానుండనై వాయుమార్గంబున సముద్ర శేషంబు దాఁటి సూర్యుం డస్తమింపక మున్నె నగమండితం చై సమహోదధిరశ్రీ ణతీరంబుం జేరి రాక్ష సులకుం గానరాకుండం బ్రదోష కాలంబున లంకాపురంబు ప్ర వేశించునప్పు డప్పురద్వారంబునం గావలి యున్న లంక యనునొక్క రక్కసి నన్ను విలోకించి యట్టహాసంబు సేయుచుఁ ద్రోవ కణ్ణంబు నిల్చిన జ్వలదగ్ని శిరోరుహ యైనదాని సవ్యముష్టి ప్రహారంబున నిర్జించిన నది మత్సరా క్రమంబునకు మెచ్చి నన్ను నిర్జించితివి గావున నింక నీ కడ్డం బెయ్యది లేదు సర్వ రాక్షసుల నశ్రమంబున నిర్జింపఁ గలవు లంక ప్ర వేశింపు మని పలికిన నేనప్పట్టణంబు ప్ర వేశించిరాత్రి కాలంబున లం కాపురం బంతయు శోధించి రావణునియంతఃపురంబు సర్వం బునుం బరామర్శించి యదేవి నెందునుం గానకశోకసంత పచిత్తుండనై దుఃఖం చుచుముందట నొక్క విశాలను గంధికుసుమవిసర భాసుర కాంచనానోక హవి భ్రా జితం బైన విచిత్ర గృహోపవనో త్తమంబు విలోకించి తత్య్రాకారంబు దాఁటి వనంబు సొచ్చి తన్మధ్యంబున స్వర్ణ వర్ణవికీర్ణం బైనయొక్క కదళీవనంబు శించి యచ్చట నొక్కన హోన్నతసువర్ణ శింశుపావృక్షం బెక్కి దాని కనతి దూరంబున. ణ జో చ, కమలదళంబులం దెగడుకన్నుల బాష్పకణంబు లొల్క కమున మొగంబు గంద నలికంబునఁ జెమ్మట లూర నెండ చేఁ గమలిన తీవె నాఁ దనువు కార్శ్యము నొందఁ గరంబు మోహసం భ్రమమున రామ రామ యని మాటికిఁ జీరెడుదాని వెండియున్. చ. చెలు వఱి వ్యాఘ్రమధ్యమునఁ జిక్కిన లేడీ క్రియ బిడాలకం బుల నడుమం గలంతఁ బడి పొక్కెడుకీరముమాడ్కి నల్కతోఁ 1307 1808 సుందరకాండము, 339 1309 1810 1811 బలుమఱుఁ గంఠహుంకృతుల భర్జన నేయునిశాటి కాజనం బుల నడిచక్కిఁ జిక్కీ కడు బోరన నేచ్చెడు దాని నెంతయున్. సీ. పొర గప్పుకొని యున్న భుజగ రాజముఁ బోలు రేణురూషితదీర్ఘ వేణితోడ హిమజలక్లీ న్న పద్మముఁ బోలుతో కాత్రు కాండసంపృక్తవక్త్రంబుతోడఁ గసటు చుట్టిన హేమకణికఁ బోలుమహీపరాగ సంభృతశరీరంబుతోడ లలితరక్తోత్పలంబులఁ బోలురోషరోదనతా శ్రురుచిర నేత్రములతోడ ఆ. మైలవలువతోడ మహితచింతా జ్వర, జ్వలిత మైనమానసంబుతోడ వికృతరూపదానవీజనాంతరమునఁ, జెన్ను దఱిగి కుందు చున్నదాని. ఆ. ప్రాణవిభునిఁ బాసి యనదనై జీవింప, నేల నాధ్వి కిది విహితము గాదు చత్తు ననుచుఁ జాల సంకటపడుదాని, సీత నమలగుణసమేతఁ గంటి. క. కనుఁగొని రాఘవుఁ డెఱిఁగిం, చినచిహ్నము లన్ని చూచి సీతాసతి యా ట నిజం బని దలఁచుచుఁ జ, ఝనతరపర్ణాంతరమున దాఁకొని యుంటిన్ 1312 వ. ఆసమయంబున రావణునియంతః పురంబునందుఁ గాంచీనూపుర మిశ్రితం బైన శాంతాజనహలహలాశబ్దంబు బహుబంబుగా వీతెంచిన నేను బర మోద్విగ్నుం డనై వేఱక్క శాఖకు దాఁటి గగనంబునందుఁ బతత్రియుంబోలె నెవ్వరికిం గానరాకుండఁ బర్ణ సంహతిగూఢ ప్ర దేశంబునం బొంచియుంటిఁ బదంపడి రాన ణుండు నిజదారపరివృతుండై సీత యున్న దేశంబునం జనుదెంచె వానిరాక యెఱింగి య దేవి హీనంబులగుకుచంబు లూరువులం గప్పికొని తనకుఁ బరిత్రాణం బెద్దియు లేమికి వగచుచు భయాక్రాంతయై ప్రవాతంబునందుఁ దళియుం బోలె వడపడ వడంకుచు నంత సంత విలోకించుచుఁ దదాననంబుఁ జూడ రోసి యధోముఖయై యుండె నట్లు రావణుండు చనుదెంచి దుఃఖించు చున్న సీత నవలోకించి యిట్లనియె. ఉ. నీరజ నేత్ర కేల్యొగిచి నీకు నమస్కృతిఁ జేసి వేఁడెద సారస బాణు బారిఁ బడి చావక యుండఁగఁ బ్రోవు మట్లు గా కీరస మెత్తి యియ్యకొన వేనియు రెన్నెల లోర్చి మీఁదట దీఱనియల్కఁ గ్రోలెదఁ ద్వదీయతనూ గతరక్తపూరమున్. ఉ. నా విని రాజపుత్రి వదనంబునఁ గోపము చెంగలింపఁగా రావణు కోడఁ బం క్తిరథ రాజున రేణ్యునికోడలు న్విదే హావనినాథమౌళితనయ ప్రము రాముని భార్య నైనన న్నీ విధిఁ బాపము ల్పలికె దేటికీ నాలుక యూడిపోవదే ఉ. నావిభుఁ డొద్ద లేనియెడ నన్ను వనంబునఁ దస్కరుండ వై కావర మెత్తి చేటు మదిఁ గానక ముచ్చిలి దెచ్చి యిచ్చట న్నీ వొకపోటుబంటువలె నేర్పున బీరము లాడె దోగి యా భూవరుఁ డొద్ద నుస్న నినుఁ బూని వధింపక పోవ నిచ్చునే 13 13 1314 1315 1316 340 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. రాముఁడు సత్యవాడి పరరాజభయంకరుఁ డధ్వర క్రియా కాముఁడు సాధుపోషకుఁ డఖండ యశ 8 పరిపూర్ణుఁ డుగ్రనం గ్రామవిశారదుండు కనకక్షి తిభృత్సమడై ర్యుఁ డారఘు గ్రామణి కీవు దాసుఁడవు గాం ధగ వారి నిశాచరాధమా. చ, అనవుడు వాఁడు రాజతనయాపరుషోక్తులు వాఁడి బాణముల్ చొనిపినమాడ్కిఁ గర్ణములు సోఁకీనయంతఁ జితాస్థహవ్యవా హనుక్రియ మండి క్షేత్రముల నగ్నికణంబులు రాలఁ గ్రుద్ధుఁ జనకజఁ ద్రుంతు నంచు రభసం బడర గమకించునంతలోన్. • ఉ, ఆదివిజారీపత్ని సుగుణాంచితశీల వరాంగలీల మం డోదరి స్త్రీలమధ్యమున నుండి రయంబున వచ్చి మన్మథ వ్యాధిఁ దపించు చున్న నిజవల్లభుఁ గౌఁగిటఁ జిక్కఁ బట్టి స మోదము పుట్ట ని ట్లనియె ముచ్చట భవ్యసుధామయోక్తులన్. చ, విను మని మేష రాజస మవి క్రమ యి ట్లనుకూల గానిౠ జనకజతోడి దేమి పని చానలఁ జంపుట పొడి గాడు నీ కనిమిష సిద్ధచారణసురారిమృగాక్షులు వీరె వీరితోఁ దనివి జనింపఁ గ్రామపరతంత్రుఁడ వై రమియింపు మింపుగన్. C 1817 1318 1819 1320 న. అనియి తెఱంగునఁ జనవు మెఱసి మండోదరి వినయంబున బోధించి పిఱిందికిం దిగిచిన నతండు భార్యాప్రతిషేధితుండై పత్నీ సమేతంబుగా శీఘ్రంబున నిజభ వనంబునకుం జనియె నంత దశగ్రీవనియుక్తలై కావలి. యున్ననక్తంచర స్త్రీలం చఱు బహుప్ర కారంబులఁ దర్జనభర్జనోక్తుల భర్జించుచు రావణుం గైకొన వేని నిన్నుఁ బట్టి మ్రింగెన మని భయంబు గఱపిన నద్దేవి వారిపలుకులు తృణప్రాయం బులుచేసి ధిక్కరించిననయ్యను రాంగనలు తమపలుకు ల దేవియందు నిరర్థకంబు లగుట యెఱింగి చేయునది లేక రావణునియొద్దకుం జని తత్ప్ర కారంబు.. సర్వం బునుం జెప్పి వచ్చి మరలి యెప్పటియట్లు సీతం గాచిని చుట్లం బడి నిద్రించి రప్పు డ దేవి పరచదుఃఖాక్రాంతయై యార్తనాదంబున విలపించుచుండె నాసమ యంబువఁ ద్రిజట యనునొక్క రక్కసి యచ్చేరువ విద్రించి మేల్కని రాక్షస స్త్రీల నందఱ విలోకించి యిట్లనియె. క. జనకునిపుత్రిని దశరథ, జనప్రతి కోడలిని ఐరమసతి నీనీత 1921 మునుకొని మ్రింగంబోకుఁడు, నను మ్రింగుఁడు జనకపుత్రి నశీయింప దిఁకన్. ఉ. దారుణము స్భయావహము 'దైత్యవినాశనమాచకంబు నీ స్వాసనేత్ర నాథునకు జన్యజయావహ మైనస్వప్న మే నారయఁ గంటి నాకల యథార్థము గావున నిూర లియమ గాఱియ పెట్ట కింక శరణం జని వేడుకొనుం డరోష లై . 1323 సుందరకాండము క, వడఁతులకు వగపు గలయ,ప్పుడు పరులకు నిట్టిస్వప్నము గల్గిన న ప్పడఁతుక లాయాపదచే, విడినడి సౌఖ్యంబు నొంది వెలయుడు రెందున్. ఉ. ఈవనజాత నేత్ర విభుఁ డిచ్చటికిం జనుదెంచి లోకవి ద్రావణుఁ డై సరావణు సుద గ్రశరంబులు గీటణంచి యీ భూపరపుత్రి వేడ్కఁ గొనిపోవుట సిక్కము గాన మీరు లీ భావము మాని ప్రోవు మని ప్రార్థన సేయుఁడు భ క్తియుక్తలై. తే. అనుచుఁ బలికిన నెయ్యింతు అధికభీతిఁ గసరు టుడిగి కరంబులు నొసలఁ జేర్చి యరసి రక్షింపు మని వినయమున వినుతి సేయుచు నిరాశ లై నిద్రఁ జెంది రవుడు.. 841 1325

326

వ. అంత సవ్వైదేహి రాముండు చనుదెంచి రావణుం బరిమార్చి సీతం జేకొని పోవుట నిక్కు వం బని త్రిజట యాడుటకు సంతసిల్లి యవ్వాక్యంబు సత్యం బగుం గాక యని దేవతలం బ్రార్థించుచుండె నప్పు డ దేవి తావృన్దారుణదశ నవలోకించి మనంబున నొక్కింత సేపు శోకించి పదంపడి నారాక యెఱింగించుటకుఁ దగిన యుపాయంబు చింతించి భరృకుశలం బెఱింగించుటకుఁ దగిన కెఱంగున మాటలాశం గలవాఁడనై రామపురస్సరంబుగా నిక్ష్వాకువంశంబు గొనియాడి సముచితంబుగాఁ బొడసూపితి వంత న దేవి రాజర్షి గుణపూజితం బైనమదీయ మధురభాసితంబు విని బాష్పపిహితలోచన యై నా కిట్లనియె. క. కపిపుంగన నీ వెవ్వఁడ, నిపు డిచటికీ వేల వచ్చి తెవ్వఁడు పనిచెకో Xపికులుఁక వైస నీకును, నృపుఁ డగురామునకు నెట్లు నెయ్యము గలిగెన్ 1328 ఉ. నా విని యేను గేల్యొగిచి నమ్ముఁడ నై కడు భక్తిఁ దల్లిలో నీవిభుఁ డైన రామునకు నెమ్మి సఖుండు హరీశ్వగుండు ను A A శ్రీవుఁ డనాఁ గలం డతనికిం దగ భృత్యుఁడ దూతవృత్తి నే భూవరమౌళి నీకడకుఁ బొమ్మని పంపఁగ వచ్చితి గ్రహిన్. క. హరికులవర్యుం డగుకే,సరి గేహినియందు వహ్ని సఖువీర్యమున 1327 1829 స్వరపుత్రుఁడ నై పుట్టితి, నరయఁగ హనుమంతుఁ డందు రందఱు నన్నున్, 1880 తే. పురుష శాస్త్రాలుఁ డై నదాశరథి నీకు గుఱుతుగా నిచ్చె నిదిగో గైకొను మటంచు నూతనమణిప్రభాపరిస్ఫీత మైన రత్నముద్రిక యొసఁగీతి యత్న మలర. వ. ఇ ట్లభిజ్ఞానంబుగా నంగుళీయకం బొసంగి, క. జననీ నా కెయ్యది పని, నినుఁ గొని చని రాఘవునకు నెమ్మి నొసఁగెదర్ జనుదె మ్మని పలికిన నా, జనకజ ననుఁ జూచి పలికె సమ్మద మలరన్, 1831 1332 1333 842 గోపీనాథ రామాయణము క, రావణునిఁ దునిమి సంగర, కోవిదుఁ డగురాఘవుండె గొని చను నన్ను న్నీ వెంట రాఁ బొసంగదు, ధీవిలసిత ధర్మ సరణి దెలియ నీకున్. చ, అన విని యేను వెండియుఁ వవంసులకుం బ్రణమిల్లి తల్లి చ య్యన నీనుఁ జూచి పచ్చుట యథార్థ మటంచు భవద్విభుండు నే మ్మనమున నమ్మునట్లుగఁ గృప గుఱు తొక్కటి నిమ్మితోడ ని మనవుడు సీత మోడ మురారఁగ న న్బరికించి యిట్లనున్. ఉ. మారుతపుత్ర నీ వసినమాట నిజం బిజ గోము మానికం బారఘువంశ వర్యుఁడు దయానిధి రాముఁడు దీనిఁ జూచి న న్నారని చూచి వచ్చుట యథార్థమ కా మది నమ్మి నిన్ను సొం పార బహూకరించు నని యర్థి నొసంగె శిరోవతంసమున్. 1834 1385 1336 వ. ఇట్లు మణిరత్నం బొసంగి రామైకసంవేద్యం బైన కాకాసుర వృత్తాంతంబును దిలకనిర్ణ యంబు నెఱింగించిన. 1337 క. ఏ నమ్మణిఁ గైకొని య, మానినికిఁ బ్రదక్షిణము నమస్కారంబుక్ మానితభక్తిం జేసి య,నూనవచ ప్రౌఢీ మెఱయ నుతియించి తగన్. తే. గగనమున కుమ్ముఖుండనై కరము వేడ్క నాజ్ఞఁ గొనువాంఛతో నున్న నమ్మహీజ మరల ననుఁ జూచి కార్యంబు తెఱఁగు నడపు పెట్టులగునో యనెడుశంక నిట్టు లనియె. 1338 1389 1340 చ, మఱచెద వేమొ నా తెఱఁగు మానవనాథునితోడఁ జెప్పి స త్వరముగ సూర్యనందనునిఁ దమ్మునిఁ దోడ్కొని వచ్చునట్లుగాఁ దరబడిఁ జెప్పు మవ్విధము దప్పిన రెన్నెల లోర్చి మీఁదట బొరిఁబొరి చేదు ద్రావి మృతి, బొందెద నన్నది యంచుఁ జెప్పుమా. శ. అని దీన యగుచుఁ బలికిన, విని యే న టైల రామవిభుఁ డనుజుఁడు దాఁ జనుదెంచి వేగ రివుఁ బొరి, గొని నినుఁ గొనిపోవు వగపు గొన కుండు మిటన్ ప, అని యూజడలం బలికి య దేవిచేత నామంత్రణంబు వడసి యచ్చోటు వాసి. ఉ. ఆదశకంధరుండు జనకాత్మజ నాడిన క్రూర వాక్యముల్ లోఁ దలపోసి నెమ్మనము ద్రొక్కినకోపము తాల్మి మ్రింగఁగా సాదట జన్య కాంటినయి యంగముఁ బెంచి సమీర వేగిన నాద మెలర్పఁ దద్వనము నష్టముఁ జేసితి దర్ప మేర్పడన్. 1848 వ. ఇట్లు మదీయ భుజాబల విధ్వంసితతరువండమండలం బైనవనంబు నీలోకించి వన పాలకు లగురాక్షసులు దాని చుత్కృత్యంబుగా నెఱింగివికృతముఖులై రయం బుస రావణునిపాలికిం జని. ఉ. దానవలోకపాల విను తాక వీర్య మెఱుంగ కెవ్వఁడో వానరుఁ డేగుదెంచి బలవైభవ మేర్చిన నీవనంబు కా 1344 సుందరకాండము. .. 848 1845 లానల హేతిఁ గాల్చిన క్రి య వడి నష్ట మొనర్చి నక్కటా వాని వధింప రాక్షసులఁ బంపుము గ్రమ్మఱఁ బోవు నంతలోన్. వ అని విన్నవించిన వద్దనుజపాలకుఁడు కోపించి దుర్జయు లగువారి నాత్మచి త్త వర్తులఁ గింకరనామధేయుల నెనుబది వేవుర నాలంబునకు నియమించిన వారు శూలముసలముగ్గర ప్రముఖపాణింధమరోచులు దిశాముఖంబు అలంకరింప నా టోపంబునం జనుదెంచిన నేను దోరణా శ్రీతం బైనవరి ఘంబుచే వారి నందఱఁ బంచత్వంబునొందించి లంకాపురంబునకు లలామభూతం బైన చైత్యప్రాసాదం బుమీఁదికిం జని యందుఁ గావలి యున్న రాక్షసశతంబును గాంచన స్తంభప్రహా రంబునం బిలుకుమార్చి యక్కాంచనహర్మ్యంబు విఱుగం ద్రోచి పదంపడి రావ ణప్రేరితుండై ప్రహస్తపుత్రుండు జంబుమాలియనువాఁడు భయంకరాకారులగు పెక్కండ్ర రక్క సులం గూడి రభ పాతిశయంబుగా దాసిన నేను ఘోరం బగుపరి ఘంబుచేత రాక్షసుని సైన్యసమేతంబుగా రూపుమాపితి జంబుమాలిమరణం బువిని రావణుండు బలవంతు లగు మంత్రి పుత్రులు నేడ్వురఁ జతురంగ బలసమేతు లంజేసి రణంబున కనిచిన వారి నందఱఁ బరిఘంబు వేటున గీటణంచితిఁ గ్రమ్మఱ దశగ్రీవుండు శూరు లగు పంచ సేనా గ్ర నాయకుల బలోపేతులం జేసి యనిచిన పారినెల్ల నానా ప్ర కారంబుల జములోకంబున కనిచితి సంతందస్వృత్తాంతంబు విని రాక్ష జేశ్వరుండు విచారముగ్నమానసుం డై యక్షకుమారు రాక్షసగణా న్వితునిం జేసి యనిచిన వాఁడు సర్వసాం గ్రామిక సరికరసమేతుండై సమరంబున కడరినం జూచి. ఉ. ఏను మనంబులోన నడ లించుక లే కతిసాహసంబున స్వానిరథంబుపై కుఱికి వాని పదంబులు రెండు పట్టీ ఘో రానిలతుల్య వేగమున నంబరవీధిని నేయిమాఱు లో వానరులార ద్రిప్పి పడవై చితి ధారుణిమీఁద నుధ్ధతిన్. 1846 1347 వ ఇట్లు పడవై చిన మస్తక శ్రీ వాచరణజానుజంఘోరు మధ్యంబు మార్ణంబగుటయుఁ ద ణంబ గతానుండై జములోకంబున కరిగె నంతఁ దద్వృత్తాంతంబు విని దశగ్రీవుండు శోకరోషవిషాద గూషితుం డై. క. తన ప్రథమపుత్రు, దుర్జయు, మను నింద్రజిదాఖ్యు సమరకర్కశు వరిను ర్ధనశీలు ననిచె యుద్ధం, బునకు బలోపేతుఁ జేసి పొలు వలరారన్. 1948 1349 వ. ఇత్తెఱంగునందొడరిన నయ్యింద్రజిత్తుం ద్వాకి యేను బహు ప్ర కారంబులంబోరి హీనసత్త్వుం జేసిన నతండు యోపినంత బలంబుకొలంది పోరి మదీయ తే జంబు దుస్సహం బగుటయు వీఁ డవధ్యుండు సడిసన్నలఁ బోయెడువాఁడు గాఁ డని యతివేగితుండై బ్రహ్మాస్త్రపాశబద్ధుం గావించెఁ బడంపడి రాక్షసులు దృపాశంబుల వంటఁ గట్టి శీఘ్రంబున రావణునొద్దకుం గొని చని 'రేను బ్రహ్మా ప్రపాశంబులవలన విముక్తుండ నయ్యును రావణునితోడ మాట లాడం గల $44 గోపీనాథ రామాయణము నాఁడనై బద్ధుం డై నవాసి తెఱంగున నుండి వాని నవలోకించి వానిచేతనడుగం బడినవాఁడనై యిట్లంటి. 1850 సీ, దశకంఠ యేను సదాగతి కౌరససుతుఁడ సుగ్రీవున కతిహితుండ హనుమంతుఁడనువాఁడననఘాత్ముఁడగు రాఘవునకు దాసుఁడ జగద్విను తబలుఁడ నమ్మహాత్ముఁడు పంప నంబుధి దాఁటి లంకకు వచ్చి సీతను గాంచి విభుని కుశలంబు దెల్పి యెక్కుడు ప్రీతి నీ తోడ వాదింపుతలఁపున వనము నే తే. పాలు చేసితి దానికిఁ జలఁ గినిసి, ధీరులై దైత్యు లడరిన దేహరక్ష ణార్ధము వధించి తుది నీరుహ త్వమెల్ల, నెఱిఁగి పోవంగ వచ్చితి నిప్పు డిటకు, వ. ఇది మదీయవృత్తాంతం బింక నొక్కహితోపదేశంబుఁ జేసెన వినుము. 1352 నీ అనఘాత్త్ముఁ డగురాముఁ డనుజసమేతుఁడై విపుల నానాజాతివృక్ష శోభి తఁ బైనఋష్యమూకంబున కేతెంచి ప్రీతి నందున్న సు గ్రీవుఁ గాంచి శనపత్ని నసుకుఁ డుద్ధతి నెత్తికొనిపోవు టెఱిఁగించి తత్కృత్య మెలమి దీర్చి సాహాయ్య మొనరింపు సఖ్యంబు వాటింపు మూసిన నక్క పినాథుఁ డట్లు గాక, తే. యని యొశంబడి జానకి నరసివచ్చి, యణవులో వైరిపైకి దండెత్తి పోయి పోరిలో వాని బలయుతంబుగ వధించి, సీక్ష నీ కిత్తు సనుచు సంప్రీతుఁ జేసి. వ పదంపడి తనకును వాలికిని వైరంబు గలుగుటయు నతండు తన భార్య నరహ రించి దేశంబు వెడల పనుచుటయు నెఱింగించిన నారన తముండు నాలిం బరిమార్చి వానర రాజ్యంబునీతో సందెన వని సలికె ని ట్లొండొరులు వహ్నిసాక్షి కంబుగా సఖ్యంబుఁ జేసి రంత నమ్మునుజవల్లభుండు వాలి నొక్క బాణంబున వధిం చి తదీయ రాజ్యంబు సుగ్రీవున కొసంగిన నతం ఇధిష్ఠితరాజ్యతంత్రం డయ్యె మాగ్రీవునిచేతఁ బ్రస్థాపితుం శనై యేను జాత్యంబు వాటించి భవత్ప్రకాశం బునకుం జనుదెంచితి నరవాసరవల్లభుల ప్రభావం బెఱుంగనివాఁడ వగుటం జేసి యజ్ఞానంబున సీతం దెచ్చితివి వారితో నెదిరించుట కింద్రాదు లైన సము ర్థులు గా రింక నైన వివేకంబు గలిగి వానర వీరులు భవద్భలంబు వధింపక మున్నే యమ్మహాదేవి నమ్మహాత్మున కోసంగము వానకులకు నాను 3 2. శంబు 1354 సేయునంతసామర్థ్యంబు గలదా యని శంకింప వలసదు వానరుల ప్రభావంబు తొల్లి నీ వెఱుంగవు యుద్ధసాహాయ్యర్థంబు గూర్చిన వానరు లందఱు దేవ లోకంబు నైన సాధింప గల రియర్థంబు నీకుం జెప్పుమని సుగ్రీవుండును గఱపె నని యిటు శంకింపక జంకించి పలికిన నతండు కోపించి, చ కనులఁ గృశానుకీల లోలు కళా దివిజారులఁ గాంచి వల్కునీ వనచరుఁ డస్మదీయులపై భన మింత యెఱుంగ శుద్ధతీకా మనమునఁ దోఁచినట్లు బలు మాటలు ప్రే లెడు వీనిఁ బట్టి చ య్యన వధియింపుఁ డంపినసృపాగ్రణికి గడు ఏడ పుట్టఁగన్. 1855 సుందరకాండ ము. చ, అనుచు దశాననుండు తగ నాడిన వానిమితం బేటించి మా తనియనుజుండు రాజనయత త్త్వవిదుండు విభీషణుండు నె మనముపఁ దొట్రుపాటు పొడచుః భగములుకులించి చూః ట్లనియెఁ నదీయకోసము నచో హృతధారల ముజ్జగించుచున్. ఉ. దానవనాథ నీకగుమతం బడి గా ధనం నూనె దె నఁ జ్ఞానిధు లైన పెద్దలు జగంబులు కూత అవధ్యు లండ్రి మీ రీనియమం బెఱుంగక యేలిక పల్కినచంన మంతయుకొ దాను వచించుఁ జారుఁ డిది తప్పుగఁ జూడమి నీతి బేనికన్. చ. పురుషులు దూతవాక్యములఁ బుట్టినకోసము వాని భ ర్త పిం బరువడిఁ జేర్చి శౌర్యమును 'బాహుబుంబు పొగడ్డ 'కెక్కఁగా దురమున దాసి కైదువులఁ ద్రుంచినఁ బౌరుష మండ్రు గాక ని క్షరకులవైరి దూత నిటు చంపినఁ బౌరుష మండ్రె ధార్మికుల్. చ, దనుజవ రేణ్య శాస్త్రనయతత్వము నీగుదిఁ గీలుకొల్పి W 10 వనచరుని స్వధించకు మవధ్యునిఁ జంపిన భాగ్యకీర్తి నా 2 345 1356 1857 1359 1359 శనము ఘటిల్లుఁ గాన సువిచారుఁడ వై విడిపింపు మొండు చిం త నెగడిన స్వరూపకరణం బొనరింపుము చావు దప్పఁగన్. వ. అనిన విని యద్ధశ శ్రీవుం డట్లేని విని వాలంబు దహింపుఁ డని రాక్షసులకా పించిన వారలు ప్రచండవి క్రమంబున సిద్ధసన్నాహులె తైలావలసి క్తంబు లగు జీర్ణ పట కార్పాసకశణవల్కలంబులు మత్సుచ్ఛాగ్రంబువం జుట్టి యనలు దరి కొల్పి కృఢంబు లగుపాశంబుల నంటఁ గట్టి కాష్ఠముష్టి ప్రహారంబుల నొప్పిం చుచు రోదసీకుహరంబు నిండ సింహనాదంబులు సేయుచు రాజమార్గంబునం గొని చనునప్పుడు. 1360 సీ. ఏను మహోన్నతం బై నగూపంబు కొంచెము చేసి యల్పగాత్రము వెలుం గ నలబంధనంబులవలన విముక్తుండ నై వెండియు సురాలయా ద్రికరణిఁ బెరిఁగి కాలాయస పరిఘంబు గై కొని దనుజుల నెల్ల నుద్ధండవృత్తి వధియించి తత్పుర ద్వారంబులకు దాఁటి వాలా గ్ర నందీ ప్తవహ్ని చేతఁ ఆ. బ్రళయకాలవహ్నీ ప్రజలను బోలె న ప్పురము నాల్గు దెసలు నరయఁ గాల్చి దగ్ధమైనపురముఁ దప్పక వీక్షించి, భయము సంభ్రమంబు ప్రబ్బికొనఁగ. ఉ. అక్కట తెల్విమాలి పుర మంతయుఁ గాల్చితిఁ దప్పియున్నచో టొక్కటి మహో, టి లేదు జానకీ మహో శ్రీకృశానుశిఖాపరంపర న్నిక్కము గాలి యుండు నిఁక నే నెటు సేయుదు రామభ ర్తకు దప్పక నెగ్గు చేసి వితతంబుగ భోజన మైతి నిందకున్. మ. అని చింతించుచు నుండ నాకు నపు డవ్యాజంబు లై కొన్ని భ వ్యనిమి త్తంబులు దోఁచెఁ దోఢనె రహిక్ వై దేహి నేనంబుతో 124 1362 346 గోపీనాథ రామాయణము ననువై యున్న చటంచు భావుక పదవ్యక్తంబుగాఁ జారణు ల్విను వీదిం దగుభంగీ మ్రోసిరి సముద్వేల ప్రమోదంబునన్, వ. ఇట్లు పలికినఁ జారణుల మధురాక్షరంబులు విని. 1368 1364 సీ. వాలాగ్రమునఁ బొల్చు వైశ్వానరుఁడు తన వేఁడిమి చూపక వెలయు చుసికి మనము శో కార్ల సమగ్నంబు గాకున్కి మలయజ గంధి యై మారుతంబు శోకార్ణవమున్న తగ వీచుచున్ని సిద్ధమరుద్విహంగము లృవ్యాక్షరంబులు పలుకు చునికి సందియ మెడలించి సంతోష మొదవించి జనకజ మని యున్న దని తలంచి తే. శీఘ్రమున నమ్మహా దేవిఁ జేర నరిగి, భ క్తి మెఱయం.గఁ దత్పాదపద్మములకు నందన మొనర్చివీడ్కో నిననధిపొంతఁ, జలపొడవగు నొకశీలోచ్చయమునెక్కి.. ఆ. శైల మవనితోడ సరిగాఁగఁ బాదంబు, లూఁది మింటి కెగసి మోద మలర మరలఁ గంధి దాఁటి యరుదెంచితి భవత్స, కాశమునకు గరుడగమనలీల. వ. ఇది నా పోయి నచ్చినవృత్తాంతం బానుపూర్విగా సర్వంబు నెఱింగించితి రాముని ప్రసాదంబున భవత్తేజంబున నెట్టియాపదలం జిక్కక సుగ్రీవకార్యా ర్థంబు నాచేత సర్వంబు ననుష్ఠితం బయ్యె నింక నిక్కడఁ గర్షం బెయ్యెది దానిం గావింతురు గాక యని పలికి వెండియు సప్పవననందనుం డిట్లనియె అధర హనుమంతుఁడు సీతా దేనిపాతివ్రత్యమును బ్రశంసించుట. రం 1367 క. ఇనపుత్రునియు త్సాహము, జనపతియుద్యోగ మిపుడు సఫలత నొందెక్ జనకజశీలముఁ గనుఁగోని, పనిపడి నామానసమును బ్రవణం బయ్యెన్. 1368 వ. అటైన నదేవిగాత్రంబు సంస్పృశించి రావణుం డేల మృతుండు గాక జీవించి యున్నవాఁ డని యంటి రేని. 2 చ. పెనువుగ మున్ను బలపము పెంపున రావణుఁ డెల్లలోకముల్ తనదుఃశంబు చేసికొని తక్కినయన్నిట సత్యుదాత్తుఁ డై యనిమిషసిద్ధ సాధ్యగరుడాదులు మెచ్చక విక్రమంబుసొం పునఁ దన వేఁడి చూపులనే పూని దహించుచు నున్నవాఁ డోగిన్. క. కావున దశకంధరుఁ డా, భూవరసుతమేను వ్రేల ముట్టియును దపః ప్రావీణ్యవి శేషంబునఁ, జావక మనియున్నవాఁడు సంభ్రమ మెసఁగన్. 1369 1370 1371 వ. అ పైన జానకీ శీలంబునకు దౌర్బల్యంబు సంప్రాప్తం బయ్యె నట్టిదుర్బల శీలంబు 3 Y మన కేమి యుపకరించు నని యంటి రేని. క. ఉతితనయ క్రోధకలుషీ, కృత యై కావించునట్టికృత్యము కరతా డిత యగుళీఖశిఖ యైనను, జతురతఁ గావింపలేదు సత్యం బరయన్. తే, అట్టి మహీమాఢ్య యైన యయ్య పనిపుత్రి వల్లభుని చేతఁ జంపించువాంఛఁ జేసి 1372 1878 సుందరకాండము. యలుగ కుండిన బ్రతికెఁ గా కసురవరుఁడు నిక్క మలిగినఁ ద్రుటిలోన నీఱు గాఁడె. చర్యంపై హనుమంతుఁడు వానరులతో మనమందఱము రానిణుం జంపుద మని చెప్పుట. 847 1374 క. మన మిండఱ మిప్పుడె వడిఁ, జని రావణు నని వధించి జనకకుమారి గొని చని రామునియొద్దకుఁ, జను టది యుక్తంబు దాన సత్కీర్తి యగున్. వ. మహాతపస్సంపన్నుం డైన రావణుండు మనచేత నెట్లు వధ్యుం డగు నంటి రేని. ఉ. భూరితపోబలంబును బ్రభుత్వము విక్రమ మెంత గల్గినకొ దారుణవీతిహోత్రశిఖ దాఁక్రినభంగిఁ బవిత్ర మైన యా ధారుణిపుత్రి మేను వెనఁ దాఁకుటఁ జేసి కృతాంతగోచకుం డై రహి నున్నవాఁడు సమరావనిఁ ద్రుంపఁగవచ్చు వేడిన్. 1377 నీవలంతు లగుకొందఱ రక్కసుల నుక్కడంచియు రావణునే లవధింపక యరుగు దెంచితి పని యంటి రేని. ను. అవ లేపంబున రాఘవుం డనఁగ మర్త్యస్వామి వాఁ డెంతవాఁ డవలీల స్వధియింతు నంచుఁ బటుగర్వాలాపముల్ పల్కఁగా నని యాలించి మహోగ్ర కోపమున శౌర్యస్ఫూర్తిఁ ద్రుంపం గడం గి వివేకించి నృపాజ్ఞ లేకునికి నేఁ గ్రేడించి యేతెంచితిన్ . 1378 1879 ఆ. విభునియాజ్ఞ యున్న వ్రేలిడిలో వాని, నుక్కడంచి సీత నక్కజముగఁ దెచ్చి పతికి భక్తి దీపింప నొసఁగ నె, యింతకంటే నదియు నొక్కుఁ డగునె మ. చతురుల్ బాంబవదంగ దాదిక వివంశ గ్రామణుల్ సంగరో ద్ధతు లుద్యర్థన బాహువిక్రములు దోర్ధర్పంబునం ద్రుంచి యా శ్రీత్రినాథో త్తముఁ డై నరామవిభుని సీతం దగం గూర్చి యు న్నతిమైఁ బెంపును గీర్తియు బడసి యానందింపఁగా వల్వదే. ఉ. ఆలములోన ఘోర చతురంగ బలాన్విత మైన లంక యు ద్వేలత మాన్ప రావణుని పెంపునఁ ద్రుంపఁగ నే నొకండనే చాలుదు వీర్యదర్పితులు శౌర్యధురీణులు ఘోరసంగరా భీరులు మీరు తో డయినఁ బెంపొడఁ గూడుట కేమి యారయన్. శా. యోచింపం బని లేదు రావణునియుద్యోగంబు నే నొక్కడ మీచే నానతిఁ గాంచి జన్య విషయోన్మేషం బెలర్ప స్బల ప్రాచుర్యంబున బంధుమిత్ర బలపుత్ర భ్రాతృయుక్తంబుగా నీచుకో దైత్యునిఁ జంపి రాఘవునకు నీత సమర్పించేదన్. శా.అవ్యాలీఢత దుస్సహంబు లగు బ్రాహ్మేంద్రాంబుము గౌద్ర వా యవ్యా గ్నేయకు బేర పాశుపత యామ్యాస్త్రాద్యనే కేంద్ర జి 1381 1882 1988 348 గోపీనాథ రామాయణము దివ్యాస్త్రం: దివ్యా సంబులు చీరికిం గొనక యుద్వృత్తి విదారించి సం ఖ్య వ్యాపారి కళాధరంధగుఁడ పై గారింపు లంకాపురిన్. చ, ముసలశ చట్టమై గురియు మాసుకదారుణ శై లవృష్టికి గుసుమళ రాకె పాళీయముగో త్రభిదాదిదిగీతు లైనఁ బెం పెసఁగ సహింపఁ జాల రతిహీనులు రాక్షసు లోర్వ నెంతవా రసవృశవి క్రమంబున సురారుల సంవఱఁ దీర్చి పుచ్చెదన్. సదుర్గం, హనుమంతుఁడు జాంబవదాది వానరవీ హలఁ బ్రశంసించుట రూపొం చ. ఇతఁడు బలాధికుం డని దినేశ కుమారుఁడు సంతతంబు స మ్మఁ గడుఁ శ్రీ తిలిస్ఫురణ మన్నన సేయుటయు న్నృపాలుఁడు సతతముఁ దా సనుగ్రహము సల్పుట యంతయు రి త్తవుత్తునే యతులిత బాహుస త్త్వమున నాలమున దీపుకోటిఁ ద్రుంచెదన్. తే. శరధి నింకింప వచ్చు మందరనగంబు, వరుస నిట్టట్టు గదలింప వచ్చుఁ గాని జాంబవంతుని దాగుణ సంగరమున, విశాఱి చెనకంగ రాదు పురారి కె స. క. అన్నీచుఁ డొక్కలా, పన్నుగ నింద్రాదిలో కపాలుర నై 1384 1385 1386 నైనక్ గ్రన్నన సమయించుటకు బ, లోన్నతుఁ డీ వాలిపుత్రుఁ డొక్కఁడే చాలున్, తే. శరభనలనీలపససుల గురుతరోరు, వేగమున మందరం బైన విఱిగి కూలు నల్పబలు లై నరాక్షసు లనఁగ నెంత, తూలగతి నాలమునఁ జాలఁ దూలిపో రె. క, సురగరుడోరగసర ఖే, చరచారణయ క్ష సిద్ధ సాధ్యులలో నె స్వరు మెందద్వివిదులతో, సరిపో రెడు వారు లేరు చర్చింపంగన్. ఉ. ధీయుతు లశ్విపుత్రు లతిధీరులు ను త్తమశౌర్యయుక్తుల త్యాయత తేజు అద్భుతబలాఢ్యులు సంగరకర్కశుల్ బృహ త్యాయులు స్వామికార్య పరతంత్రులు కొండలనైనఁ బిండిగాఁ జేయ సమర్థు లప్రతిమశీలురు వారల నెన్న నేటికిన్. క. మును లంక గొంచి వడపడి, దనుజులఁ బెక్కండ్ర నాజీ దారుణభంగిం దునుమాడి మరల వప్పురి, ననలజ్వాలికలఁ గాల్చి యద్భుతభంగిన్. తే అతిబలుండు రాముండు మహాబలుండు లక్ష్మణుఁడు రాను వీర్యాభిరక్షితుఁ డగు సూర్యసుతుఁడు సుఖాత్ము లై. సొంపు పెంపు గలిగి వర్ధిల్లుదురుగాక ఘనత మెఱసీ. ఉ. వాసవతుల్యవి క్రముఁడ వాయుసుతుండ మహాబలుండ దు పానురకాలుఁడ హనుమదాఖ్యుఁడఁ గోసల దేశ భ ర్తకు దాసుఁడ వంచు లంకఁ గల దానవులెల్ల వినం గుతూహలో ల్లాసమున బురీనృపపథంబుల మాటికిఁ జాటి వచ్చితిన్. 1390 1391 1392 1393 1394+ సు రకాండము. -అండి. హనుమంతుఁడు వానరులకు సీతయున్న చందమును దెల్పుట. భురతం- 349 వ. అని పలికీ వెండియు సీత యున్న చందంబు విస్పష్టంబుగా నెఱింగించుతలంపున మ. అతిదుష్టుం డగుపం క్తికంఠునియశో కారామమధ్యంబునం దతజాంబూనదశింశుపాతగువు క్రింద దుఃఖసంతాపక ర్శిత యై ప్రాణవిభుండె దైవ మనుచుఁ జింతించుచు భూరిశో కతిరోభూతమనీష యె మనమునం గార్పణ్యముం దోఁపఁగన్. తే. వీర్యదర్పితుఁ డగు దైత్యవిభునిమాట 1:95 1396 తృణముగా నెంచి క్షణదాచరీపరీత యగుచుఁ గాదంబినీవృత యైన కుముద బాంధవుని రేఖభంగి నిష్ప్రభత నొంది. క. అనితర భావమున సురే, తునిపై రాగముఁ బులో మనుతి యిడుమాడ్కి F దనపతి యగురామునిపై, ననురాగము పేర్చి నిశ్చయస్నేహమునన్. చ. వరుస రఘూ త్తమా యనుచు వాకొనుచు దివిజేం ద్ర శత్రునికా దురమునఁ జంపి నన్నుఁ గృపఁ దోడ్కొని ఐఁగదె హారమూ త్తమా హరిహయతుల్యవిక్రమ మహాపురుషా యని సారెనా రెకుం బరువడిఁ జీరుచు స్వగపున న్నయనంబుల నీరు నించుచున్. తే ధీర లగుదుష్ట రాక్షస స్త్రీల చేత మాటిమాటికి సంతర్జ్యమాస యగుచు వితత దారుణ వ్యాఘ్ర హుంకృతులు కులికి పెగడుపడియెడుమృగిమాడ్కి దిగులుగొనుచు. 1397 1398 1999 1400 తే. ఏకవస్త్రసంవీతయు నేక వేణి, ధరయు ధాత్రీపరాగవిధ్వస్తయును మ హోపవాసకృశాంగియు నై పతివ్ర, తాత్వ మేర్పడ బుడమిపైఁ దనువు సేర్చి. క. వితతతనుత్వము నొందిన, ప్రతిపత్పారుకుని విద్యభంగి వెఱవుతో మితి లేని దుఃఖభరమున, సతికృశ యై తూలభంగి సంగము దూలన్. 1402 ఆ. ఘనతుపారసమయవసజిని చందాన, వాసి దఱిగి పం క్తివదనుఁ డన్న మాట కుల్ల మెరియ మనుజేశ్వరునిఁ బాసి, యుండ నేల చచ్చు టొప్పుఁ గాదె. క. అని చింతించుచు శోకం, బునఁ గుందుచు నున్న దానిఁ బుణ్య చరిత్ర జనకజను రామభార్యను, గనుఁగొని యే నాత్మ నడలు గడలు కొనంగన్, 1404 క. డగ్గఱి భక్తి మనంబున, నగ్గలమై పర్వ మ్రొక్కి యతి మోదమునకో డగ్గుత్తికతో నవినయ, వాగౌరవ మెసఁగ జనకవరమతతోడన్, అళ్ళ, హనుమంతుఁడు వానరులకు సీత తనతో నన్న చందము దెల్పుట, ర 1405 క. తరణిజునకుఁ రాఘవునకు, దిరముగ సాచివ్య మైన తెఱఁ గేర్పడఁగా నెఱిఁగించి రాముఁ డంపఁగ, నగుదెంచితి ననిన విని మహాహర్ష మునన్. 1406 350 గోపినాధ రామాయణము చ, హరిబల సంయుతుం డయి రయంబున వచ్చి దశాస్యు నాజీలోఁ బొరిగొని వేడ్క నన్నుఁ గొనిపోయెడు నట్లుగ రామభ ర్తతోఁ దరమిడి చెప్పు మత్తెఱఁగు దప్పిన రెన్నెల లోర్చి మీఁదట నృకుపడి మేనఁ బ్రాణములఁ బాపెన నన్నది యంచుఁ జెప్పుమా. వాడి అందమఁడు వానములయఁ దనయభిప్రాయము సెప్పుట, తూర్పుం- 1407 వ, అని చెప్పి సముచితంబుగా నన్ను వీడ్కొనియె నద్దేవి దృఢ పాతివ్రత్యంబును భర్తయందలియు _త్తమభక్తియు వద్ద శ శ్రీవుని భస్మంబు సేయుటకుం జూలు నై సను ధర్మలోపళంకిత యై పతిచేతం జంపించెడుకోర్కింజేసి కోపం బడంచు కొని యున్న కని సీత యున్న చందంబును ననతో నన్న చందంబును సవిస్తరం బుగా వినిపించి మనకు నింకఁ గర్తవ్యకార్యం బెద్ది విచారింపుఁ డనిన సంగదుం డెల్లవానగులు వినుచుండ జాంబవదాదుల నవలోకించి హనుమంతుండు పలికిన చందం బెల్లవారికిఁ దెల్లం బయ్యెఁ గదా తత్ప్రకారంబునఁ బురుషశార్దులుం డగురామచంద్రుని సీతతోఁ గూర్చుటకు మన కవశ్యకర్తవ్యం బగు దురాత్ముం డగుదశకంఠుని రాక్షసగణోపేతంబుగా నాలంబునం బొరిగొని సీతం దెచ్చుట కేనొక్కరుండ నె చాలుదు బలపరాక్రమశ క్తిసంపన్ను లయినమీరు దోడ్పడిన వసాధ్యం బెయ్యది జాంబవంతుం డాఖండలాది బృందారక సందోహసహితం బుగా ముల్లోకంబు లొక్క యెత్తున నెత్తివచ్చిన ను తమబలంబున ను తలపడం జేయ సమర్థుండు సలనీలపన సరంభ తారసు షేణాదులు మేరు మందర సగంబుల నైనఁ గందుక క్రీడ లాడ దక్షులు తొల్లి సకలలోక పితామహుం డై నపరమేష్టి వలన సవధ్యత్వం బనువరంబువడసి వరో త్సేక ప్ర మత్తులై వేల్పుల నోడించి వా రలయమృతంబుఁ గ్రోలి వీర్యదర్పంబున నెవ్వరి మెచ్చక పెచ్చు పెరిఁగి విచ్చల వీడి వివరించుచున్న యశ్విపుత్రు ఆగుమైందద్వివిదులకు సాటి సేయందగినవారు ముజ్జగంబుల నొక్కం డైన లేఁ కట్టి జెట్టిజోదు లేకోద్యోగు లై గడంగిన రావణుం డెంతవాఁడు పవసనందనుని బాహుబలంబున లంకాపురంబు దగ్గ దగ్ధం బయ్యె నని వింటిమి సీత నచ్చట నొంటి నుంచి మహాత్మం డగురాముని పాలికిం జనుట యుక్తంబు గాడు మన మందఱము ఖ్యాతవిక్రములై యుండి సీతం జూచి వచ్చితిమి గాని తోడ్కొని రామైతి మని రామునితో నెట్లు చెప్పంగల వారము పరాక్రమ వేగంబులందు మనకు సమానుండు ముల్లోకంబుల నెవ్వండు లేఁడు మారుతిచేత రాక్షసులందఱు హత వేగులై యున్నవారు మనతో నెది రించి పోరువా రచ్చట లేరు జానకిం గొనివ త్తము లెండని పలికిన సంగదుని నిశ్చయం బెఱింగి పరమప్రీతుండై యర్థవిదుం డగు జాంబవంతుం డర్థవంతం బగువాక్యంబున ని ట్లనియె. 1408 సుందరకాండము, అంబనంతుఁడు తనయభిప్రాయమును వానరులకుఁ జెప్పుట, అందం చ. కపికుల వర్య వినుతము గాదవరా నటులైన నేమి యా నృపమణికీ హితంబుగ మహీతనయ గనుఁగొంటి మింతయు న్విపులము గాఁగ రామునకు నేర్పునఁ జెప్పి తగళ్ దదాజ్ఞ నె ల్ల పనులఁ దీర్చికొందము వలంతీగ వేగిరపాటు చెల్లునే. 351 1409 సీ. అన విని కపు లంద ఆదియె కర్ణంబుగాఁ గొని మది సంతోష మినుమడింప సత్యవంతుని భూతసంపూజ్యమాను మహాబలు నతి వేగు నాత్మ వంతు హనుమంతు మున్నిడికొని యమ్మహాత్మునిఁ గడు వేడ్క కన్నులఁ గప్పికొనుచుఁ గర్మ సిద్దుల చేత గర్వితచిత్తు లై కార్యనిర్వృత్తి రాఘవునియందు తే, నిశ్చయించి సామీరిని నెఱిఁ బొగడుచు, మదగజంబుల చందానఁ బోదలుకొనుచు జానకీనాథదర్శనోత్సాహు లగుచ్చు, మేరు మందరములభంగి మేను లలర. తే. అందఱును రామహీతనిశ్చితార్థ లంద ఱును బ్రియాఖ్యానరతు లందఱును రణాభి కాంక్షు లందఱు భుజబలగర్వయు లందఱును హర్ష హృద్యవిహారు లగుచు. అంతం. వానరు లందఱు రామసు శ్రీవుల యొద్దకుఁ బోవుట, గురుం- 1411 14 12 చ. ఒనర మహేంద్ర శైలమున నుండి రయంబున నభ్ర వీథికి న్వినుత జనంబుతో నెగసి నిండిఁ జెలంగెడు భూతజాలము లనుకని భీతిఁ బాఱ నెఱకల్ గల కొండలమాడ్కి నుద్ధతి ఘనములభంగి నొక్క మొగి గర్జలు సేయుచు నేగి దవ్వులన్. సీ, అమరనాథునినందనముకంటె నెయ్యది గరిమతో నధిక విఖ్యాతిఁ గాంచు నెద్దానిదెస వాన రేంద్ర శాసనమున సుర లైన నటు నిక్కి చూడ వెఱతు రగచరపతిమామ యగుదధివక్త్రుఁ డెద్దాని నిత్యంబును దవిలి ప్రోచు రాణించు నెచ్చోట ద్రోణ ప్రమాణంబు లై నిండుకొని యున్న తేనె పెరలు. తే. ప్రాణపద మెద్ధి కపిలోకపాలకునకు, సిద్ది సర్వభూతములకు హృద్య మెందు లలితతరులతానంతతు తొలిగి యుండు, నట్టిసుగ్రీవు ముధునిన మట్టె చూచి. . క వనరు లందఱు వినయం, బున నంగదు మోముఁజూచి ముదమున మధువుల్ దనియఁగఁ గ్రోలెద మిందు, మనఘా యివ్వరము కరుణ నానతి యీవే.

• నావరు లంగ దానుమంబున మధువనములోని మధువంతయుఁ డ్రావుట. తం

ఆ. అనిన నట్లుగాక యని మహేంద్రకుమార, సుతుఁడు జాంబవత్ప్రభృతి వనాట వరుల కాజ్ఞ యొసఁగె వలసినచందానఁ, దనివిదీర మధువు ద్రావుఁ డనుచు. చ. అవు శొకమాట వాలినుతుఁ డానతి యిచ్చెనా లేదొ యంతలోఁ గవులు ముదంబు నొంది మదిఁ గౌతుకముం జిగురో తఁగా మధ 352 గోపీనాథ రామాయణము 1416 ద్విసములమాడ్కి నొండొరులు వేచి నిరంకుశవృద్ధి నమ్మహా విపీనముఁ జొచ్చి తేలియలు వేడుకఁ ద్రావ్య గడంగి అంతలోన్. న. ననపాల శేఖరుం డగునధిముఖుండు కోపోద్దేసిశముఖుం డై యక్కపుల నందలి నిలు నిలుం యకల్చి పోనీక యక్తంబు నిల్చి యొజ్ఞారంబునఁ ద్రోచికొని పోన నిలువరింపవేదిక శత్కా సంకృతి యగుబుద్ధిం జేసి కొంచఱఁ బరుషంబు లాడియుఁ గొందఱఁ దల ప్రహారంబుల భంజించియుఁ గొందఱితో శఁగలహిం చియుఁ గొందఱితోడ నామంబు నెఱపియుఁ గొందటితో సుగ్రీవునినలనీ భయంబు దెలిపియు నానా ప్ర కారంబుల విలువరించిన నిలువక యవ్వనచరులు మ త్తచి త్తచేష్టులై శంక విడిచి సఖవంతుల పాద సహక్షులు నొప్పించి సమగ్ర బలంబునం ద్రోచి శడిచి యవ్వనంబు సొచ్చి నిర్ణీతనుధు మూలాదివస్తు జాతంబు గావించి రప్పు డాహనుమంతుండు వారల కిట్లనియె. ఆ. వలదు మీకు భయము వలసిన చందానం, దనివిదీర మధువు ద్రావుఁ డేను నడ్డ పెట్ట వచ్చినట్టి శత్రుల నెల్లఁ, గడిమి మెఱసి యంటఁ గట్టి వైతు. 1417 1418 1419 1420 చ, అనుచు సమీరజుండు దయ నాడిన నంతయు నంగదుండు త్యా గని కపికోటితోడఁ గృతకార్యుఁడు పావని యానతిచ్చె మీ మనమున శంక దక్కి కడు మక్కువఁ దేనియ లానుఁ డింక నా కనిశముఁ జేయరానిపని యైన నవశ్యము సేయఁగాఁ దగున్. వ. అని ప్రసన్నవదనుం డై యంగదుండు పలికిన నతనివచనంబుల కలరి బలీముఖు లందఱు వేనోళ్ల సంగదుఁ గొనియాడుచుఁ బరమోత్సాహులై సముద్ర వేగంబుపోలికిఁ గోలాహలబహులంబుగా మధువనంబుఁ జొచ్చి యవ్వనంబును నిర్గతమధు ఫలాదిభోజ్యంబు గావింపం దొడంగి రప్పుడు. వృషభ గతిరగడ మీటి పుష్కర వీధిఁ దఱి సెడు మేచక ద్రుమపంక్తు లెక్కుచుఁ బాకువంబులమాడి, బిఱబిఱఁ బాఱి శైలము లెక్కి నిక్కు చుఁ గొమ్మకొమ్మకు దాఁటీ ఫలములు కునుమములు నిలఁబడఁ గదల్చుచుఁ గ్రముకొని శార్దూలసింహన రాహముఖమృగముల నదలుచుఁ గుసుమరనములు గ్రోలి సొక్కెడు కొదవతుమ్మెదచాలు "రేఁపుచు మునుగుకొని వెస ఝమ్మ ఝమ్మని మ్రోయు సరఘులు నెగయఁ జోపుచుఁ గోటరములకుఁ దూఱి తావులు గురియుకమ్మని తేనె లానుచు వేటు వ్రేటునఁ జీవురుకొమ్మలు విఱిచి మొలచీ తెలుగఁ బూను చు సరసభూర్ణక పిత్థజంబురసాల ఫలములు వేడ్క నమలుచు విరిసికొని వాసించు నెఱిఁ గ్రోవ్విరులు నఖములు గిల్లీ దెములుచుఁ దెరలి మాటికీ వల్లిగృహములు తీఁగెటుయ్యెల లెక్కి యాడుచు నిరవుకొని వాసించుక వ్రపు టిసుకతిన్నెల చెంత డాఁగుచు శ్రీ తితలంబున నుండి జవమున గీరులమీఁదికి నెగయ మీటుచు మందరకాండము, 353 క్షితిధరంబులనుండి కడువడిఁ గ్రీడలకుఁ జరియాకు దాఁటుకు మీఱికొందఱు తేనియలు తరుమిత్రులకు సొంపాః నొపఁగుచుఁ దూఱికొందఱు యొగుల చేతి మధువులు బలిమిం దినిచి మనఁగుచూ నెఱయఁ గొండఱు వేడ్కఁ గడు పులనించఁ ద్రావిఁ ధరిత్రి నై చుచు నుఱియుఁ గొందఱు జతనుపడి మనమతులె పెరవారం దాకుచు జిగురుకొమ్మలు పఱుచుకొని పెను చెట్ల నీడల మేనుఁ జేర్చుచు సొగటుపడి మధుపారవశ్యతఁ జొక్క యొండొసమీఁదఁ జేరుచుఁ నొఱవు గల సంతోషవశముని నొండొరుల మూఁపురము లెక్కుచుఁ Xఱవు దీఱఁగ మాటిమాటికిఁ గమ్మ తేనియ లాని పొక్కుచు సురభినుధు వాసనలు గైకొని సుడియు గాడ్పున కిచ్చమెచ్చుచు నురుజవంబున మింటఁ జను విహగో శ్రమంబులఁ బట్టి తెచ్చుచు జతను పడి పూఁదేనికాల్వలు జవము పెంపున నెగసి దాఁటుచు వితతజవమున నొండొరుల వినువీధి ముట్టఁగ నెగయ మీటుచు మెండుకొని పరి వేషవిధమున మింటఁ దోఁకలు ద్రిప్పి యాకుచు గండు మీటి సమస్వరంబులఁ గలసి సంగీతములు పాడుచు మధువశంబున స్రుక్కి మేనులు మఱచి యొండొరుఁ బట్టి దిప్పుచుఁ బ్రథన పరిణతి చిత్తులై దోర్బలము మీఱ నెదిర్చి కొప్పుచుఁ బరవశత నొండొరులఁ గౌఁటఁ బట్టి మోముల మధువు లుమియుచుఁ గరము సమోదమున గుంపులు గట్టి గజ్జలు చేసి బ్రమియుడు నొకనివీఁవునఁ జేతు లిడి వే తొకని మెచ్చక మచ్చరించుచు నొకనిఁ జేకొని తేనియలు వే తోకని కిమని హెచ్చరించుచుఁ జెలఁగీ కరతాళస్వసంబులు చెలఁగ వేడుక నృత్యమాడుచు మలసికొని దుర్బలుఁడు బలియుని మధువు లిమ్మని సారె వేఁడుచు రొకనికన్నుల నొకఁడు మూయుచు నొకఁడు దాఁగిలిమూత లాడుచుఁ బ్రకటముగ నొండొరుల సందిటఁ బట్టి పరిహాసోకు లాడుచు నాటలకుఁ బురికొల్పుకొని కపు లంద తొక్కెడ గుంపు గూడుచుఁ బాటవంబున వెండియును మధుపాసమున కొండొరుల వీడుచు నొశని మదమున వెక్కిరించుచు నొకని ముదమునఁ జూచి నవ్వుచు నొకఁ డొకఁడు వడి మతుఁడై పొలు పొందు సఖములఁ బుడమి ద్రవ్వుచు నొకని సల్కఁ దిరస్కరించుచు నొకనిఁ బ్రీతి బహూకరించుచు నొశనిఁ దిట్టుచు నొకనిఁ గొట్టుచు నొకనిఁ జూచి నిరాకరించుచు నందఱును గుమిగూడి మేఘము లట్లు భయదార్భటులు సేయుచు నందఱును గడు సమ్మదంబున సంగదునిఁ గని వినుతి సేయుచు నెన్నఁ డింత నితాంతసౌఖ్యం బెఱుఁగ మని కదు నుబ్బి యాడుచు సన్నుతించుచుఁ దృప్తులై సంజాతమార్గశ్రమము వీడుచు. 1421 354 గోపీనాథ రామాయణము క ఇన్హెఱఁగున నాహరినం, శో త్తము లందఱును దేనె లుద్యత్కు తుకా యక్తులయి ద్రావి వనమునఁ, జిత్తంబున సమ్మదంబు చిగు రోత్తంగన్. 1432 న- విహరించుచుంక నప్పుడు విధ్వంసితపత్ర పుష్పరసం బైనవనంబు నాలోకించి మన పాలకులు నధోముఖ ప్రేరితులై కోపాటోపంబున వానరులం దొకరి వారల చేత భంగపడి నొచ్చిన యంగంబులతో ఁ బఱ తెంచి దధిముఖుం గాంచి పర మోద్విగ్నులై యిట్లనిరి. 11 1426 రమ్మనకుఁ డగుదస్థిముఖుఁడు వానకుువారింపంలోయి యంగగునిచే భంగపడుట అం 1. ఆనిలసుకవ శ్రవరు లై, వనచరు లందఱును బలిమి వన ముద్ధతిమైఁ దునుకూడి యజ్ఞాపకం బో,యిన ముమ్మం దూల నడిచి రెంతయుఁ గినుకన్. తే. అసిన దధివక్త్రుఁ డతికుపితాత్ముఁ డగుచుఁ జేయునది లేక యూర్పులు సెలఁగ, నుచిత గతిఁ దెలిసి సాంత్వవాక్యసంగతి సమాన యించి వారలఁ గాంచి తా నిట్టు లనియె. 1.123 గూడు వ. ఏను వారించెదఁ జూడుం డని పలికి నాలపాణియె బలసహితంబుగా నతి వేగం బుం జని వానరుల సంవఱఁ బీడించిన నది చూచి యంగదుండు సహింపక యక్తంబు వచ్చి బాహువులం గ్రుచ్చిపట్టి యెత్తి పుడమిం దేళ్లవై చిన నాదధి ముఖం శంగదునిచేత భంగపడి సేయునది లేక యేకాంతంబునం కొని భృత్యుల సందఱ నవలోకించి యీ వానరు లంగదునిబలంబున వచ్చి వీర్య గర్వంబున గర్వించియున్న వా రిప్పుడు వీరి నడ్డ పెట్ట మనకు నలవి గాదు వానరనాథుం డగుసుగ్రీవుండు విపుల శ్రీ వుం డై రామలక్ష్మణ సహితంబుగా ఋశ్యమూకంబున నున్నవాఁడు మన మిప్పు డతనిపాలికిం జని చిరకాల రక్షితంబై సురాసురులకు లక్షింప రాక యున్న పితృపై తామహం బైనభవ దీయమధువనంబు మనయంగదునికతంబున వినాశితం బయ్యెనని సర్వంబును విన్నవింత మట్లన నతం డమర్షి యై యాజ్ఞోల్లంఘనంబుఁ జేసినయంగదాదుల శాసించు సంతట సమర్ష ప్రభవం బైనమనరోషంబు సార్థకంబగు నాజ్ఞ పరిపాలనశీలుం డగు సుగ్రీవుండు నుధులుబ్ధు లగు నీదురాత్ములు దండింప కేల యూరకుండు నతనిచేతం గాని మనచేతం జిక్కు పడువారు గారని పలికి యా దధిముఖుండు వనపాలక సహితుం డై శీఘ్రంబున నాకాశమార్గంబునం జని త్రేతాగ్నులం బోలెఁ బర్వతాగ్ర భాగంబునం దేజరిల్లుచున్న రామలక్ష్మణ సుగ్రీవులం గని నిమేషాంకరమాత్రంబున గగనంబున నుండి కొండనెత్తం బుసకు డిగ్గి దీనవదనుం డై శిరంబున వంజలి గీలించి సుగ్రీవునిచరణంబుల పయిం బడి లేవక యుండె నతం శతనిచండంబు విలోకించి పరమోద్విగ్న హృదయుం డై. 1426 సుందరకాండము. 355 1427 ఉ. లెమభయం బొసంగితి వళీముఖ శేఖర మామ కాంఘి పై నిమ్మెయి నేఁటికీక్ బడితి వేటికి నీకు భయంబు గల్గె నీ యుమ్మలికంబు వీడి సరసోక్తులు నింతయు మాకు నేర్పడ సమ్మతితోడఁ జెప్పుము విషాదము వల్వదు నాదుసన్నిధిన్. క. అని సుగ్రీవుఁడు పలికీ, విని దధిముఖుఁ డకనిచేత విశ్వాసితుఁ డై వినయమున లేచి వేస న, య్యి సనందను మోముఁజూచి యిట్లని పలికెన్. ఆ. నీదుతండ్రి నాఁడు నీనాఁడు వాలినాఁ డించుకయిన వాళ మెఱుఁగనట్టి మధువనంబు నేఁడు మనయంగదునిబల్మిఁ, జేసి కపులు నీఱు చేసినారు. 1129 మ. కొలఁకుల్ చొచ్చి కలంచియున్ గుధరముల్ గోరాడి మిన్నంది రా జిలువృక్షంబులు గూల్చి తేనియలు నిశ్శేషంబు గాఁ ద్రావి త త్ఫలముల్ గాల్చి తదీయశాఖలు వడి భంజించి యక్కన ను జ్జ్వలదావాసలదద్ధ మైన క్రీయ విధ్వస్తంబు గావింపఁగన్. 1480 సీ. కని యేను సైఁపక వనపాలయుతుఁడ పై యశంబు సని సతీయాజ్ఞ మీకుఁ గల దంచుఁ బలికినఁ గైకొన కతివీర్య గర్వితు లై వారు కడిమి ముమ్మ గరజానుజంఘోరుచరణాహతుల చేత నొప్పించి పతితోడఁ జెప్పుకోము పొమ్మని వెసఁ ద్రోచి పుచ్చిన నచ్చితి నధిప నీదెన లేక మైన భయము తే. గలుగ దేమని చెప్పుడు నలసి తేని, పరఁగ దీనికిఁ దిగిన యుపాయ మొకటి బుద్ధిఁ జింతింపు మంతకుఁ బూన వేని, విపినరక్షణమందు న వ్విడువు మింక. న. వాన రేంద్రా యవ్వానరులు నానావిధ ప్ర కారంబులు నొప్పించి దేవమార్గంబు దర్శింపంజేసి యనిచి రసి స్వజాత్యుచిత భాష చేత విన్న వించుచుండ నప్పుడు మహాప్రాజ్ఞుం డగులక్ష్మణుండు సుగ్రీవునిం జూచి యితం డెచ్చట నుండి వచ్చె నేమినిమి త్తంబున దుఃఖితుం డయ్యె నేమియర్థంబు విన్నవించు చున్నవాఁ డని యడిగిన వాక్యవిశారదుం డగు సుగ్రీవుండు సౌమిత్రి నవలోకించి యిట్లనియె. -అమర సుగ్రీవుఁడు సంతోషించి వానరులు సీతం జూచి వచ్చిరని లక్ష్మణునితోఁ జెప్పుట వు క. అనఘా యీతఁడు దధిముఖుఁ డనువానరవీరుఁ డంగదాదులు మధువు ల్గొని ద్రావి రనుచు నాతోఁ, బనివడి యెఱిఁగించుచున్న వాఁడు కృషణతీన్. సీ. అనఘాత్మ యకృతార్థు లైనవారల కిట్టి కార్యవిశేషంబు గలుగఁ బోదు కవులచేఁ గార్యంబు కరము సాధిత మయ్యె నని తలంచెద వాయు తన యు చేత నవనిజ సంసృష్ట యయ్యె నిక్కంబుగా నామహాత్ములకంటె నన్యుఁ డొక్కఁ డలకార్యసాధననుందు సశుద్ధుండు గాఁడు మారుతియందుఁ గర గర్మసిద్ధి తే. మతియు ధృతియును దేజంబు శ్రుతము విక్ర మంబు వ్యవసాయమును బౌరుషంబు చాల గోపీనాథ రామాయణము మై యుండు శూరవస్యం మారి భకడే గాళ కలఁడె యన్యుఁ డొకఁడు. 1434 కె. అంగదుండు అలేశ్వరం శంట విధాతృ, నందనుఁడు నేత యమ్మకున్నందనుండు తది నధిష్ఠాత యఁట రాజకనయ ధాత్రి, నెంత పనియైనఁ దీర్చుట కేమి యరిది. స. యామృదిశాభాగ మంతయు శోధించి జానకిఁ బొడగని సంభ్రమమున నంగన ప్ర ముఖవనాట శేఖరు లెల్ల మానక చనుదెంచి మధువనంబుఁ జొచ్చి విచ్చలవిడి సొరిదిఁ దేవలు ద్రావి నది చూచి యోర్వక యడ్డ పెట్టఁ బోయిన ను మెల్ల ముష్టి సంహతులచే నొప్పించి రని మాకుఁ జెప్పు చున్న తే.వాఁ డికేఁడు కధిముఖుఁ డనువాసరుండు వినుతవీర్యుండు ప్రఖ్యాతవి క్ర ముండు వాడును నానాఁడు వాడి మెఱసీ గరిమఁ దగ నవ్వసంబును గాచుచుండు. చ. జనవరపు త్రి నిక్కముగ జానికి గప్పడి నట్లు గానీచో ననచర వీరు లెల్ల ననివార్యగతిం జనుదెంచి వీఁకతో ననిమిష దానవాదులకు నైసఁ గనుంగొనరానియట్టి మ ద్వన మటు చొచ్చి తేనియలు ద్రావుదురే కడు నాహసంబునన్. ళ. అని పలికిన సుగ్రీవవ, దన నిర్ణీత మధుర వాణి తప్పక విని యా 1436 1487 జననాథసుతులు మిక్కిలి, మనమున హర్షించి యతని మన్నించి రొగిన్. 1439 ఆతుర సుగ్రీవుఁ ఉఁగదాములఁ దోడొ :- ఎ రమ్మని దధిముఖున కాజ్ఞాపించుట. దూరం వ. ఇట్లు రామలక్ష్మణులు ప్రీతిస్పీత నేత్రులును సంప్రహృష్టచిత్తులును సిద్ధార్థులు నై యభూతపూర్వశోభావిశేషంబునం బొల్చి రంత సుగ్రీవుండు కార్యసిద్ధిని గర గత యైనదానిఁగా నిశ్చయించి శ్రీ తిసంహృష్ట సర్వాంగుండై దధిముఖు నవలో కించి కృత కాక్యు లై న వానరుల చేత వసంబు భుక్తం బగుటకు సంతోషించితిఁ గృతార్థు లై నహనుమత్ప్రముఖ వానరవీరుల నవలోకించుటకు సీతాభిగమన కృత ప్రయత్నంబు వినుటకు నిశ్చయించి యున్నవాఁడ శీఘ్రంబున వానరులం రోడ్కొని రమ్మని పలికిన. తే. ఆతఁడు దధిముఖుఁ డట్ల కా కనుచు సూర్య నందనునకును రఘుకులనందనులకు వందన మొనర్చి సంభృతానందుఁ డగుచు నగ చరకదంబపరివృతుండై గడంగ జ. వినువీధి కెగసి రయమున, మును వచ్చిన సరణి నేగి మోదంబున న 1439 1440 వ్వనపాల శేఖరుఁడు మధు, వనము ప్ర వేశించెఁ దోడివారును దానున్. 1441 వ. ఇత్తెఱంగున నవ్వనంబు సొచ్చి యచ్చటఁ బీతం బగు మధువు జీర్ణత్వంబు 2 ము. 357 నొందుటవలన మేహనమారోత్సన్న మధూదకు లై విహరించుచున్న వాళ్ల నిరీక్షించుచు సంగదునియొద్దకుం జని యంజలి గిలించి విషయనివంకరగుం పైన యిట్లనియె. చ అనిమిష నాథ పాత్ర వినుమా యువరాజవు గాన నీవు మా కనవరతంబు గోప్తవు గ్రహ త్తవు నీ కరయంగ నక్ష మెం దును గల దే నభీముఖులు దోడ్పన మూర్ఖత నెగ్గు చేసితిక్ జననుత నాదు చేయములు సైంచి కృపామతి నావరింపవే. 1342 1118 అతురు. అంగదుఁడు దగ్గముఖరచనంబున వానర సహితముగా సుగ్రీవునికడసఁ తోపుని వువుం- న ఏ నప్పుడు మీచేత భంగపడి వనపాలకసహితంబుగా భవశ్పీతృవ్యుం డగు సుగ్రీవునిపాలికిం జని మీరాకయు వనంబుపోకయు నిరవశేషంబుగా మధువులు ద్రావుటయు సర్వంబు విన్నవించిన నతండు రష్టుండు గాక హృష్టుండై శీఘ్రం బున మిముం దోడ్కొని రమ్మని పంచే రాఘవు లట్ల సేయు మని పలికి రన్నర వానరనాయకులు భనదాలో శనకృతోత్సాహులై యున్న నా కు నీవు వనచరబల సరివృతుండనై శీఘ్రంబున సమ్మహాత్ముల పాలి కరుగు మని పలికిన నతనిపలుకులు వాలిసుతుండు హరిశ్రేష్ఠుల నవలోకించి మదాగమనవృత్తాంతంబు రాముని చేత శ్రుతం బయ్య నని శంకించెదఁ గృత కార్యుల మైనమున మిచ్చటఁ దడవు సేయుట కస్తన్యంబు గాదు మీరు యథేష్టంబుగా మధురపోవంబు గా వించి విగతవి శ్రము లైతి రింక నిక్కడ నేమి కార్యంబు మద్గురుం డగును గ్రీవు పాలికిం బోదము కపికుంజరు లందఱుఁ గూడుకొని యెద్ది పంచిన దానిం గావిం చుట కేను గర్త నైతి నేను బరతంత్రుండ యువరాజ నయ్యును మిమ్ము నాజ్ఞా పించుటకు సమర్థుండఁ గాను గృతికార్యు లైనమీరు నా చేత ధర్షించుట కళక్యు లై తిరి. 1444 1445 క. నా విని సంతోషము మది, నావిర్భవ ముందఁ గీతు లంగదుఁ గని సం భావించి యిట్టు లనికి వచోవైభవ మలరఁ బవనసూనుఁడు వినఁగన్. సీ. అమరేంద్రపౌత్ర నిజైశ్వర్యములు వచ్చి మదమత్తు లై యభిమాన మూఁది మదిఁ బెద్దవారి సమానంబు సేయక తామె యన్నిటికిఁ బెద్దల మటంచుఁ బరులఁ జుల్కనఁ జేసి పలుకుట రాజుల కరయ నైసర్గిక మట్టిదోష మించుక నీయందుఁ గొంచము నియట్టిరాజు గలఁడె జగత్రయమునందు తే. నగచలో తమ నీవినయాతిశయమె, భావిభాగ్యోదయవిశేష పటిమ దెల్పు చున్నయది నీవు చెప్పిన ట్లుష్ణకరజు, పాలి కిప్పుడె పోవుట పరమహితము. 1446 -అంచూ సుగ్రీవుఁ డంగద సింహనాదము విని రామృత్ముణులకుఁ గార్యసిద్ధం డబ్బుట. వ. అని పలికీ యవ్వనచరు లొండొరులం బురికొల్పుకొని యంగదుం బురస్కరిం చుకొని యతి వేగంబున మహీతలంబున నుండి గగనంబున కెగసి యంత్రో 858 గోపీనాథ రామాయణము ప్తంబు లగునగంబుల భంగి యాకాశంబు నిరవకాశంబు సేయుచు వా తేరితంబు లగుఘనంబులమాడ్కి గర్జించుచు హనురుత్సహాయు లై శీఘ్రగమనంబునం బోవునప్పు సంగదుఁడు రామలక్ష్మణ సుగ్రీవులకుఁ గార్యసిద్ధి దెలియునట్లుగా నొక్క సింహనాదంబుఁ జేసిన శుభసూచన కృతక్షణంబై నయమ్మహాశబ్దంబువిని సుగ్రీవుండు విపుల గ్రీ వుండై శోకో సహత చిత్తుం డై సరాము నవలోకించి మంద మధురాలాపంబున నిట్లనియె. చ నరవర శోక మేటికీ మనంబున మోదము గూర్పుమా కపు ర్ధరణిజఁ జూచి వచ్చు ట తథ్యము వీరటు గాక యున్న నా కఱపిసమాడ్కిఁ దత్సమయ కాలము పోవుట కట్టె పోక భీ కరగతి నాదుసన్నిధికిఁ గ్రమ్మఱ నిమ్మెయి నేఁడు వత్తురే. امسة 1447 1448 క. కృతకృత్యు లగుచు వచ్చుట, వితతగుణా నిక్కు వంబు వేఱక టైసకో" జతురత్వము ధృతియును వి శ్రుతదాక్ష్యము తేజ మింత సొం పగు నయ్యా, వ. అదియునుం గాక. చ. గురుతరవిక్రముండు కపికుంజరుఁడు తమశౌర్య వీర్యవి Q మి స్ఫురణుఁడు వాలిజుం డతఁడు పూసిన కార్యము గాకపోవు టే నెఱుఁగిన టైన స్వామితకు హీనత వచ్చె నటంచు దీనుఁ డై పిఱ్ఱునవి వచ్చుఁ గొక యిటు భీషణుఁ డై చను దేర నోపునే. ఉ. దేవ కృతార్థుఁడై యరుగు దేరక యున్న నితండు నిర్భయుం డై విబుధేశ్వరాదులకు నైనఁ గనుంగొన రాకయుండఁ దా రావిభుఁ నేను నిత్యమును బ్రాణపదంబుగ నత్యుదా త్తభా హావిభవంబుచే నరయు నట్టివనంబును జూఱవుచ్చునే. చ. జనవర నీదుపత్ని యగుజానికి మారుతిచేత దృష్ట యా ట నిజము శంక వల్వదు దృఢంబుగ నెమ్మది నమ్మ మమ్మహా ఘనుసకుఁ గాక యన్యునకుఁ గా దిది యాతనియందు సిద్ధియు దినకరునందుఁ బోలె ఘన తేజము వీర్యము పొల్చు నెంతయున్. 1450 1451 1452 1453 తే. అంగదుఁడు బలేశ్వరుండఁట విధాతృ, నందనుఁడు నేతయఁట మరున్నందనుండు తగ నధిష్ఠాతయఁట వసుధావ రేంద్ర, యెంత పని యైనఁ దీర్చుట కేమియరిది. అతడిపై వానరులు ఋక్యమూక పర్వతమును జేరుట - న. మహాత్మా విచారంబు విడిచి సముత్సాహసంపన్నుండ వగు మని పలికిన సుగ్రీ వునిపలుకులకలరి రాముండు సీతావృత్తాంతా కర్ణనోత్క యండై యుండె నప్పుడు హనూమత్కర్మగృవులై గర్జించుచు వచ్చు వానరులకోలాహలశబ్దంబులు కార్య సిద్ధిం దెలుపుచు శ్రీత్రసుఖంబుగా నంబరంబుననుండి వీతెంచిన నమ్మహానా ధంబునిని కనీలోక గ్రామణి యగును గ్రీవుం డువుండై మహేంద్రధ్వజసన్నిభం సుందరకాండము, 859 బైలాంగూలంబు ద్రిప్పుచుఁ బరమానందంబున నుండెఁ బరంపడి జాంబవ త్ప్రముఖహరిశ్రేష్ఠు లంగ దాంజనేయులం బురస్కరించుకొని రామదర్శన కాం తులై సంతోషవిశేషంబునం బొదలుచు గగనంబున నుండి ఋశ్యమూకంబు నకు డిగ్గి రామసుగ్రీవులసన్నిధిం బొడసూపి తప్పుడు హనుమంతుండు రాముని చరణంబులు శిరంబు సోఁకం బ్రణమిల్లి బద్ధాంజలిపుటుండై. נא చర్చ. హనుమంతుఁడు సీతం జూచితి నని రామునకుఁ జెంట ర చ. జనపతి రాముఁడుం దదనుజన్ముఁడు భాను సుతుండు ప్రీతి సొం పెనయఁగ సీతవార్త విన నెంతయుఁ గౌతుకముఁ బ్రియంబు నె మనమునఁ బర్వఁ దన్ను బహుమానపురస్సరకృష్టిఁ జూడ నే ర్పునఁ గనుఁగొంటి సీత నని పొల్పుగఁ దెల్పె సుధామయంబుగన్. తే. అపుడు సౌమిత్రి సమోదితాంతరంగుఁ డగుచు నప్పవనాత్మజునందు నిశ్చి తార్థుఁ డగుభానునుతునివాక్యమున కలరి యింపు దళుకొ త్త బహుమానదృష్టిఁ గనియె. క. పరను ప్రీతియుతుం డై, పరవీరఘ్నుండు రామభద్రుఁడు కరుణా పరికలిత కటాక్షంబులఁ, బరికించి బహూకరించెఁ బవనతనూజున్. 1455 1456 1457 1458 వ. అంత వానరులందఱుఁ జిత్ర కానగ శోభితం బైనఋశ్యమూకంబు నధిగమించి యువరాజపురస్సరంబుగాఁ గౌసల్యాసందనుపదారవిందంబులకు వందనంబుఁ జేసి సౌమిత్రిచరణంబులు ఫాలంబు సోఁకం బ్రణతులై సుగ్రీవునకు నమస్క రించి వినయవినమితగాత్రులై సంతసంబున. సీ. అవనిజ దశకంధరాంతఃపులో చితవనములో నునికియు దనుజ యువతు లుద్వృత్తిమెయిఁ దర్జినోకు లాడుటయును రామునిపయి ననురాగ మర్థిఁ దాల్చుటయును నమస్తంబును వినిపించి సమయకాలము కడపనుట కాళే నలుగక మన్నింపుఁ డని నళీముఖు లెల్ల వేఁడిన జానకీ విభుఁడు మోద తే. మంది వారలతోడ ని ట్లనియె సీత యెచట నున్నది యెట్లున్న దేమి యన్న దెలమి నాయందు వర్తించు టెత్తెఱంగు తెల్లముగ నింతయును మాకుఁ దెలుపుఁ డిపుడు. 1459 1460 వ. అని పలికిన రామనిగదితం బైనవచనంబు విని వానరు లందఱు సీతావృత్తాంత కోవిదుం డగుహనుమంతుని నియోగించిన నాహరిశ్రేష్ఠుండు పరమానందవుల కితగాత్రుం డై భక్తితాత్పర్యంబున సీత యున్నదిక్కునకుం బ్రణమిల్లి రామున డై కభీముఖుం డై కేలు మోడ్చి ఫలంబునం జేర్చి వినయంబున నిట్లనియె. 1461 360 గోపీనాథ రామాయణము చ. నరవని నీదుశాసనమునం జనిఁబూని యగ స్వది క్లటం బవయుచు నేగి వింధ్యను మల్లన దాఁటి సమస్తశక్తి నే నగుడుగ కఱుయోజనము లంబుధి వేగ పతిక్రమించి దు సర ముగురమ్మహాజలధిర శీతీరముఁ జేరి యచ్చటన్. హగమంతుఁడు రాయినని సీతియున్న చందమును దనతో నన్నవిధంబును జెప్పుట. 1462 అదితటముల వనము) నమ్మహీజు, చొప్ప వెదకుచుఁ బోని నచ్చోట నొక్క కొండపయి మిన్ను ముట్టి యాఖండలునిపు, రంబు గ్రేడించునొక నగరంబుగంటి. క. ఆ ఏడు వినుము అం: య, నా నిశ్రుతిఁ గాంచు దానినాథుఁ శఖర ల జోవిభుఁడు దుష్టచితుఁడు, రావణుఁ డన నొకఁడు గలఁడు రాజుకు లేశా. 1464 తే. ఆపురము సొచ్చి యేను గళాన్యు వంతి, పురము చెంగటఁ బొల్చు విస్ఫురదశోక వనములో నున్న యొక్క సువర్ణపత్ర, పుష్పమయశింశు పాతరుమూలమందు. సీ. అనశన వ్రతసంభవాయాసభరమున నశీలి నెమ్ప్లేను కార్యము వహింప గౌ% లేనిచెమటచి డిఁ దోఁగి చీరదు పరివ్యాప్తి మాలిన్య మొంద నిగిడించు నిట్టూర్పు సెలచేఁ గందిసనవనాంబుజమున వై వర్ణ్య మొదవఁ స్వద్వియోగజదు:ఖత్వారోదనమునఁ గెలి నేత్రముల రక్తిమ చెలంగ జే. మాటిమాటికీ రామరామా యటంచుఁ గనుల నత్రులు నించుచుఁ గిన భూమి శయ్యపై మేను వైచి తుషారసమయ నళినికై వడి నున్నె జానకిని గంటి. వ, మఱియును. ఉ. తక్కక తన్ను దైత్య వనితల్ పరుషోక్తులఁ దూల నాడఁగా నుక్కఱి యా స్తబాంధవుని నొక్కనిఁ గానక కంపితాంగి యై యక్కట నన్ను నాపదల కగ్గము చేసెనె దైవ మంచుఁ దాఁ జెక్కిలఁ జెయ్యి జేర్చి బలుచింతలఁ గుందెదు దాని వెండియున్, చ. బలితవురక్కసుండు తనుఁ బల్కిన యక్కొ ఱగానివాక్యముల్ తలఁచి తలంచి చిత్తమున్య వద్దయు నెవ్వగ గూరి రాము న త్యలఘునిఁ బాసి యొంటి నకటా మన నేటి కటంచుఁ దెంపునకొ సొలయుచు మేనుఁ బాతు పనుచుఁ దలపోసెడుదాని జానకీన్, క. పరికించి యేను మెల్లన, నెఱచుచు నిత్వాకు వంశ విఖ్యాతిని గ ర్ణరసాయన మగునట్లుగ, పరమతీ నొక కొంతసేపు వర్ణించి తగన్. వ. అదేవికి విశ్వాసంబు పుట్టఁ జేసి సముచితంబుగాఁ బొడసూపి, 1466 1467 1468 1469 1470 1471 సుందరకాండము, 361 తే. నీకు సుగ్రీవునకు నైన నెయ్యమును ను హాత్ముఁ డై నరాముఁడు పంప నరుగుదెంచి నాఁడ ననియు సర్వంబు విన్నపముఁ జేసి నీదు ముద్రిక యొసఁగితి నెమ్మితోడ. 1472 క. ఇచ్చినఁ గైకొని జానకి, యిచ్చ సలరి నన్ను మీకు హితునిఁగ మదిలో నచ్చి మదాగమనమునకు, మెచ్చి బహూకృతి యొనర్చి మెల్లనఁ బలికెన్. 1478 తే. వాయునుత భర్తతో నాయవస్థ దెలుపు మిచట రాక్షసరుద్ధ నై యెపుడు మదీని డన్నుఁ దలఁచుచు నొక భంగిఁ దనువునందుఁ బ్రాణములు దాచికొని యున్న దనుచుఁ జెపుమ. చ. తలఁపఁగఁ జిత్రకూటమునఁ దా నొకనాఁ డొకపొయనంబుపై నలిగి యమోఘ బాణము రయంబున నేసినరీతియు స్వనీ విలసితకుంజపుంజముల వేఱకనాఁడు లసన్మనశ్శిలా తిలకము గండ పార్శ్వమున దిద్దిన భంగియు విన్న వించుమా. 1474 1475 వ. అని యభిజ్ఞానంబుగాఁ బలికి వెండియు నొక్క చూడారత్నం బొసంగి యిట్లనియె. క. వనచర యీమణిరత్నము, గొని చని రాఘవున కిము గుఱుతుగ దీనిం గనుఁగొని యారఘువర్యుఁడు, మనమున నిను విశ్వసించి మన్నించు రహిన్. వ. అని పలికీ యమ్మహా దేవి మీతో విన్నవించుటకుం దనవచనంబులుగా నిట్లనియె. తే. వాసవాళ నాచేత నీవారిసంభ, నంబు నిర్యాతితం బయ్యె వ్యసనమందు గరీనుతో దీనిఁ గాంచి ని న్గాంచి నట్ల, కామనంబున నలరుదుఁ గాదె యధిప. తే, జనవరో త్తమ యొక్క మాసంబు మేన నసువులు ధరించి యుండెద నవల నొక్క నిమిష మైనను జీవింప నేర నసుర వనితలకుఁ జిక్కి జీవింప వశమె నాకు. a చ. అని యిటుపల్కెనయ్యము దశాస్యగృహోపవనోపరుద్ధ యై మనమున భీతి నొంది మృగిమాడ్కి వడంకుచు దుఃఖమగ్న యై యనవరతో పవాసకృశ యై నినుఁ బేర్కొనుచు మనోవిలో కనమున నిన్నె గగ్గోనుచు గొనిలుచున్నది యేమి సెప్పుదున్. తే. అవనిసుత యున్న చందంబు నన్నచంద. మంతయును నీకుఁ జెప్పితి నాను పూర్వి తోడ నిఁక నెల్ల భంగులఁ దోయనిధిని దాఁట యత్నంబు గావింపఁ దగు మహాత్మ. 1480 1481 1482 వ. అని పలికి యమ్మరున్నందనుండు రాజనందనుల జాతాశ్వాసులఁ గావించి జానకి యిచ్చినచూడారత్నంబు రాఘవున కొసంగి యదేవి చెప్పు మనిససందేశం 362 గోపీనాథ రామాయణము బంతయు సంపూర్ణంబుగా విన్నవించిననద్దశరథ రాజనందనుం డామణి శ్రేష్ఠంబు ననలోకించి శోకకర్శితుండై దాని హృదయంబున నిడికొని కన్నుల బాష్ప జలంబు:లు రాల లక్ష్మణసహితంబుగా నొక్కింత సేపు రోదనంబు చేసి సుగ్రీ వుని విలోకించి యిట్లనియె. 1488 అడవది. హనుమంతుఁ డిచ్చిన సీతాచూడాకత్నమును జూచి రాముఁడు విలపించుట. కారుల తే. వత్సలత గల్గు ధేనువు వత్సమునకుఁ, బ్రేమతోఁ బాలు చేఁపినరీతి యయ్యెఁ గాదె యిప్పుడు కపివర్య నాదుహృదయ, కనకచి శ్రమణిసమాలోకనమున. క. జనకఙ కీమణిరత్నము, జనకుఁ డొసఁగెఁ దగ వివాహ సమయంబున న స్వనితామణి ధమిల్లము, ననఘ ప్రకాశింపఁ జేయు నద్భుత కాంతిన్. 1425 తే. సవనసంతుష్టుఁడై పాకశాసనుండు, జనకున కొసంగె నిమ్మణి సమ్మదమున విది మణిశ్రేష్ఠపూజితం బిది కృపీట, సంభవం బిది చాకు దర్శనము సుమ్మి, 1486 క. జననుతుఁ డగునుజ్జనకుని, జనకునిఁ గనుఁగొన్న నాఁటిసంతోషము నా మనమునకుఁ గల్గె నేఁ డీ, యనుపమమణీదర్శనమున నగచరవర్యా. చ. ఇననుత యీముణీ ప్రవర మెప్పుడు నతియ యైన సీతకొ 1487 1488 ప్పున కొకచె లొసంగుచు సమున్నత కాంతి వసించి యుండుఁగా వున వెప దీనిఁ గన్నులను బొందుగఁ జూడఁగఁ గల్గుటం బ్రియ దనరఁగ జూచినట్లు మదిఁ దద్దయు హర్ష మెసంగె నిత్తఱిస్. శ. ఈమణి దర్శనమున మ, దామిని సంప్రాప్త మైన భంగిగఁ దోఁచెక్ గోమలి ప్రత్యక్షంబుగ, నీమెయిఁ గనుఁగొ నెడు భాగ్య మెన్నఁడు గలుగున్. వ. అని పలికి వెండియు హనుమంతు నవలోకించి. ను. వనమధ్యంబున సంచరించునపు దేవామాక్షి మద్దు శిఖము దనవా క్యామృతధారచే నుడిపి యానందంబు గావించు న వ్వని తారత్నము సీత యే మనియెఁ దద్వాక్యంబు మత్కర్ణముల్ దనియ జెప్పుము సారెసారెకు మహాహ్లాడంబు సంధిల్లఁగన్. తే. జనకజను గాన కాయింతి, చారుకబరి యందుఁ జెలువొందు నిమ్మణి సద్భుతముగ నిపుడు గనుఁగొంటి పక్క టా యింతకంటె దుఃఖకర మెద్ది నాకు వాతూలతనయ. 1490 1491 1492 శ, సనుఁ బాసి యొక్క మాసము, మని యుండెద ననుచుఁ బల్కె మానిని యే నా వనజాషీఁ బౌసి క్షణ మై, నను జీవింపంగఁ జాల సగచరవర్యా. తే నీరజాక్షిని గానక నిమిష మయిన విరహతాపంబు సైచి ప్రవృత్తి నూఁది యుండఁ జాల మహీసుత యున్న దేశ మునకు పైన నన్నుఁ గొని చను మనిలతనయ. 1498 1494 చ. శుకపికనాదము లెవులు సోఁకిన యంతనె భీతి నొంది త ప్పక ననుఁ గౌఁగిటం గదియఁ బట్టి వడంకెడు నట్టిగోల యా చకితమృగాక్షి భీషణనిశాచరయోషల కంఠహుంకృతుల్ దికముక నొంద కేమి పనిది స్విసనోర్సెను రేపగల్ కటా క. తిమిరోను క్తశరద్విదు, ఉమితఘనహితుఁ డైన యప్పటి పోల్కికొ 363 1495 రమణీమణిముఖ మస్ఫుట, రమణీయం బగుచునుండు రాక్షసవృతమై. 1496 వ. మఱియు మధురాకారయు మధురాలాపశీలయు మన్మనోహారిణియు నగు వైదేహి మద్విహీన యై దుఃఖించుచు నేనుని సందేశంబు చెప్పి రోగాతు రుండు దివ్యౌషధి చేతం బోలెఁ విద్వాక్య శ్రవణంబున జీవించెద సర్వంబునుం గ్రమ్మఱు నెఱింగింపుమని పలికిన నవ్వాయునందనుం డారఘ నందనునితో జనక నందనిసంభాషితంబు సర్వంబు నిట్లని చెప్పం దొడంగె. అరోగ్యం హనుమంతుఁడు సీతో పంజీలంలను రామునకుఁ జెప్పుట, రం తే. అనఘ చారిత్ర చిత్రకూటాచలంబు నందు భవదేకసం వేద్య మైన పూర్వ వృత్త మొక్కటి గుఱుతుగా విన్నవింపు మనియు జానకి యది యెట్టు లనిన వినుము. 1497 1498 సీ, జననాథ జానకి నినుఁ గూడి సుఖను ప్తి గావించి మున్న మేల్కాంచియుండఁ గాక మొక్కటి వచ్చి కడవడి నఖములఁ దదురోజయుగ మధ్యమున జీఁ గ్రామమున నీవు ధరాపుత్రి యుత్సంగ దేశంబునందు నిద్రించి యుండఁ గ్రమ్మఱఁ బరువడిఁ గాళంబు చనుదెంచి తమిఁ గుచాంతరము తుండమున వ్రచ్చి తే. వ్రణము గావింపఁ బీడ కోర్వక మృగా తొట్రుపడఁ క్రొత్త నెత్తుటఁ దోఁగి యున్న నినఁ బ్రబోధింపఁ బియ్యన నిద్ర లేచి సీత వీక్షించి కోపంబు చెంగలింప. మ, కలికీ యెవ్వఁడు నీకుచాంతరమునం గామాంధుఁ డై జీరె నే కలుషాత్ముండు సరోష పన్నగముతో గర్వించి క్రీడింపఁ గాఁ దలఁచెక్ జెప్పు మటంచుఁ దీర్ఘ నఖతుండం బై రహిం బొంచి ముం గల నుగ్రాకృతి నున్న కాకమును వీఁకజ్ గాంచి నీ వంతటన్. ఆ. దాని శక్ర సుతునిఁగా నగాంతరచరుఁ, గాఁ బతత్రి వరునిఁగా సమీర కల్పుఁగా నెఱింగి కన్నుల రోపాగ్ని, కణము లొలుక వహ్నితరణి నలిగి. తే. కడు రయంబున నొక దర్భఖండముగొని దానిఁ బైతానుహాస్త్రమంత్రమునఁ గూర్చి వాయసముమీఁద పై చితి వాయమోఘ బాణము లయాగ్నికై వడిఁ బ్రజ్వరిల్లి. 1499 1500 1502 364 గోపీనాథ రామాయణము క, కడు రయమునఁ గాకము వెంబడిఁ బడి డఱుమంగ భీతిఁ బఱచి యది నురేం ద్రుఁడు మొదలగు సమురవరుల, యడుగులఁ బడి వారిచేతఁ దృక్తంబగుచున్. క. జగములు మూఁడును గ్రుమ్మరి, ఖగము పరిత్రాత నెందు గానక నెసఁ దా మగుడి చనుదెంచి భయమున, జగన్నుతుఁడ వైననిన్ను శరణము నొందె. వ. ఇట్లు శరణాగతం బైనబలిభోజనంబు నిరీక్షించి యది వధారంబైనను శరణా గతరక్షణంబు నిూకుఁ బ్రధానగుణంబు గావున దానిఁ గృపార్ధవిలోకనం బుల నవలోకించి మదీయాస్త్రంబు మోఘంబు సేయుట కశక్యంబు నీవక్షిణ నేత్రం బొసంగి ప్రాణంబులు రక్షించుకొని యథేచ్ఛం జను మని మీ రాస లిచ్చిన నక్కా కంబట్లుగావించి మీకును దశరథునకును నమస్కారంబుగావించి యనుజ్ఞ గొ గోని నిజనివాసంబునకుం జనియె నని యీయభిజ్ఞానంబు మీ కెఱిం గింపు మని పలికి వెండియు న దేవి యి ట్లనియె. నీ, ప్రాణేశ నీ విట్టి యవ విదుండవు సత్త్వవంతుఁడ వాజి సాహసుఁడవు శీలవంతుండవు శిష్ట నమ్ముతుఁడవు దానవులందు నీ దారుణాస్త్ర మేల ప్రయోగింప కి ట్లు పేక్షించితి వమరవిద్యాధరయక్ష సిద్ధ 1505 1507 గరుడ గంధర్వ కిన్నర చారణులలోన నాని నిన్నుఁ దాణి పోరాడఁ జాలి ఆ. నట్టివీరుఁ డొక్కఁ డైన లేఁ కధిప నా, మీఁద నీకుఁ బ్రేమ మిక్కుటముగ ఁ గలదయేని గలనఁ గలుపాత్ముఁ డై నరా, వణునిఁ దునిమి నన్నుఁ బడయు మింక. క. ఘనుఁ డగులక్ష్మణుఁ డయినను, దనయన్నకుఁ బ్రియము గాఁగ దశకంఠు ననిక సునిశిత శరములఁ బొరిగొని, ననుఁ బ్రోవ కుపేక్షఁ జేసినాఁ డోమిటికీన్. తే. అరయదివ్యాస్త్రకోవిదులయ్య వాయు, వహ్నిసను తేజులయ్యు దుర్వార శౌర్యు లయ్యు రాఘవు లేల దళాన్యుఁ దునిమి, నన్నుఁ బ్రోవ కుపేక్షించియున్న వారు. తే. అరయ మద్దుష్కృతంబు కొండంతగలదు, సంశయము లేదు గాని చోశ క్తులయ్యు సహితులయ్యును రామలక్ష్మణులునన్ను, విడిచి యొష్పరికింతు రెప్రియముమఱచి, ప, అని వగపు దోఁపఁ బలికి కన్నీరు నించిన నదేవి సూసయించుచు నేనిట్లంటి. అతడిది. హమమంతుఁడు రామునకుఁ దాను సీత నాశ్వాసించిన ప్రకారము దెల్పుట భూ శా.ళూరుం డైన రఘుప్ర వీరుఁడు భవచ్ఛోకంబుచే వన్య మా హారంబు గొన కన్యకార్యవిముఖుం డై యున్నవాఁ డామహో దారుం గగ్గోని లక్ష్మణుండును బరిత్రస్తాత్ముఁ డై సంతతం బారీతి న్విలపించు చుండు నిజ మీయర్థంబు సాధ్వీమణీ. శ. చిరకాల మయ్యె నెపు డీ, చెఱఁ బాసెదనో యటంచుఁ జింతింపకు మీ దురవస్థ శివుడె యంతము, పరికించెద వింక దుఃఖపడకుము తల్లీ. 1511 1512 తే. అవరో త్తము లిరువురు మానితముగ, నిన్ను వీక్షింపఁగాఁ గోరి యున్నవారు - నిశితశరముల లంకను నీఱుఁజేయఁ, గలకు నిక్కము శోకంబు వలవ డబల, 1518 సుందరకా డ ము. క. జననీ నీపతి రాముఁడు, పనినడి దళకంటే నాజ బంధుయుతముగాఁ 865 దునుమాడి ని న్న యోధ్యకుఁ, గొని చను నీచి తముందుఁ గుందకు మింకన్. వ, అని యూఱడించి దేవీ రామునియెుద్దకుం జనియెద సమ్మహాత్మునకుఁ బ్రీతిఁ బుట్టింపందగినయభిజ్ఞానం బొక్కటి యొసంగుమని యడిగిన నవ్వైదేహిదిక్కు లన్నియు విలోకించి తన శిరంబుమీఁద గతిపయ కేశరచిత వేణ్యుదధితం బగు చుండిన ఇమ్మణిరత్నంబును వస్త్రాంతంబునుండి విడిచి నా కొసంగిన నేను దానిం బ్రతిగ్రహించి యదేవికిం బ్రణమిల్లి గమనోన్ముఖుండ నైతి నిట్లు గమనంబు నందుఁ గృతోత్సాహుండ నైననన్ను విలోకించి మదుత్పతనసంభ్రాంత యై శోకభయంబులు మనంబునం బెనంగోనఁ గన్నీరు నించుచు బాష్ప సందిగ్ధ వాక్యంబున నా కి ట్లనియె. 1515 తే. కపికులో త్తమ సింహసం కాళు లైన, మనుకులులతోడ వారికి మంత్రి యైన తపననుతుతోడఁ దక్కినకపులతోడఁ, దప్పక మదీయవృత్తమంతయును జెవుమ, తే. వానరోత్తమ యారఘువరుఁడు నన్నుఁ దలఁప నీదు గలవారాశివలన నెట్టి మాట లాడిన నుద్ధరింపంగఁ గడఁ గు, నట్టి మాటలు పలుకు మయ్యధిపుతోడ. చ, వినుత గుణాఢ్యుఁ డైన రఘువీరుని పాలికిఁ బోయి నీవు మ ద నతరశోక వేగమును దైత్యసతీపరిభవ్సనంబు దు ర్జనుఁ డగుప ఓ కంధరుని చందము సర్వము విన్నవింపు మో వనచరవీర మార్గమున వారక నీకు శుభంబు గల్గెడిన్. 1518 క. అని యిట్లు పలికి వెండియు, జనకజ ననుఁ జూచి రామచంద్రుఁడు కరుణ ననుఁ బ్రోచునట్టిమాటలు, వినిపింపు మటంచుఁ బలికె వేయివిధములన్. 1519 వ. మహాత్మా వై దేహి యున్న చందంబును నీతో నన్న చందంబును సవిస్తరంబుగా విన్నవించితి నింక సమ దేవి నాపత్సముద్రంబువలన నుద్ధరించుటకుఁ దగిన ప్రయత్నంబు గావింపు మని పలికి వెండియు నాహనుమంతుండు రామచంద్రు నవలోకించి యిట్లనియె. 1520 తే. తరుణీ యిబ్బంగి పెక్కుచందములఁబలికి, కాంక్ష దీఱక మరల శోకంబు పేర్మి నను విలోకించి నీమీఁదఁ దనకుఁ గలిగి,నట్టియనురక్తి రెట్టింప నిట్టు లనియె. తే. ఇచట నేఁడెల్ల వసియించియెల్లి చనుము, నీదు సాన్నిధ్యమునఁ జేసి నేఁడుమండ భాగ్యనగునన్ను బాధించువరమదు రిఖ, మునకుఁగలిగెడు నొక్కింతమోక్షణంబు. వ, వానరో త్తమా నీవు గ్రమ్మఱంజనీన భవదదర్శనసంభూతం బైన శోకంబుదుఃఖ వరామృష్ట నైన నాదుఃఖంబుఁ బ్రజ్వలింపఁ జేయుచు నన్ను మిక్కిలివరితపింపం జేయు నీవు పునరాగమనార్థం బరుగుచుండమత్య్రాణంబులకును సందియంబు గలుగు నందియంబు లే దదియునుంగాక భవత్సహాయు లైనవానరులవిషయం బునం దొక్క మహాసం దేహంబు నా మ్రోలమూర్తీభవించి యున్న దానియట్లు చూపట్టు చున్న దది యెయ్యడి యనిన, 1528 863 గోపీనాథ రామాయణము చ. తరుచవర్య గాడ్పునకుఁ దాక్ట్యునకు మఱి నీకుఁ దక్క నొం డొరులకు లేదు బల్విడిఁ బయోనిధి దాఁకెసనంతళకి భూ వరు లగు రామలక్ష్మణులు వానకు బీజలరాశి నేక్రియ 1524 ఒరుపడి దాఁటి రాఁగల రూపాయము నా ఱిఁగింపు మంతయున్. వ. వాయునందనా నీవు రావణాదివధపూర్వతమన్మోక్షణరూపం బైన యేతత్కా ర్యసాధనంబునందుఁ బర్యాప్తుంది వైతివేసి శక్తి సమృద్ధియఁయశంబునునీ కెగాక నాకుం గలుగనేరదు రాముండు ససైన్యుండై సముద్రంబుదాఁటి వచ్చి రణం బున రావణుం బరిమార్చి విజయియై నన్ను నా కేతనగరంబునకుం గొనిపోయె నేని యక్తుహాస్తున కది యశస్కరం బగు రావణుండు నన్నెల్లు ముచ్చిలించి తేచ్చె నట్లు గ్రమ్మజ ముచ్చిలించి గొనిపోవుట వీరో త్తముం డైన రామున కర్ణంబు గాదు సబలుం డై చనుదెంచి లంకాపురంబు నా కులంబుఁజేసి నన్నుం గోనిపోయెనేని దాని కది సదృశంబై చను రణతూరుం డగు రామున కట్టివిక్ర మం బనురూపం బెట్లగు నట్లుగా బోధింపు మని పలికిన నక్షోపహితంబును బర స్పరసంగతంబును “హేతుసంహితంబును బ్రాగనుక్తంబు నగుసీతావాక్యంబు విని గ్రమ్మఱ చుఱ నే ని ట్లంటి. 1525 అ హనుమంతుఁడు తాను సీతకుఁ జెప్పిన సుగ్రీవుల ప్రకారము రామునకుఁ డల్పుట, చం సీ. వై దేహి వినుము సర్వవనాట నేనకు నాథుండు పద్మినీ నాథసుతుఁడు శూరుండు ధీరుండు సుగ్రీవుఁడు కృత ప్రయత్నుఁడై యున్నవాఁ డతఁడు వేగ' ఘోరకీశసహ ప్రకోటిన మేతుఁ డై వైరిశధార్థంబు వచ్చు నతని కమితసత్త్వులు విక్రమాథ్యులు చిత్తసంకల్ప సంపాతు లనల్పబలులు తే. వానరు లనేకు లున్నారు వారిలోన, సల్పభుజవీర్యుఁ డొక్కరుండైన లేఁడు మహితవిక్రము లెట్టి కర్మముల వెంట, నైన నెన్నఁడు భంగంబు లేనివారు. క. పరమోత్సాహయుతులు పుష్కరచారులు పెక్కు మార్లు సాగరధరణీ ధరగహనజంతుసంయుత, ధరకుఁ బ్రదక్షిణము సేసి తసరినవారల్. తే. అచట నున్న వానరవీరు లందఱు నతి, మానబలులు మత్తుల్యులు మద్విశిష్టు లరయ నాకంటెఁ దక్కువయైన వాఁడు, వారిలోనొక్కఁడునునిక్కు వముగ లేఁడు. క. అచ్చుపడఁగ సంభోనిధిఁ, జెచ్చెర లంఘించి యేనె చెలువుగ నిటకు 1527 1529 స్వచ్చితిఁ దక్కినవారలు, వచ్చుట కనుమాన మేమి వారిజనేత్రా శ. క్రమమున దౌత్యము సేయఁగ, బ్రమసియు ఘను లైనవారిఁ బంపరు రాజో త్తములు జఘన్యులఁ జనుతురు, క్షమలో న న్నట్టివానిఁగా గనుఁగొనుమా, క. చాలు గొని ప్లవగు లందఱు, వాలాయము నొక్క పెట్ట వచ్చెద రిట కు రిటకు జాలింపుము పరితాళము, గీలింపుము చిత్తమందుఁ గేవలముదమున్. ౫. మఱియు నరకంఠీరవు లగు రామలక్ష్మణులు సముదితు లగుచంద్ర సూర్యుల భంగి వెలుంగుచు మదీయపృష్ఠ భాగంబున నధివసించి సముద్రంబు దాఁటివచ్చిలంక ! సుందరకాండము. 367 నిశ్శంకంబుగాఁ జొచ్చి దివ్యాస్త్రంబుల బాంధవసహితంబుగా రావణునీ రణం బునం బరిమార్చి నిన్నుం దోడ్కొని యయోధ్యకుం జనియెన రని పలికి మఱియు నిటంటే. సీ. అవనిజ ధర్మాత్తుఁ డైన రాముని ధనుష్పాణి యై యున్న లక్ష్మణుని లంక వాకిళ్ల నరికట్టి వీఁక బ్రహ్మాండంబు పగుల నాడ్చును ఘోరభంగి సాల 21 1:32 రామునిబోలు విక్రమశాలి యన్యుండు లేఁడు సౌమిత్రితోఁ గూడి వహ్ని ఆ. సహిత మైనగాడ్పుచందానఁ గడు విజృంభించి దానవుల వధించి సురలు నాజిఁదోలి తాన్యుఁ డమృతంబు చేకొన్న, మాణి నిన్నుఁ గొనుసముంచితముగ . ఆ. వనజముఖ నివృత్తవనవాసుఁడై నిన్నుఁ, గూడి నెమునమునఁ గోక్కు లలర సమ్మదమున మరల సాకేతపురముఁ బ్రా, పించినట్టివిభునిఁ గాంచె దీవు 1534 వ, అని యిట్లు బహు ప్రకారంబులు నవ్వైదేహి నాచేత నానావిధ కుభ వాక్యంబు ల నభిప్రసాదితయై శోకంబు విడిచి సమ్తనంబు గీల్కొల్పి నన్ను బహూకరించే ననీ హనుమంతుండు విన్నవించె కవి పలికిన విని రఘుపుంగవుండు సంతుష్టాంత రంగుం డై యటమీఁది కథావృత్తాంశంబు వినిపింప్యు పని యడుగుటయును. n చంపకమాల - పాదగోపనము. నిరుపమశూరస త్తమ వనీసకపా విధుగోత్రజోత్తమా ధరధర దేవ వీతవిమతా పరమోన్నత తేజ పావనా సురవర మానరక్ష భనసూ క్ష గుణాకర నతగోకులా పరమపవిత్ర మాధవ విసన్నజనావన భక్తవత్సలా. అనులో మవిలోమకందము. HILTE పావనమానస వసువర, నూవన నవసారసనయనాజసుతవిభా భావితనుజునాయన సర, సావననవమారవసువ సనమానవపా. ఫణిబంధము- శ్రద్ధరావృత్తము. - సర్వాధారప్రశస్తా జయనిధిసరస శ్యామలా సత్ప్రభావా శర్వాజ శ్రీమ హేంద్ర స్మరనరవరదా సామజత్రాణ శ్రీమ త్సర్వారంభా యనిద్రా జియగ సదన సత్సాంద్ర వై శద్యసారా నిర్వాణస్థానగర్వా నిగమగవిశదా నిత్య యథ్యాససర్వా 1536 1587 1588 గద్య. ఇది శ్రీమద్రామచంద్ర చరణారవింద ముకరంద రసాస్వాద సతుంది లేందింది రాయమాణమానసకుల పవిత్ర కౌండిన్య సగోత్ర పద్మ నాభ సూరపుత్ర విద్యా సాంద్ర వేంకటకవీంద్ర ప్రణీతం బైన శ్రీ మద్రామాయణం బనుమహాకావ్యం బునందు సముద్ర లంఘనంబును మైనాకదర్శనంబును సురసాసంవాదంబును

⁠

సింహికానిధనంబు నేకాంతవిచింతనంబును లంకాపురప్రవేశంబును అంతఃపుర పరిశోధనంబును రావణదర్శనంబును బుష్పకవిమానవర్ణనంబు నవరోధదర్శ నంబు నాపానభూమిగమనంబును హనుమద్విచింతనంబును నశోకవనికాప్రవే శంబును సీతాదర్శనంబును రావణసమాగమంబును సీతారావణసంవాదంబును ద్రిజటాస్వప్నకథనంబును సీతాశోకవిలాపంబును సీతాసంభాషణోపాయ విచింతనంబును ఇక్ష్వాకువంశకీర్తనంబును రామసర్వావయవసంస్థాన కథనంబు నంగుళీయకదానంబును సీతాసంభాషణంబును మణిప్రదానంబును వృక్షభంగంబును రాక్షసీవిద్రవంబును గింకరనిబర్హణంబును జైత్యప్రాసాద భంజనంబును జంబుమాలివధంబును సప్తమంత్రిసుతవధంబును బంచసేనా గ్రపతులనిధనంబును నక్షవధంబు నింద్రజిద్యుద్ధంబును హనుమద్గ్రహణంబును హనుమద్రావణసంవాదంబును లంకాదహనంబును బ్రతిప్లవనంబును మధుహర ణంబును రాఘవాశ్వాసనంబును మణినిర్యాతనంబును సీతావృత్తాంతనివేద నంబు ననుకథలు గలసుందరకాండము సమాప్తము.

⁠

—————

శా.⁠

ఈకావ్యప్రతిపాదితుం డయిన సీతేశుండు రామప్రభుం డీకల్యాణకృతీశ్వరుం డయినశ్రీకృష్ణుండు సంప్రీతితో సాకల్యంబుగ నిష్టసిద్ధకరు లై చంచత్కృపాపూర్ణతన్ లోకస్తుత్యకుమారయాచధరణీంద్రుం బ్రోతు రెల్లప్పుడున్.

⁠

—————