Jump to content

గోపీనాథ రామాయణము - రెండవసంపుటము/యుద్ధకాండము3

లంకెలను చేర్చండి
వికీసోర్స్ నుండి

​678 గోపీనాథ రామాయణము క. శూలాసిశ కీతో మర, కాలకటాతో సమాన కాండంబుల మీ మ్మాలమునఁ దునిమి యిప్పుడే, వాలాయము కాలు పురికి వరుస ననిచెదన్. తే. కార్ముకనినాదములు ఘోరగర్జితములు, భర్త్మభూషణరుచులు శంపలు శరాఘ నృష్టి గలిగి లయాభ్రంబులీలఁ జాల, నెరయునా మ్రోల నెవ్వాఁడునిలువనోపు. చ. మఱచి తె యింతలోన మునుమా పటియుద్ధమునందు మిమ్ము వా నరుల నమోఘసాయకగణంబుల మూర్ఛ మునుంగఁ జేసి స త్వరమునఁ గూలవై చినవిధం బహి నాథుని మేలుకొల్పిన ట్లరాయక నన్ననిం జెనకి తంతకుఁ జేరినవాఁడ వెంతయున్. 1948 1949 వ. అని పలికిన నయ్యింద్రజిత్తు గర్జితంబు విని లక్ష్మణుం డభీతవదనుండై కోపంబు రెట్టింప రక్తాంతవీక్షణంబులు వాని నవలోకించి వెండియు ని ట్లనియె సీ. దానవాధమ యీవృథాగర్వ మేల నీ కాడినయంత సేయంగనోపు నట్టిమహాబలుం డాడినఁ గొంతలె సృగు సంతర మెఱుంగ నట్టిమూఢుఁ డాడిన మేలె మిమ్మందఱిఁ దునిమి కృతార్థుండ నయ్యెద నన్నమాత్ర సరయఁ గృతార్థుండ వైతివె మున్నాజి సందఱ నోర్చితి వంటి వేని తే. యేమఱించి తస్కరవృత్తి వ్యోమవీధి, డాఁగి దైత్యమాయాజలోద్యోగమలర బవరమున నెల్లవారికిఁ బారవశ్య, మంటఁ జేసితి వది యొక్క బంటుతనమె. క. ఎదిరించి నిలిచి నాతో ఁ, గదనం బొనరింపు మిపుడు కడిమి దలిర్ప భిదురసమానని శాత, ప్రదరంబులఁ ద్రుంతు రిత్తపలుకు లిఁ కేలా, 1951 క. నా విని సక్రోధుం డై, రావణనందనుఁడు కనుల రక్తిమ నిగుడం శ్రావీణ్య మెసఁగ దిశలు న, భోవలయము నగుల మార్చి మోయించి వెసన్ తే. కాలసర్పసమానో గ్రకనకఖచిత, శరము లేసిన నవి మహాస్వనము లెనఁగ సత్వరంబున నరిగి లక్ష్మణునియురము, దాఁకి వీపున వెడలి తద్ధరణిఁ బడియె. మ. మఱియు రావణి సాయకంబులు ధనుర్మార్విం దగం గూర్చి బ లఱు లాడం దెగ నిండఁ దీసి వెన వక్షం బుచ్చిపో నేసినం గురుబాణక్షతజాత ర క్తకలితాంగుం డై సుమిత్రాసుతుం డరయం బొళ్చె విధూమవహ్ని గతిఁ బుష్పాఢ్యద్రుమ ప్రక్రియన్. వ. ఇట్లు మేఘనాదుండు లక్ష్మణుని రక్తధారాసి క్తగాత్రుం జేసి సింహనాదంబుఁ జేసి డాసి రోషంబున ని ట్లనియె. 1954 1955 తే. జనవరకుమార మచ్ఛరాసనవిముక్త, జీవితాంతక విష దిగ్ధ శిత పటిష్ఠ కంకపత్రిలో, గ్ర,పటుసాయకములు గదిసి, వితతముగ నేఁడు నీదు జీవితము గ్రోలు, క, బహువిశిఖంబులు నాచే, నిహతుఁడవై ధరణిఁ బడిననీమాంసంబు రహీఁ గంక కాకఘూకని, వహములు భక్షించు నేఁ డవశ్యం బౌజిన్. చ. వివిధనిశాత బాణములు వే నిగిడించి సమగ్రశక్తి నీ కవచము సేంచి వి ల్విఱిచి గ్రక్కున నేఁ దల ద్రుంచి వై చెద 1957 ​యుద్ధ కాండము. 679 1958 బవరములోపలం బడినభ క్తుని దమ్ము ననార్యు నిన్నింక రవినిభ తేజుఁ డై నరఘురాముఁడు చూడఁగలండు నేఁ డొగిన్. వ. అని సంరబ్ధుం డై పరుషంబుగాఁ బలికిన నయ్యింద్రజిత్తువచనంబులకుఁగోపించి లక్ష్మణుండు హేతుమంతం బగు వాక్యంబున నిట్లనియె. 1969 తే. కర్బురాధమ యీవృథాగర్వ మేల, బిరుసులాడిన మా త్రానఁ బెంపుగల దె బంటవై లేని నామ్రోలఁ బలికినంత, సేయు మట్లైన ఘనుఁ డని చెప్పవచ్చు. క, మాటలు వ్రాసినయంతనె, పాటిగ బలవంతుఁ డైనపగతుఁడు చెడు నే మేటి వయి తేని యిప్పుడు, సూటిగ నీపలికినంతఁ జూపుము "పెలుచన్. క. తడ 'వేల సాయకంబులు, విడువుము నీ చంద మెల్ల వీక్షించి తుదిజ్జా బిడుగుల కెన యగుతూపులఁ, బడవై చెద నిన్ను వజ్ర బలునిం బోలేన్. తే. వట్టివాగ్వాదమేల దుర్వార విశిఖ వాద మొనరింపు మిది వీరవరునిగుణము రాక్షసాధమ ఘోరమార్గణబలమునఁ గాక భువి రిత్తమాటలఁ గలదె జయము. ఆ లక్ష్మణుఁ డింద్రజిత్తుతో యుద్ధము సేయుట. శృం 1961 1963 న, అని పలికి మిత్ర తేజుం డగు సుమిత్రాపుత్రుండు రౌద్రరసోల్లాసభాసురవదనుం డై సువర్ణ వలయమండితం బైనకోదండంబు సవరించి గుణంబు సారించి ప్రత్యా లీడ పాదస్థుండై సూర్యనురీచికల్పంబులును సుజాతపక్ష విరాజితంబులునుగాలా శీవిషసన్ని కాశంబులును మహావేగంబులు నగు నారాచంబు లేదు పొగలేని మంటలు మింటం బర్వ వింటం గూర్చి ఘంటారవంబులు సెలంగ నాకర్ణ పూర్ణంబుగాఁ దిగిచి రావణియురంబు గాఁడ నేసిన సద్దానవుండు లక్ష్మణశరాభి హతవక్షుం డై శోణితంబు గ్రక్కుచు మూర్ఛితుం డై రథంబుపయిం బడి యొక్కింతకుఁ దెలివి నొంది శోషభీషణుండై వజ్రకల్పంబు లగుమూఁడువాఁడి తూవులు సౌమిత్రి యురంబు దాఁక నేసె ని తెఱంగున బలసంపన్నులును విక్ర మాధికులును విశ్రాంతులును సర్వశస్త్రవిశారదులును బరమదు రేయులును నిస్తులబలపౌరుషులును మహావీరులును మహాత్ములును జండకోదండవరా స్త్రశస్త్ర ధరులు నగునరరాక్షససింహులు దృప్తసింహంబులచాడ్పున మహాగ్రహం బులపోలికం గుమారతారకులభంగిఁ బురందరశంబరులకరణి గరుడపన్నగం బులపగిది నన్యోన్యజయకాక్షులం దలపడి కన్నుల నగ్నికణంబు లొలుక సింహ నాదంబులు సెలంగ గుణప్రణాదంబులు దిక్కులు నిండ లావును దేవయు బలంబును జలంబును దిట్టతనంబును నట్టహాసంబులు దీపింపఁ గాలమేఘంబుల భంగి నొండొరులమీఁద బాణవర్షంబులు గురియుచుఁ బాయుచు డాయుచు సేయుచు సహంకరించుచు హుంకరించుచు ధిక్కరించుచుఁ దృణీకరించుచు ​690 గోపీనాథ రామాయణము వివిధ ప్ర కారంబుల విన్నాణంబుగాఁ బోరుచుండ సయ్యాయోధనంబు మహా భీమం బై తుములం బై సురాసుర సంభ్రమప్రదంబై త్రిలోకభయానకం బై చెల్లె నప్పుడు. శత్రుకర్శనుండు సౌమిత్రి కోపించి, కనుల దారుణాగ్నికణము లలరఁ 1964 దొడరి దనుజుమీఁద దొడ్డనారసము మే, నుచ్చి పోవ నేయ నొచ్చి యతఁడు. క. చండతర మైనతత్కో, దండస్వన మాలకించి తద్దయుఁ గినుకం బెండు సెడి దీనముఖుఁ డై, యుండె న్లక్ష్మణునివదన మొగిఁ గనుఁగొనుచున్. తే. ఈకరణి దీనవదనుఁ డై తేఁకువ సెడి ఱిచ్చవడి యున్న వాసవరిపుని జూచి శత్రుభీషణుఁ డగువిభీషణుఁడు వినయ మింపు సొంపార సౌమిత్రి కిట్టు లనియె. 1967 క. మనకు శుభనిమిత్తంబులు, గన నగుచున్నయని రాజకంఠీరవ యీ దనుజుఁ డవశ్యము మృతుఁడగు, మునుకొని పటుశరము లేయుమురయంబడరన్, ఉ. నా విని లక్ష్మణుండు ఫణినాథనిభాగ్నిశిఖోపమాననా తే. నావిధ వ జ్ర తుల్య దిన నాథమయూఖసమాన కాండము లేవవిరోధిమీఁద దొరలించిన సంక్షుభితాఖిలాంగుఁ డై a వావిరి వాఁడు మై మఱచి వ్రాలె శతాంగముమీఁద రోజుచున్. ఇట్లు మూర్ఛితుఁ డై రాక్షసేంద్రతనయుఁ డొకముహూ_ర్తమునకుఁ దెలిపొంది నొచ్చి యున్న నిఖిలావయవముల నుదుటుకొల్పి కార్ముకం బందుకొని రోషకలితుఁ డగుచు.

1969 1970 1971 క. కన్నుల రక్తీమ నిగుడగఁ, బన్నుగ వీరాగ్రగణ్యుఁ బార్థివతనయుం గన్నారఁ జూచి పరుషం, బెన్నిక కెక్కంగ మరల నిట్లని పలికెన్. సీ. మనుజేంద్ర నందన మఱచితే తోలినాఁటిరాత్రి యుద్ధంబున లావు మెఱసి నిన్ను నీయన్నను నిరుపమనగా స్త్ర పాశబద్ధులఁ జేసి భండనమునఁ బడవై చినవిధంబు పదపడి మొన్నటిమాపు మీ మ్మందఱ సేపు మీఱి చలమునఁ గఱకుటమ్మల విసంజ్ఞులఁ జేసి యనిలోనఁ గూలపై చిన తెఱంగు తే. నిద్రవోయెడు కేసరి నెమకి లేపి, నటలు వెఱికినమాడ్కి వేసరక నన్నుఁ జెనక వచ్చితి విబ్బంగి సిగ్గుమాలి, వాఁడితూపులనినుఁ ద్రుంతుఁ జూడుమిపుడు. వ. అని పలికి తోషపరవశుం డై యద్దనుజ రాజనందనుండు వహ్నిశిఖలం బోలిన స స్తనారాచంబులు లక్ష్మణునిమీఁదఁ బరఁగించి నొప్పించి పదంపడి పది బాణం బులు పవననందనునిపై నడరించి వెంటనే నజ్రశల్పంబు లగునూఱువిశిఖం బులు విభీషణుని నెఱకలు గాఁడ నేసి విజృంభించిన నద్దశరథ రాజనందనుండు వానికడిమి గైకొనక సూర్య మరీచికల్పంబు లైనకాండసహ స్రంబులు పర ​యు కాండము. 681 గించి యుబ్బడంచి ముఖారవిందంబునకు మందహాసంబు చెలువొసంగు వాని ఉ. ఓరి దురాత్మ యిందనుక నూరక ప్రేలితి మి యయ్యె నీ పౌరుష ముర్వి ను తముఁడు పంతము లాడక శత్రువర్గము స్బారము నొందఁజేయు నటు పంతము లాడియు నల్పుఁ డెంతయు స్వైరుల గెల్వ లేఁడు పటు వాగ్బల మాజీ జయం బొనంగునే క. బల్లిదుఁడ నంచుఁ బలు మఱుఁ, బ్రల్లదములు పలికి పిదపఁ బగతుఁడు డాయ వెల్లదనంబున నుండం, జెల్లునె చెల్లింపు మీవు చెప్పినయంతన్. 1978 1974 1975 క. అని పలికి కోపమున డా, సినఁ గవచము దించి మేను చిల్లులు వాటి స్సునిశితసాయక వర్షము, దనుజేంద్ర కుమారుమీఁద దళముగఁ గురిసెన్. 1976 తే. రాజపుత్రుసాయకముల రాక్ష సేంద్రు హేమవర్మంబు చూర్ణ మై వ్యోమవీధి నుండి పడెడుతారాజులమో యనంగ సడలి వనచరు ల్చూడంగఁ బుడమిఁ బడియె చ. శరపరిధూతవ్ముఁడయి సాంద్రకృత వ్రణుఁ డై విభావరీ చరుఁడు మహామహీధరముచాడ్పునఁ గంపము నొంద కక్షులు స్వరుస మిడుంగుఱు ల్సెదర వారక రాజకుమారుమీఁద భీ కరతరవజ్ర తుల్య పటు కాండ సహ స్ర ము నుద్ధతిన్. క. ఆమహనీయ ప్రదర, స్తోమము సీతాధిపానుజుని దాఁకి వెస ము లేసె 1977 1978 మైమఱువు సించి గాత్రము, భీమోద్ధతిఁ దూంట్లు గట్ట భేదించె వడిన్. 1979 వ. ఇట్లన్యోన్యకృత ప్రతికారు లై యదాశరథిదశకంఠు లుత్కంఠ దీపింప నకుంఠితలీల మతకంఠీరవంబుల చాడ్పునం దలపడి సవ్యాపసవ్యమండల ప్రకారంబులం దిరుగుచు మండలీకృతకోదండు లై పరివేష పరివృత సూర్య మండలంబులయొప్పుఁ జూపుచు సాసారంబు లగు ప్రళయ కాలవలాహకంబుల కరణి గర్జించుచు నొండొరులమీఁద నీరంధ్రంబుగా సంపవాన గురియుచుఁ బరస్పర ప్రహారభిన్నవకు లై. ప్రస్రవణంబులు జలంబులు దొరఁగుచం దంబున రుధిరంబు గ్రక్కుచు రక్తధారోక్షి తశరీరు లై ధాతుశోభితంబు లగుకులాచలంబులమాడ్కిఁ జూడ్కులకు వ్రేఁ గగుచు రుధిరావస్తిక్తశరస్యూత సర్వాంగులై హేతిమంతు లైనవైశ్వానరుల భంగి వెలుంగుచు బాణక్షత వే దన సహింపంజాలక సారెసారెకు నిట్టూర్పులు వుచ్చుచు మత్తమాతంగంబుల మాడ్కి మాఱుమసలుచు నొండొరులశర ప్రహారంబులు వారింప నలవి గాక నౌడుగఱచుచుసాయకవిదారిత సర్వాభరణులై, మోటువడియున్న కదంబవృతం బులలాగునం జూపట్టుచు యుద్ధోన్మత్తు లగుటం జేసి పరి పరిశ్రమం బెఱుంగక 166 ​682 గోపీనాథ రామాయణము రౌద్రరసోల్లాసభాసురవదను లై లయకాలకు ద్రులకై వడిఁ దేజరిల్లుచు మఱి యు ర క్తధారాసారసంసీ సర్వాంగులై యఖండ సంధ్యా రాగ మండలాంతర్గత మార్తాండునిం గ్రేడి సేయుచు నుచ్చా వచాకారంబు లగునారాచంబుల సంతరి క్షంబు బంధించుచు సర్వాస్త్రకోవిదులలోన నగ్రగణ్యులుగావున సారెసా రెకు వస్త్రకౌశలంబులు చూపుచు విచిత్ర ప్రకారంబునఁ గరలాఘవశరలాఘవంబు లు దీపింప నన్యోన్యజయ కాంక్షల౦ గులాచలంబులు కంపింప సముద్రంబులు పొంగి పొరల గగనంబు ఘూర్ణిల్ల దిక్కులు వడంక సర్వభూతంబులు భయం బునం బర్వదివారాత్రంబు లేర్పడకుండ దీర్ఘ కాలంబు రణంబుగావించినప్పుడు. క. సరరాక్షససాయకకర, పరిము కసువర్ణ పుంఖఋణములు తదం భ 1983 గరుధిరపరిషి కములై, హరిపదమున నొప్పెఁ బావకార్చులమాడ్కిన్. 1981 క, మఱికొన్ని మార్గణము లం, బర పథమున నుండి పుడమిపైఁ బడఁ దొడఁ గెం బెరసి విలయసమయంబున, నురుగతి మహి వ్రాలు దారుణోల్కలమాడ్కిన్. క. దారుణలయఘననిర్ఘా, తారవములభంగి మ్రోసె నతిసాంద్రముగా వారిధనుర్గుణరవములు, ఘోరము లై విన్న వారిగుండెలు పగులన్, ఉ. ఒండొరుమీఁద నుగ్రగతి నొక్కట నేయులసచ్ఛరంబు లొం డొండ నభంబునం దొరసి యుక్కునఁ బుట్టిన ఘోరవహ్ని చే మండుచుఁ దద్రణక్రమము మావులు సర్వము గానిపించున ట్లుండగఁ గ్రాలుబల్దినియలో యనఁ జూడఁగ నయ్యె నయ్యెడన్. తే. అంబ కాసారసుకృత వ్రణంబు లైన, దాశరథి దశకంఠులతనువు లపుడు చూడ నయ్యె నిష్పత్ర కుసుమితభూరి, శాల్మలీకింతుకంబులు చంద మొంది. చ. నలువుగ వారిగా త్రములు నాటిన సాయకము ల్నగంబుపైఁ బొలిచిన భూరిభూజముల పొల్పునఁ జూడఁగ నయ్యె నప్పుడ య్యలవు బలంబు శౌర్యము వరాస్త్ర సమృద్ధియుఁ బోలఁ జూచి వీ రు లనఁగ వీరె యంచు ననురు బనుజు ల్గోనియాడి రెంతయున్. క. ఆలోకనభీకర మై, వేలువులకుఁ దాపసులకు విస్మయకరమై కీలాభీలం బై యపు, డాలోకింపంగ నయ్యె నయ్యుద్ధం మొగిన్. క. వేసరక చలము డింపక, గాసిల్లక రాక్షసుండు కాకుత్సవారుం 1984 1986 1987 1988 డీసున రోసంబుల ను,ల్లాసంబునఁ బోరి రిట్లు లా వినుమడి గాన్. న, ఇత్తెఱంగునమహావీరులును గీర్తిమంతులును జయశీలురును సర్వాస్త్ర కోవిదులు నగుమానవదానవనాథ నందనులు రౌద్రతం బెనంగునెడ సమరపరిశ్రాంతుం డై నరావణిం బ్రవర్ధమాన తేజుం డై లక్ష్మణునిం జూచి యమ్మహారాజనందను నకుఁ బ్రియహితంబులు సంపాదించుతలంపున మహాతేజుం డగువిభీషణుండు సంగ్రామంబుగావింప సమకట్టి సచివసమన్వితుండై కలభ పరివేష్టితం బైనమత్త ​మ. 688 శుండాలంబులీల ననుకరించుచు రోదసీకుహరంబు నిండ గుణధ్వనిఁ జేసి విపుల రోషంబునఁ జచ్చఱపిడుగులం బోనినిశీతవిశిఖంబులు సాంద్రంబుగాఁ జరఁ గించిన నవి వైశ్వానర జ్వాలలు కాఱడ విశహించుచందంబున రాక్షససైన్యం బుల దహింపం దొడంగె నప్పు డతని ప్రాపునం బన్ని తదనుచరులు శూలాసీ పట్టిసకూటముద్గరగ దాపరిమంబులు ప్రయోగించి దనుజబలంబుల నేలకుం గోలకుం దెచ్చి రిట్లు విభీషణుండు మంత్రులుం దానును నలిరేగి యాతుధా నుల నుగ్గునూచంబు చేసి వానరుల నవలోకించి యి ట్లనియె. చ. వనచరులార రాత్రి చరవర్యుని జీవిత మన్న దోర్బలం బనిన నితండే యీఖలనిశెటుఁడు చచ్చినఁ బం క్తికంధరం కనిమొన రామబాణనిచయంబులఁ జచ్చినవాఁడు గావునకొ మనభుజు లంద తొక్క మొగిఁ గ్రమ్మి వధింపుఁడు వీని నుద్ధతిన్. 1989 1990 సీ. కుంభనికుంభులు కుంభకర్ణుఁడు ప్రహస్తుఁడు వజ్రదంష్ట్రుఁడు ధూమ్రనయనుఁ డలజంబుమాలి మహామాలియును నిఘ్నుఁ డశని ప్రభుండు సంప్రది వికటుఁ డగ్ని కేతుండును యజ్ఞ లోపుండు ను వఘ్నుం చకంపన ప్ర ఘనతపన తరణీశత్రులు మహోదరమహాపార్శ్వప్రమసక ప్రజంఘాతి కాయభాస తే, కర్ణ దేవాంతక నరాంతకద్విజిహ్వు, లావిరూపాక్ష యూ పాక్షయజ్ఞ శత్రు లాదిగాఁ గలదై త్యబలాధినాథు, లందఱును ఘోరగతిఁ గూలి రాలమందు. క. పంతము మీఱ రణార్ణవ, మంతయు దాఁటితిరి మీర లటు గోప్పదకం బంతకడఁ జిక్కె నీతని, సంతము నొందించి దాఁటుఁ డా శేషంబున్. క. మగఁటిమి మీఱఁగ మనతో, జగడమునకు వచ్చినట్టి సాహసు లెల్లం దెగటారి రితఁడు మడిసిన, నగచరవరులార మనమనగపీడ దెగున్. క. పినతండ్రి నైననా కిటు, తనయునిఁ జంపంగఁ దగదు దాఁ జంపిన నీ క్కనిచే రణమునఁ జంపించిన భువి నీ రెండు సరియై చింతింపంగన్. తే. దురిత మైనను గానిమ్మ పరమహితము, రామకార్యార్థం మిది గాన భీమవర్యుఁ డైనసౌమిత్రి చే వీని నద్భుతముగఁ, గలనఁ జంపింతు మాయలు గెలువ నింక. శ, వానరు లందఱుఁ దలపడి, నానావిధతరుల శిలల నఖదంతముల 1992 1998 1994 1996 వీని సహచరులు నందఱఁ, బూని వధింపుఁడు సమగ్ర భుజబల మలరన్ . వ, అని పలికిన విభీషణప్రేరితు లై వానరు లందఱు విలయపవన ప్రేరిత మేఘంబుల పగిది విజృంభించి మేఘంబులం జూచిన మయూరంబులభంగి భూనభోంతరంబు నిండ సింహనాదంబులు చేయుచు లాంగూలంబులు ద్రిప్పుచు మదగజేంద్రం బులపై కుఱుకుకొదమసింగంబులమాడ్కి రాక్షసులమీఁది కురవణించి సాధి ద్రంబుగా శిలాపాదవవర్షంబులు గురియుచు విక్రమించిన నయ్యాతుధానులు కోపించి భయంబు విడిచి గదాపరిమపట్టిన ప్రొ సకరవాలండి వాలశ క్తితో మర ​684 Q గోపీనాథ రామాయణము పాణు లై వారలం దలపడిన నయ్యిరు గెడల వారికీ దేవాసురులకుం బోలె ఘోరం బగుసం గ్రామం బయ్యె నప్పుడు భల్లూక నాథుం డగుజాంబవంతుండు నిజబలంబులఁ బురికొల్పి తానును రాక్షసబలంబు సొచ్చి కాలమేఘంబు కర కాశనివర్షంబు గురియుచందంబున నీరంధ్రంబుగా శిలా వర్షంబు గురియుచు నఖదంతంబుల వచ్చుచు బహుప్రకారంబుల రూపుమాపం దొడంగిన నద్దా నవు లాపరాక్ర మధుర్యుం బొదివి నీలజీమూతంబు మహాచలంబుమీఁద జడి వాన గురియుపోల్కి నానా స్త్రశస్త్రవర్షంబుఁ బరఁగించి వెనుదీయక యేపునం బెనంగు చుండి రిత్తెఱం గాలోకించి మరున్నందనుండు లక్ష్మణుని డించి యొక విశాలసొలం బుత్పాటించి తెచ్చి యొక్కొక్క వేటున ననేక రాక్షసుల నేలం గూల్చుచు విక్రమవిహారంబు సలిపై విభీషణుండును మంత్రులుం దానును నలి రేఁగి వివిధా స్త్రశస్త్రంబుల దనుజులఁ బెక్కండ్రం బాతి సమరు చుండె నక్కల కలం బాలకించి యింద్రజిత్తు కోపించి బ్రహ్మాండ భాండంబు పగుల ధనుష్టం కారంబు గావించి వజ్రాశనిసమప్రభంబు లైననారాచంబులు విభీషణుని యోగించిన నవి యతనిశరీరంబు భేదించి ధరణి గాఁడిన నది దండ తాడితం బై నకుంభంబుపగిది పగిలి వయ్య లయ్యె నప్పుడతనియాటోపంబుఁ జూచి సహింపక లక్ష్మణుం డెప్పటియట్ల హనుమంతు నెక్కి యింద్రజిత్తుం దల పడిన నవ్వీరశిఖామణుల కనన్యసాధారణం బై వరణం బయ్యె నంత. 1997 ఉ. చండ భుజావ లేసమున సాంద్రగుణధ్వని మింటఁ బర్వఁగా నొండొరుమీఁద నొక్క మొగి సుగ్రశరప్రకరంబు లేయుచుకొ గాండతిరోహితాంగు లయి కాలఘనాంతరితౌషధీశమా ర్తాండులభంగిఁ గప్పడక దారుణభంగిఁ బెనంగి రిద్దఱున్. మ, శరసంధానమునుం బ్రమోక్షము ధనుస్సవ్యాపసవ్య క్రమం బురుముష్టి ప్రతిబంధనంబు గుణసంయోగంబు లక్ష్యా ప్తియుం గర మాదానము విగ్రహంబును సమాకర్షంబుఁ గన్పట్టకుం డ రహీం బోరిరి పాణిలాఘవమున మాతొడ్డి చిత్రంబుగన్. తే, చాపవేగ ప్రము క్తవిశాల బాణ, జాలములచే నభంబు సంఛన్న మగుచు నుండఁ దద్దతవిమల గ్రహోడువితతు, లెవ్వియును జూడఁ బడవయ్యె నెట్టిరణ మొ, తే, రాజసుతుతోడ మార్కొన రావణికిని, రావణి నెదిరి పోరాడ రాజనుతున క గునుగా కమ్మహాత్త్ముల నలమ నొరుల, కలవియే యని కొనియాడిరమరు లవుడు. ర. అతులిత శరవాహాహం, కృతిఁ బో రెడువారిఁ జూచి యితఁడు గెలుచు నేఁ డితఁ డోడు పని యధార్థ, స్థితి నూహింపంగ' లేక చిక్కిరి వేల్పుల్, చ. సమకొని వార లిర్వురు ప్రచండగతిం బరఁగించుశాత కాం డము లతీసాంద్రభంగి గగనంబును దిక్కులు నిండఁ బర్వ న 1998 1999 2002 ​యు X3G- 685 2003 య్యమవసనాఁటిరాత్రి యసితాభ్రము గ్రమ్మిన వేళఁ బుట్టునం తమసమువో లే ఘోరముగఁ దత్సమయంబునఁ గ్రమ్మెఁ జీఁకటుల్. ఆ. అంతలోనే సూర్యుఁ డస్తమించె రణాంగ, ణమునఁ బాఱుర క్తనదుల కాంతి మింటఁ బర్వీ కెంపుమించెనో యనుమాడ్కిఁ, బరమదారుణముగఁబరఁగెసంధ్య. నీ, కాంక్ష దీరఁగ మాంసఖండజాలము మెక్కి లీలమై నాడు బేతాళురవము · పునుకలో మెదడు గైకొని తిని సొక్కెడు కూశ్మాండ గణముల ఘోషణంబు కడుపులు నిండ రక్తము ద్రావి దిరుగు భీకరజంబుకంబుల కలకలంబు మ స్తిష్కము భుజించి మరియు కంకోలూక కాకగృధ్రములభీకరనినాద తే. మొక్కటై భీమగతి మ్రోసె నుర్వి నిండ వాయువులు నీవ నోడె వైశ్వానకుండు వెలుఁగఁ డయ్యె నక్షత్రము ల్వెలుఁగుఁ జూప వెఱచె విలయకాలమునాఁటి విధము దోఁచె, 2005 2007 క. ఆయుత్సాతము గని నిర, పాయులు పరమర్షు లెల్ల భ్రాంతహృదయు లై పాయక గోబ్రాహ్మణులకు, శ్రేయం బగుఁగాక యని వచించిరి వరుసన్. 2006 ఉ. ఆరభసంబుఁ జూచి గరుడామరకిన్నరసిద్ధ సాధ్యయ జోరగగుహ్యకాదులు భయోద్ధతి నచ్చటి కేగుదెంచి యా వీరవరేణ్యు లక్ష్మణుని వేయువిధంబులు సన్నుతించి యీ ఘోరనిశాటుఁ ద్రుంపు మని గొబ్బున దీవన లిచ్చి రయ్యెడన్. ఉ. అంత రఘు ప్రవీరుఁడు మహాభుజవీర్యుఁడు లక్ష్మణుండు కా లాంతకుమాడ్కి బిట్టలిగి యద్భుతఘోరగుణస్వనంబు రో దొంతర మెల్ల నిండ నిశితాయుధము ల్పరఁగించి వానరు బ్సంతస మందఁ దత్తనువు జల్లెడకంతలు చేసి వెండియున్. క. దక్షతఁ బది బాణంబుల, పక్షము పగులంగ నేసె వదలక విలస త్పర్ధచంద్ర శరమున, రక్షపతిసుతునివిల్లు గ్రక్కునఁ దునిమెన్. 2008 2009 ఆ. మఱియు నొక్కఘోర మార్గణంబున వాని, పడగ నేలఁ గూల్చి పటునిజాత శరచతుష్టయమున హరిచతుష్టయమును, వికల మొందఁ జేసి వేగ మడర. 2010 ఉ. పాయక యొక్క దారుణ సుపర్వసుపత్ర సుపుంఖశాతపూ ర్ణాయతము కనిర్జరవరాయుధ సన్నిభ కాలదండక ల్పాయత భానుభానుతులితాగ్నిశిఖోసము కాంచనోల్లస త్సాయక మేసి వాని రథసారథిశీర్ష ము ద్రుంచి నుద్ధతిన్, 2011 వ, ఇట్లు వినిహతసారథియు విళకలిత కేతనుండునువిక లసాధ నుండు నైయయ్యాఖండ లరిపుండు తానె సారథ్యంబు సేయుచు వేతొక్క మహోద్దండ కోదండంబు గొని గుణధ్వనిఁ జేసి నిరంతరంబుగా శరంబులు గురియుచుఁ జూపఱ కద్భుతసామ ​686 గోపీనాథ రామాయణము A ర్థ్యంబుఁ జూపుచుం గవిసిన నాలక్ష్మణుండు వాని యాటోపంబుఁ జూచి సహిం పక కోపించి వాఁడినారసంబు లడరంట నేసిన వద్దనుజ శేఖగుండయ్యమో ఘ రంబుల నొచ్చి యంతలోన లబ్ధసంజ్ఞుం డైనసారథిం దలంచుకొని చింతించి వ్యే డినిట్టూర్పులు వుచ్చుచుఁ జూపంబు సారింప శరంబు సంధింప శక్తుండు గాక లక్ష్మణుం దేఱిచూడం జాలక విషణ్ణవదనుం డై యూరకున్న నతనిముఖలక్షణం బువలక్షించి వానకు లందఱు పరమసంహృష్టు లై లక్షణుం బ్రశంసించి రంత బ్రమాథియురభ నుండును శరభుండు సుగంధమాదనుండునువీరా వేశంబునంగవిసి శైలశృంగంబులు రావణిరథంబు పై పై చిన నది మథితాష్ట తురంగమంబై భగ్నా క్షకూబరం బై విశకలిత కేత నాతపత్ర చక్రం బై ధరణింగూ లె నిట్లురథంబు నుగ్గు నూచంబుఁ జేసీ యవ్వానరో త్తములు నల్వురు గ్రమ్మఱలక్ష్మణుని పాలికింజను దెం చితత్పార్శ్వంబునం గొలిచి యుండిరి యిట్లు తన రథంబు భగ్నంబైకూలిన వీర థుండై లాఘవంబునఁ బుడమికిం దాఁటి పదాతియై కోపంబు రెట్టింపఁబొలివోని బంటుతనంబునఁ బుంఖాను పుంఖంబులుగా శరంబులు పరఁగించుచు మార్కొ నిన సద్దశరథరాజనందనుండు సంక్రుద్ధుం డై శరాసారఘోరంబుగాఁ గవిసిన నమ్మహావీరులు పరస్పరజయకాంక్ష లినుమడింప మత్తగజంబుల చాడ్పునం దల పడి ఛిద్రంబు అన్వేషించుచు రౌద్రంబునం బెనంగు నెడఁ దత్పార్శ్వంబుల నలి రేఁగి రాక్షసులు వానరులు భీమ ప్రకారంబున మార్కొ నిమహారభ సంబున భీమప్రకా ఘోర ప్రకారంబునఁ బేసఁకువకుం జొచ్చిన సందడికయ్యం బయ్యెనప్పు డాసం దున నెడగని రావణనందనుండు రాక్షసుల కి ట్లనియె. సీ. కలయంX బెరసిన కటికిచీఁకటులచే దిక్కు లన్నియుఁ జాలఁ దెల్వి దప్పె౦ దనవారు నెదిరివా రని తెలియఁగ లేక భ్రముగొని యున్నారు ప్లవగవకులు వీరల వంచించి వెన నేను బురి కేగి రథ మెక్కి, వచ్చెద రణ మొనర్ప నావచ్చునందాఁక నావార్త వానరు లెఱుఁగకుండఁగఁ బోరుఁ డేపు మెఱసి తే, యేను బురి కేగుటయు మది నెఱిఁగి రేని, దురాత్ములు వానకు లెట్టులైన నఱిమి పోనీక పెనఁగుదు రట్లు గాన, స్వస్థచిత్తు లై కయ్యంబు నలుపవలయు. క. అని పలికి రాక్ష సేశ్వర, తనయుఁడు తనపనికీ యాతుధానుల నిడి కా ననచరవీదుల నందుఁ, గనుమఱపి నిశాటవురికి గ్రక్కున నరిగెన్. చ. అరిగి సువర్ణ కేతనసమంచితనూత్న యుగా చక్రకూ బరపరిశీలితంబు ప్రతిబద్ధజవాశ్వము సర్వశస్త్ర సం భరితము కాంచనాభరణ భాసిత మశ్వ గతిజ్ఞ సూత ఖరసహితంబు నైనగిరికల్పశతాంగము నెక్స్ట్ చెచ్చెరన్ . G ఉ. దానవయోధముఖ్యులు ప్రతాప మెలర్పఁగఁ దన్నుఁ గొల్వ న జ్ఞానవనాథనందనుఁడు తప్పక గ్రమ్మఱ యుద్ధభూమికి 2012 2014 2015 ​యు DEX డము, మానుగ వచ్చె వాని లమీను నని వానరు లావిభీషణుం డాశృపనందనుండు హృదయంబున విస్మయ మంది రయ్యెడన్. ఉ. అంత దశాస్యపుత్రుఁడు దురంతకృతాంతబలాభిభూతుఁ డై సంత మెలర్పఁ గార్మకము బాగుగ సజ్యముఁ జేసి శౌర్య మం తంతకు మీఱ సాయకసహస్రము లేసి వనాట సైన్య మిం తింతలు తున్కలై వెస మహీస్థలిఁ గూలఁగఁ జేసి బల్విడిన్. ఉ. వెండియు మండలీకృతనవీనశరాసనుఁ డై మహోద్దతిం జండశిలీముఖంబు లతి సాంద్రముగాఁ బరఁగించి వేసవి స్ధండకరుండు తీవ్రకిరణంబులు నల్పజలాశయంబు ను ద్దండత నింకఁ జేసిన విధంబునఁ గీశతతిం గలంచినన్. 687 2016 2017 2018 తే, వికటమాదారిమార్తి యై విక్రమించు, వానికో లల కోర్వక వానరాళి నొచ్చి సౌమిత్రి శరణంబుఁ జొచ్చెనపుడు, భయముదీ పింపఁ బ్రజ ప్రజాపతి నిబోలె. క. ఆరఘువర్యుఁడు వానర వీరులు కభయంబుఁ దెల్పి వేగం బడర 2020 భూరికరలాఘవంబున, సారాంబక మేసి వానిచాపము ద్రుంచెన్. శ. అతఁ డొండొకకోదండము, చతురతఁ గైకొనిన దానిఁ జయ్యన బాణ త్రితయమునఁ దునిమె మఱియొక వితతధనువు గొనిన దానివిసువక దునిమెన్. తే, తునిమి తోడ్తోడఁ గ్రోవ్వాఁడితూపు లేసి, కత్తళము సించి పదపడి శాలఫణిస మానశరపంచకంబున వానిగాత్ర, ముచ్చిపో నేసె వేల్పులు మెచ్చి పొగడ. క. సౌమిత్రి కార్ముక స్రత, భీమశరము లతనిమేను భేదించి నడి ୪ వ్యోమమున కెగసి వెంటనె, భూమిం బడె రక్తగాత్ర భోగులమాడ్కిన్.2023 చ. విడువక యింద్రజిత్తు రఘువీరవరాంబక భిన్న వర్ముఁ డై కడువడి నోట శోణితము గ్రక్కుచు వేఱక విల్లు దాల్చి బి ట్టడరీ కులాద్రిమీఁద విలయాభ్రము వర్షము గుమ్మరించుకై వడి రఘువర్యుమీఁద శరవర్ష మొగిం గురియించె నుద్ధతిన్ . 2024 తే, అర్కుఁ జాత్మీయకరముల సవిరళముగ, నెఱసికొని యున్న చీఁకటి విరియఁ జేసి నట్లు దశరథసుతుఁడు నిజాంబకములు, రాక్షసోత్సృష్ట బాణవర్షంబు మాన్చె. ఆ. మంచు విరియఁ జేసి మహిత తేజంబునఁ, గ్రాలు భానుగతి విరాజమానుఁ డగుచు వైరిమీఁద నవిరళశరవృష్టి, గురిసి విస్మయంబు వఱలఁ జేసె. 2026 క. సురవైరి మేన నాఁటిన, శరములు రఘువీరువింటి శరము లోకటి యై పరికింపఁ డ్రాళ్ళు వెనఁచిన, కరణిం జూపట్టె నడిమి కాండము లెల్లన్. క. ఒక్కొకని మూఁడు శరములఁ, దక్కి నరక్కసుల నెల్లఁ దద్దయుఁ గినుక స్రుక్కించి మరల రావణి, నక్కజముగఁ బెక్కుఁగఱకుటముల నొంచెన్, 2027 ​688 గోపీనాథ రామాయణము ఆ. శత్రుతాపి యైనసౌమిత్రి చే నిట్లు, హన్యమానుఁ డగుచు నసురవరుఁడు కనుల నిప్పు లురలఁ గాకుత్సవంశాగ్ర, గణ్యు ఘోరసాయకములఁ గప్పె. 2028 ఉ. దానికి నల్గి రాఘవుఁడు దారుణ శాతశిలీముఖంబులం దానవము క్త కాండములఁ దట్టి వడిం గరలాఘవంబున 1 2080 నానక సూతుఁ జంపినఁ గ్రమంబున వాజు లవిక్లబంబు లై పూని రథంబు మోచికొని పూర్వగతి న్విహరించె నేర్పునన్. ఆ. ఆవిధంబుఁ జూడ సద్భుతం బయ్యె సౌమిత్రి యంతఁ గనలి మిహిరకిరణ తులితసాయకములఁ దోడ్తోడ వేగంబు, నివ్వటిల్ల హరుల నొవ్యఁ జేసె. 2031 క, `రాఘవునిభూరికి రశర, లాఘవ మది చూచి కనలి రాక్షసవర్యుం ఢాఘోషం బడర దళా, మోఘశరము లేసె వక్షముం దాఁకంగన్. 2032 ఆ. వానివజ్ర తుల్య వాసుకిసన్నిభ, సాయకములు పవనసమరయమున నేగి రఘువ రేణ్యు హేమవర్మము దాఁకి, మిడుఁ గుఱులు సెలంగ మిట్టిపడియె. ఉ. అంతటఁ బోక వాఁడు విలయాగ్నివిధంబునఁ బేర్చి యార్చి కా లాంతకదండకల్పనిశితాంబకము ల్వెస మూఁడు గూర్చి య త్యంతరయంబునం గుణరవార్భటి వింటఁ జెలంగ నమ్మహీ కాంతకుమారుఫాల ఫలకం బొగి నాటఁగ నేసి నుద్ధతిన్. తే.ఘనలలాటస్థనటుసాయక త్రయమున, నమ్మహారాజసుతుఁడు రణా గ్రమందుఁ శోభిల్లే నపుడు లసత్రిశృంగ, కలిత మైనసుమేరునగంబు కరణి. 2084 2035 తే. రాజసుతుఁ డిట్లు రాక్షసరాజతనయ, బాణవిద్ధుఁడై కోపంబు ప్రజ్వరిల్ల ధనువు సారించి వానివక్త్రంబుమీఁద, విశిఖపంచక మడరించి వెగడుపఱచె. న. ఇట్లు మహాబలశరాసనులును సముద్యతాయుధులును మహావీరులును భీమవరా క్రములును బ్రచండ వేగులును నగు రాజనందనరావణనందనులు పరస్పరజయా భిలాషలం గవిని నిశితా గ్రంబు లగుఘోరనారాచంబు లొండొరులబూఁదం బరగించుచు శోణితదిగ్ధాంగులై పుష్పితాశోకకింశుకంబుల చందంబునం దేజరిల్లు చుండి రప్పుడు సమరకోపసంయుక్తుండై రావణాత్మజుండు సౌమిత్రిజోడం బో రుచు నేడగని మూఁడువాఁడితూపులు విభీషణువదనంబు గొఁడ నేసి వెండియు లాఘవంబున నయోముఖంబులై న భల్లంబులు పరఁగించి యొక్కొక్క శరంబున నొక్కొక్క వానరుం దూలనేసి వానరుల నందఱ బడలుపడం జేయుచు విజృం భించిన నతని భుజాటోపంబున కలిగి విభీషణుండు గదగొని సాహసంబున వాని రథంబు పైకి లంఘించి హయంబులం జరియ మోఁదిన నతండు హతాశ్వనూ తుండై పుడమికి దాఁటి కోపాటోపంబున, క. మదమున రథశక్తిం గొని, వదలక పినతండ్రి మీఁద వై చిన దానిం జదలఁ గని రాముతముఁడు, పదితునుకలు సేసె నడుమఁ బటు భల్లములన్. 2087

​యు

ము, లా చ. అలిగి విభీషణుండు చలమారఁగ నైదు శీతాంబకంబు లా బలభిదరాతినాథసుతుపై నిగిడించినఁ దచ్ఛరంబు ఖలునియురంబు దూఱి చులుక న్వెస వీఁపున నిర్గమించి శో బిలె నతీలో హితావయవభీషణభోగుల మాడ్కి నెంతయున్. క. రావణి యప్పుడు కన్నులఁ, బావకశిఖ లుస్పతిల్లఁ బటు గుణరవము స్థావించి పితృవ్యునిపై; జీవము గొనునట్టిఘోరశితశర మే సెన్. 689 2039 2040 క. తడయక దశరథతనయుఁడు, కడువడిఁ బఱ తెంచుదానిఁ గాంచి రయమునం బిడుగుల కెన యగుతూపుల, నడుమ నె ఖండించి వైచె నాకులు మెచ్చన్ 2041 వ. అంత ఉ రావణనందనుం డలిగి రాక్షసు లందఱు మెచ్చి చూడ నెం తే వడి శింజినీస్వనము దిక్కులు నిండఁగఁ జేసి వీఠతో వావిరిఁ గాలుఁ డిచ్చినయవార్యశరం బరిఁబోసి వీరసం భావితుఁ డై వలక్ష్మణునిపై నిగిడించెఁ బ్రచండ వైఖరిన్. ఉ. దాని తెఱంగుఁ జూచి వసుభావరపుత్రుఁడు మున్ను స్వప్నమం దానరవాహనం కొనఁగినట్టిసు రాసురలోక దుస్సహం బైనయమోఘబాణము రయంబున వింట ఘటించి శింజినీ ధ్వానము మీఱ దేవపతివై రిసయిం బరఁగించె నుద్ధతిన్. వె 2042 2043 2044 వ. ఇ ట్లమ్మహనీయాస్త్రంబులు రెండును పరిఘో పమ బాహుపూర్ణాకృష్ట విసృష్టం బులై ప్రచండ తేజంబున వెలుంగుచుఁ గ్రౌంచంబుల పగిదివిరావంబులు సేయుచు వైశ్వానరజ్వాలలభంగి నింగి వెలుంగం జేయుచు భయంకరప్రకారంబున గగనంబున ముఖాముఖి నొండొంటిం దాఁకి పరస్పరసంఘటనంబునం బుట్టిన సధూకువిస్ఫులింగ పానకజ్వాలలు భూనభోంతరంబునిండ మహాగ్రహంబుల పో ల్కిదారుణంబుగాఁ బోరిపోరి యన్యోన్య తేజః ప్రదహ్యమానంబులై పుడమిం బడియె నిట్లు ప్రతిహతంబులై నశరంబుల విలోకించి దశరథనందనులు వీళితులై యొక్కింతసే పూరకుండి వెండియుఁ జాతరోషులై రౌద్రప్రకారంబునరణంబు గావించుచు. శా.వీరగ్రామణి లక్ష్మణుండు పటుదోర్వీర్యంబు దీపింప నే పొర శ్రావణిమీఁద వారుణశరం బత్యుగ్రుఁ డై యేసినం గ్రూరాతుం డగురాక్షసుండు నుదిలోఁ గోపించి శా ద్రాస్త్రము ఘోర ప్రక్రియ నేసి దాని నడుచుకో దున్మాడె సత్యుద్ధతిన్. ఉ. రావణి యల్గి తీవ్రతర రావము లేర్పడ సర్వలోకము ల్దేవత లార్తి నొందఁ బటుదీ ప్రహుతాశన బాణ మేసిన న్భూవరనందనుం డపుడు భూరిభుజవిభవాభిరంజితుం డై వడి సౌరబాణమున నయ్యనలా స్త్రముఁ ద్రుంచె వ్రేల్మిడిన్ 167 2045 2046 2047 ​690 గోపీనాథ రామాయణము D 2048 2049 శా.ఆరక్షః పతినందనుం డపుడు ఘోరా కాగుఁ డై పేర్చి మా ర్వీరావంబు చెలంగ సర్వజగము ల్భీతిల్లి కంపింప దే వారాతు ల్వి నుతింప వాయుశర మేయం దాని ఖండించె నే పార స్లక్ష్మణుఁ డాకపు ల్వొగడ నైం దాసప్ర యోగంబునన్. మ. దనుజాధీశ కుమారుఁ డప్పు తురగాస్త్రం బేసినం జూచి రా మ న రేంద్రావకజుండు వేల్పు- సుశింసం గారుడా స్త్రంబు నే సిన నా రెండును మింటఁ ర్కొని జలశ్రీమాతఁగాఁ బోరి దన నన్యోన్యహకంబు లై ధరణిమాండం గూలె సత్యుద్ధతిన్. తే. ఇటుల నవ్వీం శేఖరు లిరువు గుర్రం, మూర్తిపల్లె వాహసంబున మొనసి యస సమర మొనరించునప్పుడేచాయఁగన్నం. ప్రళయ కాలంబునాఁటి తెఱంగుదో తె క, ద్యోవీథి నున్నమారులు, దేవత తాను ప్రదీఐకు నాగి నం భావించుచు దీవించుచు, "సేవించిన సమరవిజయసిద్ధి ఉ, అప్పుడు దైత్యవర్యుఁడు నృపా స్త్యునివారిత మైన బాణము న్దప్పక చూచి యల్గి భుజవర మిఁ కన్నీటి కంచుఁ గన్నుల నిప్పులు రాలఁ దీవ్రగతి నేర్పున వింట మహాసుగా ముణ దప్పక కూర్చి యేసె వితతంబు గుంటల పెంటఁ బగ్వంగర్. మ. దనుజుం డిట్లు సమగ్ర శక్తి ససురాస్త్రంబు సనియోగింపఁ జ య్యన నయ్యస్త్రమహత్వ మెట్టిదో యసంఖ్యాతంబు లైర్యముల్ ఘనచక్రాసిపరశ్వథంబులు గరల్ ప్రానం X శక్తిఖం తనికాయంబులు వుట్టి యాకసము లింగం జూస్వి ఖంబుగన్. దఁచుచున్, 12. 2051 2052 2058 క. ఆయుత్పాతము గనుఁగొని, పాకుకు దేవితలు మునులు భయమున నధిక శ్రీయుతుఁ డగు సౌమిత్రి క, పాయుము రాకుండఁ దోడుపడి కోచి రనికి 2054 మ.అసురాధీశకుమార బాహుగళితం బై ఘోర మే తీకమై యసిచక్రాదిక గర్భ మై సకలభూతావాక్య మై తిరి బస మీఱ స్శ్వసనాతివేగమున శుంభం నే పంచున య్య సురాస్త్రంబును జూచి లక్ష్మణుఁడు తీవ్రాటో ససంరంభ మై చ. అలిగి ను హేశ్వరాస్త్రము రయంబున నేసిన స్మహాస్త్రము జ్జ్వలదినుఁ డాత్మ తేజమున సాంద్రతమంబు నపించుకై వడిం దలకొని దానవా స్త్రమును దప్పక శ్రద్ధముఁ జేసి సత్రము స్థలయ దహించినట్టిశిఖకై వడి శాంతి వహించే సంతయున్, ఆ ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణునిచేఁ జచ్చుట, శాంతం 205€ 205 వ. ఇట్ల మిత్రబలమర్దనుం డగులక్ష్మణుండు మాహేశ్వరాస్త్రంబున సమరాస్త్రంబు నవలీల రూపుమాపి యంత నిలువక యంతకుభంగి సంతంత కధికరాద్రుండై ​యు ౦డము. 691 యింద్రజిత్తుం జూచి ప్రచండకోదండ గుణ ప్రణాదంబు రోదసీభాగంబు నిండం బూరించి కోపంబుఁ బెంచి సింహ నాశంబు గావించి తొల్లీ దేవాసుర యుద్ధంబు నందు మహా తేజుం డగుపురందకుం డెద్దానివలన దానవులు జయించె నట్టిహు తాశనసమస్పర్శయిబును రాక్షసవినాశనో చితంబును బతత్రశోభితంబును సుసంస్థ తాంగంబును సుపర్వంబును సువర్ణాలంకృతంబును వీరశరీరాంతకరంబునుదురా వారంబును దుర్విషహంబును సర్వలోక భయావహంబును నాశీ విష ప్రఖ్యంబును సర్వ దేవనమస్కృతంబును నమిత్ర మథనక్షమంబును నజిహ్మగంబును నప్రతిహ తంబును ననంతబలంబునగునైంద్రా స్త్రంబు గొని సచరాచరంబు లగులోకం బులు భయంబున నాకంపింప మహీచక్రంబు చలింప దిక్కులుఁ బీఁటలు వాటి దివాకరుండు మందరశ్మి గాఁగ సురగరుణోరగ గంధర్వపరమర్షి సిద్ధవిద్యాధరా దులు గగనంబునం బన్నీ సంభ్రాంతహృదయు లై రావణిన్దయింపు మని పలుక సమంత్రకంబుగా శరాసనంబునందు సంధించి యాకర్ణపూర్ణంబుగా నాకర్షించి లక్ష్మీవంతుం డగులక్ష్మణుండు కార్యసాధనం బగు వాక్యంబున ని ట్లనియె 2057 చ. అతులితభంగి రాఘవనృపాగ్రణి ధార్మికుఁ డేని సత్యను వ్రతుఁ డగు నేని లోకగణరంజనుఁ డేని సుపర్వ కోటికి సీ. హితుఁ డగు నేని నిక్కముగ నీశరరాజము నేఁడు రావణిం జతురతఁ జంపుఁ గాక సురసాధ్యమహామునిసాక్షి కంబుగన్. 2058 క. అని పలికి లక్ష్మణుఁడు చయ్యన నాకర్షించి యమ్మహాస్త్రము నను రేం ద్రునిమీఁద విడిచె శత్రుఁడు, మును జంభునిమీఁద వజ్రమును బోలె రహిన్. కల్పాంతకాలసంకర్షణానలశిఖామాలికాజాజ్వల్యమాన మగుచుఁ బ్రళయకాలోద గ్ర భాస్క రతిగ మరీచికాగణదుర్నిరీక్ష మగుచుఁ . గాలజీమూతసంఘాత నిర్గత మహానిర్ఘాతత్వలితో గ్ర నివద మగుచుఁ బ్రబలమహీధరోత్పాటనక్ష మమహావిలయఝంఝా వాతవేగ మగుచు తే. నంబరమ్మన న ట్లేగి యమ్మహా స్త్ర, మెల్లవారలు చూడ నహీనరత్న ఖచితకుండలకోటీరకలిత మైన, జంభ సూదనరిపునిమ స్తకము ద్రుంచి. 2060 క. అపు డారా త్రించర సై, న్యపతివిపులశిరము శోణితౌఘోక్షిత మై తపనీయకందుకము క్రియ, క్షపాచరులు చూచి యేడ్వఁ గహ్వరి డొల్లెన్ 260 L క. సతనుత్రాణము నారో, పితచాపము రత్న ఖచితపృథులాభరణ ద్యుతియుత మగుతత్కాయము, క్షితిజము చందాన నపుడు క్షితి పైఁ గూలెన్. ఆ. వానిపాటుఁ జూచి వనచరు లందఱు, హర్షకలితు లగుచు నలబలుండు పుడమిఁ బడినఁ జూచి పొంగు వేల్పుల భంగి, సింహానిస్వనములు సేసి రవుడు. ఆ. అంత అంతరిక్షమందు గంధర్వదే, వర్షి సిద్ధసాధ్యవసుభుజంగ , యక్ష గరుడ చారణాప్సరోజనహర్ష, నిస్వనంబు దిశలు నిండి చెలఁగె. క. ప్రముదిత మానను లై యపు, డమరులు గగనమున నుండి యారఘుకులన 2064 ​693 గోపినాథ రామాయణము త్తము వేనోళ్ల నుతించుచుఁ గొమరారఁగఁ బుష్పవృష్టి గురిసిరి వేడ్కన్.2065 క. సురతటినీజలశీకర, పరిషి తదీయకమల పరిమళ లహరీ పరికలితుఁడై రఘూత్తము, పరిశ్రమము వాయ నపుడు పవనుఁడు విసరెన్. క. పాడిరి గంధర్వులు గోని, యాడిరి పరమర్షి చారణాదులు దివి పై P నాడిరి దివ్యాప్సరసలు, తోడనె మ్రోయించి రమరదుందుభులు రహీన్, 2067 క. విగతవ్యథంబు లై సమ్యగలంకృత మందిరంబు లై భవ్యము లై నిగదితశుభకథనము లై, జగములు శోభిల్లె నపుడు సమ్మోందమునన్. మ.దురితాత్ముం డగురావణాత్మజునిచే దూరీకృత స్వార్జితా 2068 2069 2070 2071 ధ్వరు లై గొందుల డాఁగి దిక్కఱి మహాదైన్యంబుతో నున్నయా పరమర్షి ప్రభు లింక నాత్మ తపము ల్పాలించుచు, హృష్టులై చరియింపం గల రంచుఁ బల్కిరి దివి న్సాద్యోరగు ల్దేవతల్. మ. తను మున్నాజి జయించినట్టి ఖలుఁ డుద్యద్భాహువీర్యుండు ష్టనిశాటుండు దశాస్యపుత్రుఁ శనిలో వ్మానాథపు త్ర ప్రయు కనిశాతాస్త్ర విలూనకంఠుఁ డగుచుం ధాత్రీస్థలిం గూలినం గని యానందము నొందె శక్రుఁడు మరుద్గంధర్వయు క్తంబుగన్. ఉ. మించిన వేడ్కతో సురలు మింటను దుందుభు లొక్కరీతి వా యించిరి పుష్పవృష్టి గురియించిరి పెక్కు తెఱంగుల ద్వినో దించిరి రాజుపుత్రు, వినుతించిరి నిర్జరవారకాంత ల భ్యంచితభంగి నాడిరి జయాంకముఁ బాడి వీడి రాపదల్. సీ. నీరధు లన్నియు నిర్మలాంబువు లయ్యె దిక్కు లన్నియుఁ జూలఁ దెల్వి నొందె గగనంబు గ్రహతారకాయుక్త మై యొప్పై సుస్థిర యై ధాత్రిఁజూడ నయ్యె మేదురస్వనము లై మేఘంబు లొప్పారె విగతార్తిబహుళ మై జగము దనఁ బుష్పవంతంబులై బుణ్యాశ్రమము లొప్పె ఘనతరంగిణులు ప్రకాశ మొందె తే. సురభిశీతలపవనుండు సుడిసెఁ జంద్ర, సూర్యు లెప్పటివలె భూరిశోభఁ దాల్చి రజలలోక భయావహుం డగుదశాన్యు, కొడుకు సౌమిత్రిచే నాజిఁ గూలుచుండ. క. అమరరిపుఁ డీలై నిఁక భూ,మ్యమరు లిఁకఁ బ్రశాంతకలితు లై విజ్వరు లై యమరఁ జరింతురు గాకని, యమరగరుడ సిద్ధసాధ్యు లాడిరి వరుసన్. వ. ఇట్లు దేవగణంబులు పరమోత్సవంబు సలిపి ప్రియదర్శనుం డై నసౌమిత్రి నభి నందించి పరమానందభరితాంతఃకరణు లై దివంబునకుం జని రంత రాక్షసులు లక్షణబాధపడితుం డైన రావణీ నవలోకించి జితకాశు లగువానరుల చేత వధ్య మానులై యాయుధంబులు పరిత్యజించి భయంబునం బఱచి కొందఱు లంకా పురంబు ప్ర వేశించిరి కొందఱు సముద్రంబునం బడిరి కొందఱు పర్వతగుహ లాశ్రయించి 6 త్తెఱంగున సూర్యుండ సంగతుండై ననతనికిరణంబు లతనితో c గూడ నరిగిన చందంబున నింద్రజిత్తుండు పాతుం డగుచుండ రాక్షసు లందఱు 2078 ​330+ కాండము, 698 దశదిశలకుం బాఱి రప్పుడు శాంతరశ్మి యైనసూర్యునికి గణి నిర్వాణ పావకుని కై వడి గతజీవితుండై నిక్షి పసర్వాంగుండె మహాశైలంబుపగిది నేలం గూలి యున్నశ క్రజిత్తు నవలోకించి లక్ష్మణుండు గతశ్రముం డై విజయలక్ష్మీతోడం గూడి నిజవిజయం బెల్ల వారికిఁ దెల్లంబగునట్లు శంఖంబుపూరించి కార్ముక జ్యూ నినాదంబు గావించి సింహనాదంబుఁ జేసిన నవ్విపుల నాదంబు విని వానరు లందఱు సం ప్రహృష్టచిత్తులై రయంబునం గూడుకొని విజయలక్ష్మీవిరాజమా నుండై యున్న సౌమిత్రి నవలోకించి నమస్కరించి ధువాక్యంబులఁ బ్రస్తు తించిరి విభీషణుండును సంతుష్టాంతరంగుండై యమ్మహాత్త్మునాలోకించియాలింగ నంబుఁ జేసి వినుతీంచె హనుమడంగళకాలనీలను షేణ వనసర్ష భగ జగవాళ్లు గ వయ గంధమాదన మైందద్వివిదజాంబవిత ముఖనిఖిలయూథాధిపతులందఱుగ్రమం బునం బొడసూపి శుభలక్షణ సమన్వితుం డై నలక్ష్మణునకుంబ్రణమిల్లి సాదరం బుగా నాలింగనంబుఁ జేసి బహుప్రకారంబులంగొనియాడి హక్త్వోత్కర్షంబునం గొందఱు గానంబు సేసిరి కొందఱు నృత్యంబు గావించిరి కొందఱు సింహ నాదంబుచేసిరి కొంద ఱుచ్చైర్నాదంబుల లక్ష్మణువిజయంబు సాటించిరి కొం ద తొండొరులం గౌఁగిలించుకొని ప్రీతిసంహృష్ట సర్వాంగులై లక్ష్మణ విజయసం శ్రితకథా ప్ర సంగంబుసలిపిరి యి త్తెఱంగునలక్ష్మి ణుండు పండ్రెండవనాఁటిరాత్రి యుద్ధంబున శక్ర జేతనాహవంబునఁ దునిమి సంతోషవిశేషంబునంబొదలుచు . రుధిర క్లిన్నగాత్రుండును శరసంసృతసర్వాంగుండు నై ధాతుశోభితంబును దరు పరివేష్టితంబు నై నహిమవత్పర్వతంబుకరణి శోభిల్లుచు నచ్చట జయ స్తంభంబు పాదుకొలిపి హనుమత్ప్రముఖ వానరపరి వేష్టితుం డై విభీషణుం దోడ్కొని సర్వశోభాసమన్వితుం డై శీఘ్రంబున రామసుగ్రీవుల పాలికిం జనుదెంచి సమగ పారవశ్యంబున విభీషణాంజనేయులు నవష్టంభించి వినయవినమితశరీరుం డై రా మునిచరణంబుల కభివందనంబు గావించి యంజలి గిలించి యిట్లనియె. 2074 మ. నరశార్దూల భవత్ప్రసాదమున విన్నాణంబుగా రావణి a స్వర భాణంబులఁ ద్రుంచి వచ్చితి నిఁక స్వస్థుండ పై యామినీ చరనాథుం డగుపంక్తికంకుని ఖలు స్సంగ్రామరంగంబులో 2075 2076 నురు బాణంబులఁ జంపునట్టి విధము యోజింపు ముద్యన్మతిన్. క. అని విన్నవింప నప్పుడు, ప్రణతుఁ డయి విభీషణుండుపరమోత్సాహం బున ఘటితాంజలిపుటుఁ డై, యినకుల వర్ధనునితోడ నిట్లని పలికెన్. తే. అధిప మీ రానతిచ్చినయట్ల భవ్య, లక్షణవిరాజితుం డగులక్ష్మణుండు ఘోరశరముల రాక్షణిఁ గూలపైచి, వచ్చెఁ గృతకృత్యుఁపై శౌర్యమచ్చుపడఁగ. క. నా విని హనుమత్ప్రముఖులు, భావంబునఁ బొంగి రామభద్రుని గని మో లక్ష్మణుఁ ణుఁ డనిలో దేవారి వధించి వచ్చెఁ జేజం బెసఁగన్. సీ. అని పల్కి రిబ్బంగి నందఱు రావణివధ మెఱింగించిన వసుమతీశుఁ దేవాల 2078 ​694 గోపీనాథ రామాయణము డధికహర్షంబున నవ్విభీషణుఁ గొనియాడి శుభోక్తుల నద్రి చరుల నందఱ వీక్షించి యర్హ విధంబుల మన్నించి తన మ్రోల నున్న ధీరు లక్ష్మణు నాదరోల్లాసంబునం గని యుగసన్ని కాళ బాహువులు సాంచి తే. బిగిచి తొడమీఁద నిడుకొని మిగుల విశ్వ సించి హర్ష బాష్పంబుల శిరముఁ దడిపి యతిమధుర భాషణంబులు నాదరించి శిరము మూర్కొని మోదంబు కరము నించి. -అత్యంతం ఇంద్రజిత్తును వధించివచ్చిన లక్ష్మణుని శ్రీరాములు గారవించులు. శివరంగా 2079 క. మిక్కిలి యనురాగంబునఁ, జెక్కిలి ముద్దుగొని ప్రియము చేసి చుబుకము జక్కగఁ బుణికి కృపారస, మక్కజముగఁ గనులఁ గురియ సంగము దడివెన్. క, జననాయకుఁ డివ్విధమున, ననుజమ్మని గారవించి యతని శరీరం బున నాఁటియున్న దారుణ, సునిశితపటు సాయకములఁ జూచి మనమునన్, 2081 చ, దనుజవ రేణ్య నందనవధ శ్రవణ ప్రభ వాతి మోద మ య్యనుజశరీరలగ్న నిశితాంబ దర్శనజాతభేదము బెనఁ గొనఁ గొంత మైమఱిచి నేర్పున గ్రమ్మఱఁ దెల్వినొంది త మునిఁ దగ గారవించి రఘుముఖ్యుఁడు సంతస మంది యిట్లనున్. ఉ. రావణనందనుం డనఁగ రాక్షసకోటికి నెల్ల మేటి బా హావిభవాధికుండు సకలాస్త్రవిదుండు రణానివర్తి యా దేవపతిజ్జా జయించి కొని తెచ్చిన సాహసి యెట్టిదుర్జయు న్నీవనిలో వధించితివి నేఁడు మహాద్భుత మయ్యె లక్ష్మణా. ఆ. దేవతలకు దిగులు దీతె నా కెంతయు, సమ్మదంబు గలిగె సకలలోక 2082 2083 ములకు నేను మయ్యె మునుల యాపద మానె, నేఁడు నీకతమున నృపకు మార. క. యే నిఁక రావణు పనిలో, మానక వధియింతు వానిమహిమయు బలముకొ మానిత తేజముఁ దనయుని, తో నటు నేఁ డాజిఁ బొలిసె దుర్జనదూరా. 208వ సీ. సమరధీరుఁడు సర్వశస్త్రాస్త్ర కుశలుండు దనుజుల కెల్ల నాధారభూతుఁ డగుప్రియనందనుం డాజిలోఁ గూలుట విని సర్వకామము ల్విడిచి పంక్తి ముఖుఁడురోషరసో గ్రమూర్తియై రయమునఁ దోడ్తోడ నెల్ల కై దువులు దాల్చి సమరంబు గావింపఁ జనుదెంచె నేనియు సముద గ్రవజ్ఞో గ్ర సాయకముల తే. మహితచతురంగ సేనా సమన్వితముగ వాని ననిలోనఁ దునిమి దేవతలు మెచ్చి చూడఁ ద తనుత్వజ్మాంసశోణితంబు పూని యుపహార మిచ్చెద భూతములకు. చ; దనుజకులాధినాథునకు దర్పము వైభవము చండశా 2086 ​యుద్ధకాండము. సనమును నత్వసంపదయు సర్వ మతండె యతండు నేఁడు నీ ఘనతరఘోరవజ్ర నిభ కాండముల ద్దెగీ కూలెఁ బొషవ _ర్తనుఁ డగు పంక్తికంధరుని దక్షిణ బాహు వడంగ నెంతయున్. శా. ఈవాతాత్మజుఁ డివ్విభీషణుఁడు నీ కెంతేని సాహాయ్యము న్గావింపం గడుమేటి వై రిపుని వీఁక న్యూఁ డహో రాత్రముల్ . ప్రావీణ్యంబునఁ బోరి చంపితివి నీ బాహాబలం బల్పమే నీ వీర్యంబున జానకిం బడసితి న్ని ర్వైరినై మించితిన్. a 695 2087 2088 2089 سيل క. అని యూఆడించి రాముఁడు, తనకరములు సాచి ప్రీతిఁ దమ్మని నాలిం గన మొనరించిన నపు డా, ఘనభుజుఁ డౌనంద మొందె గత వేదనుఁ డె వ. అంత నారఘుపుంగవుండు ముదితుం డై సభామధ్యంబున నున్నసుషేణునిం బిలిచి మిత్రవత్సలుం డగునీసౌమిత్రియు మహా, ప్రాజ్ఞుం డగువిభీషణుండును ద్రుమశైలయోధు లగు భల్లూక వానరగోలాంగూల వీరులును దక్కినసను స్త సైనికులును రాక్షస ప్రయుక్తశస్త్రాస్త్రపరంపరల నొచ్చి యున్నవారు వీరి సం దఱ నధిక ప్రయత్నంబున విశఖ్యులం జేసి సుఖాతులం గావింపు మని పలికిన మహాత్ముం డగునవ్వానర శ్రేష్ఠుండు రయంబునం జని విశల్యకరణిం గొని తెచ్చి లక్ష్మణునకు విభీషణున కాంజనేయునకుఁ దక్కినయూథపులకు సమస్తసైన్యం బులకుం జూపిన నాదివ్యౌషధిగంధం బాఘ్రాణించి లక్ష్మణుండు విగతవేదనుం డును లలితశరీరుండు నై శోభిల్లెఁ దక్కినవా రందఱును వీతశర ప్రణవేద ను లై సుగ్రీవునిసనువున సర్వాభరణభూషితు లై సర్వశోభాసమన్వితు లై చారువిగ్రహులై మహనీయ తేజోవి శేషంబునఁజంద్ర సూర్యుల చందంబున బ్ర కా శించుచు సింహనాదంబులు సేయుచు నృత్తావాది త్రగీతంబులు నెఱపుచు గోలాంగూలంబులు ద్రిప్పుచు బహు ప్ర కారంబుల విహరించుచుండిరి విభీష ణుండును సుగ్రీవుండును నంగదుండును హనుమంతుండును జాంబవంతుండును నీలుండును నలుండుకు సుషేణుండును దక్కి నయూథపులును విగతశ్రములై సంతుష్టాంతరంగులై శుభలక్షణుం డగులక్ష్మణుం బురస్కరించుకొని యమృ తంబు ప్రాపించిన దేవతలకరణి రామునిం బ్రాపించి రావణున కవలంబనభూతుం డై నశక్ర జేత మరణంబునకు సమోదంబు గాంచి విజయలక్ష్మీ విరాజమానుం డై నలక్ష్మణుని విలోకించి హర్షవిశేషంబున సారెసారెకుం బూజించుచు సంపూ ర్ణకాములై యథాసుఖంబుగా విహరించుచుండిరంత హత శేషు లై న రాక్షసులు లంకకుం జని సముచితంుగా రావణు సందర్శించి కేలు మొగిచి శోకభయ గాద్గద్యంబున నిట్లనిరి. P సీ. దను కేంద్ర నీప్రియతనయుండు శక్రారి కార్చిచ్చు వనవాటి నేర్చుకరణి బాహాబలము మీఱఁ బటు విశిఖాగ్నులఁ దరుచరసేన నంతయు దహించి మఖభుక్కు లరుదంద మహనీయదివ్యాస్త్రమహిమ దీపింప లక్ష్మణునితోడ 2090 ​696 గోపినాథ రామాయణము దెప్పర మయ్యెడు తెఱఁగునఁ బోరాడి పటుశ క్తిఁ జీకాకు వడఁగఁ జేసి తే. ప్రౌఢి దీపించి తుది నానృపాలతనయ, దివ్యసాయక నిహతుఁడై దివస నాథుఁ డ స్తమించిన గతి శిఖి యాఱినట్లు, సమరధరమీఁదఁ బడి జీవితములు విడిచె క. అని యింద్రజిత్తు మరణము, వినిపించిన నతఁడు శోకవిహ్వలనుతి యై తసయవధశోకదహనుఁడు, తను వేర్చగ నోర్వ లేక ధరణిం ద్రెళ్లెజ్. 2092 -అత్పురు రావణుఁ డింద్రజిత్తు పరాక్రమముఁ దలంచి దుఃఖించుట. తిం తే ఇట్లు పెద్దయుఁ బ్రొద్దు దై త్యేశ్వరుండు తను వెఱుంగక పెనుమూర్ఛ మునిఁగియుండి నేర్పుమైఁ దేఱి వేఁడి నిట్టూర్పు వుచ్చి కంపితశరీయుఁ డె విలపింపఁ దొడంగె. 2093 2094 శా. హాలం కాపురపాల కార్మకధ రా హావీర చూడామణీ హాలేఖాంతక హామహారథవరా హావీర దర్పఘ్న లో కాలో కాంత గత ప్ర కాశితయశా హా పుత్ర ము న్నా శచీ పాలుం దోలిన నీవు లక్ష్మణునిచేఁ బంచత్వముం బొంది తే. ఉ. నీవు ధనుర్ధరుండ వయి నిక్కున మల్లి ప్రచండభంగి జ న్యావనిముంగల న్నిలిచినప్పుడు నీకడఁ దేఱి చూడఁగా దై సతసిద్ధసాధ్య ఫణిదానవు లైనను జాల రట్టిబా హావిభ వాధికు న్నిను రణాగ్రమునం దొకమర్త్యుఁ డోర్చెనే. సీ దండికొండల నెల్లఁ బిండి చేసినశక్త్రు గెలిచిననిన్నెట్లు గెడపె నరుఁడు జగము లన్నియు మ్రింగఁజాలు కాలున కార్తి నిచ్చిన నీశౌర్య మెందుఁబోయెఁ బూని మందరగిరి నైన ప్రక్కలు సేయు నీమార్గణావరు లేమి యయ్యెఁ దోయధు లన్నియు ధూళి గావించు నీవి క్ర ముస్ఫురణ మే వీరుఁ డణఁ చె తే, బరరమున మున్ను పలుమాఱు పార్థి వేంద్ర సుతుల నవలీల గెలిచి వచ్చితివి బలస మృద్ధి జాపరాక్రమ మెట్లు సమసె నిచట నన్నొంటి విడిచి పోయితె కుమార. ఉ. యోధవ రేణ్య నీవు ప్రతియోధునితో వడిఁ బోరి పోరి యా యోధనమందుఁ గాలగతి నొందితి వీతెఱఁ గుర్విలో మహా యోధుల కొప్ప నిట్లు సమరోర్వి రహి ద్దెగి వచ్చినట్టియా యోధనకు నమస్తనురయోధులు మెచ్చి నుతింతు రేకదా. క. సురరాజవిమత యెవ్వఁడు, పరువడిఁ బితృకృతమునందు భండనభూమి న్మరణంబు నొందు నతనికిఁ, జార వీరస్వర్గసుఖము సిద్ధించుఁ గదా. ఉ. మేరునగంబుభంగి రణమేదినిఁ గూలిననిన్నుఁ గాంచి బృం దొరక సిద్ధ సాధ్యససునాగనభశ్చరయక్షకిన్నరు 2095 2096 2097 2098 ​యు XQ కాండము, 697 2099 ల్పాఱులు తాపసు ల్బువన పాలురు భీతి దొఱంగి హృష్టు లై స్వైరవిహారధీరు లయి చాల సుఖింతురు నేఁడు పుత్రకా. క. నీ వొకఁడవు లేనందున, స్థావరజంగమసమన్వితము లగుజగము ల్భావింప ధరణి యంతయు దేవారీ శూన్య మైన తెఱఁగునఁ దోఁచెన్. 2100 క. కాంతారయు తాథ్రి గుహా, భ్యంతరమునఁ గరిణీరవమునట్లు గ నేఁ డీ యంతఃపురముని రాక్షస, కాంతలరోదనగనంబు కడు వినవలసెన్. a క, వాలాయము దెవబలము, చాలమి నిను నకుఁడు నేఁడు చంపఁగఁ జూలె న్గాలవిపర్యాసంబునఁ, గొలుఁడు నీకన్నఁ జాల ఘనుఁ డయ్యెఁ గదా. క. నీయిష్టసఖుల లంకను, నీయువ రాజత్వబుద్ధి నీతల్లిని నీ దాయాదులఁ బుత్రుల నీ, జాయల విడనాడీ పోవఁ జాలి తె తండ్రీ. 2101 2102 2103 తే. అన్యలోకంబునకుఁ జనినట్టితండ్రి, కాత్మజుఁడు ప్రేతకృత్యంబు లన్ని దీర్చు టెన్న ధర్మంబు నేఁ డది యెట్లు వోయె, శక్రవి ద్వేషి యే నీకు సలుపవల సె. చ, ఇనసుతుఁ డావిభీషణన రేంద్ర కుమారకు లానమీరనం 2105 దనుఁడును నాదుమర్మములు నాఁటి గలంచుచు నున్నవారు పె ల్చన నటు వంటి నాహృదయశల్యములం బెకలించి వైవ కి ట్లనిమిషలోక నాథవితా యెటు వోయితి వేమి సేయుదున్, క. అని యీగతి విలపించెడు, దనుజాన్వయనాథుఁ డైనదశకంఠునకుం దనయవధశోకజం బగు, మనకోసము వొడమె వహ్నికల్పం బగుచున్. 2106 వ. ఇట్లు వొడమినపుత్ర మరణజనిత మనది కాలుష్యంబులు స్వభావకోపనుం డైన యద్ధశ శ్రీవుని నిదాఘసమయంబునఁ దిగ మరీచులు స్వభానదీ పుఁ డైన సూర్యు నింబోలె మిక్కిలి వెలుంగం జేసిన వద్దానవేశ్వరుండు యుగాంత కాల వాతప్రే రితమహాగ్రాహసహితతరంగంబుల చేత సుదీర్ణం బై నమహార్ణవంబుకరణి లలాట ఘటితవికటభు కుటీబంధంబుల చేత నతీదుర్నిరీక్షుండై విజృంభించిన నప్పుడు బడ బాముఖంబునలన నిర్గమించు సధూమవైశ్వానరజ్వాలలభంగి నతనిదళపద నంబులనుండి రోపాగ్నిజ్వాలలు నిర్గమించే స్వభావర క్తంబు లైనయతని నేత్రం బులు శ్రీధానిలజ్వాలాభీలంబులై ప్రదీప్తవహ్నికుండంబుల పగిది దారుణప్రకా రంబునం గనుపట్టె మఱియు స్వభావఘోరం బైనవానిరూపంబు క్రోధాగ్ని మూర్ఛితంబై దురాసదం బై నవిలయ కాలరుద్రునిరూపంబుపగిదినల రెదీపంబు లగుదీపంబులనుండి యర్చిష్మంతంబు లైన తెలబిందువులు దొరఁగు చందం బునఁ దదీయనేత్రముల నుండియ శ్రు బిందువులు నిరంతరంబుగాఁ గురి సెఁ దదీయ దంత సంఘటన సంజాతనిస్వనంబు దానవుల చేత భ్రామ్యమాణం బైనమహా యంత్ర ఘటిత నినదంబుభంగి దిఙ్ముఖంబులం బ్రతిధ్వనులు సెలంగ నతిభయంక రంబుగా మ్రోసి నిట్లు సమ సచరాచర జంతుసంహారసమయసంక్రుద్ధుం డైన 168 D ​698 గోపీనాథ రామాయణము కాలాంతకునిచందంబున నతిఘోరదర్శనుం డై యద్ధశ శ్రీ వుండు విలయసమయ మహావాత ప్రేరితవై శ్వానరునిభంగిమండుచుఁ దనమ్రోల నిలువనోపక రాక్షసు లెల్ల భయభ్రాంతు లై పఱవ నెల్లదిక్కులు విలోకించి యుద్ధభీతు లగురాక్షనుల నెల్ల వెఱపు దీఱునట్లుగాఁ బ్రావృట్కాలజీమూతధీరనాదంబున నిట్లనియె. ఉ. నీరజ గర్భఁ గూర్చి పటునిష్ఠ ననేక సహ స్ర వర్షముల్ దారుణభంగి నేను మును తత్పరతం దప మాచరించి సొం పారఁ దపస్సమా ప్తిసమయంబున నమ్మహనీయసత్కృపా ధారుఁ బ్రసన్నుఁ జేసికొని తప్పక పెక్కు వరంబు లొందితిన్. శా. వాణీనాథ కటాక్ష లబ్ధవిలసద్వజ్ర ప్రభోద్య త్తను త్రాణం బొక్కటి యున్న దాకవచ మారలో మరాయోధన ణిం దత్పవిశక్తి గైకొనక మించుకో దాని గైకొన్న గీ ర్వాణుల్ దానవు లైన న న్నెదిరి పోరం జాల రాలంబునన్. తే. మఱియు న దేవ దేవుండు మ త్తపంబుఁ జూచి మెచ్చి కృపాళుఁ డై సురదనుజుల వలన నవ్వి జావు లేకుండ వర మొసంగెఁ గాన నా కెందును భయంబు గలుగు దింక. చ. జలజభవుండు నాకు మును సత్కృప నిచ్చిన విల్లు నమ్మలుకా దలముగ దివ్య వాద్యనినదంబులతోఁ గొని తెండు వాని సొం పలరఁగఁ దాల్చి ఘోర చతురంగ బలంబులఁ గూడి యేగి దో ర్బలమున నాజిలోన నరరాజుల వానకుల స్వధించెదన్. మ. అని యి ట్లాగ్రహ మొప్పఁ బల్కి క్షణదాటాధీశ్వరుం డంతలో దనయ శ్రేష్ఠవధ ప్రభూతపృథుసంతాపంబు కోపంబు పై కొనినం జానకీఁ జంపి కాని వెస నీతో భంబుఁ బావంగ లే నని చిత్తంబునఁ దోఁచిన స్మరల దైత్యశ్రేణితో ని ట్లనున్. మ. అనిలో వానరవంచనార్థముగ మాయాజానికిం జంపె మ తనయుం డత్తఱి నాయుపాయ మంది వ్యర్థం బయ్యె నేనిప్పుడా వనజాతాక్షి నిజంబుగాఁ దునిమి దుర్వారోద్ధతి గ్రాము నా తనితము స్రవిపుత్రు శోకభవసంతాపాబ్ధిలో ముంచెదన్. 2108 2109 2110 2111 2112 2113 వ. అనిఫలికి పుత్రశోకాకుల చేతనుండై రోషా వేశంబున నిర్మలాకాశసదృశం బైన చంద్రహాసంబు కలయం గోని జళిపించుచుభార్యాసచివసమన్వితుండై చరణా హతి మహీతలంబు కంపింప నతిరభ సంబున సీత యున్న యశోకవనంబునకుం జనుచుండి నప్పు డతనితోపాటోపంబు ఁ జూచి రాక్షసు లందఱు సింహనాదంబు సేయుచు నొండొరులం గౌఁగిలించుకొని తమలో 2 టనిరి. 2114 ​యు 330 కాము. సీ. ఈరాక్షసేశ్వరుం డేపార నృపతులు నిళితశరంబులు నేఁడు ద్రుంచు బాహాబలంబునఁ బొకశాసనయమాద్య ఖలది క్పాలుర నాజి నోర్చె నాదిత్యవసురు ద్ర యక్ష మరుత్సిద్ధ గరుడ గంధర్వ కిన్నరపిశాచ సాధ్యవిద్యాధరచారణగుహ్యకతుషితులఁ బెక్కండ్రఁ దూలఁ దోలే తే. ముజ్జగము లాక్రమించె సంపూర్ణశక్తి, విష్టపంబుల ససమానవీరుఁ డయ్యె నీజితారికీ వారు లన నెంతవారు, తరుణి వధియించు టొక్క టె తగదు గాక చావు రావణుఁడు సీతా దేవిం జంపఁ బోవుట, అశాం- 699 2117 క. అని పలుకుచు దనుజేశ్వర, వనితను వధియింపఁ బోవ వల దని వారిం చినఁ జలము డింప కాతఁడు, కనులం బటుకోపవహ్నికణములు రాలన్. 2116 క. ఘోరాకృతి నేగి యశో, కారామము సొచ్చి మింట నతిభీమముగాఁ గ్రూర గ్రహంబు రోహిణిఁ, జేరిన క్రియ సాధ్వి యైనసీతం జేరెన్. ఉ. తెంపున ఖడ్గధార గొని దేవ నెలంతలఁ జంపరాదు రో పింపకు మంచు బాంధవులు సెప్పిన మానక తన్నుఁ గిన్నమైఁ జంపఁగ నిట్లు వచ్చుఖరజాతి దశాస్యునిఁ జూచి భీతిచేఁ గంపము నొంది భూమినుత గద్గదికం దలవాంచి యిట్లనున్. - సీతా దేవి దుఃఖించుట, సారం.. శా. క్రూరాత్మం డగురావణుం డిపు డతిక్రోధంబున క్రాక్షసుల్ వారింపం దమకంబు చూన కతిరౌద్రం బొప్ప నామీఁది కే పార స్వచ్చుచు నున్నవాఁడు నను శాతాసి స్వడిం జంపు ని ష్కారుణ్యంబున నేఁడు దానవునిచేఁ జంపించితే దైవమా. చ. పలుమఱు డాసి వీఁడు రఘుభ ర్త కనువ్రత నైన నన్ను నే ర్పలరఁగ నాకు భార్య నగు మంచు దురుక్తులు వేయుఁ బల్కి నా పలుకుల నిగ్రహింపఁబడి భావమునందు దురాశ మాని బి ట్టలుక శీతాసిధారఁ దునుమాడఁగ వచ్చినవాఁడొ చూడఁగన్, చ. అనుపమలీల నీ పురమునందు మదాగణిత ప్రహృష్టదై త్యనికరధీరదారుణసమగ్ర, ముదీరిత భీమసింహని స్వనము చెలంగుచున్నది నిశాచరుచే నని రామలక్ష్మణుల్ పనీవడి మన్నిమి త్తముగఁ బంచత నొందిరొ నేఁడు దైవమా. తే. అకట నామీఁదఁ బగ చేఁ గృతాంతకుండు మాన్యచరితుల రామలక్ష్మణులఁ దెచ్చి పెక్కు సంకటముల బట్టఁ లేరు వాడి యేమి సేయుదు నింక నాకేది దిక్కు, 2018 2119 2120 2121 క. అటుగాక వీఁడు తనసుతుఁ, డబురణమున స్త్రీలు బెఱిఁగి యాజిసుతులతో 2122 ​700 గోపీనాథ రామాయణము 2124 బటుశ క్తిఁ బెనఁగ జాలక, యిటు నను వధియింపఁ బూని యే తెంచె నా కో చ. అనిలసుతుండు మున్ను వినయంబున రామునిపాలి కీను జ య్యనఁ గొని పోదు రమ్మనిన నాగతి రాఁ దగ దంటి నప్పు డే చనిన దశాస్యుచే నిచటఁ జావక పుణ్యచరిత్రుఁ డైన రా మునియెదపై వసించి కడుమోద మెలర్ప సుఖంతునేకదా. సీ. అక్కడ మన్నాథుఁ డసురునిచే నేఁడు హతుఁ డయ్యె నేని తత్సుతునివార్త విని వీట నేకనందన యగుకౌసల్య యమ్మహామహునిజన్మాతిశయము బాల్యంబు యౌవనప్రాప్తియు రూపంబు ధర్మగుణంబులు తలఁచి తలంచి యధిక దుఃఖమున నిరాశయై విఫలితహృదయమై యార్ధ్వ దైహికము సలిపి ఆ. చేఁదు మ్రింగి మైనఁ జిచ్చులోఁ బడియైన, జీవితము పరిత్యజించుఁ బాప చీ త్త యైనకుజ్జ సేఁతల నద్దేవి, కిట్టికష్ట మొదవె నే మొనర్తు. క. అని యీగతి విలపించుచు, వనితామణి కనుల నీరు వఱదలు గట్టం 2125 బెనువగలఁ గుందు చుండఁగ, దనుజుం డాసీత గది సెఁ దద్దయుఁ గినుకన్ .2126 ఆ. అతని తెగువఁ జూచి యాహానినాదంబు, లెసఁగఁ దల్లడిల్లి రనుగు లెల్ల దీనవదను లగుచు దివిజులు శోకించి, రఖల భూతములకు నడలు గలిగె. 2127 వ, అప్పుడు రావణు సచివుండు సుపార్శ్వుం డనువాఁడు నీతివిద్యావిదుండు బుద్ధి మంతుండు రయంబున నతని కడ్డంబు వచ్చి సాహసంబున నతనిం బట్టుకొని సాంత్వవాక్యంబుల బోధించుచు ని ట్లనియె. డి. రావణుని కడ్డంబునచ్చి సుపార్శ్వుండు నీతి బోధించుట, అశాం సీ. దానవేశ్వర పులస్త్యబ్రహ్మమనుమఁడ వలవిశ్రవునకు నీ వాత్మజుఁడవు శ్రీ జునుజుండవు వేదవిద్యా వ్రతస్నాతుండవు స్వకర్మనీతివిదుఁడ వధికకోపంబున ననుపమధర్మంబు విడనాడి పెద్దలు విన్నఁ దెగడు నట్టిదుర్మార్గంబు పట్టితి విట్లేల తగ దాఁడువారలఁ దవిలి చంప తే. నదియుఁ గాక సరోజాక్షి యనుపమాన కోమలాగణ్యలావణ్య సీమ యగుటఁ జేసి, కాలాంతరంబునఁ జిక్కు నేమొ యడిచిపడి వధియింపరా దుడుగు మిపుడు. క. నీపాటివిభుల కింతికిఁ, గోపింపఁగఁ దగదు దనుజకుంజర జేవీ 2128 2129 కోపం బంతయు ననిలో, భూపాలునిమీఁదఁ జూపుము ససైన్యుఁడ వై. 2130 చ. ప్రమధ మెలర్ప నేఁ డసీత పక్ష చతుర్దశి గాన మంచిల గ్నమునఁ బురోపకంఠవిపినంబుల నేఁడు వసించి యుండి తే పమవసనాఁటిప్రొద్దున జయార్థము వెల్వడి యాజలో నృపో త్తముల వధించి సీతను ముదంబునఁ జేకొను మీ వధీశ్వరా, 2131 ​ము, 701 వ. అని పలికి చంద్రహాసంబుపుచ్చుకొని సుపార్శ్వుండు గ్రమ్మఱఁదోడ్కొనివచ్చిన నద్దశగ్రీవుండు సుహృన్ని వారిత కోపుం డై మరలి గృహంబునకుం జని మణిన రానిపుత్ర మరణాతురత్వంబున మిక్కిలి మఱుఁగుచు నెప్పటియట్ల కొలువుకూ టంబునకుం జనుదెంచి యాసనముఖ్యంబునం గూర్చుండి పరమదుఃఖితుం జై సంక్రుద్ధం • బైనసింహంబుపగిది నూర్పులు వుచ్చి వదనంబున వైసర్వంబు దోఁప బలముఖ్యుల సందఱఁ గలయ నవలోకించి బహూకరించి యంజలి గీలించి దీనస్వరంబున నిట్లనియె. చ, బలపతులార మీూరు కడు భక్తులు శక్తులు యుక్తు లాజికిం గలనికి నాదు శాసనము గైకొని గ్రక్కున మీర లందఱుం జలమున వాజిసంఘములు సామజియూథములు ప్రథ వ్రజం బులు భటవర్గముం గొని ప్రభుత్వము మీఱఁగ నేగుఁ డుద్దతిన్. చ, మదమున డాసి యానృపకుమారులు నిద్దఱ సాహసంబునకొ బొదివి ప్రతాప మేర్పఁడగఁ బ్రోష్ఠపదంబున మింటఁ బన్ని 'వా రిదములు ఘోరవర్ష మడరించిన చాడ్పున శాతదారుణా యుధశరవృష్టి పైఁ బఱపి యుక్కున గీటడఁగించి రం జోగిన్. తే, సంగరంబున మీచేతఁ జువఁడేనిఁ బలు దెఱంగుల మే నెల్ల నలియఁ బొడిచి రండు నే నెల్లీ చని ఘోరరణములోనఁ దునిమి వచ్చెద శరవృష్టి మునుఁగఁ జేసి. 2 2182 2183 2184 .2185 -అచండి, రాహణ మూలబలంబు యుద్ధమునకు వచ్చుట. - వ. అని పలికి సాదరంబుగా వీడుకొలిపిన నద్ధశ శ్రీవుని శాసనంబునలంకలో ఁగలమేటి గమికాం ఉంద తొక్క మొత్తం బై వజ్రంగులు దొడిగి నానావిధభూషణ వ్రాతశోభితశరీరులై తమతను వాహనంబు లెక్కి పూర్వ పరిచిత నానావిధ సాధనం బులు గైకొని తొల్లి దిక్పాలాదులతోడం బోరునప్పుడై నను నిర్గమించినట్టిచిర కాల సంరక్షితం బైనమూలబలంబును దోడ్కొని యుద్ధసన్నద్ధు లై సువర్ణ ఘం టికాకలితకరటిఘటా ఘీంకారంబులును గాంచ నా పీడతురంగ హేపారనంబు లును గమనీయశ తొంగ నేమినితోషంబులును వీరభటహుం కారంబులును శింజినీ టంకారంబులును గంక ణఝణంఝణశబ్దంబులును ఘంటా ఘణంఘణనినాదం బులును నిస్సాణధణంధణనినదంబులును బరస్పర బహూ కారధికారరవంబులును గేతనా గ్రఘటితనూతనపట పటాత్కారంబులును నొక్కటియై మంథాన శ్రీ లను థతమహార్ణ విధ్వనిభంగి దిక్కులకే ఘూర్ణిల్ల నుహీతలంబు కంపింపసింహనాదం బులు నింగ్ ముట్ట శంఖంబు లొత్తుచు నొండొరులం దలకడచిభీషణ, ప్రకారం బుసఁ జతుర్దశినాఁటే రాత్రీ సూర్యోదయ సమయంబున లంకాపురంబు వెడలి సా గరంబు నిర్ణమించుబడబాగ్ని జ్వాలా సహ స్రంబులభంగి నతిరభసంబుగాఁ జను ផ ​702 గోపీనాథ రామాయణము దెంచి వానరబలంబు దాఁకిన నక్క పివీరులు రణోత్సాహంబున నుప్పొంగి సిం హనాదంబులు సేయుచుఁ గూర్మ వరాహ శేషది శాగజకులకుధరంబులు కుదికిలం బడ గగనంబున కెగిరి జగతికి దాఁటుచు బ్రహ్మాండభాండంబువగుల భుజాస్వా లనంబు సేయుచు మహీధరమహీరుహగండశీలాజాలంబులు త్పాటించికొని చ్చి ప్రచండ వేగంబున దానవులం దలపడి రిట్లు నిశాచర సైన్యంబులు దక్షిణో త్తరసముద్రంబులమాడ్కి వివిధాయుధ తరంగ మాలాభీలంబుగాఁ దాక్కొని యార్చి పేర్చి యొండొరులమీఁద గదాఖడ్గ పరిఘ పట్టిన ప్రాస పరశ్వథ భిండివాల తోమర ముసల ముద్గరము సుంతీ చక్ర శూలశ క్తికుంత జీవితాంతక సాయక గిరితరు శిలాచయంబులు నీరంధ్రంబుగాఁ బరఁగించుచు గిట్టి యట్టహాసంబునం బెనంగు నెడ నుభయ సేనాపదాఘాతసముద్ధూతమహీపరాగంబు పెల్లెగ సైఁ బదంపడి రక్తధారాసారంబున నదీ యడంగిన నప్పుడు రణాంగణంబున మాతంగ రథకూ లంబు లై వాజిమత్స్యంబు లై ధ్వజద్రుమంబులై శరీరసంఘాటవహంబులై కంఠ దఘ్నంబు లై యనేకశోణిత ప్ర వాహంబులు ప్రవహించె నంత. క. తరుచరు లడరించుమహా, తరులు గిరులు దైత్యు లేయు దారుణశస్త్రో త్కరములు గగనపథంబున, గిఱికొని గాఢ ప్రతమము గిఱికొనఁ జేసెన్. 2181 శ. ఎవ్వానిఁ గన్న గమికాఁ, డెవ్వానిం గన్న కూరుఁ డెవ్వనిఁ గన్నం జివ్వకుఁ. గార్ద్రవ్వెడువాఁ, డెవ్వానిం గన్న మేటి యిరుదెసలందున్. క. హరి హరిఁ దాఁకిన కై వడి, గిరి గిరిఁ దొర్కొన్నకరణిఁ గేవలశక్తిం గరి కరిఁ బెనంగుచాడ్పునఁ, దరు చరరాత్రి చరు లవుడు దాఁకిరి వరుసన్. సీ. అరదము ల్వఱపించి సురుచిరపటునాయకము లేసి వీరాంగకములు దునిమి కరుల డీగాల్సి భీకరతో మరము లేసి సకలావయవములు చక్కు చేసి 2136 2138 హయముల దుమికించి యభిముఖవృత్తంబు లగునట్లు కత్తుల నెగిచి నఱికి మదమత్తు లై మాఱుమసలుచు వడిఁ దాఁకీ దారుణనానాయుధములఁ గ్రుమ్మి తే. యామినీచరరధికులు సామజాధి, రోహకులు నాశ్వికులు ఘోరరూపు లైన భటులు వీరాతి వీరు లై బలముఁ జలము, మెఱయ వానరవీరులఁ దఱిమి రవుడు. సీ. రమణఁ దోఁకలఁజుట్టి రథిక సారథి సమన్వితముగాఁ దేరులు విసరివై చి గురు బాహుబలమున గొప్పకొండలు వె చిసమదవారణముల సమయఁ జేసి సస్కంధ విటపవృక్షము లేసి హయములు సాదులతోఁ గూడఁ జదియ మోది ఘనశ క్తిఁ బిడుగుల కెన యగు పిడికిళ్ల భటులవక్షంబులు వగులఁ బోడిచి తే. కఱకుఁగోళ్ల ఘ్రాణంబులుఁ గనులుఁ జెవులు బెఱికి శీతదంష్ట్రలను మెడ లొఱికి జాను కూర్పరతలా భినిహతుల గుదియఁ జదిపి యసురబలముల వధియించి రద్రి చరులు. 2141 సీ, దవ్వుగా మింటి కుద్ధతీఁ పన్నుకొని పోయి కడువడిఁ బుడమిపైఁ బడఁగ విడిచి ​యం XIC ము. చి కడకాళ్ళు పట్టి భీకరలీలఁ బలుమాఱు వడిఁ ద్రివ్పీ త్రిప్పి నల్లడల వై విసువక దోర్బల వేగంబు దీపింప నురుతరాళ ములపై నుదికి యుదికి గగనంబుపై నుండి కఠినాశనుల మాడ్కిఁ బఱ తెంచి తలలపై వరుస దుమీకి తే. కడిమిఁ దల వెండ్రుకలు వట్టి పడఁగ నీడ్చి కాళ్లఁ జేతుల మద్దించి తాళ్లఁ బొడిచి పృథివిలో నంటఁ ద్రొక్కి యావృక్షచరులు దితిజుల వధించి రప్పు డద్భుతము గాఁగ. వ. వెండియు 708 2142 2143 సీ. నవరుక కేతుదండమును గైకొని సూతరధికరథ్యములఁ జూర్ణంబు సేసి కరీదంతములు గొని కడువడి మ త్తేభ భ ద్ర కుంభంబులఁ బగులు మోది చలము దీపింప సశ్వక ళేబరంబులు గొని హయంబుల నేలఁ గూలవై చి తక్కక యొకనితో నొక్కని వ్రేయుచు భటకదంబము నెల్ల బడలు పఱచి తే. ఘోరదుర్వారపటు భుజాసార మెసఁగ, వీరవానరసైనికు ల్వేల్పు లలరఁ బ్రబలదానవచతురంగబలము నెల్లఁ, జించి చెండాడఁ దొడఁగి రచ్చెరువుగాఁగ. క. ఒక్కొ కదనుజునిఁ గీతులు, మొక్కలముగ నూర్వు రొక్కమొగి నుద్ధతిమై నెక్కిరి మిక్కిలి శకునము, లెక్కుడుతమి ఫలితతరువు నెక్కినమాడ్కిన్ .2145 వ. ఇట్లు నానా ప్ర కారంబులఁ గనుపుగొట్టినం గోపించి యాతుధాన యోధులు గోఱంతవశనిబీరంబునం బెచ్చు పెరిఁగి విచ్చలవిడి వానరబలంబు సొచ్చి మచ్చ రంబున భూనభోంతరంబు నిండ సింహనాదంబులు సేయుచుఁ జిందంబులు పూరించుచు రుధిర ప్రవాహంబులుదాఁటి గజాశ్వరథాదికంబులు పఱపించి నిరం తరంబుగా ఘోరనారాచంబులఁ బ్రయోగించియుఁ గరవాలంబుల నఱికీయు గదల వ్రాసియు శూలంబులం బొడిచియు ముసలంబులు విసరివై చియు ముద్ద రంబుల మోఁదియుఁ బరతువులం దెగవ్రేసియు నీ సెలం గ్రుమ్మియు భిండివాలం బులంజదియనడిచియు మఱియు బహువిధాయుధంబులం బ్ర హరించియు విజృం భించి విక్రమక్రీడ సలిపిన విలూనకంఠ చరణజానుజంఘో గుమధ్య బాహులై విభిన్నవు లై రుధిరోక్షి తసర్వాంగు లై చూర్ణితాస్థిసందోహులై కొందఱు పుడమిం ద్రెళ్లిరి కొందఱు తను చేతియాయుధంబులు పాఱవైచి భయంబున సేతుమార్గంబు వట్టి పఱనందొడంగి రప్పు డంగదహనుమంతు లడ్డంబు చని ధైర్యంబు దెలిపి గ్రమ్మఱించిన వారలు చనుదెంచి రామునిమఱువు సొచ్చిన నవ్వీరశిఖామణి వారల కభయంబు దెలిపి చాపం బందుకొని గుణధ్వనిఁ జేసి మేఘమండలంబువలన నిర్గమించి సూర్యుఁడు నిర్మలగగనంబుఁ బ్ర వేశించి తిగ్మ కరంబులు సహస్ర ప్ర కారంబుల వెద చల్లుకై వడి రాక్షసబలంబు ప్ర వేశించి నీరం ధ్రంబుగాఁ జతురంగ' సైన్యంబులమీఁద నిశాతశిలీముఖంబులు పరగించి రశని సంఘటన సంజాతవహ్ని శిఖాపరంపరలనరి వాహిని దహింపందొడంగిన నప్పుడు, ​704 గోపీనాథ రామాయణము రథిక సారథి కేతురథ్యయుతంబుగా మందరాచలనిభ స్యందనములు నాధోరణారోహకాభియుక్తంబుగాఁ బండ వద్గిరి తుల్యభద్రకరులు సాదులతోఁ గూడ జవవినిర్జితమనో గంధ వాహము లైన సైంధవములు కాల మేఘని కాశకఠినాంగ సౌష్ఠవవిజిత పర్వతు లైన వీరభటులు తే. నక్క జంబుగఁ గూలిగే దిక్కు గన్నఁ, బెక్కు దిట్ట లై లెక్కకు వెక్కసముగ సద్భుతాటో పరఘువీరహ స్తముక్త, దివ్యమార్గణవితతులఁ దెగిరణమున. సీ, కడువడి బననుండు గహనమధ్యము సొచ్చి వృక్షమండంబులు విఱుగఁ ద్రోయు తఱి నెల్లవారికిఁ దాఁ గొనరాకుండ లలిఁ గార్యభూతఫలంబు చేత నను మితుఁ డై నట్టులారమున తముఁ డమరారీ సైన్యమధ్యంబు సొచ్చి కరుల రథంబుల హరులఁ బదాతులు సాయకంబులఁ గూలఁ ద్రోయునపుడు తే. దానవులు కెందుఁ గన్నఁ దాఁ గానరాక, మఱిఁగి యసుకర మైనకర్మంబుచేత ననుమితుం డయి వేగ వీర్యములు పూని, రణవినోదంబుసలిపె నిర్జరులు గడ, ఉ. భండనభూమి రామనరపాల శరాసనవిచ్యుతోల్లన చండపృషత్క కోటిఁ దిలళళ్ళతశశ్శకలంబు లై రహీ మెండుగఁ గూలురాక్షసులమేనులు గన్పడుఁగాని వేగవం తుం డగురాముఁ డెచ్చటఁ గనుంగొనఁ గన్పడఁ డయ్యె నయ్యెడన్. 2149 దు. ఘన వేగాతిశయంబున న్నరముల గాత్రంబుల ఘోరవీ ర్యనిరూఢిం బ్రహరించురామవిభుని ప్రవరు ల్పోరిలోఁ గనలే రై రొగి నింద్రి యాదివిషయామ ప్రేరకత్వంబునం దనుమధ్యంబునఁ దేజరిల్లు పరమాత్మం జూడ లేనట్లుగన్, -ఆధిర, మూలబలంబు పై శ్రీరాములు సమోహనాస్త్రంబు ప్రయోగించుట. శిరసిం 2150 అప్పుడు రఘురాముఁ ఉధికసంక్రుద్ధుఁ డై తనుఁ జుట్టుముట్టి రౌద్రగతిఁ బోడు వీరరాక్షసులను వీక్షించి రయమున నరుదార సమోహనాస్త్ర మేయఁ దత్ప్రభావంబున దనుజుల రాజిలో వంతట రామసహస్రకములు చోఁచినఁ గుపితులై తొడరియాతఁడు గుఱ్ఱములఁ జంపె నితఁడేనుఁ గుల వధించే తే. నితఁడు రథికులఁ జక్కాడె నితఁడు భటుల గలఁచె నని రామసామ్యంబువలన బ్రమసి యొండొరుల బెట్టుశ్రేయుచుఁ జండభంగిఁ బెనఁగి తమలోన హతు లైరి దనుజవరులు. 2151 వ. ఇట్లు మహనీయంబైన గాంధర్వాస్త్రంబున మోహితులై యాతుధాను లొక్క తఱిఁ బెక్కండ్ర రాములం జూచుచు నొక్కతఱి నొక్కరామునిం జూచుచు నొక్క తఱి మండలాకారగతివి శేషంబున భ్రమించుటంజేసి యలాత చ క్ర ప్రతి మ యై యొప్పునప్పురాక్రమధుర్యునికాంచన కారు కకోటి నవలోకించుచు ​130- కాండము, 705 తఱి రామధను శ్చ్యుతంబై నశరజాలంబును సూర్య మండలసంభూతంబైన రళ్మిజాలంబున ట్లవలోకించుచు నొక్క తఱి శరరశ్మి సహస్రాధ్యుండును మధ్యా హ్నాదిత్యవర్చసుండు నై దిగంతంబులు వెలుం గంజేయుచునికి నిరీక్షింపంజాలక కన్నులు మూయుచు నొక్కతఱి ధనుశ్ళిమో కృతలాఘవాతిశయంబున మండలీ కృతకార్ముకుండై శరపరంపరల సరివాహిని దహించుచు శరీరనాభిమధ్యప్ర శంబును సత్త్వార్చియు శరారంబును నేమి కార్ముకంబును జ్యాఘోషతలనిర్ధోషం బును దేజోబుద్ధి గుణ ప్రభంబును దివ్యాస్త్రగుణ పర్యంతంబు నైనరామచక్రం బును గాలచక్రంబునం బోలె నిరీక్షించుచు నొకపదాతి యైన రాముని చేత దినాష్టమభాగంబునకు నూట డెబ్బదియాఱుకోట్ల నలువది యొక్క లక్ష యేఁబడి యాఱు వేలచతురంగ బలంబు హతం బయ్యె నమ్మహాయుద్ధంబున రాక్షసకళే బరంబు లనేకంబులు గగనంబున నాడుచుండెఁ దరణభూమి హతగజహయ రథపదాతీగణసంకులయై క్రుద్ధుండై నరుద్రుని యా క్రీడభూమి చందంబునం జూ పట్టె నీట్లు పదుమూఁడవదివసంబున మహాత్ముం డగురాముండు రణంబున నశ్ర మంబున మూలబలంబులు నిశ్శేషంబుగా రూపిమాసిన రాము నవలోకించి దేవర్షి గంధర్వాదు అచ్చెరువంది హర్ష విశేషంబునం బ్రశంసించి రప్పుడు రాముండు సుగ్రీవవిభీషణ మైందద్వివిదహనుమజ్జంబవదాదుల నవలోకించి పర మానందంబున నిట్లనియె. 2152 ఆ. ఏను శివుఁడు చక్క నిమ్మహనీయాస్త్ర, మెఱుఁగఁ డన్యుఁ డొక్కఁ డిజ్జగముల దీనిమహిమ లెఱుఁగఁగా నేర రింద్రాదు, లెంత చేసెఁ జూడుఁ డీక్షణమున. క. అని పలికి శక్ర సముఁ డగు, మనుజవిభుం డస్త్రశ స్త్రమహిమంబున దై త్యనికరములఁ దునిమి మనం,బున నానందించుచుండె మునులు నుతింపన్ . సీ. ఈరీతి రాఘవుఁ డేపారు శరములఁ బెక్కు గజంబులఁ బెక్కు హరులఁ బిక్కు రథంబులఁ బెక్కండ్ర దనుజుల నక్క జంబుగఁ దునుమాడి సురల కద్భుతం బొనరింప నవ్విధ మంతయుఁ గనుఁగొని హత శేష దనుజు లతిభ యంబున లంకకు నతీరయంబునఁ బాఱి యెఱిఁగింప విని దైత్యతరుణు లెల్ల తే. భండనంబున హతు లె నవతులు నుతుల Pmm హితులఁ జుట్టలఁ దలపోసి వితతదుఃఖ భరమున శరీరములు వ్రాల బొమ్పపూర్ణ వచన లై గూడుకొని యిట్లు వగచి రవుడు. మ. సుకుమారుండు మహారథుండు సుజనస్తుత్యుండు సర్వాస్త్రశ నకళా వేది సరోజ నేత్రుఁడు తనూ సౌందర్య గాంభీర్య ర్యక ళానిర్జితమార వారిధి సువర్ణాద్రి ప్రజానాథుఁ డ త్యకలంకాత్ముఁడు రాఘవుండు ముని యై యక్కాసలో నుండఁగన్. ఉ. కావరమెత్తి యంతరము గానక దుర్ముఖియుం గరాళ దు 169 2155 2156 ​706 గోపీనాథ రామాయణము ర్భావయు నిర్ణతోదరి యభాగ్యయు వృద్ధయు శ్వేత కేళి ఘా రావయవాంగి క్రూరయు దురాత్మకయు న్గుణహీన భీముదం ప్రావళి యైన శూర్పణఖ యాదటఁ గ్రామపరీతచిత్త యై. 2157 2159 సీ, అసమానబలుఁ డైనయారఘుస్వామిని జేరి గట్టల్క ధర్షింప నేల దానికి నల్గి భూజాని ఖడ్గము కేలఁ గొని కర్ణనాసము నోయ నేల యంతటఁ బోక యయ్యితిన ఖరాదుల ననికిఁ బంపఁగ నేల యవ్విభుండు వారిఁ జంపఁగ నేల వరుసతో రావణుం డడవిని వంచించి యతని దేవి తే. నపహరింపంగ నేల యయ్యవనివిభుఁడు, వచ్చి మనవారి నందఱ మచ్చరమున బవరమునఁ జంప నేల శూర్పణఖవలన, నింత యాపద జనియించె నేమిగలదు. ఉ. ఈరజనీచ రేంద్రుఁడు మహీసుత నాత్మ వినాశనార్థ మై వారక దోడి తెచ్చె బలవంతునితోఁ బగ మేలె యమహో వీరునిపత్ని చేకొనఁగ వీనికిఁ జెల్లుబి తా నొకండె దు ర్వారత్వ జాన కిట్లు మనవారల నందఱఁ జంపె నక్కటా, చ. విసువక దండకాగహనవీధి నెదిర్చి మహీకుమారిక న్వెసఁ గొనఁ బూనినట్టిపటువిత్రుతవీర్యు విరాధు నాజిలో మసలక యుగ్రభంగి నొకమాత్ర వధించి రఘుప్ర వీరుఁ డ య్యసదృశ విక్రముం దొడరి యాల మొనర్ప నితండు శక్తుఁడే. సీ. ఖలజనస్థానవాసులఁ జతుర్దశసహస్రనిశాచరుల నాజిఁ జంపుటయుమ ఖరుని దూషణునిఁ ద్రిశిరునిఁ గల్పానలకీలాభశరముల గెడపుటయును యోజనాయత బాహు నుగ్ర కబంధుని దొడరి ఖడ్గంబునఁ ద్రుంచుటయును సమరేంద్ర నందను నమితవిక్రమశాలి వాలి నమ్మనఁ గూల పై చుటయును తే. వనధి నరికట్టి వెసదాఁటివచ్చుటయును; గుంభకర్ణేంద్ర జిత్తులఁ గూల్చుటయును బార్థివునివీర్యమున కీవి ప్రత్యయంబు, అతని నిర్జింప వీనికి నలని యగునె 2161 శా.ఆలిం గోల్పడి ఋశ్యమూ కగిరిపై నత్యంతదుఃఖంబున న్వాలాయంబు కృశించు దినములు భాస్వత్పుత్రుఁ జేపట్టి ల్లాలి న్వానరరాజ్య మిచ్చె రఘువంశాగ్రేసరుం డతైలం గాలోకింపఁ దదీయవిక్రమవిధం బవ్యాహతంబే కదా. యి చ, అనిలతనూజుఁ డొక్కఁడు మహార్ణవ మొక్కట దాఁటి వచ్చి వా లనిహితవహ్ని చేఁ దొడరి లంక దహించి బలాధ్యుఁ డైనయ తుని వధియించి భూతనయఁ జూచి వెనం జనె నవ్విధంబు గ నొనియు గణింప కీదనుజకుంజరుఁ డింతకుఁ దెచ్చె నందఱిన్. క, హితవాది యగువిభీషణుఁ డతులితమతి నన్న వాక్య మది వినఁ డితఁ డా గతి నాఁడు వినిన నేఁ డీ, గతి లంక శ్మశానభూత గాకుండుఁ గదా. 2160 2162 2168 2164​X3G- ఢము. మ. ఘనకాయుం డగు కుంభకర్ణుఁడు మహాకాయాతికాయోగ్రకుం భనికుంభు ల్హరిజన్మహోదరమహాపార్శ్వుల హస్తుం డకం మన దేవాంతకు లాదిగాఁ గలబల ప్రాడు ల్ని శాటు బ్రణా పనిలో నీలిరి వీరిదుర్ణ యమున న్వాసోవఁ జేసిం బురిన్. ను. పతులుం బుత్రులు బాంధవు ల్సచివులు త ల్కపిశ్రేణిచే a ణ హతు లె రాజి ననేక వాజులు శతాంగానీకముల్ వారణ ప్రతతుల ఘోరపదాతివర్గములు సంగ్రామంబులోఁ జచ్చె న ద్భుతభంగి గ్రఘునాథము కవిశిఖస్తోమంబుల నేల్మిడిస్. శా.ర రాజి వధింపఁ బూని తగ మర్త్యత్వంబు గైకొన్నప దాకుండో హరుఁడో పితామహుఁడొ దేవాధీశుఁడో పాళియో సాక్షాదంతకుఁడో రఘుప్రవరుఁడా చందంబుగాకున్న న ప్రక్షీణద్యుతి నిట్లు రాక్షసులవర్గం బెల్లఁ జక్కాడు నే. మ. మనవా రందఱు రామబాణములచే మంత్రించిన ట్లాజి మే దీనిలోఁ గూలిరి వీట నింక మనకుకా దిక్కేరు చర్చింప నీ ఘనదుఃఖాబ్ధికిఁ బార మెద్ది తనువు అంపింపఁగాఁ జొచ్చె నే మనినం దీఱు దశాస్యు చెయములు వంశాంతంబుఁ జేసెం దుదిన్. ఉ. కాంచనగర్భద తవరగర్వమున స్ధశకంధరుండు తా నించు కెఱుంగఁ డీరఘుకులేంద్రుని చేఁ దన కైన మోస మ భ్యంచితవర్యుఁ డై సమనుజాధిపు బారికి సగ్గ మైనచోఁ బంచత నొందకుండఁ బరిపాటిగఁ బోవఁగఁ జాల రెక్వరన్. 2165 2166 2167 2168 2169 శ. అనికి వెడలు నపుడెల్లను, మునుకొని కడు దుర్నిమిత్తములు. దోఁచుచు రా మునిచే నితనికి రణ మే,దినిఁ జేట గునట్టివిధము దెలిపెడి వరుసన్. ఉ. ఈదనుజుండు తొల్లి భువనేశు గురించి తపం బొనర్చి స మ్మోద మెలర్ప విజముఖ్యునిచే వర మందునాఁడు దే వాదిసమ స్తభూతనినహంబులచే నభయంబు వేఁడె న ట్లాదర మొప్ప వేడఁ డభయం బటు మర్త్యునిచే జడాతుఁ డై. ఆ. దానఁ జేసి నేఁడు తప్పక మనుజుని వలన సకల రాక్షసులకు దైత్య 2170 2171 వరుని కీటు వినాశకర మైన ఘోరభ, యంబు వొడమె సందియంబు లేదు. 2172 వ, మఱియుఁ దొల్లి యా దశగ్రీవుని చేత బాధితులై వేల్పులును గంధర్వవిద్యాధ రాదులును విధాత నుద్దేశించి ఘోరతపంబు గావించి యదేవుని బ్రసన్నుం జేసికొని వివిధ ప్రకారంబుల నారాధించిన నమ్మహాత్ముండు సంతుష్టుండై దేవత ల నందఱఁ గలయ నవలోకించి నేఁడు మొదలు మీరు భయంబుదక్కి ముల్లో కంబులయందు వలసినచోట్ల నెల్ల యథేచ్ఛం జరియింపుఁడనివలికి వారికి హితం బాపొదించె నయ్యాదిత్య ప్రముఖులు పదంపడి భగవంతుం జైనపురాంతకునిం ​708 గోపీనాథ రామాయణము జేరి నానా ప్రకారంబుల నభినుతించి తత్ప్రసాదంబువడసి తమనొప్పి యెఱింగిం చిన సమ్మహా దేవుండు కృపాళుం డై మీకు హితంబు రాక్షసులకు వినాశంబు సేయుట కొక్క యువతి జనియించు నెమ్మదిగ నుండుండని యానతిచ్చెఁగావున, సీ. ఆచంద్ర శేఖరుఁ డానతిచ్చినమాడ్కి నీసీత దేవతా హితము కొఱకుఁ బ్రభవించె మృత్యువు ప్రళయకాలమునందు మిన్నక ప్రాణుల మ్రింగునట్లు దనుజేంద్ర యుతముగా మనల నందఱు మ్రింగు నీ రావణుఁడు దుర్విచారపరత నిట్టియాపద దెచ్చి నిఁక మన కెవ్వరు శరణంబు కల్పావసానమందు తే. భానుసుతు మ్రోలఁ జిక్కిన ప్రజల భంగి దవముచే 'వేష్టితము లైనదంతుల క్రియఁ Q బార్థివుని చేతఁ బొదువంగఁ బడితి మకట యేమి సేయుధ మసురేంద్రుఁ డెంత చేసె. 2174 క. అని పెక్కు గతుల దనుజాం, గసలు భయము చి త్తమందు గడలు కొనఁగఁ జ య్యన నొండొరుఁబట్టుకొనుచుఁ, బెనువగలం బొగిలి రవుడు భీషణభంగిన్. శ. వారలదుఃఖసమీరిత, భూరినినాదములు బెరసి పురి నింటింటం దారుణగతి నెగసిన సుర, వైరి విని మొగంబున న్వివర్ణత గదురన్. తే. మనమున ముహూర్తమాత్రంబు మౌన మూఁది 3. యొక్క నిట్టూర్పు నిగిడించి మిక్కుటముగఁ గినుకఁ బొడమిన నిప్పులు కనులఁ దొరఁగె నాస్యములు ఘోరదర్శన మై వెలింగె. అధరము చలించెఁ గటము లంతంత నద రె నీడలు కంపించెఁ జెమ్మట లూరె బొమలు ముడివడియె దంతఘట్టనోద్భూతఘోర నాద మశ నిస్వనంబుచందాన మ్రోసి, 2176 2177 2173 వ. ఇట్లు యుగాంతాగ్ని చందంబునఁ గ్రోధానల ప్రజ్వలితశరీరుం డై యెల్లవారికిం దేఱిచూడ రాక సమీపస్థు లగు రాక్షసుల వేఁడి చూపుల నిరీక్షించి క్రోధావ్య క్తకంఠుం డై మీరు రయంబున మచ్ఛాసనంబు దెల్పి చతురంగసైన్యంబు నాయోధనంబునకుఁ గట్టాయితంబు గావింపుఁడు మున్ను రణంబున మదాత గుమహోదరమహాపార్శ్వులు హతులై రిప్పుడు మత్సచివులై బలముఖ్యులైన మహోదరమహాపార్శ్వవిరూపాక్షులు సంగ్రామంబునకుం జనువారలుగా నియో గింపుఁ డనిపలికిన నయ్యాతుధానులు తద్వచన ప్రకారంబున నందఱకు బవరం బునకుఁ బైనంబుఁ జెప్పిన నక్తంచరు లందఱు రాజు శాసనంబు నియ్యకొని భయంకరాకారు లై ధీరు లై వీరాంక వీరు లై నానావిధసాధనంబులు ధరించి రావణునకుం బొడసూపి యతని సముచిత ప్రకారంబునం బూజించి యనుజ్ఞ గొని కృతస్వస్యయను లై తద్విజయంబు గోరుచు సంగ్రామరంగంబునకుం ​యుద్ధ కాండ ము, 709 బోయి రప్పు డద్దశగ్రీవుండు క్రోధపరవశుం డై విరూపాక్ష మహోదరమహాపా ర్శ్వుల కిట్లనియె. మ. అనిమే షేంద్ర కరీంద్రహ సనిభ దీర్ఘసత్క రాగ్ర స్ఫుర త్కనకాద్రీంద్ర సమానసారపటు కోదండ ప్రముక్తో గ్రనూ తనకల్పాంతది నేశసన్ని భపృషత్క శ్రేణిచే రాజనం 2119 2160 2181 చనులం గీటడఁగించి నేఁడు జము చెంతం జేరఁగాఁ బుచ్చెదన్. క. విపుల శరంబుల నృపులం, గవులఁ దునిమి నేఁడు కుంభకర్ణాచలబ్ధి ద్రి పుకుంభ నికుంభకరా, దిపూర్వదివిజులఋణంబు దీర్చికొనియెదన్. క. గగనము ధాత్రియు దిశ లా, పగలు సముద్రములు నాదుపటుతీ దళితా శుగజలదవృతము లై నేఁ, జోగి బ్రద్యోతంబు నొందకుండెడు మిగులన్. తే. వీఁకఁ బర్జన్యుఁ డొగి శిలావృష్టి గురిసి, సస్యసంతతి గూల్చిన సరణి నాదు సాంద్ర శరపృష్టిఁ గపిసైన్యసమితి నేల, పాలు సేసెద నిందఱుఁ బ్రస్తుతింప- తే. మారుతజవంబున రథంబు మందరంబు, కరణిఁ జరియింప మచ్చాప శరనిధి ప్ర భూత బాణోరి వితతుల భూజ చరబ, లాలియనుదీవి ముంచి జయంబు గొందు. తే. నలినకింజల్క వర్ణ వానరచమూవి, శాల సలిలాశయంబుల సమదసామ జంబుభంగిఁ గలంచి రాక్షసుల కెల్ల, వేడుక జనింపఁ జేసెదఁ జూడుఁ డిపుడు. క. హరియూథపు లందఱు నేఁ, డరయఁగ మద్విశిఖపూరితాననములచే వరుస ధరఁ గప్పెదరు సురు, చిరసమృణాళాంబుజముల చేతం బోలెన్. 2186 క. ఒక్కొక్క ఘోరశరమునఁ, దక్కక యుద్ధ ప్రచండ తరుచరవరులం 'బెక్కండ్ర శైలయోధుల, నక్క జముగ నేఁడు ద్రుంతు నమరులు వొగడన్. క. అనిలోఁ జచ్చిన భర్తల ఁ, దనయుల సోదరులఁ దలఁచి తద్దయు దుఃఖం బునఁ బొగులుదనుజవనితా, ననగ ళ దశ్రు ప్రమార్జనం బొనరింతున్. తే, వినుఁడు మద్బాణనిర్భిన్నవి ప్రకీర్ణ విగత చేతనఘనరూపు లగువనాట వరులచే నేఁడు సంగ్రామ వసుధ యధిక యత్న సం ప్రేక్ష్యతల యగు టరుదె తలఁప. క. కాలవ్యాళనిభాంబక, జాలార్ధి తశత్రుమాంసశకలంబులచేఁ 2188 2189 2190 జలఁ బరితృప్తిఁ జేసేద, నాలంబున గృధ్ర జంబుకాదులకు వడిన్. చ. మసలక మచ్చతాంగమును మానుగ నాయిత పెట్టుఁ డింద్రచా పసదృశఘోర కార్ముకము బాణములం గొని తెండు సర్వరా క్షసులును నాదు వెంట వరుస శ్రణభూమికి వచ్చువారుగా జన నియమింపుఁ డిప్పు డరివీరమృగంబుల వేఁటలాడెదన్. వ. అనిపలికిన వద్ద గ్రీవునివచనంబులు విని రాక్షసోత్తముం డగు ప్రమత్తుండునమో పస్థు లగుబలాధ్యక్షులు నవలోకించి మీరు రయంబున హత శేషు లగు రాక్షసుల 2191 ​710 గోపీనాథ రామాయణము నందఱి రాజశాసనంబున రణంబునకుఁ బైనంబు సేయింపుం డనిన వా రతిత్వరి తగమనంబునం బ్రతిగృహంబునకుం జని లంకలోఁ గలయాతుధానుల నందఱి యుద్ధసన్నద్ధులం జేసి తోడి తెచ్చిన నొక్క ముహూర్తంబులోనఁ బరాక్రమధుర్యు లగురాక్షసవర్యు లనేకులు భయంకరాకారు లై కాల మేఘంబులకరణి గర్జిం చుచుఁ బట్టసాసితూలగ దాముసలముగ్గరశక్తికుంతచ క్ర ప్రాసపరశ్వథ భిండివాల శతఘ్నీ ప్ర ముఖనిఖిలాయుధంబులు భుజంబుల నిడికొని భీమ ప్ర కారంబున రావణసమీపంబునం గూడుకొని రంతలోన సూతుండు మహోన్నత కేతనం బెత్తి యెనిమిది జవాశ్వంబులం బూన్చి ధనురాదిసాధనంబుల నలంకరించి రథం బాయితంబు చేసి తెచ్చిన నమ్మహనీయ కాంచనమణిగణ ప్రభాభాసమానరథం బెక్కి రావణుండు సత్వగాంభీర్య తేజో ధైర్యంబులు వెలుంగ రాక్షసబలో పేతుం డై నిజ తేజంబున దశదిశలు వెలుం గంజేయుచు ధరణీతలంబు గ్రక్కదల రణం బునకుం జనియె నతనిపిఱుందడె రథారూఢులై యుద్ధోన్మత్తమ త్తవిరూపా క్షలు ఘోరనాదంబులు సేయుచు రభసాతిశయంబున మహీచక్రంబు బ్రద్దలు వాఱ భీషణ ప్రకారంబునం జని రిట్లు సర్వసంరంభ సన్నాహ విజృంభితుం డై కాలాంతకయమోపముం డగు రావణుండు కరంబునఁ జపంబు గ్రాల నూతసా రథ్యనై పుణవిశేషంబున నతిదుర్నిరీక్షం బై రథంబు పఱవఁ గోలాహలబలం బుగా ను త్తరద్వారంబున వెడలి చనుసమయంబున. -అరలో రావణుఁడు యుద్ధంబునకు వచ్చుట. అం సీ. నలిన బాంధవుఁడు వినష్టప్రభుం డయ్యె దిక్కులఁ దిమిరంబు పిక్కటిల్లెఁ గ్రవ్యాదములు భయంకరగతి వాపోయె గహ్వరీచక్రంబు కంప 'మొందె నిర్ఘాతసన్నిభనినదంబు లై మహోల్కలు రాలె రక్తవర్షంబు గురిసె కాకఘూక సృగాలకంకగృధ్రంబులు, ధ్వనులు సేసె శివారవంబు లెసఁగె తే. రథ్యములు మ్రొగ్గా రావణురథముమీఁద గద్ద వాలెఁ దదంగము ల్కంప మొందె మోమున వివర్ణతయుఁ దోఁచె వామలోచ నము చలించె స్వరంబు హీనత వహించి. 2192 2198 క. మఱియుఁ బథంబున దనుజే, శ్వరుఁ డగుదశకంధరునకు సంగ్రామమునక్ మరణము దెలుపుచుఁ దఱుచుగఁ, బొరిఁబొరిబహుదుర్నిమిత్తములు దోఁచెరహిన్. తే. దానవేశ్వరుఁ డామహోత్పాతములను గాంచి చింతింపక తృణీకరించి మించి కాలచోదితుఁ డై వేగ కయ్యమునకుఁ జనియె భయదాట్టహాసనిస్వనము లెసఁగ. ఉ. వారిళతాంగఘోషమున వానరస త్తము లుత్సహించి సొం పారఁగఁ దాఁకి రుగ్రగతి వద్దనుజు ల్వెస వారిఁ దాఁకి రే 2195 ​యుద్ధ కాండము, పారఁగ దక్షిణో త్తరమహార్ణవము ల్వడిఁ బోర్డు కై వడి స్వారక పోరె నయ్యుభయవాహిను లార్పులు నింగి ముట్టఁగన్. 711 2 196 క. జయకాంక్ష లినుమడింపఁగ, రయమునఁ గవీరాక్షసులు కరముచలమున నెం తయు నొండొరులం బిలుచుచు, భయదగతిం బెనఁగి రపుడుపటు కార్యమునన్. క. ఆదారుణసనురంబున నాదంబులకంటే మున్ను నగచరరక్షగ పాదహతభూపరాగము, మేదురముగ నెగసీ దెను మింటం బర్వెస్. 2199 ఉ. అంత వనాట వీరులు భయంకర విక్ర మదుర్ని వారు లై a పంత మెలర్ప శైలములఁ బాదపసంఘములు న్న ఖంబులక్షా దంతములం గరంబులఁ బదంబుల దైత్యుల నుగ్గు సేసి గో దొంతరమెల్ల నిండ వడి నార్చిరి వేల్పులు మెచ్చి చూడఁగన్. క. ఆవిధ మంతయుఁ గనుఁగొని, రావణుఁ డతిరుష్టుఁ డగును రాక్షసభటులం దా వీక్షించి వనాటబ,లావలిపైఁ గవిసి పొడువుఁ డవిశంకితులై. చ. అని పురికొల్పినం దనుజు లార్చి జయస్పృహులై భుజాబలం బినుమడిగాఁగ సాంద్ర శరవృష్టి గదా పరిఘాసిశూలపా శనిశీతశక్తితో మరగ శాముసలాంకుశ ముద్గరంబుల స్వన చరనాథ సైన్యముల వచ్చి వధించి రనేకభంగులన్. చ. దశముఖుఁ డల్లీ చాపగుణ దారుణనిస్వన మత్యుడా త్తమై దశదిశలం జైలంగ వితతస్ఫుట రాజదయోముఖా గ్రక ర్కశసితవత్స వంతపవికల్పవికర్ణి సుపుంఖపత్రన ద్విశిఖము లేసి వానరుల వేగ మనించి వధించె వ్రేల్మిడిన్. క. ఆరక్ష/ పతిముంగల, బీరము దీపింప నిలిచి పెనఁగెడునీకుం 2199 2200 2201 2202 చేతిన నొక్కఁడు లేఁ డా, భూరుహచర వాహినీ సమూహములోనన్. 2203 వ. అంత నొక్కింతధై ర్యంబున వానరబలంబులోనఁ జేయం గలమేటిమగ లెల్ల నొక్క మొత్తం బై పర్వతాగ్రంబులుఁ బాదపంబులు హ స్తిమాత్ర పాషాణం బులుం గైకొని రావణుఁ జుట్టుముట్టి యట్టహాసంబుఁ జేసి ప్రాణహరం బైనళి లాద్రుమవర్షంబు నీరంధ్రంబుగాఁ గురిసిన. ఉ. దానికి సల్గి కల్గొనల దారుణవహ్నికణంబు లొల్క న దానవలోకనాయకుఁడు దండధరాకృతి ఘోరదర్శనుం డై నిశితాగ్ని సన్ని భమహాహి సమానశర ప్రవృష్టి చే వానరవీర సేనల నవార్యగతిం దునుమాడె నుద్ధతిన్. 2204 2205 2206 క, మఱియు దశాస్యుఁడు కల్పాం, తరవిక్రియఘోరశరకదంబకరములం దరుచర సేనా హ్రదమును, దురమున శోషింపఁజేసె దుస్సహశక్తిన్. తే. రావణుం డనుకల్పాంత పావకుండు, క్రోధవాత ప్రయుక్తుఁడై ఘోరబాణ సాంద్రశిఖలచే వానరసైన్యశుష్క, విపినమును జుట్టి నీఱు గావించె నపుడు. ​712 గోపీనాథ రామాయణము క, దిబీజకు లేశ్వర కాండా,తులై భిన్నాంగు లై గుధిరపూరపరి Q ఫ్లుతు లై గతజీవితు లై, క్షితిఁ గూలిరి వానరులు విచేతను లగుచున్. 2208 వ. ఇట్లు వానరబలంబుల నెల్ల నేలకుం గోలకుం దెచ్చి గంధమాదనుం డడరినఁ బదునెనిమిదిశరంబుల దూల నేసి నలుండు దూరంబునం బొడసూపిన దళవిశి ఖంబులు మేనం గ్రుచ్చి మైందుండు వచ్చిన సప్తసాయకంబుల వేగం బడంచి గజుం డెదిరించిన నైదుతూపుల విముఖునిం జేసి హనుమంతుండు మారొ నిన ముప్పది బాణంబుల నివారించి నీలుండు దోఁచినఁ బదికాండంబుల వెగదు పజచి గవాక్షుండు గవిసిన నిరువదేను వెడంద వాతియములం గ్రమ్మఱించి ద్వివి దుండు మొనసూపిన నాఱుకు ప్పెకోలల నొప్పించి పనసుం డదల్చినఁ బదిగన్నే రాకుఁగోలల వాడిమిఁ జెఱచి కుముదుండు మీఁది కుఱికినఁ బంచదశశీలీము ఖంబుల నిశ్చేష్టితుం జేసి జాంబవంతుం డాహ్వానంబుఁ జేసిన సప్తనారాచంబుల వికలాంగునిం జేసి తాగుండు గదియవచ్చిన వైదుకాండంబుల సొగియనేసి వినతుండు తల మిగిలిన నెనిమిది మార్గణంబులఁ గాందిశీకునింజేసి యంగదుం డడ్డంబై యొద్ధారించినఁ బండ్రెండుతీ వ్రాశుగంబుల వికలసాధనం జేసి శర భుండు దలపడిన నొక్క యర్ధచంద్రాంబకం బురంబు గాఁడనేసి యుబ్బడంచి క్రధనుండు ప్రథనంబున కుత్సహించిన మూఁడువాఁడితూపులు లలాటంబున నాఁటించి మూర్ఛితుం జేసి వెండియు సూర్య మరీచికల్పంబు లగుకాండసహ స్త్రంబులు సేనమోదం బరఁగించి మర్మంబులు సించిన నందుఁ గొందఱు భిన్న సకు లై కొందఱు విఖండిత బాహు లై కొందఱు విశకలితచరణజానుజం ఘోరుమధ్యులై కొందఱు చతుర్వివర్ణితు లై కొందఱు భిన్నగాత్రు లై కొందఱు రుధిరోక్షితశరీరు లై పుడమిం గూలి నప్పుడు. క అవిరళగతిఁ దెగి గూలిన, స్థనగులచేఁ దఱుచుగాఁగ రాలినతరుళ స్త్రవరాస్త్రఖండములచే, బవరపు మేదిని ముసుంగువడి యుండె రహీన్, 2210 ఆ. అప్పు డప్రధృష్య మైనదశాస్యుఘో, రేషుసం ప్రపాత మించుకైన పైరు లోగి సహింప లేరైరి మారుత, మిత్రు నోర్వ లేని మిడుతలట్లు. క. రావణతీవ్ర శరార్దితు, లై వానరు లార్తినొంది యా క్రందితము Q 2209 2211 2212 2213 ల్గావించుచు వెసఁ బఱచిరి, దావానలదహ్యమానదంతులభంగిన్. క. ఇన తేజంబునఁ దమ మొయ్యన విరిసిన క్రియ దళాన్యుఁ డని నేనంకం గనుఁగొ నె నానంకం గల, వనచరసైన్యంబు విచ్చె పననిధిదాకన్. క. ఆయను రేంద్రుఁడు వెనుకొని, పాయకు సాయకము లేసి ప్లవగులఁ దోలె న్వాయువు నిజ వేగంబునఁ, దోయదముల నభ్ర వీధిఁ దోలినమాడ్కిన్. 2214 మ. దనుజాధీశ్వరుఁ డిట్లు కొంతవడి యుద్ధ క్రీడ గావించి చ య్యన నాత్మీయపృషత్క మోహితము లై యంభోజ పత్రస్థజీ ​కాండము, వనమున్బోలెఁ దలంకు కీశపృతనా వర్గంబులం జూచుచు న్జనియె గ్రాఘవుఁ డున్నచోటికి రణేచ్ఛ నోధ సంరంభి యై. 718 2215 వ. ఇ ట్లనివార్య గమనంబునం జనుదశగ్రీవుని దవ్వులం జూచి సుగ్రీవుండు వివుల గ్రీవుం డై యతనికోల్తల కోర్వక భయభ్రాంతులై దీనదశకు వచ్చి తొలంగి లై పాఱువానరుల కభయంబు దెల్పి మధ్యమగుల సంరక్షణంబునం దాత్మ సమా నబలుని సుషేణుని నియోగించి యొక్క విశాల సాలం బుల్పాటించి తెచ్చియం సభాగంబున నిడికొని మత్తశుండాలంబులీల మాఱు మసలుచుఁ బాదవిన్యాసం బునఁ బుడమి వడంక సంగ్రామార్థి యై రావణున కభిముఖంబుగా నరిగె నతని వెనుక నుభయపార్శ్వంబుల ననేకయూథాధిపతులు వివిధద్రునుంబులు శైలం బులు కరంబుల నీడికొని పరుసంపు మాటల నొండొరులం బురికొల్పుకొనుచు సహాయార్థం బరిగి రిట్లడరి సూర్య నందనుండు తనయన్న పగిది “భయంకరాకా రుండై బ్రహ్మాండభాండంబు వగుల నుచ్చైర్నాదంబు సేయుచుఁ గ్రోధసంర క్త నయనుం డై యుగాంతసమయంబునందుఁ, బ్ర భంజనుండు ప్ర వృద్ధవృక్షంబునుం బోలె నెడనెడ నడ్డంబు వచ్చిన మహాకాయు లగురాక్షనులు బడలువడం జేయుచుఁ గాననాభ్యంతరంబున మేఘంబు పక్షి సంఘంబుమీఁదశీలా వర్షం గురిసినభంగి రాక్షససైన్యంబులమీఁద నీరంధ్రముగాఁ బాదపవర్షంబులుగురి యుచు సురేంద్రుండు వజ్రప్రహారంబున లెక్కలు దెగవేసినఁ బుడమిం గూలు పర్వతంబులమాడ్కి ఁ దన చేతివృక్ష ప్రహారంబున శిరంబులు దానవు లవనిం దెళ్ల ననేక ప్రకారంబుల భుజావిక్రమంబు ప్రకటించుచుం జని రావణుం గదియునెడ రథికుం డగువిరూపాతుం డడ్డంబు వచ్చి నిలువరించి యేను విరూపాక్షుండ రణంబునకుం జనుదెంచినాఁడ నన్ను మీఱి పోవరాదు బంటపై తేని నాతో రణంబుసేయు మనిపలికి పొగ లేని మంట లుమియు నారనం బులు దట్టంబుగాఁ బరఁగించిన నతని ప్రఖ్యంబు లగు తత్సాయకంబులు నెక్కిం పక సుగ్రీవుండు గర్జించుచు శరాభిముఖుం డై వానిం గదియ నుఱికి. చ. హరిహయవి క్ర ముండు ప్లవగాధిపుఁ డుద్ధతి వాని తేరు స త్వరముగ నాక్రమించి వడిఁ దద్రథ కీలిత వాజిశీర్ష ము ఆరిశతకోటి సన్నిభ పదాహతి ప్రక్కలువాఱఁ దన్నిన న్నెఱి సెడి కన్ను లూడిపడ నెత్తురు గ్రక్కు, చు వ్రాలె నేలకున్. పగిలి 2216 2217 క. ఇనతనయుఁ డివ్విధంబున, దనుజునిహయములు వధించి తరుచర్సనల్ తను వినుతింపఁగఁ దత్స్యం, దనచోదకుఁ దునియె ఘోరతరవృక్షహతిన్. 2218 అంతలో విరూపాక్షుఁ డతిజవమున ధరకు లంఘించె నంతలోఁ దరుచ రేంద్ర సచివు లందఱు గ్రమ్మి తత్స్యందనమును జూర్ణ మొనరించి రింద్రాదిసురులు పొగడ. 170 2219 ​714 గోపీనాథ రామాయణము సీ. దానవుఁ డిబ్బంగి ధరణికి లంఘించి కవచియు బాణీయుఁ గార్ముకియును దూణియు నై పటు బాణజాలంబులు కపివల్లభునిమేను గాఁడ నేసి నంతలో రావణుం డధికరోషమున వానరభ ర్తపైఁ బెక్కు సరసములు పరఁగించి వెంటనె బహువిధాంబకములు సేనపై నిగుడించి చిక్కు పఱచె తే. నతనికోలల కోర్వక యద్రిచరులు, కొండవీడితు లై భీతి గడలుకొనఁగఁ బఱచి రఘుకులవర్యునిమఱుగు సొచ్చి, రపుడు సుర లజుమఱుఁగున కరిగినట్లు. ఆ. రావణప్రయుక్తుఁ డై విరూపాక్షుండు, చలము బలము గినుక జవము మెఱయ సంభ్రమమున నఖలశ స్త్రోపకల్పితం, బైననగసమానహ స్తి నెక్కి.. క. నింగి పగులంగ నార్చుచుఁ, బొంగి నిశాటులకుఁ బ్రీతి పుట్టించుచు మా తంగశ్రేష్ఠమును వెసఁ జ్ఞ, వంగబలము నడుమ నిలిపి వారనియలుకన్. P క. కరలాఘవ మొప్పఁగ వన, చరపతి సర్వాంగమర్త సంధులు నాటం Cp.. 2221 2222 గుఱి సేసి భుజగనన్ని భ, శరములు నిగుడించెఁ బెక్కు చందముల వడిన్. 2223 చ, కపివిభుఁ డిట్లు రాత్రి చర కార్ముకము కళరాతివిదుఁ డై యపు డతికోపవేగమున నక్షఖల వహ్నికణంబు లొల్కఁగా విపుల మహీరుహంబు గొని వేగమె వాని వధించు కోరిక న్మృగాధిపునిచాడ్పున నేనె గజంబుమీఁదికిన్. 2224 క. హరివిభునిరయము గనుఁగొని, విరూప నేత్రుఁ డతిభీతి వేగం బడరం గరిమీఁద నుండి తడయక, ధరణికి లంఘించెఁ గపివితానము నవ్వన్. 2225 ఆ. అంత వాన రేంద్రుఁ డాకు జంబున సామ, జంబు నేయ నది శిరంబు పగిలి వింటి పెట్టుదవ్వు వెనుకకు ఘీంకార, మడరఁ బఱచి చచ్చి యచటఁ బడియె. 2226 క. వానరనాథునిచేఁ దన, యేనుఁగు రణభూమిఁ బడుట వీక్షించి వెనకా దానవుఁడు చి త్తమున నభి, మానము రోసముఁ జలంబు మల్లడిగొనఁగన్ . 2227 క. వాలును బలుకయుఁ గైకొని, కాలానలు లీలఁ జాలఁ గనలుచు రక్షగ పాలుఁడు శమనునికై వడిఁ, గ్రాలుచు గపివిభుని కెదురుగాఁ జనుదెంచెన్. 2228 క. ఆలో దినేశతనయుఁడు, శైలాగ్రం బొకటి తెచ్చి సాహస మడర న్వాలమునఁ జుట్టి విసరి వి, శాలబలం బలర రాత్రి చరుపై వై చెన్. 2229 క. వైచినదానిం గని రజ, నీచరవీరుండు నిశితని స్త్రీంశమున న్ఫ్రాచుర్య మెసఁగ నచలుం, డై చూర్ణము చేసె నడుమ సయ్య చలంబున్. ఆ. దనుజుఁ డిట్టువ్రేటు దప్పించుకొని డాసి, వేగ యినజు ఖడ్గవిద్దుఁ జేయ నొచ్చి యతఁడు మూర్ఛవచ్చిన నొక్కింత, సొలసి యంతలోనఁ దెలివినొంది. క. అప్పుల నిప్పులు రాలఁగ, వీక్షించి సురేంద్ర హేతి కెనయగు ముష్టి లక్ష్మీంచి రాక్షసుని పెను, వక్షంబునఁ బొడిదె దైత్యవర్గము బెదరన్. క. దానికి నించుక స్రుక్కక, దానవుఁడు నిశాత ఖడ్గ ధారాభిహతి న్వానరవల్లభు సొగియం, గా నేసిన నతఁడు నొచ్చి కడువేగమునన్. 2282 2238 ​ద్ధకాండము. ఉ. క్రమ్మఱఁ దెల్వినొంది బలగర్వ మెలర్పఁగ వానితొమ్మ ళముగ వజ్ర సన్ని భతలంబున వ్రాసిన దాని కాత్మలో నుమ్మలికంబు నొందక సముద్ధతి వాఁడు వనాటరాజువ ష్ వే ష్ మొగి ముష్టిచేఁ బొడిచె సాంద్రకృశానుశిఖ ఆనింపఁగన్. క. దనుజుని వ్రేటు కవీంద్రుఁడు, వనచరపతి వ్రేటు దానవశ్రేష్ఠుం డో 715 2234 య్యనఁ దప్పించుకొనుచు నేర్పున నఱిముఱిఁ బోరి రిరువురు ప్రచండగతిన్. శా. అన్యోన్యభ్ర మణంబు సేయుచు జిగీషాయత్తు లై మీఁది క న్యోన్యం బుద్ధతఁ బట్టి యెత్తి ధరపై సత్యుగ్రు లై వై చుచుకో సైన్యంబు ల్వెఱఁగంది చూడఁగ మహాసత్త్వాఢ్యు లై పెంపునకొ జన్య క్రీడ యొనర్చి రిద్దఱును ముష్టాముష్టి ఘోరంబుగన్. a 2286 వ. ఇట్లు మహాద్భుత ప్ర కారంబునం బోరునెడ నెడ గని సుగ్రీవుండుమహేంద్రాశని కల్పం బైనపాణితలంబున విరూపామనిఁ బెడతల వేసిన నయ్యాతుధానుండు శిరంబు పగిలి రుధిరక్లిన్న శరీరుం డై సఫేనం బగుశోణితంబు గ్రక్కుచు వికృత వదనుం డై వివృత్తనేత్రుం డై వికృతనాదంబు సేయుచుఁ బుడమిం బడి పొర లుచుఁ బ్రాణంబులు విడిచె నిట్లు విరూపాక్షతరుం డై ధరణిం గూలిన విరూ పాతు నీక్షించి వానరులు పరమానంద భరితాంతఃకరణులై సుగ్రీవునిఁ బ్ర శంసిం చీరి వానరబలంబు మహో ద్వేలగం గా ప్రతిమంబై తన్ని యోగంబునందెల రేఁగి నానా ప్ర కారంబుల రాక్షసుల నుగ్గునూచంబు గావింపం దొడంగినఁ దదా టోపంబున కోర్వక రాక్షసబలంబు భయభ్యాంతం బై నిదాఘనంత ప్రజలా శయంబుకరణిఁ బరిక్షోభంబునొంది పద్మపత్రగతజలంబుల మాడ్కి దల్లడిల్లుచు దశదిశలకుం బాతె నప్పుడు రావణుండు స్వబలవిఘాతంబును విరూపాక్షి వధంబును విలోకించి దైవవిపర్యయంబు చింతించి గాఢవ్యధాక్రాంతుండై కోపంబు రెట్టింప సూపస్థుం డైనయుద్ధోన్మత్తుం డగుమహోదరు నవలోకించి 2237 యిట్లనియె. సీ. అమురారివర్య యీసమయంబునం దీవు దక్క వేఱకఁడు యుద్ధంబుఁ జేసి విజయ మొసంగెడు వీరుండు లేఁ డిది పార్థివునిఋణంబుఁ బాపుకొనుట కవసరం బిపుడు శౌర్యం బంతయును జూపి పగఱ నిర్జింపుము భండనమున ననిన నద్దానవుఁ డట్ల గావించెద నని రణోత్సాహ మాస్యమునఁ జైలఁగ తే. నద్భుతాటోపయుతుఁ డై మహామకరము, వారినిధిఁ జొచ్చినట్లు దుర్వారభంగి రథముఁ బఱపించి శత్రువర్గంబుసొచ్చి, వృక్షచరులను సాయకవృష్టి ముంచె, చ. అమితబలాఢ్యు లై నవిపినాటులు పాణిధృతాశ వృకు లై సమదగతీ స్పముధ్ధత నిశాచరసై న్యముఁ జొచ్చి దైత్యుల గ్రామమున వేసి యార్చి వది గగ్గోని వాఁ డలుక సచండికాం డము లడరించి కీశచరణంబులుఁ జేతులుఁ ద్రుంచె బల్విడెన్. 2239 ​T16 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. దానవచాపము శశితధారళరార్థితు లై వలీముఖు లాణభయంబునం బెదరి పొఱి మహీధరకందరంబులం గాననసీమల న్నదులఁ గంధితటంబులఁ బల్వలంబుల మానక వృక్షషండములమాఁటున డాఁగిరి వీఠగర్వు లై. 2240 2241 క. మొన విఱిగి పఱచుసేనల, వెనుకొని పడిఁ దఱుముదైత్య వీరుని మోలం గనుఁగొని పంకజబాంధవ, తనయుఁడు కోపించి దష్టదళనచ్చదుఁ డై. క. కుల గిరిని భఘోరాతత్త, శిల నొక్కటి గొని గడంగి చిడిముడి గదుర న్బలియుఁ డగురాక్షసునిపై, బలముకొలఁది విసరివై చె బటులోషమునన్, 2242 క. ఈచందంబునఁ బెనుశిల, వైచిన దానిఁ గని వేగవంతుం జై దో పాచరుఁ డుడుగక పటునా, రాచంబుల నడుమ నూఱు వ్రయ్యలు సేసెన్. 2248 క. సమరోన, తవిశాలశ, యము క్తసాయక నికృత్తమై యాఘోరా శ్ర్మము మింటనుండీ వెస గృ,ధ్రమండలముమాడ్కి నపుడు ధరణిం గూలెన్. క. శీల నుగ్గా కూలుట గని, జలజాతసఖాత్మజుండు సక్రోధుం డై P مة యలఘుబలంబున సాలము, పలలాశనుమీఁద వెచె బటురవ మెనఁగన్. 2245 క. దానికి నించుక దలఁకక, దానవుఁడు శరత్రయమునఁ దద్వృక్షంబుకో" మానక ఖండించి తపన, సూనుని మర్మములు నాఁటఁ జొనిపెం దూపుల్. 2246 మ. తనవృక్షం బటు భగ్న మై పడుటకుం ద న్నాసురారాతి చ య్యన నానాంబక విద్దుఁ జేయుటకుఁ గీశాధీశ్వరుం డల్గి యా దనుజశ్రేష్ఠుని తేరిపై కుఱికి కోదండంబు ఖండించి నూ తుని మర్దించి పతాక గూల్చి హరులం దున్మాడి యత్యుద్ధతిన్. చ, అరదముమీఁద నున్న పరిఘాయుధము నొని డాసి క్రవ్యభు గ్వరుని వధింపఁ జూచిన జనంబున వాఁడు రథంబు డిగ్గి భీ కరగతి నార్చి వేగ గద గైకొని మచ్చర మొప్పఁ దాఁకి పా నరపతి తేరు డిగ్గి జతనంబున నాతనిఁ దాఁకె మద్ధతిన్. ర 2247 2248 వ. ఇవ్విధంబున నన్నగనిశాచరవరులు గదాపరిఘహస్తు లై విద్యుత్సమన్వితంబు లైసఘనంబుల మాడ్కిఁ దలపడి గోవృషంబుల చందంబున అంకెలువై చుచుఁ బ్రచండభంగిం బోరు నీడ సంక్రుద్ధుండై తాషవంతుండునుయుద్ధోన్మత్తుండునగు మహోదరుండు గదాదండంబు జిఱజిఱంద్రిప్పి పై చినదాని నవలోకించి సుగ్రీ వుండు రోషతామ్రాక్షుం డై తన చేతిపరిఘంబు విసరివై చిన నయ్యాయు ధంబులు రెండు నొండొంటిం దాఁకి పరస్పరహితంబులై పుడమింగూ లె సంత గ్రీవుండు రథంబుపై నిడిన కాలాయనమయం బైనముసలంబు గొని విసరి పై చిన వద్దనుజపుంగవుండు వేఱక్క గదగోని వైచిన నవి రెండును బరస్పర సంఘర్షణంబున భిన్నంబు లై ధరణింబడియే ని ట్లాయుధంబులు నుగ్గె రా Ore ​యుద్ధకాండము. 717 లీన నయ్యిరువురు ముష్టియుద్ధంబునకుం దలపడి తేజోబల సమన్వితు లై దీప్త హుతాశనులచందంబున వెలుంగుచు ఘనాఘనంబులకరణి సారెసారెకు గర్జిం చుచు మ త్తెకంఠీరవంబులమాడ్కి విక్రమించుచు మర్మంబు లెఱింగి యొండొ రులం బ్రహరించుచుఁ బరస్పర ప్రహారవీడితులై సొలసి ధరణితలంబునం బడి యంతలోనఁ దెలిసి యొండొరులం బొడుచుచుఁ బరువు లెత్తుచుం బఱ తెంచి యురవడిం దాఁకుచు బాహుయుద్ధంబు పశ్రమంబనొంది తత్సమీపంబున నున్ననిశితఖడ్గంబులు గొని రోషపరీతస్వాంతు లై సాహసధైర్యశౌర్యలాఘ వంబు లేర్పడఁ దమశస్త్రవైశారద్యంబునకు మెచ్చుచు నుభయసైన్యంబులు వెఱఁగుపడి సూచుచుండ సవ్యాపసవ్యమండల ప్ర చారంబులం దిరుగుచు నన్యో న్యజయ కాంక్షులై ఛిద్రాన్వేషణంబు సేయుచు ననేకమార్గంబులం బోరునప్పు డు మహోదరుండు ఖడ్గంబున సుగ్రీవుని చేసిన నవ్వనచరనాథుండు నేర్పున వ్రేటు దప్పించుకొని తన చేతిఖడ్గంబునఁ గిరీటకుండలో వహితం బయిన రాక్షసు నిశిరంబు ధరణీతలంబున డొల్ల నేసిన న త్తెఱంగు విలోకించి. 2 ఎ. మహోదరుఁడు సుగ్రీవుని చేఁ జచ్చుట. శృతం- క. భగ్నం బై కమలదళవి, లగ్న జలముకై వడిం దలంకుచుఁ బరమో ద్విగ్నం బై దుఃఖార్ణవ, మగ్నం బై రాత్రి చరసమాజము పాజెన్ . క. హృష్టుం డై శూరజనవరిష్ఠుం డై భూరుహచర ఋక్ష స్తుతి సం 2249 2250 తుష్టుం డై విజయరమా, జుష్టుండై యలరె సూర్యసుతుఁ డవ్వేళన్. 2251 క. గుము లై జయనాదజితా,భ్రము లై సాణిధృతపాదపము లై సంతు ష్టము లై గగనోద్యతవా,లము లై యపు డద్రి చరబలంబులు చెలఁగెన్. క. ఘను లై కృతజయజయని, స్వను లై దైత్యవధజనిత సంభ్రమసీతా నను లై పరివేష్టితముని, జను లై విలసిల్లి రాశసమున సువర్వుల్, క. ధీరుం డై ప్రకటితదో,స్సారుం డై విజయలబ్ధసాంద్రానందో దారుం డై చిత్తహరా, కారుం డై రాముఁ డల రెఁ గదనష్ణిన్. క. ఖన్నుం డై బంధువధవి, పన్నుండై శోకజనిత బాష్పజల పరి 2258 2254 క్లీన్నుం డై రోష పట, చ్ఛన్నుం డై యుండెఁ బుణ్యజనవిభుఁ డచటన్. 2255 ఉ. దేవసమవ భావుఁ డతిధీరుఁడు వానరవల్ల భుండు సు గ్రీవుఁడు యాతుధాను నీటు గీ టణఁగించి కృతార్థుఁ డై ప్లవం గావృతుఁ డై నవీన రుధిరాప్తుతుఁ డై విజయాభిరాముఁ డై యావసుధీశుఁ డున్న విషయంబునకు స్టనియె మ్మదంబునన్. 2256 సీ. అంత మహోదరుఁ జాదిత్యనుతునిచే హతుఁ డౌట గని మత్తుఁ డధికరోష రకాలుఁ డె తేరు రయమునఁ బఱపించి వెదకి వాసరలోకవిభునిఁ గాన కొడు గఱచి మ్రోల సత్యుగ్రుఁ డై నిండికొని యున్న వాసవి తనయు సైన్య గహనంబు సొచ్చి భీకరళరానల హేతివితతులఁ గాల్చుచు విక్రమించి ​718 గోపీనాథ రామాయణము తే, యమితవాతంబు తాల ఫలములఁబోలె, మహితవానరవీరుల మ స్తకములు భల్లముల డొల్ల నేయుచుఁ బాదపాణి, జానుజంఘారు మధ్యము లక్కు సేసె. క. అసురకరము క్తసాయక, విసరవిభిన్నాంగు లగుచు వృక్ష చరవరు లైసచెడి సమరవిముఖు లై, వసమఱి యుండిరి విషణ్ణవదనంబులతోన్. 2258 క, తన సైన్యం బట్లగుటకు, మనమునఁ గనలూది శక్రమనుమఁడు పర్వం బునఁ బొంగు సముద్రముక్రియ, ఘనరయ మంగీకరించి కడురభసమునన్. క. హేళి మరీచినమప్రభ, కాలాయసమయవిశాలకఠినపరిమము 2260 నీలఁ గొని విసరి రక్ష8, పాలునివర్షమున పై చెఁ బటురోషమునన్, వ, మత్తుండు తత్ప్రహారపీడితుం డై మైమఱచి నెత్తుటంజొ త్తిల్లిన శరీరంబుతో రథం బుమీఁదనుండి పుడమింబడియె నంతలోన నీలాంజన చేయోపముండును మహా వేగుండును దేజస్వీయు సవిద్యుక్ష్మేమనన్ని భుం డగుజూంబవంతుండు క్రుద్ధుండై గిరిశృంగసన్నిభం బైన విపుల శ్రావం బొక్కటి యెత్తి బలంబుకొలంది తద్రథం బుపై వై చి సూతాశ్వసహితంబుగా నుగ్గు గావించె సంత నొక్క ముహూ_ మాత్రంబునకు గ్రమ్మఱ లబ్ధసంజ్ఞుండై మత్తుండు తన మ్రోల నున్న వాసవపాత్రు నవలోకించి తదీయస్తనాంతరంబున దళవిశిఖంబులు నాటించి పదంపడి మూఁడు వాఁడితూపులు జాంబవంతుని మనం గీలుకొల్పి పదిసాయకంబుల నీలుని మర్మం బులు నొప్పించి పంచశీలీ ముఖంబుల గవయుం దూల నేసి సింహనాదంబు గా వించిన నప్పు డంగదుండు శరనిపీడితు లైనవానరులు నవలోకించి క్రోధమూ ర్ఛితుం డై రయంబున. మ. ఇనరశ్మీ ప్రతిమానదీ ప్రపరిమం బేపారఁగాఁ జేతులం గొని పల్మాఱు మిడుంగుఱు ల్సెదర నుగ్రుండై వడిం ద్రిప్పి గ్ర దన నదైత్యుని బొమ్మనం బడ వధార్థం బుద్ధతి న్వైప వే سة చని యాశస్త్రము వానిచాపము శిరస్త్రాణంబు ద్రుంచె గ్రహిన్. 2261 2282 తే. వాలిసుతుఁ డిట్లు దైత్యుని వరకిరీట, కార్ముకంబులు ధరఁ గూల్చి కడిమిమెఱసి మకి రకుండలయుక్త మై మలయువాని, కర్ణమూలం బదర నేసెం గరతలమున. ఉ. దానికి నించు కైన మదిఁ దల్లడ మందక ధైర్య మూఁది యా దానవుఁ డల్లి ఘోరసముద గ్ర నిశాతమహాహీ సన్ని భా నూనపరశ్వథం బరిజను లెగడొందఁగఁ గేలఁ బూని యా వాసరనాథ సందనుని వామభుజం బదరంట నేసినన్.

  • అంగదునిచే మత్తుఁడు వచ్చుట. రం.

2264 సి, వనచరో త్తముఁడు నేర్పున దానిఁదప్పించుకొని కృతాంతునిమాడిఁగనలివేగ మంగీకరించి దురంతనత్త్వముఁ బెంచి చతురత మర్మ దేశం బెఱింగి పిడుగున కెనయైనఁ బిడికిట మత్తుని వండంబుఁ బొడిచిన వాఁడు జొమ్ము పగిలి రోఁజుచు నేలఁ బడి శోణితము నోట ఐదలఁ బ్రాణంబులు విడిచె నతని ​యు ద్ధ కాండము. 719 తే. పాటు గనుఁగొని రాక్షసబలము పఱచె వనచరబలంబు సంతోషమునఁ జెలంగె దైత్యవల్లభుఁ డైనయాదశముఖునకు వెఱఁగుపాటును శోక మావిర్భవించె. ఉ. అప్పుడు సంప్రహృష్టవిపి నాటుల పుష్క లసింహనిస్వనం బుప్పరవీథి నున్న పురుహూతముఖామరహర్ష నిస్వనం బొప్పఁగ నొక్క పై గిరివనోపవనాలయ సంయుతంబుగా నప్పులదిండితేనిపురి నెంతయు బ్రద్దలువా'పె నెంతయున్. 2265 2268 వ. అంత సిద్ధశ శ్రీవుండు దేవవానరులమహా ప్రణాదం బాలకించి సహింపక రోషని వళుం డై వెండియు భండనంబున కాభిముఖ్యంబు వహించి మృతు లై సముహో దరవిరూపాక్షులను గాందిశీకు లైనతక్కిన బలవంతు లైన రాక్షసులం దలంచు కొని కన్నీరునించి యొక్కింత సేపు కార్య శేషంబు చింతించి సైన్యంబుల రణం బునకు మరలించి రథంబు దోలు మని సూతున కాజ్ఞాపించి యెల్లవారలు విన వాని కిట్లనియె. 2267 నీ, రణరంగమున నేఁడు రాజపుత్రులఁ ద్రుంచి హతు లైనమంత్రుల వితతదురిఖ మగచరబల రుద్ధ యైనమత్పురిదుఃఖ నుపనయించెదఁ దోలు మరద. మిపుడు రాఘవుఁ డన 'నొక్క రమణీయవృక్షంబు భూపుత్రి దానికిఁ బుష్పఫలము హనుమదంగద నీలపన సను షేణజాంబవదాదియూథాధిపతులు కొమ్మ తే. లరయ మూలంబు హత మైన నన్నియును హ a తంబు లైను. సంగ్రామధరణి నతఁడు నిహతుఁ డైన దక్కినవారు నిహతు లగుడు రతఁడ శాఁడే భుజవిక్రమాధికుండు. క. అని పలికి పటుశతాంగ, ధ్వని రోదసి నిండఁ జెలఁగఁ దద్దయు రభసం 2268 బున రాముఁ డున్నచోటికిఁ, జనియె దశముఖుఁడు దశదిశలు కంపింపన్ 2269 తే, మును హరీత్రివిక్రమమునందు దనుజవరులు నెఱచి పఱచిన క్రియ దైత్యవిభునిఁ జూచి వృక్షచరులు రణంబున వెఱచినంచి వచ్చి రఘుపతి శరణంబుఁ జొచ్చి రవుడు. అరం. రాజణుండు మరల యుద్ధమునకు వెడలుట. గురుం ఉ. వారలఁ జూచి రాజకులవల్లభుఁ డోడకుఁ డంచుఁ బల్కి. సొం పారఁగఁ గాల మేఘము క్రియ స్వడి మ్రోయుచు విల్లుదాల్చి దు ర్వారపటు ప్రతాప మడరం జనుదెంచునిశాచరేంద్రుని న్వారక మ్రోలఁ జూచి హితవాది విభీషణుఁ గాంచి యిట్లనున్. 2270 2271 ​720 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. దవ్వుల నీల శైలమువిధంబునఁ గ్రాలుచుఁ జాపటంకృతు ల్నివ్వటిలంగ వర్మరుచి నింగిఁ తెలంగఁగ బాణపాణి యై కొవ్వునఁ గీతులం గనుపుగొట్టుచు బల్విడి వచ్చుచున్న వాఁ డెవ్వఁడు దైత్యసత్తమ తదీయవిశేషము మాకుఁ జెప్పుమా, వ. అనిన విని యవ్విభీషణుం డవ్వసుమతీ వల్లభున కిట్లనియె. ఉ. రాజకుల ప్రదీప యల బ్రహ్మకు మన్మఁడు విశ్రవస్సుతుం డాజి నజయ్యుఁ డస్త్రవిదుఁ డద్భుతవీర్యుఁడు దైత్యకోటికి నా జగు రావణుం డితఁ డరాతి భయంకరమూర్తి క్రూరుఁ డం భోజభవప్రసాదమున ముజ్జగము అయికొన్నవాఁ డోగిన్. తే. పాపకర్ముండు ముద్రుండు పండితుండు క్రూరచిత్తుండు దారుణాచారుఁ డాజి నమరవీరుల దోర్దర్ప మడఁచి జయము గొన్నవాఁ డతివిఖ్యాతి గన్న వాఁడు. తే. తపము పెంపున మును దేవదానవులను సంగరంబున గెలిచిన చతురుఁ డితఁడు వానరుల బల్మీఁ దోలుచు వచ్చుచున్న వాఁడు వీని వధింపుము వసుమతీశ. 2272 2278 2274 2275 2276 క. అస విని రాముఁడు విలు గయి, కొని సజ్జ్యముఁ జేసి సాంద్రగుణ నిరోషం బొనరించి యలవిభీషణుఁ, గనుఁగొని గాంభీర్య మెసఁగఁ గ్రమ్మఱఁ బలికెన్. క. నీచాతుఁ డై నయీరజ, నీచరపతి దైవికమున నేఁటికి నాకు గోచరుఁ డయ్యె నీతని దెగఁ, జూచి కృతార్థత వహింతుఁ జూడుము మిశ్రా. క, అని పలికి బాణ మొక్కటే, ధనువున సంధించి తిగిచి దశముఖుపై నే 1 సినఁ దలఁక కతఁడు దానిం, గనుఁగొని భల్లత్రయమున ఖండించె వెసన్ ,2219 చ. దనుజనికృత్తసాయకము తప్పక గగ్గొని చాపభృద్వరుం 2280 డనుపమ బాహువీర్యుఁడు బలాఢ్యుఁడు లక్ష్మణుఁ డల్క బూని లో చనములఁ గెంపుసొం పెసఁగఁ జండ తరస్ఫుట చాపశింజినీ స్వనమునఁ బెక్కురక్కసులఁ జావగఁ జేసి మహాద్భుతంబుగన్. చ. జలధులు తల్లడిల్లఁ గుల శైలము లట్టిటు కంప మొంద ది క్కులు గలఁగంగ నాకసము కుంభిని బ్రద్దలు వాటి సాంద్ర మై కదియఁగ మ్రోయులక్ష్మణుని కార్ముక నిస్వన మాలకించి వే ల్పులు వెఱఁగంది రాదనుజపుంగవుఁ డెంతయు విస్మితాత్ముఁ డై. క. కర మళ్లి నిశితసాయక, మురవడిఁ గొని తనదుమోలనున్న సుమిత్రా వరపుత్రుఁ జూచి పవినిభ, పరుషోక్తుల నిట్టు లనియెఁ బటుగర్వమునన్. 2282 228 ​యు 130 కాండము, చ. నరవరపుత్ర చూడు మీదే నాదుశిరంబులు వజ్ర భూషణ స్ఫురితము లై మహారజతపుంఖములై నిళితంబు లై హరి ద్ధరణీముఖంబు లై విమత దర్పనిషూదనదక్షి ణంబు లై పరువడిఁ గాలసర్పముల భంగిఁ జెలంగుచునున్న 'వెంతయున్. చ. అరుదు. నన్ను గన్లోని భయంపడి పాజిక నిల్వు మీళరో త్కర మిటు నీదు కోణితము తప్పక పానము సేయు నంతటం బరువడి నీవు ప్రాణములఁ బాసి కృతాంతునిరాజధాని కి ప్పరుసున నేగె దస్త్రములు బాణము లన్నియు 'నేయు మి త్తఱిన్. చ. అన విని లక్ష్మణుండు హృదయంబునఁ గోపము చెంగలింప న 721 2268 2281 2285 య్యనిమిష వైరిఁ జూచి యనురాధమ కార్ముక బాణపాణి వై మనరథ మెక్కి కైదువులు గైకొని వచ్చితి వాటిలోన నీ సునిశితశౌర్య మంతయును జూపుము వ్యర్థదురుక్తు లేటికిన్. ఉ. నీదు పరాక్రమ క్రమము నీశరనై పుణ మంత చూచి యా మీఁద సమీరణుండు పడిమీఱఁగఁ బక్వఫలంబులం బలెజ్ మేదుర శాతకాండముల నీశిరము ల్పడఁ గూల్తు వట్టివా గ్వాద మొనర్చినం జయము గల్గునే నీ కిటు చావు డప్పునే, తే. తప్తకాంచన భూషణోద్ధతమదీయ, మేదురశిలీముఖములు నీమేన వ్రాలి వితతముగ నేఁడు నీదుశోణితముద్రోలు, దానవారాతు లనుృతంబుఁ ద్రావినట్లు. క. అనిన విని రాక్ష సేంద్రుఁడు, మనమునఁ గోపించి యొక్క మార్గణము రయం బున లక్ష్మణుపై నేసినఁ, గని యవ్వీరో త్తముండు కడురోషమునన్. క. చండాళీ విషనన్ని భ, శాండం బడరించి దాని ఖండించినఁ ద 2286 2290 త్కాండము శతఖండంబై, మండుచు ముహీ వ్రాలె మును లమరులు నుతింపన్ . ఉ. దానికి నల్లి రావణుఁడు దాశరథిం బ్రదరాలీఁ గప్పి య వ్వానరసేనమీఁద శరవర్ష మొగిం బరఁగించి యంగదు న్భానుసుతం న్విభీషణుని బాణపరంపర ముంచి ఘోరవై శ్వాసర హేతికల్పశరజాలము లేయుచుఁ జేరె రామునిన్. క. చేరిన రావణు గగ్గొని, ధీరుఁడు రఘువల్లభుండు తీవ్రాంబకముల్ దారుణగతి నేయుచుఁ గరిఁ, జేరుమృగేంద్రంబులీలఁ జేరె న్వానిన్. 2291 వ. ఇట్లు శోధా వేళ వివశు లై పరస్పరజయకాంక్షలం దలపడిన యా రామరావ ణులకు ఘోరంబును జీవితాంతకరంబును రోమహర్షణంబు నగుమహా బయ్యె నప్పుడు. ఆది. రామరావణుల యుద్ధము. ముతలో ఉ. రాక్షసలోకవల్ల భుఁడు రాముని దివ్యశర ప్ర వేగ ముక్ నగుమహాయుద్ధం దతయు స్బలంబును బ్ర తాపము లాఘవ మంత చూఛి వాఁ 171 2292 ​722 గోపీనాథ రామాయణము దక్షముఁడై శితా గ్ర విశిఖావలి సమ్మహనీయుఁ గప్పి హ ర్యక్షసమాను లక్ష్మణుని వస్త్రగణంబుల ముంచి వెండియున్, శా. శైలాంభోధివనావృతాఖిలమహీచక్రంబు గంపింప నా భీలాస్త్రంబులు శక్తు లు గ్రశరము లిమాయుధశ్రేణి క్పాలుం డిచ్చినదివ్యసాధనము లాకాశంబు నిండ న్నిభి జ్వాలాభీలముగా మహీరుహచర వ్రాతంబుపై నేసినన్. 2298 2984 2295 2297 క. యూధాధిపతులు పాఱిరి, భూధరచరబలము తత్సువుంఖవిశిఖసం 'బాధిత మై ధరణీం బడె, బాధాకుల మయ్యె దిగ్విభాగము లెల్లన్. క. ధరణీపరాగ 'మెగ సెను, హరిదంతము లతిభయంకరాకృతు లయ్యెగా హరీసైన్యము ఝంఝానిల, పరిధూతం బైనజలధిభంగిఁ దలం కెనా 2298 శ. ఈకరణి రాక్ష సేంద్రుఁడు, వీఁక నమోభన శస్త్ర వినరంబుల న స్తోకగతి వానరావలిఁ, జీకాకుపడంగఁ జేసి చిడిముడిఁబడుచున్. నీ. నరజాతనేత్రుఁ గూడినమహేంద్రునిభంగి ననుజన్మ సహితుఁ డై యరువాని శంపాలతాయు క్తసజలాంబుదము చూడ్కి, నురుకార్ముకము దాల్చియున్న వాని గంధవాహప్రయుక్తహుతాశనునిలీలఁ బృథులకోపమున దీపించువాని నలువె న కెందామరలఁ లోలురో వారుణీతలో చనంబుల నెగడువాని తే. దీర్ఘబాహు నరిందము దీ ప్తతేజుఁ, బీనమడు బరాక్రమస్థానభూతు నజితం నపరాజితు సదీను విజయశీలు, రాజలక్షణలక్షి రు రాముఁ గాంచి. 2298 క, కోపంబుఁ బెంచి దారుణ, రూపం బంగీకరించి క్రూరాత్మ్యం డై జాపంబు నంచి దిక్కులు, వాపోవఁగ శింజినీరనం బొనరించెస్. 2999 వ. అంశ మహా తేజుం డగురాముండు భగ్నం బై పఱచునిజానీకం బాలోకించి రక్తాంత వీక్షణుండై సౌమిత్రి సహితంబుగా సుహా ప్రమాణ విపులం బైన కోదం డంబు సారించి భూనభోంతరాళంబు నిండ గుణప్రణాదంబుఁ జేసిన, క. సురవైరిచాపరవమున, నరనాథధ నుగ్గుణ ప్రణాదంబున ను 2800 ర్వర వణఁకె నభము సగిలె న, సురసైన్యము మూర్ఛమునిఁగిలోణిం డ్రెర్లెన్. తే. రాజ్ సేశ్వరుఁ డప్పు డారాజనుతుల కాండపథముఁ బ్రాపించి నక్ష త్ర నాథ భాస్క గులమ్రోల నున్న స్వర్భానుపగిది సొంపుదాడి బెల్లనై ప్రకాశింప కుండె. 2802 వ. ఆసమయంబున శుభలక్షణుం డగులక్ష్మణుం డఖండకోదండ పాండిత్యంబు తా యమెఱసి ప్రచండమార్తాండునిభంగి సతి దుర్నిరీక్షయుం డై యద్ధను జమండలా ఖండలుతోఁ బ్రథమభండనంబు తా నొనరింప సముకట్టి. 2808 ​యుద్ధశాండము. శ, దిశ లద్రున శిభళిభోపము, విశిఖంబులు పెక్కు పఱప విసువక ఐన న 728 దశముఖుఁడు వాని నన్నిటి, నిశితశరము లేసి నడుమ నేర్పునఁ దునిమెన్ 3804 క. ఒకటి కొకటి రోసము డింపక మ్యూటికి మ్యూడు మఱియుఁ బదిటికిఁబది నూఁ టికి నూఱమ్మలు పఱపి సృ, పకుమారునిసాయకములు పాయక దునియెన్. క. తక్కళ పటుకోపంబున, నక్క జముగఁ బెక్కు దారుణాశురములు వే రుక్కున నేయుచు లక్ష్మణుఁ, జిక్కువడంజేసి కడువిశృంఖలవృత్తిన్. ఉ సొంపుగఁ బాణిలాఘవముఁ జూపుచుఁ గార్ముకళాశలంబు దీ సింపఁ బృషత్క సృష్టి పరపించుచు వింశతిలోచనంబులం గెంపు సెలంగ లక్ష్మణుని సేవలశక్తి నతిక్రమించి పై రింపఁగ రానిరోన మిగురింపఁగ రామునిఁ జేరి ధీరతన్. 2906 2807 క, కాలాంబుదంబు కాంచన, శైలముపై వృష్టి గురియుచందమున మహీ పాలకుల శేఖరున్నిపై, వాలాయము సాంద్ర బాణవర్షము గురిసెన్. 2808 ఉ. రావణ కామ్మ కచ్యుతశరంబులు గగ్గోని రాముఁ డని ద్యావిదుఁ డుగ్రుఁ డై నిజశరాసన మెక్కిడి ముక్తకంచుకా శ్రీవిషతుల్య భల్లములు చెచ్చెర వేయుచు వాని నన్నిటిం జేవ దలిర్పదుత్తుముకు సేసెనుర ల్వెజఁ గంది చూఁడగన్. 2309 క. రాఘువుని రావణుం డా, రాఘవుఁ డారావణునిఁ బరస్పరమును దో రామవ మొప్పఁగ వివిధళ, రాఘుంబులఁ గప్పి రప్పు డతిసాంద్రముగన్. 2810 క. ఒండొరులమీఁద నురపడిఁ, జండగతి స్పఱచు వివిధశరతతి యనిలో నొండొంటిఁ దాఁకి మిక్కిలి, ముండుచు సాంద్రముగ గగనమండలి నిండెన్, ఐ. ఇట్లు మహాద్భుత ప్ర కారంబునం దలపడి నకలా స్త్రశస్త్ర విశారదులును బరాక్ర మధుర్యులును మహేస్వాసులును రణకర్మ నిపుణులునగు రామరావణులుసవ్యా పసవ్య మండల ప్రచారంబులం దిరుగుచుఁ బరస్పరచ్ఛిద్రాన్వేషంబు సేయుచు విచిత్ర క్రమంబులం జూపుచు యమాంతక సన్ని కాకు లై చూపఱకు భయంబు పుట్టించుచు రౌద్రరసోల్లాస భాసురవదను లై కదనవైశారద్యంబుఁ జూపుడుఁ గొలమేఘంబులు వృష్టిధారలు గురియు చందంబున నిరంతరంబుగా నొండొరుల మీఁద బాణవర్షంబులు గురియుచు నన్యోన్యజయకాంక్ష లినుమడింప దారు ణంబుగాఁ బోరుచుండ నప్పుడు తదీయబాణ వేగంబుఁ జూచి సర్వభూతంబులు భయంబునం బఱచె నానా విధ సాయక పరిచ్ఛన్నంబై గగనంబు విద్యున్మాలికా సమాకులం బైన ప్రావృణేమంబులచేతఁ బరిచ్ఛన్నంబై నవగిదిఁ జూపు మఱియు నయ్యంబరంబు శరవర్షంబున గవాక్షితం బైన చందంబునం దనరె నాణ్య క్కతఱి వజ్రాగ్నిస్ఫురితాననంబు లగుతీ హైగ్ర సాయకంబుల నభినృతంబై యా! సంబు గాఢాంధకార పరివృతం బయ్యె నిట్లు సంధ్యాసమయసమావర్జితబలు లై ​124 గోపీనాథ రామాయణము కాలాగ్నికిం గల 'వేఁడిమియు యుగాంతాదిత్యునకుం గల తేజంబును గల్పాంత వాయువునకుం గల వేగంబును బ్రళయకాలాంతకునకుం గల కోపంబును దమ యందు నెఱనీ మెదయ వాసవవృత్తులకరణీ గరుడపన్న గంబులమాడ్కి సింహగజంబులపోల్కి విన్నాణంబుగాఁ జిరకాలంబు సంగ్రామంబు సలిపి రాసమయంబున నమ్మహావీరుల శరోర్ములు వాయు ప్రసిద్ధంబు లైనమహోదధుల మహోద్దులుంబోలేఁ దండోపతండంబు లై నభోమండలంబు నిండె నంత, నీ శక్షారి కోపించి సంసక్తహస్తుఁ డై లక్ష్మణాగ్రజునీలలాటమందు గార్మకచ్యుతఘోరనీరు, క్తసంకాశరమణీయ నిశితనారాచమాల నాటింప నమ్మహీనాథో త్తముఁడు దాని మహిత నీలోత్పలమాలనట్ల శీరమునఁ దాల్చి త త్తపాటు నొందక సంక్రుద్ధుఁ డై మంత్రజప మొనర్చి తే. కనుఁగొనలఁ దా మ్రదీధితుల్ గ్రమ్మ దేర ర నతధనుర్యాసమాకర్షణం బొనర్చి యు గ్ర రాజాస్త్ర మంత్ర ప్రయు క్తఘోర మార్గణము లేసిఁ బొగ లేని మంట లెసఁగ. క. శ్రేణీకృతంబు లై త,ద్భాణంబులు వేగ పఱచి జై త్యపతీతను ప్రాణంబు దాఁకి వమై, క్షోణిం బడెఁ గాని మేను సొర లేవయ్యెన్. 2818 2814 ఆ. దివిజరిపుఁ ఢభేద్యకవచుఁ డౌ బెఱిఁగి స, ర్వాస్త్ర కుశలుఁ డానృపాత్మజుండు వ్రేలు గఱచి మరల వేఱోక్క పరమాస్త్ర, మేసె బాహువీర్య మినుమడింప. క. ఆయస్త్రమువలన వివిధ, సాయకజాలములు వొడమి సత్వరముగ దై తేయపతిఁదాఁకి బోరస, మ్రోయుచు ధరఁ బడియెఁ బంచముఖ ఫణుల క్రియన్. ను, అనురాధీశ్వరుఁ డిట్లు రాఘవునిదివ్యాస్త్రంబుఁ బో నేసి కో పనముద్దీపిత నేత్రుఁ డై కుపిత సర్వ ప్ర క్రియ రోజు చు సృన మీఱఁ శ్వసనాతివేగమున శుంభద్విక్రమాటోపుఁ డై యసురాస్త్రం బకరించే సంతమస మాశాంకంబులం గ్రమ్మఁగన్. 2817 వ. ఇట్లు సమంత్రకంబుగాఁ బ్రయోగించినఁ దన్మహనీయాస్త్ర ప్రభావంబున సింహ శార్దూల కాశకంక సృగాలగృధ్ర శ్యేన ఖరకోకగజోష్ణ వరాహశ్వాన కుక్కుట మక రాశీవి షే. హామృగ భల్లూ కబలా కాచుకోరనదనంబులును భయానకంబులును నేకానేక ముఖంబులు నగునిశితసాయకంబు లనేకంబులు జనించి గగనంబు నిండినం గనుంగొని. 2818 2819 8. పావకనిభుఁ డగురాముఁడు, భావంబునఁ గోప మ్యూది పరమోత్సాహ శ్రీ విలసిల్లఁగ గ్రక్కునఁ, బావకశర మేసె దైత్యపాలునిమీఁదన్. వ. ఇట్లు నిష్టాగరిష్టుండై నిగిడించిన నాదివ్యాస్త్రంబువలన నగ్నిదీ ప్తముఖంబులును వజ్రసూర్య సంకాశంబులును జంద్రార్ధ చంద్ర వక్త్రంబులును ధూమకేతుడనంద ​య -DEX శాండము. 725 బులును ధూమకేతువదనంబులును గ్రహనక్ష త్రలపనంబులును మహోత్కా ముఖసన్నిభంబులును విద్యుజ్ఞహ్యోవమంబులు నగు నానావిధ నిశాత బాణంబు అనేకంబులు వొడమి తండోపతండంబులై 'మెండుగా నభోమండలంబు నిండి కొని దశానన ప్రయుక్తకాండప్రశాండంబుల నెల్ల నిశ్శేషంబుగా విలయంబు నొందించిన. ఉ. ఆవిధ మంతఁ జూచి విపినాట బలంబులు వాయుపుత్రసు శ్రీవసలాడియూథపులు ప్రీతియుఁ గౌతుక మొప్ప రాము బా హావిభవాభిరాముఁ గొనియాడుచు దిక్కులు పిక్కటిల్ల ని చ్ఛావిధి సింహనాదములు సల్పిరి వాలములెత్తి యార్చుచున్, ఉ. అరఘువంశ వర్యుఁడు దశాననకార్ముక నిస్సృతాస్త్రముగా దారుణభంగిఁ ద్రుంచి ప్రమదంబునఁ గ్రాలుచు నుండె నంత నా ధీరుఁడు రావణుం కలిగి తేకువ మీఱ యుండు మున్ను సొం పౌర సృజించి యిచ్చినవరాస్త్రము నేయ ముపక్రమించినన్. చ. ముసలగదా నీచక్రములు ముగ్గరతో మరకూట పాశవ ట్ట పరిమంబులుం బటుకుతారని శాతము నుంఠితూలకుం నా శ్రీ సముదయంబు లొక్క మొగిఁ దత్సృథుచావభవంబు లైయుగాం తనమయ కూరుతంబులవిధంబున రోదసి నింఠఁ బర్వీసన్. 2820 2821 2822 2928 2824 క. తూరనుతుఁ డు త్తమా స్త్ర విశారదుఁ దగురాఘవుండు చెయ్యన దానికి దారుణగాంధ ర్వాస్త్రము, వారక నిగిడించి త్రుండె దనచరు లలరన్, క, దానవనాథుఁడు నివాతం, జైననిజాస్త్రమును జూచి యతికుపితుం జై మాపక సౌరాస్త్రంబును, బూని ప్రయోగించె రాజపుంగవుమీఁదన్. 2885 ఉ. కలయ స్ధాన జనించెఁ జక్రము లనేకంబు ల్విధూమాగ్ని కాం తులు పెల్లూరఁగ వానిచే గగన మెంతో దీ పచంద్రగ్రహం బులచే పోలెఁ బ్రదీప్తమై తన రెరాముం డుగ్రుఁడై మేటితూ ఫుల నొక్కుమ్మడి వాని నన్నిటి పడింబో సేసెఁ జిత్రంబుగన్, క. హత మైననిజాస్త్రము గని, దితిజకు లేశ్వరుఁడు క్రోధదీపనయనుఁ డై శీతకరము లేసె రఘువం, శతిలకు సర్వాంగ మర్మ సంధులు నాటన్. 1. ఆసరనాథకు రేంద్రుఁడు, దానవకరనిస్సృత ప్రదరసిద్ధుండై 2826 2827 మేను రుధిరంబు గ్రమ్మఁగ, మానుగ ధాతుయుత నగముపూడి, పచలుఁడై, 7. లోచనయుగమున శోణమ్మ రీచులు నిగుడంగఁ జేర్చి పృధులనిశితనా రాధములు వఱ పె నట దో, పాచరపతి సర్వగాత్ర సంధులు నాటన్. పాచరపతిసర్వగాత్ర అంపైర్లు తు నిరీక్షణుఁడు రావణుని రథాశ్వంబులం జంపుట, 2420 వ. ఆసమయంబున ఖలవంతుం జై సలక్ష్మణుండు సంక్రుద్ధుండై గిరికందరంబు నిర్ల మించి వచ్చుదృప్తకంఠీరవంబు చాడ్పున నశీలాఘవంబునం జనుదెంచి రావణున ​726 గోపీనాథ రామాయణము కభీముఖుండై పావకునిసప్తార్చులం బోలినస ప్రసాయకంబులు నిగుడించి తదీయ కేతుదండంబు స ప్తఖండంబులు చేసి యొక్క వెడంద వాతియమ్మన సముజ్వలిత కుండలం బైన సారథిశిరంబు డొల్లంజేసి పంచవిశిఖంబులఁ గరికరోపమం బేన చాపంబు ముష్టికిం దెగబ్రేసె సంతలోన వైరిభీషణుం డగువిభీషణుండు శాల దండసదృశం బైనగదాదండంబు బాహుదండంబులం బట్టి మీడుంగుఱులు చదలంజెదర జిఱజిఱంద్రిప్పుచు మహావేగంబున రావణురథంబుపై కుఱికిశాల మేఘసంకాశంబులును మహాపర్వతసన్ని భంబులు నగురథాశ్వంబులం బిలుకు మార్చెనిట్లు దశముఖుండు హతాశ్వుండును పాతసూతుండు నై రథంబుమీఁద నుండిరయంబునఁ బుడమిక్ దాఁటిదశముఖంబులం జిడిముడిపాటు గదురఁదీవ్రం బగుక్రోధం బంగీకరించి దీప్తాశనివిధంబున వెలుంగునొక్కశక్తిం గొని విభీషణు మీఁదం బ్రయోగించిన దాని నవలోకించి లక్ష్మణుండు శీఘ్రంబున మూఁడు వాడిశరంబుల ముత్తునియలుగా ఖండించిన నది భిన్నయైకాంచనభూషణరోచు లు వెలుంగ విన్ఫులింగపటలంబులు రాల నంతరిక్షంబున నుండి దెగి పడు మహోల్క పగిదిఁ బుడమింబడియె న త్తెఱంగునవిలోకించి వానరులందఱుఁ బర మానందభరితాంతఃకరణులై భూనభోంతరాళంబు నిండ సింహనాదంబుఁ జేసీ రంత. . సీ. యమవాయువకుణేంద్రయక్షేశ్వరాదుల కైన దురాస యైనదాని గమనీయవిపులాష్టఘంటారవాస్ఫోటి తాజాండకర్పరయైనదాని దృగీక రాత్మీయ తేజోధగద్ధగి తాఖలహరిదంతయైన దానిఁ 2850 2881 ననిశంబు గంధపుష్పాక్షతంబు లొసంగి యురుభక్తిఁ బూజించుచున్నదాని తే. ననురమాయావినిర్మిత యైనదాని, నఖిలపరిసంధిఘాతిని యైన దాని దీ ప్రపావకశిఖ లుప్పతిల్లు దాని, నమితవజ్ర శని ప్రభ యైనదాని. తే. అహికులేంద్ర జహ్వోపమ యైనదానిఁ, గనక భూషణ కలితయై గ్రాలుదాని శక్తి గోని రావణుఁడు విభీషణునిమీఁదఁ దీవ్ర భుజశక్తినిగిడింపఁదివురునపుడు. క, తనమది జీవితసంశయ,మున మిక్కిలి భయము నొంది మునుకొని దిక్కుల్ గనుఁగోనుచున్న విభీషణు, గనుఁగొని లక్ష్మణుఁడు, కడఁగి కడు వేగమునన్. 2898 చ. అతనిఁ బిఱిందికిం దిగిచి యడ్డము నిల్చి మహో గ్ర చాప ము ప్రతి సవరించి మార్వి నినదంబొనరించి నిరంతరంబుగా నతులితశక్తిహస్తుఁ డగునద్ధశకంఠునిమీఁద బల్విడి కొ శితవిశిఖ ప్ర వృష్టి గురి సెక్ మొరసెం బటునాద మయ్యెడన్. ఉ. ఆశరవృష్టికిం దలఁక కవ్విభు లక్ష్యము సేయ కాజిలోఁ గీతులవంకఁ బోక విముఖీకృతవిక్రముఁ డై గడంగి జై త్యేళుఁడు తమ్మునిం దునుము నెంతయుఁ బోరి తరంబు గాక నా రాశిగభీరు లక్ష్మణుఁ గరం బలుకం బరికించి యిట్లనన్. 2381 2880 ​యుద్ధ కాండము. చ. జడత వహించి రాజనుత చావఁగఁ జూడకు మావిభీషణు విడువుము వీడ కిప్పగిది వీర్యముఁ జూపితివేని మండుచుం గడువడి నుత్క రాగ్రమునఁ గ్రాలెడు నిమ్మహనీయశక్తి బ ల్వడీ భవదీయ వక్షము గలంచి వధించి చను నిజంబుగన్. అచ్చు. రావణుశక్తిచే లక్ష్మణస్వామి మూర్ఛిల్లుట. నిరం 727 2336 వ. అని పలికి యద్దశగ్రీవుం డమ్మహనీయశక్తి లక్ష్మణుమీఁద వైచిన నది రావణ బాహుపరిఘోత్సృష్ట యై దంష్ట్రాకరాళవదన యై జ్వలనజ్వాలాఖీలయై శక్రా శనిసమస్వనయై భీమవేగంబునం బఱ తెంచుచున్న దాని నవలోకించి మహాతుం డగురాముండు నిర్మలాంతఃకరణుం డై యీమహనీయశ క్తివలన లక్ష్మణునకుఁ బ్రాణభయంబు గలుగకుండెడు మని పలుకుచుండ నప్పు డమ్మహాశక్తి రయం బునం జనుదెంచి లక్ష్మణుని వక్షంబు గాఁడిన నమ్మహావీరుండు శక్తినిర్భిన్న హృద యుం డై దూలి రణమేదినిం బడియె నప్పు డవ్వీరో త్తమునియవస్థ విలోకించి మహా తేజుం డగురాముండు భ్రాతృస్నేహంబున విషణ్ణహృదయుం డై దుఃఖ బాష్పజలంబులు కన్నులం గ్రము దేర నొక్క ముహూర్తంబు మౌనంబుఁ బూని విషాదకాలంబు గాదని చింతించి సునిశితంబు లగుకాండసహస్రంబులు రావ ణునిమీఁదం బరఁగించి బహుప్రయత్నంబున నతని నివారించి వెండియు రుధి రావసి కసర్వాంగుం డై సపన్నగం బైనపర్వతంబు కరణి నేలం బడి యున్న లక్ష్మణు నవలోకించి యతనిసమీపంబునకుం జనియె నప్పుడు బలవంతు లైన హరిశ్రేష్ఠు లందఱు లక్ష్మణునికడకుం జని యతనిహృదయంబు భేదించి ధరణిం గాఁడి యున్నశక్తిం బెఱుక సమర్థులు లు గాక రావణ ప్రయుక్త బాణపరం పరార్ధి తు లై యూరకున్న నప్పుడా రాముండు లక్ష్ముణు డాని కరికలోపమంబు లగుకరం బుల సమ్మహాశక్తిం బెఱికివిఱిచిపై చి దూరంబున నుండి రావణుండు సర్వాంగం బులు నాట నురవడిం బ్రయోగించునారాచపరంపరలు గణింపక తృణీకరించి లక్ష్మణుం గౌఁగిలించికొని సమీపస్థులైనహనుమదంగదసు శ్రీ వజాంబవత్ప్రముఖ వానరుల నిరీక్షించి యుగాంతాన్ని చందంబున వెలుంగుచు వారల కిట్లనియె, సీ. కపివర్యులార లక్ష్మణుఁ గాచికొనుఁ డిది లక్షింప శోకకాలంబు గాదు ఘరాంతమునఁ జాతకంబున కొయ్యన వంబుదదర్శన మబ్బినట్లు చిరశాంతం బైనగురుపరాక్రమకాల మిప్పుడు నా కబ్బె నీదురాత్ము ననిలోనఁ దునిమి కృతార్థుండ నయ్యెద వినుఁడు నాదు ప్ర తిజ్ఞ విక్రుతముగ తే. రావణుం డొండెనటు కాక రాముఁ డొండె, రామరావణు లిరువురుభూమినునికి గలుగ నేరదు సత్యసంకల్ప మిదియ, పగఱ నణఁపక తక్కిన బ్రతుకు మేలె. చ అనుపమరాజ్యనాశము మహాగ్రహనఃవనంబు దండకా వనపరిధావనంబు సురవైరిసమాగమనంబు జానకిళా ​728 గోపీనాథ రామాయణము 2889 దనుజుఁడు ముచ్చిలించుటయు డైశ్యులతోడ రణంబు గల్గు టీ ఘనతరదుఃఖ మంతయును గ్రక్కున రావణుఁ జంపి వాసెదన్, నీ, ఎవ్వానిఁ జంపుట కీమహీధరచరానీక మంతయు సమానీత మయ్యె వాలి నెవ్వానికై వధియించి సుగ్రీవు రాజుఁ జేసితిఁ గపిరాజ్యమునకు వనచరవీరు లెవ్వని వధింపఁగఁ బూని కడలిపై సేతువు గట్టి కెలను వరుస మీ అంద తెవ్వానివథార్థమై యనిఁ జేసితి రతిప్రయాస మలర నట్టిపాపాత్ముఁ డైనదేవారి నాదు, వృష్టిమార్గంబునకు వచ్చి దీవిరి నేఁడు దృష్టి విష మైన కాలాహి దృష్టిఁ బడిన, జడుని చందాన బ్రదికిపోఁజాలఁ డింక. క. హరిపుంగవు లందఱు భూ,ధరశిఖరాగ్రంబు లెక్కి తద్దయు వేక్క d. క. న్సురవైరికీ నాకయ్యెఁడు, సురుచిరజన్య క్ర మంబుఁ జూడుఁడు కడిమిన్, 2841 సురసాధ్యయక్షకిన్నర,గరుడోరగ సిద్ధు లెల్లఁ గడువడి మద్భీ కరరణముఁ జూచి నేఁ డిటు, పరికింతురు నన్ను రామభద్రునిఁ గాఁగన్. 2842 తే. ధారుణీచక్ర మెందాఁకఁ దలఁశ కుండు వరుస నెందాఁక సప్తార్ణవంబు లింక కుండు నందాఁక మత్కృత యుద్ధ కర్త్మ మఖలవిష్టపములు గొనియాడుఁగాక, 1. కపివీరులార యిఁక వి,ష్టపత్రయమునందుఁ గల్గు సంగరముల క ట్లుపమానపాత్రమై మ, ద్విపులరణము చెల్లుఁ గాక విశ్రుత ఫణితిన్, క. అని పలికి రాఘవుఁడు కాం, చనభూషణభూషితో గ్రశరములు దనుజేం ద్రునిమీఁదఁ బఱ పెఁ గారుక, నినదంబులు గగనవీథి నిండి సెలంగన్, క. సురవై రియుఁ గోపంబున, సురుచిర నారా చవృష్టితోణీంద్రునిపైఁ గురియించెఁ గాలజలదము, గురుతైలముమీఁద వృష్టి గురిసినమాడ్కిన్, -ఆధ్య. రామరావణుల యుద్ధము శాతం. 2848 2844 2845 న ఇట్లు మహాద్భుత ప్ర కారంబునం దలపడి రణంబుగావించునప్పు దారామరావణ కార్ముకవినిస్సృతని శాతళిలీముఖంబు లొండొంటిం దాఁకుచు ను లును బరస్పర సంఘర్షణంబునం బుట్టిన మంటలును గోదండచండగుణటంకా ను గ్ర నిర్దోషంబు రంబులును భువనభయంకరంబు లైనభోమండలంబు నిండె నంతఁ గొంతవడికిఁ దత్సాయకంబులు విశీర్ణంబు లై యంతరిక్షంబున భంగిఁ బుడమిం బడియెఁ దదీయజ్యతలనిరోషంబు విని సర్వభూతంబులు నుండి మహోల్కల విభిన్నహృదయంబు లై భయంబునం బఱచి రయ్యాయోధ నంబద్భుతో పమం బయ్యె నంత నమ్మహీకాంతుని బాణంబు లనంతంబు లై దిగంతంబులు నిండి గాఢనంతమనంబు గావించిన నయ్యంపవాన వారింప నలవి గాక దశ వెగడువడి సింహంబుముంగలి మద వారణంబు మాడ్కి దీనవదనుం డై నిలువ దశగ్రీవుండు బ ​కాండము. 729 నోపక భయవిహ్వలితగాత్రుం డై రణభూమి విడిచి కచభారంబులు వీడఁ గమ నీయరత్నఖచితభూషణ వ్రాతంబు కనుకనిం జెదరం జరణాభిహతి మహీచక్రంబు కంపిల్లఁ దొలంగి లంకకుం బాణి యంతఃపురంబుపొచ్చి నొచ్చినయంగంబులు సవరించుకొని కొండొకసేపు సేద దీర్చికొని లజ్జాభయవిషాదంబులు మొగం బునం దోఁప నేమియుం దోఁపక నిజపత్నీ యగుమందోదరి రావించి య దేవి తోడఁ బెద్దయుం బ్రొద్దు చింతించి యిట్లనియె.

  • శ్రీరాములచే దెబ్బలు దీని రావణుండు మందోదరితో విలపించుట. భర్మం

2847 సీ. ఏమని చెప్పుడు నింతిరో నేఁ డుగ్రరణమునఁ గల్గు పరాభవంబు రాముండు లయకాల భీమునికై వడి సత్యు గ్రమూర్తియై యచలసార మగువింట మంటారవార్భటుల్ సెలఁగంగ జ్యావల్లి సవరించి సాంద్రభంగి విలయశాలాభ్రంబు వృష్టిని గురియించు కరణి నాయకవృష్టి, గురియఁ జేసె తే. సమ్మహాసాయకనికాయ మబ్ధివేగ మనుకరించి యవార్య మై యరుగుదెంచి దీవిచందాన నను ముంచె జీవితంబు దక్కఁ గొని వచ్చినాఁడ యత్నంబుతోడ. చ. అసలునికన్న వేఁడిమి బలాంతకవజ్రము కన్న వాఁడిమీ ఘనతర కాలదండమునకన్న నమోఘత మారుతంబుక న్నను గడు వేగముగా గలిగి దాశరథి ప్రవిముక్తఘోరమా ర్గణములు కాలసర్పములకై వడిఁ ద్యాణి కలంచె మర్మముల్, చ. హరిహయుతోడఁ బోరితి ధనాధిపుతో సమరం బొనర్చితి వరుణయమాగ్నికోణపతి వాయుధినేతులతోడ ఘోరసం గర మొనరించితి ఫణిజగత్పతితోడ రణంబు సల్పితికా సరసిజనేత్ర తద్విశిఖ సంతతి కింత రయంబు లే దొగిన్. 2348 2849 2850 ఆ. హరుని కంటికుంట లవి సహింపఁగ వచ్చుఁ, గాని రామశరనికాయ మించు కయు సహింపరాదు కంటివె జల్లెడ, కంత లయ్యె నాదుగాత్ర మెల్ల. 2851 సీ. జగము లన్నియు మ్రింగఁ జాలు పరాక్రమో దీర్ణుండు మనకుంభకర్ణుఁ డిలై నింద్రా దిదిక్పాలహృచ్ఛూల మైన వీరోత్తముం డలశ క్ర జిత్తు మడి సె నీతిసారజ్ఞ విఖ్యాతి వాటించిన మన తేజుఁ డయ్యతికాయుఁ డడఁగె ననిలోన మాణిభ ద్రాదులఁ దోలిన చండ వీర్యుఁడు ప్రహస్తుండు గౌడ సె తే. నఖలరణములయందు మున్నారితీరి, నట్టి జెట్టిజోదులు మకరాక్షవజ్ర దంష్ట్ర దేవాంత కాది ప్రధానదైత్య, వదులు గూలిరి రణమందు హరుల చేత, ఆ, అఖిలభువనవిజయ మర్మిలిఁ గావించి, యసురవిభుఁ డనంగ ఖ్యాతి వడసి యమరవర్యు లూడిగములు నేయఁగ ధాత్రి, వన్నె గన్న యేసు భంగపడితి, 172 ​780 గోపీనాథ రామాయణము 2854 2855 2858 2857 2855 శ. దాశరథి బాణములు ఘో, రాశీవిషనిభము లగుచు సద్భుతభంగి రాశీభూతము లై రా, నోసరక సహింప నెవ్వఁ డోపు మృగాణీ. చ. సురపతివజ్రము హరునిశూలము కాలునిదండముగా ధనే శ్వరు దయుం బయోధిపతిపాళము నైరృత రాజఖడ్గము న్దురమునఁ జీరికిం గొనక దోర్బల శక్తి వెలుంగునేను సం గరమున నొక్క మర్త్యువిశిఖంబులఁ జిక్కితి నేమి చెప్పుదున్. కె. ఏలాగు రాఘవుని నే, నాలంబునఁ గడచువాఁడ నాతనిరూపం బాలోకించినయంతనె, కాలుం డను సంశయంబు గలిగెడుఁ దన్వీ, చ. నయవిదుఁ జవిభీషణుఁడు నాఁ కటు నీతి యెఱుంగఁ బల్క దు ర్నయమున నేను గైకొనక గ్రీక్కునఁ బో9 ల్వెడలం గఁ బుచ్చితి నియతమనస్కుఁ డాతఁ డొగి నేర్పునఁ జెప్పినమాట అన్ని త ద్దయు నిజ మయ్యె నేఁడు వనితా యిపు డేమన నేమి కాఁదగున్. శ. దివియందు జలధులందును, భువియందును దిక్కులందు బూర్ణము లై భువునీపటుదివ్య ఔణము, అవిరళగతి నిండియున్నయట్లుగఁ దోఁచెన్. క, కను మూసీనఁ గనువిచ్చిన, మనుఁ డారాఘవుఁడు మోలఁ గన నయ్యెడు నే యన నేల భువన మంతయు, వనితా రామమయ మగుచు వారక తోఁచెన్, వ. దేవీ నా కిప్పు డొండుశరణంబు లేదు దర్పకదర్పహరణుండును జంద్ర కిరీటాలం కృతమస్తకుండును మందాకినీ సరిత్సలిల పూరితజటాజూటుండును వ్యాఘ్ర చర్మాంబరధరుండును విభూత్యనులి పసర్వావయవుండును నాగయజ్ఞోపవీతధరుం డును గజచరో తరీయుండును ద్రిశూలాలంకృతకరుండును భక్తానుగ్రహవిగ్ర హుండును శైలజావిభూషితవామభాగుండును సకలలోకశంకరుండు నగుళంక రుని శరణంబు నొందెద నప్పరమేశ్వరుండు తొల్లి మదీయ సంగీతంబునకు మెచ్చి పరమదయాళుండై యెప్పు డేనియు నీకరులవలన సంగ్రామంబునఁ బరాజయంబు గలుగునప్పుడు నన్ను నుద్దేశించి హోమంబు గావింపు మవ్వేలిమి విఘ్నంబు లేకుండఁ భారంబు నొందెనేని వహ్నికుండంబున నుండి దివ్యాశ్వసమన్వితం బైసదివ్యరథంబును దివ్యాస్త్రంబులును దివ్యకవ ధశరాసనతూణీరంబులునుం బొడము నమ్మహనీయసాధనంబులు గైకొని రణంబున కరిగితి వేని గెలుపవశ్యంబు గలుగు నని యా దేశించెం గావున నే నిప్పు డమ్మహానుభావు నుద్దేశించి హో మంబు గావించెద నని పలికి శీఘ్రంబున సుస్నాతుండై ధౌతాంబరంబులు ధరించి యొక్క శివాలయంబునకుం జని యం దొక్కటే వేదిక నిర్మించి మంత్ర విదు లగు బ్రహ్మరాక్షసుల యాజకులుగా నియమించి సమిత్కు శలాజపుష్పాడు. తాదికంబులు సంగ్రహించి బలవంతు లగురాక్షసులఁ జుట్టునుం గాపుపెట్టి హోమంబు గావింప సమకట్టిన నప్పు డచ్చటికిఁ దలోదరి యగుమందోదరిచను దెంచి నిజభర్త నవలోకించి యిట్లనియె. 2860 ​యు ద్ధ X30- ము 781 -ఆఖితం శివునిఁ గూర్చి హోమముసేయ సమకట్టిన రావణునకు మందోదరి నీతి గఱప్పుడు, పురు నీ, దనుజేంద్ర యిట్లేల మునివృత్తి దాల్చెదు ధరణి వీరున కిది ధర్మ మగునె మున్ను నీచే రణంబున నోడి పాటిన వేల్పు లీచందంబు విన్న నగరె దంతిరథాశ్వపదాతిసంకుల మైనబలము నీ కది చాలఁ గలిగి యున్న దది గాక మును రజతాచలం బెత్తిన కరము లిర్వది నీకుఁ గలిగి యుండఁ తే. గొఱఁత యేమి బలంబులఁ గూర్చి హోమ కృత్య మది మాని విక్రమాద్ధత్య మడరం గలని కిపు డేగి పగతుల గెలువు మలఁతి సేఁతఁ బౌరుష భంగంబు సేయ నగునె, ఉ. ఇంత భయంబు గల్గిన మహీసుత నప్పుడు దెచ్చి తత్సతీ కాంతునితో నకారణముగా నిటు వె రము గొంటి వేల నేఁ డింతకు వచ్చినం దలఁకి యిట్లు తపించినఁ బోనె యేటి చింత దొలంగఁ బెట్టి యనిసేయఁగ నేగుము ధైర్యశాలివై. చ. మనుకులవర్యు రాఘవుని మానవమాత్రునిఁగాఁ దలంచితో యనిమొన దేవదానవులకైన నసాధ్యుఁ డతండు విల్లు గై కొనిన జగత్రయంబు నొకకోలన్ భస్మము సేయఁ జాలు న య్యనఘుని బాహుశ క్తికి ఖరాదులచా వది సాక్షి గా దొకో. క. నీపేరు విన్నయంత ది, శాపాలురు సోమరవులు శైలగుహలలో a 2861 2362 2963 నేపఱి తనువులు వడఁకఁ బ్ర, తాప ముడిగి యడఁగి యుండ్రు తద్దయు భీతిన్. తే. అధిప నీకేమి కొదవ మాయాజలంబు, శస్త్రబలము దోర్బలమును సైన్యవితతి గలిగి యున్నదిచాల సంగరమునందు, మనుజపతి గెల్వు మిఁక వేఱుమాటలేల, వ. అని పలికిన సిద్ధశముఖుండు ప్రియురాలినచనంబులకు లబ్దించి హోమకృత్యంబు చాలించి తత్సమేతంబుగా నభ్యంతరమందిరంబునకుం జనియె నంతరాముండు పదునాలవనాఁటిరాత్రి యుద్ధంబున నడు రేయి రావణశక్తినిహతుం డై రుధి రోజ్ తనర్వాంగుం డై గాఢమూర్ఛాపారవశ్యంబునం బడి యున్న సౌమిత్రి నవలోకించి శోకపరీతచిత్తుం డై సుషేణున కిట్లనియె. 2366 అ మూర్ఛితుం డగులక్ష్ముణునిం జూచి రాముఁడు విలపించుట. రం సి. అనఘాత్మ రణధీరుఁ డైనయీసౌమిత్రి రహి దశానన శక్తి నిహతుఁ డగుచుఁ బన్న గేంద్రునిమాడ్కి ఁ బరివేష్టితాంగుఁ డై యుద్ధ మేదినిఁ బడియున్న వాఁడు కడఁగి ప్రాణంబులకంటెఁ బ్రియుం డితఁ డరుదార రుధిరసిక్తాంగుఁ డగుచు నిబ్బంగిఁ బడియుండ నెట్లు చూడఁగ నోర్డు నురు శోకము జనించు చున్నదకట తే. భవ్యలక్షణయుక్తుండు పరమభక్తుఁ డితఁడు పంచత్వ మొందిన నింక నాకు జీవితం బేల సుఖ మేల సిగ్గు వొడము, చున్న దెంతయు నాశౌర్య మెన్ని కొనిన. ​182 గోపీనాథ రామాయణము 2868 చ, కరమున నుండి కార్ముకము గ్రక్కున జాతిఁద్రోణంగె నేత్రముల్ పొరిఁబోరి శోక బాష్పపరిపూర్ణము లయ్యె శిలీముఖాఘముల్ కరము నశించె గాత్రములు కంపము నొందెడు శౌర్య మింకె న బ్బురముగఁ దీవ్రచింత మదిఁ బ్బు సహా యిఁక నేమి సేయుదున్. తే. అని పలికి నష్టచేష్టుఁ డై యవని వ్రాలి, యున్న తమ్మని దుఃఖార్తి సుగ్రశక్తి హతు బహిశ్చరప్రాణంబు నట్ల చూచి, తీవ్ర శోశాభితవుఁ డై దిగులు గొనుచు, తే. అంగములు నొచ్చి యున్నవి యనుజుఁ డెట్లు బ్రతుకువాఁ డని తలపోసి భయము నొంది గాత్రములు కంప మొందఁగ గాఢశోక వివశుఁ డై విలపించి నవ్వీరవరుఁడు. చ. తక్కక ప్రాణతుల్యుఁ డగుతమ్ముఁడు దానవశక్తివిద్ధుఁడై మిక్కిలి ధూళి బ్రంగి రణమేదినిపైఁ దగ బ్రా నింక నా రెక్కడిసీత యేటి బ్రతు ఇక్కడి రాజ్య మిఁ కేటినంగరం బక్కట వీనియట్ల చను టంతియె కార్యము వేజె యున్న దే. 2870 2871 వ. అని యిత్తెఱంగున విలపించుచు శోక విజ్వలితేంద్రి యుండును వివేష్టమానశరీ రుండు నై దైన్యంబున దుఃఖించుచు సారెసారెకు నిట్టూర్పు నిగిడించుచున్న రాము వనలోకించి మందమధురాలాపంబుల నాళ్వానించుచు సుషేణుం డిట్ల ని. సీ, లోకేళ నీకింత శోకింప నేటికి లక్ష్మీవర్ధనుఁ డైసలక్ష్మణుండు 2872 మృతుఁడు గాఁ డిదె చూడు మితనిచక్రమున పై వర్ణ్యంబు నిష్ప్రభత్వంబు లేదు కడు సుప్రసన్న మై కాంత మై సుప్రభాకలిత మై యున్నది కరతలంబు పద్మపత్రంబుల పగిదిఁ జూపుడు నయనంబు లిటె ప్రసన్నత వహించి తే, ప్రాణయుక్తు లై యున్న వారలకె గాక, యిట్టి కూప మప్రాణుల కేల గల్లు నితఁడు జీవించియున్న వాఁ డిది నిజంబు, మదీ విషాదంబు నొందకుముదిత తేజ, లే, నాసికారంధ్రనిర్లతో బ్ఛ్వాస మాస్య కలితశాంతి ముహుర్ముహుని కంసమాన హృదయ మిత్యడు సప్రాణుఁ డై యెసఁగు చున్న చంద మెఱిఁగించు చున్నవి జనప రేణ్య. 2874 శ. అని వలికి రాఘ వేంద్రుని, మనమునఁ గలసంద్రియంబు మార్చి సుషేణుం __డసఘాతుఁ డైన మారుత, తనయునిఁ దనమోలఁ జూచి తడయక ఫలికెన్. ఇల్లాలూ హనుమంతుండు సంజీవని షర్వతమును దేబోవుట నీ, అనిలకుమార నీవజనందనుఁడు మున్ను చెప్పిన యోవధిశిఖరికడకుఁ దడయక చని దానిదక్షిణశిఖరంబు నందుఁ బ్రసిద్ధంబులై విశల్య ​కాండము, 788 కరణీయు సంధానకరణీయు సౌవర్ణకరణియు సంజీవకరణి యనఁగ దివ్యౌషధులు నాల్గు తేజరిల్లుచు నుండువానిఁ గైకొని తెచ్చి మానికముగ. తే. నింపుతో లక్ష్మణుని బ్రతికింపు మనీన,నట్ల సేయుదు ననుచు నయ్యతిబలుండు వేగ తైలంబుకడ కేగి వెదకిమందు, లన్నియును గొని తెత్తుఁ గా కనుచుఁ బూని, వ, రాఘవేంద్రస్తుతివచనాకర్ణ న జనితమహోత్సాహ ప్రవర్ధమానశరీరుం డై విక్ర మోదీర్ణుం డై సత్రివిక్రమదేవునిభంగిం జూపట్టుచు భూచర భేదరపయోధి చరభూ తద్ఘాతంబులగుండె లవియ నొక్క మహానాదంబుఁ జేసి సముద్ర ప్రాంత శాంతా రమండితం బెనయొక్క కొండ యెక్క యమహామహీధరంబు మహీతలంబు నం గ్రుంగఁ బాదంబు లూఁది గగనంబున కెగసి విష్ణుకరపరిముక్తంబైన సుద ర్శనచక్రంబుకై వడి నతీదుర్నిరీక్షుం డై మహావేగంబున నుత్తరాభిముఖుం డై పోవుచుండె నప్పు డావృత్తాంతంబు చారులవలన విని దశగ్రీవుం డొక్కింత సేపు విచారించి యర్ధరాత్ర సమయంబున నెవ్వరికిం గాన రాకుండఁ దాట కేయుం డగుమారీచువుతు నుందిరంబునకుం జని యెడ నెడ నెదు రైనయాతుధాను లందఱుఁ గాలుం డని శంకించి భయంబునఁ దొలంగిపాఱ నొన్న చెరువున వాని డాయం జనియె నప్పుడు రావణునిరాక యెఱింగి శీఘ్రంబున నెదు ర్కొని వినయంబునం దోడి తెచ్చి యొక్క యుచితాసనంబున నాసీనుం జేసి యర్ఘ్య పాద్యాది నా నావిధోపచారంబులు గావించి యంజలి గిలించి మెల్లన నిట్లనియె. చ. ఉడుగక యేను జేయుపని యున్న ననుం బిలిపింప కక్కటా నడునిళ మీకు రాఁ దగునే నాధుఁడ వీ వఖలాసురాళి కి వ్వడువున నొంటి నిచ్చటికి వచ్చిన కార్యము నానతిమ్మ నేఁ గడువడి దానిఁ దీర్చెదను గట్టిగ నోపిన నోప కుండినన్. అరువు రావణుఁడు కాలనేమిని హనుమంతునకు విఘ్నము సేయ నియోగించుట. స్ధిర ఉ. నా విని రావణుండు కదనంబున మదనశక్తి లక్ష్మణుం డావిధి మూర్ఛితుం డయిన నాతని వే బ్రతికింపఁ బూని యు వే ర్వీనరు పంపునం బ్లవగ వీరుఁడు మారుతనందనుండు సం జీవని దేర ద్రోణగిరిఁ జేరఁగఁ బోవుచు నున్న వాఁ జోగిన్. శా. మారీచాత్మజ నీవు తండ్రి పగిది మాయ ల్తగ న్నేరు వే పారం ద్రోవకు నడ్డ మేగి కదనం బత్యుద్ధతి సల్పి య వ్వీరుం జంపుము గానిచోఁ దెరువున విఘ్నంబు గావింపున నీ రేజా పుఁడు వచ్చునందనుక నీ నేర్పుల్ రిఫుల్ మెచ్చఁగన్. 2377 2878 2979 2880 క. ఇనుఁ డుదయించిన పిమ్మట, మనుజ విభునితమ్ముఁ దుర్వి మనఁజాలఁడు గా వున సంతదనుక నీనే,ర్పున విఘ్నము సేయు మసురభూషణ నెమ్మిన్, 2881 ​784 గోపీనాథ రామాయణము వ. ఇందు కొక్క యుపాయంబు గలదు దాని నీ కెఱింగించెద ద్రోణగిరినవిపం బున నొక్క యగాధం బైనసరోవరంబు గల దది దేవనిర్మితం బందు ఘోరం బైన యొక్క మహాగ్రాహి నివసించి యుండు నది యింద్రాది దేవతల సైన మ్రింగంబాలు దానినోరం బడి గ్రమ్మలు బ్రతికివచ్చుట కెవ్వండును సమర్థుండు గాఁడు నీ వచ్చట మాయామయం బైనయొక్క మహనీయ తాపసా శ్రమంబు నిర్మించి యందొక్క మునివై యుండి యుపాయబలంబున హనుమంతు సక్కొ లనికడకుం బుచ్చు మతం డమ్మకరిచేత మ్రింగంబడిన వాఁ డై మృతుం డగు దానంజేసి మనయుద్యోగం బంతయు సఫలం బగు నీ విశ్కార్యంబుగావించి కీర్తి వడయు మని పలికిన సమ్మారీచనందనుం డతని కిట్లనియె. -ఈ కాలనేమి రావణునకు బుద్ధులు గఱవుట, శృ 2889 నీ, దనుజవల్లభ నీవు దలంచిన కార్యంబు వల దని పలుక నెవ్వారివశము నీవు పంచినయట్ల నేర్చిన విధమునఁ జేసెద వంచనఁజేయ కిపుడు ప్రాణులు లేవు డైనఁ బంచత గలుగుట సిద్ధంబు ప్రాణేచ్ఛ చేతఁ గాదు నాకుఁ దోఁచినభంగి నయవాక్య మొక్కటి చెప్పెదఁ గృపఁజేసి చిత్తగింపు, తే. మధిప మాయయ్య మును మీభయంబువలన సరిగి రామునిఘోరళరావర్తి గౌడ సె సమ్మహాత్ముని పేరు విన్నంత గుండె లవియుచున్నవి యింక నేముని వచిండు. చ. ఖరుఁ డనిఁ గూలె దూషణుఁ ఢకంపనుఁడుం ద్రిళికుండుఁ జచ్చి రా గురుభుజు లౌప్రహస్తుఁడును గుంభనికుంభులుఁ గుంభకర్ణుఁడు హరిహయతుల్య వీర్యుఁ డగునయ్యతికాయుఁడు మేఘునాథుఁడు.. ముఱియు ననేకరాక్షసులు మానక కూలిరి శైలసన్నిభుల్. ఉ. తెంపున నేగి జన్యమున ధీరుని రాముని సాయకంబులం జంపుట యొండెఁ గానియెక జానకి నిచ్చి చబంబు మాని ర షాంపు నటంచు భక్తి సతిసేయుట యొండె నిశాటనాథ ద ర్చింపఁగ నొం దుపాయ మిఁకఁ జెల్లదు మాటలు వేయు నేటికిన్. క. అనుజుని రావించి ముదం, బున లంకా రాజ్య మిచ్చి భూపుత్రిని రా 2888 9884 9885 ముస కొసఁగి నౌషసుఁడ , వనమున కేగు మిట నుండ వల దిఁకఁదన్. వ. అని పలికిన విని యాగ్రహోదగ్ర వ్య శ్రీ మాననుం డై దశగ్రీవుం డుగ్ర ప్రేక్ష ణంబుల నిరీక్షించి చంద్రహాసంబు గొని వానిం దెగ వేయుట కడరిన వాఁడు భయంబుగొని నీ కింతకోపం టేల నీ పంచిన యట్లుగావించెద నని పలికి వలగొని నమస్కరించి యనుజ్ఞ వడసి మనోజవంబునంబ అచిథక గ్రీవోపదిష్టప్ర దేశంబునఁ దనమాయచేత నతిరమణీయంబుగా నొక్క యాశ్రమంబు నిర్మించి కపటముని యా వేషంబు దాల్చి మిథ్యాజవంబు సేయుచు హనుమదాగరునంబు ప్రతీక్షించు ​కాండము. 785 చుండె రావణుం డంతఃపురంబునకుం జని చింతాకులమాననుండై నిద్ర వేగిం చుచుండె నట హనుమంతుండు జాంబవత్సు షేణోపదిష్ట మార్గంబున ద్రోణా ద్రికిం బోవుచుండ నప్పుడు మార్గంబునందు. మ వృజినాముం డగుకాలనేమి యిచట నిమ్నంబు గావించఁగా ద్విజరూపంబున నున్నవాఁ డికని దోర్వీర్యంబునం జంపి నం ఖ్యజయంబుం గొన రమ్మటంచు సుతు వేడ్కం బిల్వ నే తెంచె నాఁ X జగత్ప్రణుఁడు వీచె సర్వసుమనో గంధాఢ్యుఁ డై వైపయిన్. శా. నానా చిత్రమనోజ్ఞ, కాంతివిలసన్న క్షత్రమాలాంచి కా నూనానంతపథంబుచందమున నన్యూన ప్రభావిస్ఫుర త్సూనాచ్చాదితపృ షండ మగుచుగా శోభిల్లు దీవ్యస్మై హో ద్యానం బొక్కటి గాననయ్యె ధనదోద్యానంబు గ్రేడించుచున్, నీ, మందారకుంచమాకండపుష్పమురంన బిందుపానాన కేందిందిరంబు పరిపక్వదాడిమీఫలబీఐ ఖాదనో న్మదకీరమృదునాద నాదితంబు లలితరసాలపల్ల వఖాదనోన్మాద కలకంఠకులకంఠకలనినాద మభ్రంకషానోక హాగ్రనిషణ్ణ మయూరసంఘాక కేశారవంబు తే. నగుచు నభినవముణిగణస్థగితకనక, పట్టభూషిత మేదినీపద్మగంధి 2887 2888 2889 2891 నీల వేణిదంగంబునఁ గ్రాలు చునికి, సద్భుతానందములు మది నావహిల్ల. 2890 మ. గరిమ ము న్నలజాంబవంతుఁ డనుపంగా నేను సంజీవనీ కరణిం దేఁ జనునప్పు డిట్టివనముగా గన్నట్ట డిచ్చోట నేఁ డరుదారం గనుపట్టుచున్నయది భ్రాంతాత్ముండ పై ద్రోణభూ ధరముం జేరెడుత్రోవ దప్పితినే హృత్సం దేహము గల్గెడిన్. అ హనుమంతుఁడు ముని వేదధరుం దగుళాలనేమియా శ్రీరమునకుఁ బోవుట, చ ఇది యొక తాపసేం ద్రవన మిచ్చట నొక్క విరించినన్ని భుం డుదితీయకుండు మౌనివరుఁ డుండఁగఁబోలు సమగ్ర భక్తిఁ ద త్పదముల కేను మ్రొక్కి, వితతంబుగ నమ్మహనీయమూర్తిచే ముదమొనఁ ద్రోవచొ ప్పెఱిఁగి పోయెదఁ గా కని నిశ్చితాత్ముఁ డై. సీ. మాకందఖర్జూరమాలూరమందార కింతుకళింశుపాదం తిలక జంబీరజంబూకదంబనింబకదంబ నటక సిద్ధేశ్వర్థ కుటజనీప మాతులుంగలవంగ మాధవీధవలుంగ నారంగ వున్నా నాగపూర తాలత్కలతమాలహింతాలరసాల సాలాంకోలకోలతూల తే. శేలుకృతమాలకుద్దాలవీలు నీల, భూర్జక స్ఫూక్ష కార్జన నక్ష శాది వివిధతరుశోభితం బయివెలయునమ్మ, హావనంబు ప్రవేశించి యవలఁ జనుచు.. నీ. వరకుసుమాఘుసంపదకు నివాసమై బలవైరియు ద్యానవనముపగిది ననిశంబు పుణ్యజనానందకారియై రహి మించునలపై త్ర రథముభం ! 2802 ​786 గోపీనాథ రామాయణము నలకు శాదివన క్రియద్విజోపేత మై నైమిశాఖ్య మహావనంబుమాడ్కి నిరుపమ శైల భూ నీలకంఠవిలాస వైభవం బై కామ్యవనమురీతి తే. నలరుచు నదృష్టపూర్వమై యశ్రీ హృదయ హారి యై యద్భుతానందళారి యైని తాంతరుచి నొప్పుచున్నది తపసివిపిన మహహ యేమందు దీనిశోభాతిశయము. మ. ప్రసవోతి పరజోవిభూతియు మరుద్వ్యాధూత శాఖా శిఖా విసరోత్సింగజటాచయంబు కుసుమోత్పీడా ళి రుద్రాక్షలు బసమీఱ ద్ధరియించి నిశ్చయత పరిప్రారూఢమైఁ బొల్చుతో పనులున్బోలేఁ జెలంగు పాదపములం బార్శ్వంబులం జూచుచున్. చ, పురుషులతోఁ బేసంగొనిన భూరిపయోధరభారసమ్రసుం దరతరగాత్ర లైనయెలనాగలనట్ల తదాశ్రమంబునం దరువులతోఁ బెసంగొనిన నవ్యఘన స్తబకాభి రామబం ధురరుచిరోలసంబుల మనోజ్ఞ గతిం బరికించె నత్తఱిన్. 2894. 2895 2896 నీ, పొదరిండ్లలోనఁ గ్రోల్పులులు శంబరములమూఁపులు నాకుచు ముచ్చటాడఁ దుండముల్ సాంచి వేదండచయంబులు కంఠీరవంబులఁ గదియ దిగువఁ గాకోదరంబులు కడు వేడ్క ముంగుల మూతులు నాకుచు ముద్దులాడ నెలుకలుఁ బిల్లులు సేకమై యొకచోట నవీశంకబుద్ధిఁ జెల్లాటమాడఁ తే. దక్కి నమృగవ్రజంబు లండజము లొకట విగతజాతిపై రంబు లై వెలయుచుండఁ జూచి ముని శేఖరునిత పస్స్ఫూర్తిమహిదు కాత్మ నలరుచు నడుదారి నరిగియరిగి. నీ. సమ్యక్ఫలితచూతజంబూఫల స్రవ ద్రనధార లేఱు లై వసుధఁ బాఱఁ దరువిట పా గ్ర పతత్సూనరాసులు గురుదంపతులకుఁ బఱువులు గాఁగ గుంజావినిర్మితకుంజపుంజంబులఁ గస్తూరిమృగము లుత్కలికఁ జూప వై డూర్యవర్ణ శాడ్వలతలంబుల రణత్కేకీగణంబు సంక్రీడ సల్ప తే. లలితకిసలయకుసుమపల్ల వచురంద గంధము గ్రహించి శీతల గంధవహుఁడు పుప్పొడిదుమార మంతటఁ బొలియ మాణ హారి యై వీవ నవ్విపినాంతరమున. 2897 2898 వ. ఇట్లు బహువిధగుణో పేఠంబై నేత్రమనః శాంతంబై యదృష్టపూర్వ భారమ ణీయంబై నానా తరులతావితాన కలితం బై మధువా వీళతశోభితం బై ళు స్ఫటిక సవర్ణ సుధోపమాననిర్మల సలిలపూరితదీర్ఘ శాసంకులంబై యొప్పు నవ్వస శుద్ధ మువిలాసంబు సంతనంతఁ గనుంగొనుచుఁ జని చని తన్మధ్య దేశంబున. 2809 ​యు కాండము. చ. విపులగతి శుకంబు లటు వేదములం జదువం బికంబు ల య్యుపనిషదర్థజాతము సుయుక్తిఁ బ్రసంగము నేయ శారికల్ చపలత శాస్త్రవాదములు సల్పఁగఁ దేంట్లు సుతాన గీతముల్ నిపుణతఁ బాడ నొప్పు నొక నిర్మల పర్ణకంటి ప్ర దేశమున్ . 787 2400 ఆ కాంచి మానసమునఁ గౌతుకంబు ముదంబు, సంభ్రమంబు చాల సందడింప భయము భక్తి 'మెఱయఁ బరశాలాంతర, సీమ సంచితముగఁ జేరి యందు. సీ. పొలుపొంద నెమేన భూతిగుద్రాక్షలు దాల్చి కాషాయవస్త్రము ధరించి కపిలవర్ణ సవర్ణ విపులజటాజాల బంధంబు శిరమునఁ బాదుకొలిపి దండంబు సలిలకమండలు లిరువంక నలవరించి స్వనాసికాగ్రమందుఁ జూడ్కులు నాటించి సురుచిర యోగాసనంబునఁ గూర్చుండి నయనయుగళ తే, మరయ నర్ధనిమీలితం చై తనర్పఁ దివిరి జపమాలపూసలు ద్రిప్పికొనుచుఁ గపటముని వేషధారి యై కపట జపము నలుపు కాల నేమిని గాంచి సంభ్రమమున. 2402 తే. అతని నిక్కము మునియ కా మతి దలంచి, వినయవినమిత గాత్రుఁడై విమల భక్తి వందన మొనర్చి పేశలవాగ్విశ్లేష, మెసఁగ నమ్మాయతపసితో నిట్టు లనియె. ఉ. మౌనివ రేణ్య యేను హనుమంతుఁడ మారుతపుత్రుఁడ గుణ శ్రీనిధి రాఘవుం డనుప జీవదదివ్య మహొషధీలత జానుగఁ దేర ద్రోణగిరి చక్కటి కేగుచుఁ ద్రోవ దప్పితి దాని తెఱంగుఁ జెప్పి కరుణ న్ననుఁ బ్రోవుము సత్వరంబుగన్. 2404 వ మునీంద్రా డప్పి సడలియున్న వాఁడ నివ్వనంబున నిర్మలతోయం బైనజలా శయం బొక్కటి గల దేవి యానతిమ్మని యడిగిన నమ్మాయతపసి హనుమంతున కిట్లనియె. 1_ 2405 తతత కాల నేమి హనుమంతునితో వంచనోక్తులు పలుకుట. దం సీ. వాయునందన రఘువర్యుండు లక్ష్మణ జానకీసహితుఁ డై కాననమున నుండ రాక్షసవల్లభుండు జానికి నెత్తుకొని పోవుటయు రాజకుంజరుండు వనచరోపేతుఁ డై వారాశి బంధించి లంకకుఁ జనుటయు లక్ష్మణుండు రావణశక్తిచే రణరంగమున మూర్ఛ నొందుటయును నీవు పొందుపడఁగ తే. వవని నాయకుఁ డంపఁ ద్రోణాద్రి కేగి, కడిమి మెఱయ సంజీవనీకరణినామ కౌషధంబు తేఁ బోవుట యంత యేను, యోగదృష్టి చేఁగనుఁగొనియున్న వాఁడ. వ. కవీంద్రా నీవు సర్వలోక హితకరుం డైన రామునకు భృత్యుండ వగుటం జేసి నాకు మిక్కిలి పూజనీయుండ వై తి సమ్మహాత్ముని కార్యంబు నీకుంబోలె నాకు నవశ్యకర్తవ్యంబై యుండు నే నిప్పు డొక్క మంత్రంబు నీ కుపదేశించెద దా నిం బ్రతిగ్రహించితి వేని నీ కభీష్టలాభసిద్ధి యగు ధృతియు మరియు దృష్టి 178 నీ ​788 తే. బులు గోపీనాథ రామాయణము యు దాక్ష్యంబు నెప్పుడు నశింపకుండు సంగ్రామంబున శత్రుజయంబు గలుగు మఱియు నమ్మంత్ర ప్రభావంబున దివ్యౌషధులు తమయంతం దాము పొడ సూపు సదియునుం గాక మదీయాశ్రమంబున ననృతకల్పంబు లై నపక్వఫలం సమృద్ధంబులై యున్నవి వీని నుపయోగించి సుధోపమం బై నమదీయక మండలుజలంబు ద్రావి యీ రాత్రి యిచ్చట వసియించి సంజీవన్యాదిది వ్యౌ షధు లిచ్చటనే యున్నవి గావున వానిం గొని ప్రభాతకాలంబున యథేచ్ఛం జనుము మత్ప్రసాదంబున క్షణమాత్రంబులోన లంకాపురంబు ప్ర వేశించెద పని పలికిన విషమిశ్రమధూపమం బైనవానివచనంబు విని యవ్వాయునందనుం డమ్మాయాముని కిట్లనియె. 2407 నీ, మౌనిశేఖర నీకమండలుజలమున దప్పి దీఱదు నాకుఁ దడయ కిప్పు డివ్వనంబున హ్రద మెచ్చోటఁ గిలిగిన నచ్చటి కరిగెద నానతిమ్ము లంకాపురంబులో లక్ష్మణుం కటుమూర్ఛ నొందియుండఁగ నారఘూత్తముండు వ్యసనియై యుండ నేఫలములు గొని యెట్లు భుజియింతు నీట నిద్ర వోదు నెట్లు ప్రొద్దు పొడిచిన నారాజపుత్రకుండు, మనఁడు గావున నిచ్చోట మసలఁదగదు మాన కీరాత్రి యెటులైన మందులు గొని, శీఘ్రజవమున లంకకుఁ జేరవలయు. క. అని పలికినఁ గృత్రిమముని, విని యప్పుడు మందహాసవికసిత ముఖుఁ డై యునిలతనూజునిఁ గనుఁగొని, ఘనతర గౌరవముమెఱయఁగా నిట్లనియెన్. 2409 -ధర కాలనేమి హనుమంతునకు నొక సరస్సును జూపించుట. ఖర 2110 2411 ఉ. ధీరవ రేణ్య తూర్పుదెన దివ్యసరోవర మొప్పుచున్న దిం పారఁగ శీఘ్రగామి వయి యచ్చటి కేగి సుదోపమానత న్నీరము దప్పి దీఱఁ గొని నేర్పున మాకడ కివు గ్రమ్మఱం జేరఁగ రమ్మ సత్కరుణఁ జెప్పెద నీకొక మంత్ర రాజమున్. క. మారుతసుత నీ వచ్చటఁ, గోరికఁ గడుపార నీరు గ్రోలు నపుడు సొం పారఁగ నయనద్వంద్వము, వారక మూసికొని ద్రావవలయుం జుమ్మీ. క, అని పలికి యొక్క శిష్యుని, మునుకొని తో డిచ్చి పనుప మోదంబున న వ్వనచర వీరుఁ డతఁడు చూపిన తెరువున నరిగి యొకవివి కతలమునన్. 2412 శా. కాంచెం బావని నిర్మల స్ఫటిక సంకాశామృతో దారముం బ్రాంచద్భంగ చలన్మ యూరబక చక్ర క్రౌంచసంచారముం బంచాస్త్ర ప్రదరీకృతస్ఫుటిత పద్మ శ్రేణికాధారముం జంచతో కమల చంచరీక పరిషఙ్ఞం కార కాసారమున్ . 2413 వ. మఱియుఁగుసుమితాభినవసుగంధ బంధురమాధవీమాలతీ మల్లి కైలాల తాశ తా కీర్ణ కుంజకుటీరరంజితతీర ప్ర దేశంబగు దానిఁదటరుహవిటపి విటపంటల భూ పాయ మాన పరిపక్వమాకందజంబు జంబీర ఫలరంధ్ర గళన్మధురస ప్రవాహ ప్రసరణం బగుదానిఁ గన్నెమావికొమ్మలజిబురుగొన్న కెందలిరుజొంపంబులు మెక్కి నిక్కి ​యు కాండము, 1 789 యున దావస్థ నెక్కొనఁ గుహూకారంబులు సేయుకలకంఠంబులకంఠ కలకలం బులు మదనాస్త్రమంత్రంబు లై యలరు. సురభికుసుమమకరందరసాస్వాదనపరవ కేందిందిరం కారంబులు మార్వీటం కారంబులయందంబు పొందుపఱపఁ బరి పక్వదాడిమీఫలబీజ గ్ర సన సముత్థసముత్సా హకీరగీరమావిలాసంబు రమాకు మారునియుదారకీర్తికథాగాన సంపదసొంపు సంపాదింప విరహిణీజనమృగం బుల వేఁటాడుటకుంజను దెంచిన పుష్ప బాణునిమృగయాస్థానంబుభంగిఁ జేలంగు దానిమఱియును. సీ. మలయమరుత్పోతచలితపుష్పలతా ప్రసూన సౌరభ సొంద్ర మైనదానిఁ బద్మకుట లమిళద్బంభరస్వనముల వలరాజుకీ ర్తనల్ పాడుదాని నుడివోక పొలయుపుప్పొడిగందవడి వనసారసపాణి పైఁ జల్లుదానిఁ బృథులోరి డోలికా ప్రేంఖన్మ రాళి కాకల నాదములఁ దన్నుఁ బిలుచుదానిఁ తే, గలితవుష్కరశోష రేఖా వికీర్ణ, లలితశీతల వాలు కాతలని షేవి 2414 తాంచితరథాంగసారసక్రౌంచమిథున, చారురవముల మిగుల నొప్పారు దాని, సీ. అనిశంబు నాశ్రయించిన హంసతతులకు విడక తామరతూండ్లు గుడువ నిచ్చి వదలక గీ పెట్టు కొదమతుమ్మెదలకు విరులు తేనియ లిచ్చి విందు చేసి యభ్యాగతుం డై నయలసవాయువునకుఁ గుసుమసౌరభ మిచ్చి కూర్తి నెఱపి తనచుట్ల నున్న యున్నత తరులతలను బుష్కరకణములు పోసి పెంచి తే. మత్స్య కచ్ఛపన క్ర కూర్మద్విరసన, ముఖనిఖిలజంతుసంతానములకు నియత మైనయాహార మిడి తనయఖిల భువన, జీవనత్వంబు తెల్లంబు సేయుదాని. నీ. వికచపదోత్పల వీక్షణంబులు గల్గి రమణీయచక్ర స్తనములు గల్గి రుచిర శై వాలశిరోరుహంబులు గల్గి నవ్యమరాళ యానంబు గల్గి పృథుతరావ ర్తగంభీరనాభియుఁ గల్గి విలసితకల్లోలనళులు గల్గి వితత సై కతతలోన్నతనితంబము గల్లి లలితముృణాళదోర్లతలు గల్గి తే. సుందరాకృతిఁ గై కొన్న సుదతివో లెఁ, గన్నులకు వేడ్క సేయుచు నున్నదాని మానససరోవరంబుచందాన మదికి, నరుదు పుట్టించునమ్మహాసరసిఁ గాంచె. ఉ. ఈగతిఁ గాంచి వాయుసుతుఁ డింపు దలిర్పఁగ దాని డాయంగా నేగి తదీయపై వలము నీవల నావలఁ బాయఁదట్టి P లాగతి గంధసింధురములాగున భూరిఘనంబువై ఖరిక్షా బాగుగఁ దజ్జలం బతిపిపాసితుఁ డై వడిఁ ద్రాగుచుండఁగన్. అతడి ముసలి హనుమంతుని బట్టి మ్రింగుట, శరం 2418 క. చింతింపక మును మకరము, పంతంబున దంతీరాజుఁ బట్టిన మాడ్కికొ వింతగ నౌకమకరి హనూ, మంతునిపాదములు వట్టె మచ్చర మొప్పన్. 2419 వ. ఇట్లతిఘోరరూపిణి యైనమహాగ్రాహీ మునిద త్తశాపవిమోచనంబు గావించి రక్షింపవే యని ప్రార్థించుకై వడి నమ్మహావీరుని చరణంబులు నట్టిన దాని విలో ​140 గోపీనాథ రామాయణము కించి బలవంతుం డగుహనుమంతుండు న, కాశనిసమస్పర్శం బైనవాలంబున దానిదంతంబులు విఱుగం బ్రహరించి వైనతేయుండు మహాసర్పంబుం బోలెఁ దీర్ఘ నఖంబులఁ గఠోరకంటకభరితం బైనదానినాలుక వెలికిం బెఱికి పై చిన నది యంతటం బోక రయంబున. Q 2420 2421 ఉ. అంబుచరంబుబలి, మెఱయం బటు దారుణత పలోహపిం డంబును లోలెఁ బావని ననంతపరాక్రమదుర్ని వారు శీ ఫ్రంబునఁ బట్టి మ్రింగె యలుక మునివల్లభదత్తశాపరో గంబు హరింపు భేషజముఁ గాంతమెయిం డగ మ్రింగుకై వడిన్. సీ. ఆసమయంబున ననిలతనూభవుం డిఁక నేమి సేయుదు నెద్ది తెఱుఁగు దారుణగ్రాహిణి తప్పక ననుఁ బట్టి దిగిచి మ్రింగఁ దొణంగా దీని చేతఁ జావంగ వల సెనో జనవల్లభుని కార్య మెట్లగునో తముఁ డింపు మెఱయ జీవింప కున్న సుగ్రీవవానరచమూ సహితుఁ డై పోలియునో జనకపుత్రి తే. ఏభునిపా టంతీయును విని విమతి నొంది, చచ్చునో సూర్యవంశయశంబు కీళ వంశకీర్తి నశించునో పరఁగ దైవ, మేమి గావింప నున్నదో యింక మీఁద.

  • హనుమంతుండు మొసలి గర్భంబు చించి దానిం జంపుట, శిరం

a వ. అని యించుక విచారించి కలవళింప నేలయిప్పు డల్పగాత్రుండనై దీనియు దరం లు ప్ర వేశించి వధింతుఁ గాక యని నిశ్చయించి యంగుష్ఠమాత్రుం డై గరళపు ముద్దయుంబోలె మండుచు - గాఢాంధకారభరిత గుహాసదృశం బైన దానికుషీ, లోనం బ్రవేశించి మహార్ణవమధ్యంబునం బరిభ్రమించుబడ బానలంబుచందం బున నేర్చుచు శరీరంబుఁ బెంచి వజ్రాయుధసంకాశంబు లైనకరరుహంబుల దానియుదరగతంబు లైననరములు ఫ్రెంచి నెమ్మలు చూర్ణంబులు చేసి మాం సంబుఁ జెక్కి సంధులు నుఱుము గావించి ప్రేవులు ముద్ద చేసి యూపిరి వెడలి రాకుండఁ గంఠబిలంబన కడ్డంబుగాఁ ద్రోచిన నమ్మకరి తదీయవేదన సహింపం జాలక యిది నాకు నఱుగునాహారంబు గాదు దీన నిక్కంబుగా మరణంబు సిద్ధించు నని తలంచి యుల్లో లకల్లోలంబులు కడలకుం బఱన నమ్మహాసరోవర మధ్యంబునఁ బరిభ్రమించుచు నూపిరి వెడలక కొండొక సేవునకుఁ బంచ్ త్వంబునొందె నప్పుడుతదీయవదన కర్ణ నాసారం ధ్ర వినిష్క్రుతతో ణితధారా ప్రవా హంబున నమ్మహాసరోవరసలిలంబు సిందూరితం బయ్యె నంత నమ్మకున్నంద నుండు దానియుదరంబు భేదించి వెలుపలికి నిర్గమించి ఘోరం డై నమకరి క ళేబరం బీడ్చికొని శీఘ్రంబునఁ దత్సరోవరతీరంబుఁ జేరి రక్తసిక్తాంగుండై మనీ భూతం బైననీహారంబు విరియఁ దట్టి ప్రకాశించుచున్న బాలదివాకరునిపోలు పునం దేజరిల్లుచు విధుంతుదవడ వినితుండైన శాంకునిపొంకంబున నతి ప్రియదర్శనుం డై యొప్పై నంత. 2 128 ​యు కాండము. అంధం, ధాన్యమాలినికి మకరరూపంబు వదలి యప్సరోరూపంబు వచ్చుట. దృర్శం- నీ, తనయచిరత్వంబు దలఁగఁ బెట్టి తనుత్వ మరుదారఁ గైకొన్న మెఱుఁగుభంగి సతతంబు గగనసంచారంబుపై రోసి ధరణికి వచ్చిన తారపగిది నందనోద్యానంబుసం దున్ని మాని యుర్వర జనించెడుకల్పవల్లి మాడ్కి ముజ్జగంబుల నెల్ల మోహింపఁ జేయంగ స్మరుఁడు పంపిన పుష్పశరముకరణిఁ తే. దనువు గైకొని వెలికి వచ్చిన సరోంబు బింబితమనోజ్ఞ శళీకరణంబురీతి మాక రాంగంబు విడిచి యమ్మకరి యపుడు సుందరాకారయువతి యె చూడ నొప్పి. సీ. బంభరీభూషితపం కేరుహంబులు నలువొప్ప నయనాననములు సేసి జలభంగ సంచలచ్చారు చక్రంబులు రమణీయకుచనితంబములు సేసి భూరిసౌరభలుబ్ధపుష్పంధయశ్రేణీ తీ రైనజడయు నూఁగాకు సేసి పొందుగా విరిసిన కెందమ్మి జేకులు చరణయుగ్మాధరోష్ఠములు సేసి తే. మొలక నవ్వులు నునుదొడ ల్వలుఁడ చెక్కు. లలరునాభియుఁ గలదు లేదనెడుకౌను వఱల సాక్షాత్క రించిన సరసిలక్ష్మి వైఖరిఁ జెలంగు చున్న యవ్వనితఁ జూచి. ఉ. మారుతి యేమిచిత్ర మిది మాకరరూపము మాని భూరితే జోరమణీయమూర్తి యగుసుందరి యై కన నయ్యెడి స్మరు త్సారసనేత్ర యో భుజగ చంపక గంధియె యక్షశాంతయో చారుజలాధి దేవతయొ జవ్వని యంచుఁ దలంచు చుండఁగన్, చ. అతులసువర్ణ రత్నరచితార్క సమానవిమాసరాజు ను ద్భుతగతి నెక్కి కారెఱుఁగు పోలిక నింగి వెలుంగఁ జేయుచుకో స్మితరుచిజాల మవ్విపినసీమకు వెన్నెల తేటఁ జూపఁగాఁ జతురతఁ బల్కెఁ బావనికి సాంద్ర సుధారసధార లొల్కఁగన్. ఉ. మారుతి నీ ప్రసాదమున మాకరరూపము వీడి నేఁటి కి చ్చో రమణీయభంగిఁ గడుసొంపుగఁ దాల్చితి దివ్య దేహ మిం పారఁగఁ బూర్వజన్మ సుకృతాతిశయంబు ఫలించి దుఃఖముల్ దీజెఁ గృతార్థ నైతి నిఁక దేవజగంబున కర్థి నేగెదన్. సీ. అనిలనందన యిది ముని తపోవని గాడు దితిజమాయావినిర్మితవనంబు దశకంఠుపనువునఁ దాట కేయసుతుండు తనమాయచే దీనిఁ దగ సృజించి తాపన వేషంబుఁ దాల్చి నీకంతరాయము నేయ నిచ్చటి కనిపె నిన్ను వీనిమాటలు నీవు విశ్వసింపఁగ రాదు తెగున్నడాన్ని వీని వధించి వుచ్చి 2424 2425 2426 2427 2429 ​గోపీనాథ రామాయణము తే. ద్రోణధా శ్రీధరమున కీత్రోవ నేగి, కోర్కి దివ్యౌషధంబులు గొని రయమున లంకకుం జని సంప్రీతి లక్ష్మణునకు, నిడి బ్రతుకఁ జేసి సత్కీర్తి నడయు మయ్య వ. కవీంద్రా యేను ధాన్యమాలిని యను పేరం బరఁగునప్సరళి కాంతను మహాత్ముం డైన శాండిల్యముని శాపంబున నీసరోవరంబునందు మకరినై యుండు ఒఱింగి యున్నవాఁ డగుటం జేసి రావణుండు నాచేత నిన్నుఁ జంపించువాఁడై మారీచ నందనుం డైనకాలనేమి యనువాని మహామాయు నొక్క రాక్షసం బనిచిన వాఁ డిమ్మాయాననంబు నిర్మించి కపటముని వేషంబుఁ దాల్చి యుపాయబలం బున ని న్నిచటికిం బనిచె నేను శాపవశంబున నజ్ఞాత భవత్ప్ర భావపై నిన్నుంబట్టి మ్రింగితి నీవు మహాబలవంతుం డగుటంజేసి నన్ను వధించి కుశలి వై తీరంబు నకుం జనుదెంచితి నేను భవత్ప్రపాదంబున మునిద త్తశాపవిముక్త నై ఘోర గ్రాహీ రూపంబుఁ బరిత్యజించి యెప్పటియట్ల దివ్యరూపంబు ధరించి కృతార్థ నైతి నింకఁ బురందరునికొలువునకుం జనియెద ననుజ్ఞ యొసంగు మని పలికిన వినీ యమ్మరున్నందనుం డాశ్చర్యరసావిష్టచిత్తుం డై యవ్వరారోహ కిట్లనియె. క, శమభూషణులు జితేంద్రియు, లమలాత్ములు పుణ్యు లలిదయాళురు మానుల్ కమలేక్షణ శాండిల్యుఁడు, శమము విడిచి నీకు నేల శాపం బిచ్చిన్. క. అని యడిగిన నద్దివిష, ద్వనితామణి ముద్దుగుల్కుఁ బల్కులఁ దేవెల్ చినుకఁగ మెల్లన నిట్లని, వినిపించెను దనదు పూర్వవృత్తాంతంబున్. 2481 2482 2483 2494 -అడవు. ధాన్యమాలిని తనపూర్వవృత్తాంతంబు హనుమంతునకుఁ జెప్పుట. అం శా,లోకస్తుత్యచరిత్ర శంభుసభ నాలోకింప నే నొక్కనాఁ జకై లాసనగాధిరాజమున కుద్యతీతితో నేగి య స్తోకప్రౌఢిము లాస్యము ల్సలువ సంతోసిల్లి మన్నించి నా శ్రీకళ్యాణవిమాన రాజు మొసఁగె హేమాద్రి ధన్వుం డొగిన్. చ. అది మొద లేను శంకరునియానతి గైకొని దీని చెక్కి స మ్మడమున సర్వలోకములు మానుగ నిచ్చలు సంచరించుచు స్వదలక యొక్క నాఁడు కపివర్య మనోహరపద్మ సౌరభా స్పద మగునిమ్మహాసరసి వారివిహారము సల్పుచుండఁగన్. చ. అపరిమిత ప్ర భావుఁడు మహామహుఁడు న్మృగచర్మధారియు స్లపిలజటాచ్ఛటాధరుఁ డకల్మషభూతివిలి ప్తగాత్రుఁ డై తపనునికై వడి దెస లుద గ్రరుచి స్వెలుఁ గంగఁ జేయుచుకో దపసి యొకండు నాకడకుఁ దప్పకఁ జేరఁగ వచ్చి యిట్లనున్. తే. ఏను శాండిల్య నామమునీశ్వరుండ, దూరమున సీతను ద్యుతిఁ బాఱఁ జూచి చక్కనిమెఱుంగుఁదీఁగె చంద్రకళయొ, యని పరీక్షింప వచ్చితి నబవదన. సీ. మోహనగాత్రి నీ మోమున కెన యైనజలజాతచయ మిందుఁ గలిగి యునికిఁ గువలయగంధి నీకు చములతో సాటి యగుచక్రవాకంబు లలరు చునికి 2485 ​DXX డము. నెలఁత నీనిడుద పెన్నెఱులకుఁ దుల యైనమృదుల శైవలలతల్ బొదలుచునికి గజరాజగమస నీకనులకు జో డై ననీలోత్పలము లిందు నెగడు చునికి తే. నీసరోవరలక్ష్మితో నీసు పూని తమ్ములు మునుంగఁ జక్రముల్ తల:గి పాఱ వలము దూలఁ దోవలు సంచలత నొందం గలఁచెదవ యేమి చెప్పుమా కొంత యిపుడు. 743 2437 2488 చ. సుదతిలొ దాఁచ నేల నినుఁ జూచినయప్పటి నుండి మన్మథుం డదయతఁ దిగ్మ బాణముల నారట పెట్టఁగ సాగె ధైర్యము స్వదలితి నింక నే నొకక్షణం బయిన న్నిలుపోపఁ జాల నీ యధరసుధారసం బొసఁగి యంగజతాపము దీర్పవే దయన్, సీ. మానినీమణి నీడు మధురాధరము గన్నయంతనే యనురాగ మావహి శుకవాణి నీకురుల్ చూచినయంతనే ఘనతర మోహాంధ కార మొద వెఁ గలకంఠకంఠి నీకనులయందముఁ జూచినంతనే చపలత్వ మంకురించె నలినాయతాక్షి నీ నడుము ఁ జూచిన యంతఁ బలువులు నొడలఁ గంపముజనించె తే. రమణి నీ పీనవక్షోరుహములఁ జూచి డెందమునఁ గొంత ధైర్యంబు నొంది యున్న వాఁడఁ గౌఁగిట గదియించి వలపు మించి యింపు సొంపార రతులఁ దేలింపు మబల. 2439 న. అని పలికిన నేను భయకంపితాంగి నై వినయంబున నమునివరున కిట్లంటి. చ. అనఘ చరిత్ర, పాపనిలయంబు తపః ఫలహాని హేతుకం బనవరతంబు ఘోరసర కాస్పదము న్బుధలోకనిందితం బును గులధర్మ నాశకరము సరలోక పథావరోధకం బును వెలయాలిపొందు మిముబోఁటి మహాత్ములు గోరఁ బాడియే. క. నా విని యమ్మని నాథుఁడు, భావజపరిము క్త బాణ బాధితుఁ డగుచుకో గేవలపరితాపంబున, నావదనముఁ జూచి పలికె సమ్రుం డగుచున్. చ. పడఁతిరొ నీకటాక్ష శరపాతవిభిన్న హృదంబుజుండ నై బడలితి నోర్వఁ జాల నిఁక్ర బంధకి మౌనినుఁ బొంది ప్రాణము ల్విడువక నేఁడు గాచికొని వెండియు భూరితపంబు పెంపునం బడయఁగ రాదె పుణ్యము దినంబును భావనధర్మ సంపదన్. ఉ. కోమలి నేఁడు నీవు ననుగూడక కావని తోచి పుచ్చినం గామళితాస్త్ర పాఠమున గాసిలి ప్రాణము నిల్వ దెంతయున్ బ్రేమ సుధార్ద్ర దృష్టిఁ గని వేడుక మీఱఁ బరిష్వజించి భా సామధురత్వ మేర్పడఁగ సంగమసౌఖ్య మొసంగి ప్రోవవే. 2441 2442 2443 2444 ​144 గోపీనాథ రామాయణము a_ వ. అని పెక్కు తెఱంగులం బ్రార్థించిన మాఱువలుకంజాలక యియ్యకొని మునీం ద్రాయే నిప్పుడు రజస్వల నైయున్నదాన నేఁడు ప్రథమదివసంబుదిన త్రయంబతీ తంబై నపిమ్మటఁ బరిశుద్ధ నై నాలననాఁడు మీయొద్దకుం బఱ తెంచెద నందాఁకఁ దాల్మి వహించియుండవలయు నని పలికిన నత్తాపసేంద్రుండు సమ్మతించి యథేచ్ఛం జనియె నంత నేను గంధమాదన పర్వతంబునకుం జని యందొక్క పుష్పోద్యానంబునందుఁ జంద్ర కాంతశిలాఫలకంబుమీఁద సుఖాసీన నై వీణా దండం బంకించి పాణిపంకజరత్నకంక ణఝణఝణత్కారంబు తాళమానం బులు దెలుపఁ దరుణపల్ల వసుకుమారాంగుళుల చేతఁ దండ్రులు మీటుచు రాగ సంపద లేర్పడ శ్రుతిమనోహరంబుగా గీత ప్రబంధంబులు పాడుచుంటి నంతకు మున్న రావణుండు దిగ్విజయార్థం జరిగి దైవయోగంబున నాఁటి రేయి సేనా సమేతంబుగా నమ్మహామహీధరంబుమీఁద విడిసి యంత నంత నప్పర్వత విలా సంబులు గనుంగొనుచు నేకాంతంబుగాఁ జనుదెంచి నాయున్న పుప్పోద్యానంబు ప్రవేశించి మధురం బైనమదీయగానస్వనం బాలకించి శీఘ్రంబున నాకడకుం జనుదెంచి తదీయభయంకరరూపసందర్శన సంజాతభయభ్రాంత నై వాతాందో ళితనూతనవల్లియుం బోలె వడంకుచున్న నన్ను విలోకించి యంగజరా గమత్తుం డై యిట్లనియె. మకమలాక్షీ విను మేను రావణుఁడు లంకానాథుఁడ దోగి ప్రతా పమహోదగ్రుఁడ సర్వదైత్యవిభుఁడు భాషే విశ్రాణితో ర 2445 2446 2447 త్తమనానావరుఁడ ద్రిలోకజయ ముద్యచ్ఛక్తిఁ గావించి దు ర్దమలీలం జరియించువాఁడను మహాధన్యుండ నే నన్నిటన్. ఉ. కాంతరొ యేమి చెప్ప నినుఁ గాంచినయప్పటినుండి బల్విడి గంతుల తాంత శాతశరకంపితగాత్రుఁడ నైతి నింక నా కెంతయు నీదు మోవిమధు విచ్చి కవుంగిట గారవించి గి లింతలు సల్పి వేడ్క రతి కేళి నను స్వలయింపు మి త్తఱిన్. సీ. హరిచక్ర మఱచేత నవలఁ దట్టిన నన్నుఁ జెలి నీదుజఘనంబుచిక్కు వటి చె గోత్రారివజ్రంబు గోట మీటిన నన్నుఁ గలికి నీచూడ్కులు గాసిపఱచె శయములఁ గైలాస శైల మెత్తిననాకు గణిత నీ పాలిండ్లు ఘనతఁ జూపె భుజగలోకాధీశుఁ బొడిచి గెల్చిన నన్ను వెలఁది నీవేనలి వెతలఁ బెట్ట తే. వనిత నాపౌరుషంబు సర్వము నకంచెఁ, జారు భవదీయసుందరాకారలీల నీకు దాసుఁడ నైతిని నెనరు గల్గి, సురతనుఖ మిచ్చి ప్రోవుము సురభిలాంగి. తే. అంబురుహపత్ర నేత్ర నాయంతవాఁడు, బంటు గతి వేఁడుకొనినఁ గాదంటి వేని యవనిలో రతిసారజ్ఞ లైనసతులు, నిన్ను నిందింపరే యవినీత వనుచు. 2449 చ. అని యిటు వల్క నేను నయమార దశానన యే రజస్వల న్ననుఁ గదియంగ రా దనిన నవ్వుచు వాఁడు రజస్వల ల్పరాం ​డము. 745 2450 2451 గనలును మద్యసేవినులు గల్గినచోఁ గడు లెస్స మాకుఁ గ్ర మినతమి వంటి కాంతల రమించుట ధర్మము దైత్య పాళికిన్. చ, అని తమకంబు పెంపున దశాస్యుఁడు న వ్బలిమి గ్రహించి గ్ర క్కున మధురాధరామృతము గ్రోలుచు మర్మములం గలంచుచున్ దనియక పెక్కు గాఢనురత క్రియల న్నను గాసిపెట్టెఁ బె లన సలిలాశయం బటు లులాయము సొచ్చి కలంచుకై వడిన్. వ. ఇట్లు శిలోచ్చయకఠినవి గ్ర హుం డైన రావణుండు భోగించివిడిచిన నేను మహా వాతలోలితపుష్పలతయుంబోలె నాకంపితాంగి నై బడలి యుంటి నప్పుడు నాకు సద్యోగర్భంబున శైలసంకాశ దేహుండును ఘనారావసమనిస్వనుండును భోగీంద్రభోగకల్పదీర్ఘ బాహుండును విశాల శిలా ఫలకసమానవక్షఖండు నగు నొక్క పుత్రుం డుద్భవించిన నక్కుమారున కతికాయుం డనునామం బిడి వానిం దోడ్కొని రావణుండు యథేచ్ఛం జనియె నంత నేను దివసత్రయం బతిక్రమించిన నాలననాఁడు కృతాభిషేక నై ధౌతపరిధానంబు ధరియించి మణికుండన పుష్పదామచందన ద్రవంబులచేత నలంకృతాంగి నై మనోహరా కారంబుతో శాండిల్యునికడకుం జని మహాత్మా పరిశుద్ధ నై చనుదెంచితి నింక నావలన నిష్టోపభోగంబు లనుభవింపు మని పలికిన నమ్మహాత్మం డతీతా నాగతవృత్తాంతాభిజ్ఞుండు గావున మనంబున రావణకృత్యం బంతయు నెఱింగి కోపారుణీతలోచనుం డై నా కిట్లనియె. P వా సీ. వనజాక్షి నాయొద్ద వర్తించుచుండి నీ వన్యునిఁ బొందుట యర్ల మగునె చలితమానసుఁడ నై కులట వౌనీమీఁద వేడ్కఁ జేసితి నెంత నెట్టి నైతి జలధరచ్ఛాయలు చంచలా దీ ప్తులు జల రేఖ లతిను సంగమములు 2452 తేజంబునకు గాఢతిమిరంబునకుఁ బో లెఁ గులటలకును దాపసులకుఁ బొందు తే. గలుగ దెప్పటికైనను గణిత నీదు, వదన మీక్షింప దోసంబు వచ్చు మాకు రూపగర్వంబు నీకింత యేపు దెచ్చె, మకరి వై యుండు మింక నిమ్మడువులోన. క. కను గానక ని న్నిటు చేసిన దుష్టుఁడు బంధుసుతన చివసహితముగా ఘన సంగ్రామంబున రిపు, జనముల చేఁ గూలు నింత సత్యం బబలా. చ. అని యిటు శాప మిచ్చిన భయాకులితాత్మక నై వడంకుచు త్ప్రణతజనప్ర సన్న యపరాధ మొకించుక లేదు నాయెడ దనుజుఁడు మూర్ఖుఁడై బలిమి దర్పక కేళి యొనర్చి యేగె స జ్జనులు ప్రశాంతచిత్తు లిఁక శాపవిముక్తి యనుగ్రహించవే. ఉ. నా విని మౌనిభర్త కరుణ న్ననుఁ జూచి మదేభ యాన నీ కీవిధి వేయివత్సరము లేగినపిమ్మట రామదూత యా పావని వచ్చు నిచ్చటికి భవ్యగతి సృనిఁ బూని యమ్మహా పావనమూర్తిచేఁ గలుగుఁ బట్టును శాపవిమోచనం బొగిన్. 174 2454 2455 2456 ​746 గోపీనాథ రామాయణము. వ. అని పలికి యమ్మహాముని యథేచ్ఛం జనియె. క, మునినాధుఁ డన్న చందం, బున నీచే నాకు శాపమోక్షము గలిగె న్విను మతికృతార్థ నై తిని, జనియెద నేనింక శక్రపదనంబునకున్. 2457 2458 క. అని పల్కి ధాన్యమాలిని, దినకరకులుభృత్యవగుని దీవించి వెనకొ జనియె నటు మెఱుఁగు మెఱసిన, యనువున స.మేనికాంతి యాశలఁ బఱువన్. తే. అంతఁ బవమాననందనుం డతిరయమునఁ గపటముని వేషధరుఁ డైనకాల నేమి కడకుఁ బోయిన నవ్వీరుఁ గాంచి యతఁడు పలికెఁ గపటమాధుర్యంబు బయలుపడఁగ. చ. అనిలతనూజ యెంత దడవాయె జలంబులు గోలి వచ్చి తే గోను మిఁక మంత్రరాజమును గూర్మి నొసంగెద దీన మందు లొ య్యనఁ గన వచ్చు దీని కెనయా గురుదక్షిణ యెద్ది యన్న న వ్వనచరవంశ వర్యుఁ డనివార్యపరాక్రమదుర్ని వారుఁ డై. 2460 246! క. గురుమంత్రంబున కెన యగు, గురుదక్షిణ యొసఁగఁ బోలుఁ గొను మీ నీకు గురుదక్షిణ యిచ్చెద నని, గురుముష్టిం బొడిచె వానిగుండియ లవియన్. 2468 -ఖర హనుమంతుండు కాలనేమిం జంపుట. వచ వ. ఇట్లు కఠోరదంభోళి ధారాసం కాశమకున్నందనముష్టి ప్రహారభిన్న వర్షం డై యామారీచనందనుండుకో ధావిష్ణుచిత్తుండై త ణంబ కృత్రిమముని వేషంబుఁ బరిత్యజించి నిజరూపంబ దాల్చి ప్రత్య గ్రనిశితాగ్రం బైన మండలా గ్రంబున నాను గ్రీవసఖునివక్షంబు వేసిన నతండు బెండు సెనక గండు మిగిలి యాగ్ర హోదగ్రుం డై యుగ్ర త్రిశూలకల్పం బైనకరతలం బెత్తి దురాత్మా నీమాయ లింకఁ బనిగోన విదె మదీయ పాణి ప్రహారంబు గొనుము దీన నీకుం బావు సిద్ధించు నింక నెక్కడి కేగ వచ్చు నని తర్జించుచుఁ బెడతల వేసిన వాఁ డొల్లం బోయి మెల్లనఁ దెలిసి యొక్క పక్షి రూపంబు దాల్చి పక్ష సంజాతవాతంబులఁ దూలం దోలుచు నిశా తనఖంబులు వచ్చుచుఁ బ్రచండతుండంబునంగఱచుచు విజృంభించిన వానియాటోపంబుఁ జూచి సహింపక యమ్మహాబల నందనుండు తండ్రియనువున బల వేగంబు లంగీకరించి మహోద్దండ కాలదండసదృశంబులైన నిశాతనఖంబులం జీఱుచు నశనిపాతకల్పం బైనకఠోరముష్టిం బొడుచుచు మహేంద్రధ్వజసన్నిభం బై నదీర్ఘ వాలంబునం దట్టుచుఁ జరణనఖతుండవత త్రంబులు విఱిచి నుగ్గునూ చంబు చేసిన వాఁ డాపతత్రి రూపంబు మానిదంష్ట్రా కరాళ భీషణం బై ససింహాకారంబు దాల్చి నటాసంచలన సంజాత వాతూలసము దూతజీమూత వ్రాతుం డై వనద్విపంబులు భయంబునం బఱవఁ గఠోరకంఠ హుంకారంబుఁ జేయుచు రభసాతి రేకంబునం గవిసిన నప్పవననందనుండు శర P ​యు D& డము, 747 భంబులీల నవలీల వానిమిఁది కుఱికి ముష్టిపాతంబునఁ దదీయదంష్ట్రులు విఱు గం బొడిచి సటాజాలంబుఁ బెఱికివై చి సెమ్మలు విఱుగఁ బాదంబులం దాన్ని కరతలంబున శిరంబు పగుల వ్రాసిన నద్దానవుం డరూపంబు చాలించి స్వకీయ మాయ: బాహుళ్యంబునసుగ్రీవుండై చనుదెంచి లక్ష్మణుండు మూర్ఛ దేఱి దశ శ్రీవునితో నుగ్ర సమరంబు గావించుచున్నవాఁ డింక సంజీవనీకరణి దేవల దిచ్చటనుండి గ్రమ్మలు లంకకుం జనుదెమ్మని పలికిన విని హనుమంతుండిదిరాక్ష, సమాయ గాని నిక్కంబుగా సుగ్రీవుండు గాఁడు వీనిమాటలు విశ్వసింపఁ దగ దని నిశ్చయించి గంధసింధురంబుపైకి లంఘించు సింగంపుఁ గోదమభంగి వాని మీఁది కుఱికి తదీయదంతంబులు రాల నెమ్మలు విఱుగ శిరంబు పగులఁ జరణ జానులాంగూలముష్టి ఘాతంబుల బడలుపడం జేసిన వాఁ డమ్మాయాసుగ్రీవ రూపంబు విడిచి నిజరూపంబు దాల్చి కోదండంబు గోని కాండ ప్రకాండంబు పరఁగించుచుఁ గొండొక సేపు నానా ప్రకారంబుల భండనంబు గావించె నప్పు డవ్వనచరశ్రేష్ఠుండు కాలాత్యయం బైనం గార్యంబు చెడుఁ దడవు గాకుండ వీని వధింపవలయు నని తలంచి లయకాలరుద్రమూర్తి తెఱంగున రౌద్రరసో ల్లాసభాసురుం డై వాలచలనంబునఁ దదీయశరపరంపరలు విరియందట్టుచునద్ద నుజాధముని గ్రందం బడఁ ద్రోచి దాను మీఁదై జాను కూర్పర ముష్టి ఘాతంబుల సర్వాంగ సంధులు నొప్పించి హీనసత్వుం జేసి మదసింధురంబు కనులనాళం బుం బోలె వానికంఠనాళంబు ద్రెంచి వధించి కాలుప్రోలికిం బుచ్చి విజయ లక్ష్మీ విరాజమానుం డై ద్రోణశిఖరిమార్గంబుం బట్టి యతిత్వరిత వనంబునం బోవుచుండ నప్పుడు. సీ. కిన్నరపరివృఢ క్రీడాసరోవర స్తిమిత సౌగంధ్య గంధము గ్రహించి నిర్మలమందాకినీసరిత్కల్లో లధృతవారిశీక రార్ద్రత వహించి 2963 రమణీయతరచై త్ర రథవనంబునఁ గల పువుటీరముల చెంతఁ బొంచి పొంచి మానస కాసారమహితపద్మోత్పలకుసుమపరాగంబు కొల్ల లాడి తే. నిధువనశ్రాంతకిన్నరమిథుననిటలు, కలితనూత మర్మాంబుకణము లార్చి సమరసంజాతబంధురశ్రమము వాయఁ, దనకుమారున్నిపై వీచెననిలుఁ డపుడు. చ, అటఁ జని కాంచె వానరకులా గ్రణి దుగ్ధపయోధివీచికా పటలబృహత్పయ?కణవివర్థి తసాంద్ర విశాలసాలముక్ గటక చర త్తరముగజగండకభల్లమృగేంద్ర కోలముక్ దటరుహజీవనౌషధిల తారు చిజాలము దోణ శైలమున్ . సంపై హనుమంతుండు ద్రోణాద్రిం గనుంగొనుట. ధర్మం- కాలంకృతమార్గములును వ. ఇట్లు విలోకించి యమ్మహామహీధరం బెక్కి.. సీ. హరినఖదళితసింధురకుంభ విగళిత్రమా గిన్నరదంపతీ క్రీడావినోదా భి రామని గ్దరవనస్తోమములును 2466 2466 ​748 గోపీనాథ రామాయణము సౌదామనీల తౌ సం కాశదీప్తకాంచనల తాభూషితసానువులును వృక్ష శాఖాగశద్వృతు సన్నిభ సుమా స్తీర్ణమనోహరాధిత్యకలును తే. రమ్యమణిమయధాతుపరాగ పటలు, పాటలీకృతవివిధ భూభాగములును ధరసరిద్భంగ చటులమృదంగ నిస్వ, నాను కూపనటన్మయూరాళిఁ గనియె. 2467 తే. ఇట్టు లచ్చటికందువ లెల్లఁ జూచి, యలను షేణుండు చెప్పినయట్టిమందు లరసి కనుఁగొన వేగ డాయంగఁబోవు, నంతలోపల నవి యదృశ్యంబు లయ్యె, వ. అప్పు డప్పవననందనుండు చింతా కులితమానసుండై యప్పర్వతంబున కిట్లనియె. చ. నగవర యేను రామునకు నమ్మినబంటఁ దదాజ్ఞఁ బూని సొం పుగ భవదీయళ్ళంగమునఁ బొల్చు మహొవధము లోన స్వడి మగఁటిమి మీఱ వచ్చితిని మందులు ప్రీతి నొసంగు మింక నీ కగణితకీర్తిలాభ నుగు నవ్విభు కార్యము దీర్చినందునన్. తి Q. చ, అని నయ మారఁ బల్కిన నగాగ్రణి మిక్కిలి గర్వితాత్తుఁ డై మనమున శంకఁ బో విడిచి మందులు వేగ మొసంగుకున్న న వ్వనచరవంశ వర్యుఁ డనివార్యమహా గ్రహదుర్నిరీక్ష్యఁ డై కనుల మీడుంగుఱు ల్సెదరఁ గ్రమ్మఱ నిట్లని పల్కె.. దానికిన్. చ. పలుమఱు మందు లిమ్మనుచుఁ బ్రార్థనఁ జేసిన నీ వొసంగు దే కులికముచేత వేయఁ దగు కొండలు మెత్తనిమేలిమాటల దలఁకునె కర్కశత్వ మది దప్పునేని నెకలించి దోర్బలం బలరఁగ లంకకుం గొని రయంబున గద నేఁడు చూడుమా, అప్పులపై హనుమంతుండు ద్రోణశైలంబు గొని లంకకు వచ్చుట. అం 2470 2471 2472 వ. అని పలికి యా ప్రభంజననందనుండు ప్రావృట్కాలజీమూతంబు కరణి విజృంభ మాణశరీరుం డై యవక్రపరాక్రమంబున జగత్రయంబు నాక్రమింప సుపక్ర మించిన త్రివిక్రము దేవునిమాడ్కి నద్భుత దర్శనుండై చతుర్దశ భువన భారధౌ యశాద్ర వేయసమానసారం బైనవాలంబు దిరుగం జుట్టి యట్టహాసంబుఁ జేసి తొల్లినారాయణుండు మందరాచలంబు నుత్పాటించిన తెఱంగుననమ్మహామహీ ధరంబుఁ బెఱికి ప్రళయకాలధారాధరంబుభంగి నొక్క మహాధ్వని గావించిన. నీ, అవనిమండలము చక్రాకృతిఁ జలియించె దిగ్గజంబులు భీతి దిమ్మదిరి గెం గిటికచ్ఛపాహు లుక్కటభయంబున మొ గెఁగుల శైలవరములుకలఁగఁబడియె నింగియు దిక్కులునిబిడంబుగా మ్రో సెఁ బొంగి పయోనిధుల్ పొరలఁబడియెఁ దఱుచుగాదివినుండి తారకంబులు వ్రాలె గ్రహగణంబులు మింట గతులు దప్పి, తే. బంచభూతంబు లధికవిభ్రాంతి నొందె ఖచరభూతంబు లన్నియు గాసి వడియె a ​యు 330 భీకరాకారుఁ డై మరుతియసుతుండు గిరివరము వాలమునఁ జుట్టి వెఱుకునపుడు. డము. 749. 2474 వ. ఇట్లఖిల భువనభయకరంబుగా నిరువది యోజనంబుల తనర్పును నూఱుయోజ నంబులపొడువునుం గలయప్పర్వతం ఋుత్పాటించి కరంబుల నెత్తి శిరంబున నిడికొని నిరంకుశ ప్రతాపంబునం దేజరిల్లుచు గమనోన్ముఖుం డయ్యె నప్పు డద్ది వ్యౌషధులకుం గావలి యున్న చిత్ర సేనాది త్ర యోదశ కోటి గంధర్వపతులు సంరంభ విజృంభితులై భీషణరోపాతి రేకంబునం జనుదెంచిరభ సంబునంబోనీక పొదివి నీలునీలు మనియదల్చుచుఁ జుట్టు ముట్టి యట్టహాసంబుఁ జేసి యతిభయం కరాకారులై గదాముసలముద్ద రభిండి వాల కరవాలశూల ప్రాపకుంత చ క్ర శక్తితో మరపరశ్వథాదినానావిధనాధనంబులు సాంద్రంబుగాఁ బరఁగించిన నవ్వీ రశిఖా మణి సరకుగొనక విజృంభించి వాని నన్నిటిని దూరంబుగా వాలంబున విరియం దట్టి పాదంబులం దన్నుచు మోకాళ్ల ఁ గ్రుమ్ముచు నఖంబులఁ జీఱుచు నఱచేతు లం బ్రహరించుచు మోఁచేతులఁ దాటించుచుఁ బిటికిటం బొడుచుచు వక్షంబు నందట్టుచు లాంగూల చలనంబునఁ దూలందోలుచు ఘోరనాదంబున గుండె లవియించుచు నిట్లనేక ప్రకారంబులు విజృంభించిన నాగంధర్వులు సచ్చి యు నొచ్చియు విచ్చియు సుడివడియుఁ జీకాకువడియు మహావాతో దూత జీమూత ప్రాతంబురీతిఁ జెల్లా చెదరై నలుదెసలకుంబఱచి రందుఁగొందఱు మహాత్మా మహా బలుండవై న నీతోడ రణంబు గావింప మే మెంతవారము మాయపరాధంబు సహించి శై లంబు గొని శీఘ్రంబునం జను మని పలికి రిట్లు గంధర్వపతుల నంద ఱ సశ్రమంబున నిరించి దుర్జయుండై యమ్మహాశైలంబు గొని శ్రీష్మాదిత్యుని భంగి నింగి వెలుంగుచు వాయు వేగంబునం బోవుచుండె నప్పుడు, m 2475 ఆ భరతుండు నంది గ్రామంబునందు దుస్స్వప్నంబు గాని వ్యాకులచిత్తుం డగుట . దురon సీ. పోసఁగ నందిగ్రామమున నాఁటిరాతిరి భరతుండు నిద్రించి పరమధార్మి కుం డై సరాముండు దండకావనములో జూనకీలక్ష్మణసహితుఁ డగుచుఁ జైలసికొంగుఁ డై తలవెండ్రుకలు జాజిఁ బంకంబులోఁ జిక్కు వడినయట్లు కల గని మేల్కాంచి కళవళ మందుచు రామలక్ష్మణులకు నేమి కీడు తే. గలిగెనో రాక్షసులచేత కాసినడిరో యెన్ని యిడుములఁ బడిలో యెందున్న వారొ వీనులకు నేమి దుర్వార్త వినఁగ నగునో యేమి సేయుదు నింక నా కెద్ది తెఱుఁగు. 2476 క, దిక్కుల ధూమము గవిసెను, నక్కలు గూయంగ సాగే నల్గడలందుకో జుక్కలు రాజఁ దొడంగెను, గ్రక్కున దివినుండి వేడిగాడ్పులు విసరెన్ 2477 మ. అని చింతించుచు ధైర్యము వ్వదలి మే నాళంపముం బొందఁ గ్ర న్నన నా వేళ నె భూసురప్రవరుల నావించి దానాదికం ​750 గోపీనాథ రామాయణము బును వేదాధ్యయనంబు మంత్రపఠనంబు న్శాంతిహోమాదికం బును గావింపఁగఁ బంచి దానును మహాపూతాత్త్ముఁ డై గ్రక్కునన్. ఉ. ఏను రఘుప్రదీపకువ కెంతయు భ క్తుఁడ నేని నిత్యము న్మాను. సత్యధర్మ నయమార్గమునం జరియింతు నేనియుక్ మానుగ రామలక్ష్మణు లమానుష చర్యులు సీతఁ గూడి య క్కానఁ జరించి సేమమునఁ గ్రమ్మఱ వత్తురు గాక వీటికిన్. వ. అని పలుకుచున్న నప్పుడు. క, తాము రస పి యుకె నడి, వేళుఱు గగనంబు దిశలు వెలిఁగించుచు నా సామీరి వేగ నంది, గ్రామము సేరంగ వచ్చి ఘనసౌధమునన్. - హనుమంతుఁడు భరతునిం గాంచి శ్రీరాములని వ్యాకులచిత్తుం డగుట. అతని నీ, సజలనీలాంబుదశ్యామలాంగమువానిఁ గమలపలాశ నేత్రముల వాని నాజానులంబి బౌహార్గళుం డగువానిఁ గంబుసన్నిభ మైనగళమువాని విపులాంసముల వాని వెడఁద్రనక్షము వానిఁ గమనీయది వ్యవి గ్రహము వాని రాకేందుసంకాశరమ్యవక్త్ర ముచాని సమీ దేభ తుల్యయానములవాని తే. వర జటాజాలభూషితశిరము వాని నగ్నివల్కానృతావలగ్నంబువానిఁ బరమముని వేషమున నున్నభరతుఁ గాంచి వనచరకులో తముఁడు రాముఁ డని భ్రమించి. ఉ. అక్కడ లక్ష్మణుండు సమ రావని రావణశ క్తివిద్దుఁ డై తక్కక మూర్ఛ వోవఁ గని తద్వ్యసనంబున నిల్వ లేక నుక్కును బౌరుషం బెడలి యువక రాత్మజుఁ బోవఁ బంచి యా చక్కటి జానకి న్విడిచి చయ్యన రాఘవుఁ డేగుదెంచెనో, మ. అని చింతించి తనస్త్రసంపద తదీయానూనదోశ్శక్తి త ద్వినుత ప్రజ్ఞయుఁ బౌరుషంబు మదిలో వీక్షించి రాముండు నీ చనిశాటుం బరిమార లేక నిజవంశఖ్యాతిఁ బోఁ బెట్టి యి ట్లనుమానింపక వచ్చునే గతరణవ్యాపారుఁ డై వీటికిన్. 2478 2479 2480 2481 2482 2483 2484 భరతుండు హనుమంతునిం జూచి పెనుభూతం బని బాణంబు వేయుతిఱి నా కాళ్ళ వాణీ వలదనుట, క. మదిలోఁ దప్పఁ దలంచితి, నిది యేటివిచార మొదవె నీతఁడు సుగుణా స్పదుఁ డగురామునిఁ బోలిన, సదమల మౌనివరుఁ డింత సత్యం బరయన్, క. అని నిశ్చయించి నభమున ఁ, జనుచుండఁగ నవ్వనాటన త్తముఁ గని యా . ఘనభుజుఁడు భరతుఁ డిదియొక, పెనుభూతం బనుచు మదిని విస్మయ మొదవన్. క. దీనిఁ బడవైతుఁ గాకని, మానుగఁ జాపంబు గొని సమగ్ర విశిఖ సం ధానం బూఁ జేసి మార్వీ, స్వానము గావించె దశదిశలు కంపింపన్ . 2487 ​X3G కా డము, 751 తే. అప్పు డశరీరవాణి యిట్లనుచుఁ బలికెఁ గై కయీపుత్ర యీతఁడు మీకుఁ జాల హితుఁడు పరమాస్త్ర ఋతనిపై నేయ వలవ దుడుగు మన విని యవ్వీరుఁ దూరకుండా.. అంత శా. వీరాగ్రేసరుఁ డైస పావని నురు ద్వేగంబునం బోయి సొం పార మ్మంగలఁ గాంచె నంబర పథ వ్యాప్తరి సంచారము ఘోర గ్రాహకుళీరన క్ర కమఠ క్రూరోరగోదారము బారావారము శంఖతు క్తిసికతాభాస్వన హాతీరమున్ . - మాల్యవంతుండు దళకోటి రాక్షసులం గూడి హనుమంతున కడ్డంబువచ్చుట. 2488 2489 2490 K. ఇత్తెఱంగున నౌకపిసత్తముండు సముద్రంబు విలోకించి తదుపరిమార్గంబునం బోవుచుండ నప్పుడు రావణప్రేరితుండై ధైర్యనిర్జితమాల్యవంతుండగుమాల్య వంతుండు శమనకింకర భయంకరు లగు దశకోటి రాక్షసులంగూడి భీషణరభసాతి "రేకంబుగా హనుమంతున కడ్డంబు వచ్చి చుట్టు ముట్టి యట్టహాసంబుఁ జేసి యం బరంబున జీమూతంబులకరణిం బన్ని యూర్జితగరానిస్వనంబులు ఘన నితం బులై యలర సర్వాభరణరోచు ల చిరరోచుల సొంపు సంపాదింపఁ గనత్కనక వలయమండిత కార్ముకదండంబు లాఖండలచాపంబులయందంబు పొందుపఱుప గదాముసల ముద్గర భిండివాల కరవాలశక్తితో మర పాశ పరశ్వథ చక్ర కుంతతురి కాశీలీముఖాదీనానాసాధనవర్షంబు నీరంధ్రంబుగాఁ గురియించిన నప్పనమాస సూనుండు చలింపకచిక్కుపడక యాజ్యాహుతి ప్రవర్ధమాన పనమానసఖుండుం ' బోలె నక్క జం బగు తేజంబు దిక్కులం బిక్కటిల్ల నుక్కు మిగిలి రక్కసు లెక్క డెక్కడంబడ రాక్షసుల పాలిధూమ కేతువుంబో లె విస్ఫులింగజ్వలాభిలం బైన వాలంబున విసరుచుఁ బిడుగుల కెనయైనపిడికిటిపోట్లం బొడుచుచు వజ్రాయుధ సఖంబు లై ననఖంబుల శిరంబులఁ జిదిమి పై చుచుఁ గరచరణజానుజం ఘోరు మధ్య వక్షశ్శీర్ష ంబులు శకలంబు లగునట్లు గాఁ బదతలంబులం దన్నుచు జానుకూ ర్పరఘాతంబుల సర్వాంగసంధులు విజ ళించుచుఁ బదుగుర నూర్వుర నిన్నూ ర్వురం బట్టి పాణితలంబుల మెడిచి చూర్ణంబు సేయుచుఁ బ్రళయకాలధారా ధరగర్జాభీషణం బైన ఘోషణంబున గుండె లయం జేయుచు నిట్ల నేక ప్రశా రంబుల విజృంభించి తుష్క కాంతారంబు నేర్చు కార్చిచ్చు చాడ్పున నడువులో నంజొచ్చి కలంచుమాతంగంబుకరణిఁ గురంగ శాబకంబులభంజించు సింగంపుఁ గొదమభంగి మహోత్తాలతాలవనమధ్యంబున విహరించుమహావాతంబురీతిదా రుణరణ క్రీడ గావించిన నద్దానవులు తద్దయు భీతిల్లి హనుమంతునిముంగలనిలు పంజాలక కాజాకులగతి సుడివడి దశదిశలకుం బఱచి రయ్యాయోధనంబు ​752 గోపీనాథ రామాయణము నిరాలంబం బగువాయు మార్గంబునం బ్రవర్తిల్లుటంజేసి పదనిక్షేపణశబ్దరహి| తం బై చెల్లె నప్పుడు. శా. ఘోరాకారుఁడు మాల్యవంతుఁడు చలతో వండటం కార మే పార నే చకవృష్టి మేఘము మనంబై గాఢవర్షం బొగి న్నీ రంధ్రంబుగఁ గాంచనాచలముపై నిండార వర్షించిన ట్లారూఢం గపివీరు పైఁ గురిసె ముద్యత్సాయ కాసారమున్. ఉ. దానికి నించుకైన మదిఁ దత్తఱ మందక ధీరుఁ డామరు త్పూనుఁడు వాలఘాతమున సూరెల నన్నిటిఁ దూలఁ దోలుచుకొ మానితతిX తేజమున మంచును మాయఁగఁ జేసి నింగిపై మానుగ నొప్పుభాస్కరునిమాడ్కి వెలింగె నుదీర్ణ తేజుఁ డై. - 2191 2492 2499 ఆ. అంత మాల్యవంతుఁ డరుష్టుఁడై గద, ద్రిప్ని వహ్నికణము లుప్పతిల్ల వాయుసుతునిమీఁద వైచి పెల్లార్చి తా, దిట్టతనము మెఱయ నిట్టు లనియె. -అడి హనుమంతుండు మాల్యవంతునిం జంపుట. పూర్వం మ. అవురా వానర తొల్లి విష్ణుఁడు ఖగేంద్రారూఢుఁ డై వచ్చిన న్ను వడిం దాఁకి రణం బొనర్చి తదిఁ దానుం బోరఁగా లేక శ కివిహీనుం డయి పాతె నాజి సలుపం గీతుండ వీ వెంతవాఁ డవు సప్రాణుఁడ వై వెస స్థలధిఁ గొండ స్వైచి పొ మ్మవ్వలన్. చ అన విని వాయుపుత్రుఁడు మహాగ్రహుఁ డై వెసఁ దత్ప్రయుక్తకాం చనగద నుద్ధతిం జదిపి చయ్యనఁ జూర్ణము చేసి బల్విడి ఘననఖరంబులం జిదిమి కండలు చెక్కలువాపి యల్కతోఁ బనివడి వానిగుండియలు బ్రద్దలు వాఱఁగఁ దన్నె సంఘులన్. 2495 2496 వ. అంత నద్దానవుండు కాలవ్యాళకరాళం బైనకరవాలంబున వేసిన నదివజ్రసను స్పర్శం బైనతదీయవంబు దాఁకి సహస్ర ఖండంబులై పుడమిం బడియెఁ బదం పడి కాలాయసమయం బైనముసలంబు విసరివై చిన దానిఁ గరంబుల నొడిసి పట్టి మదోద్దండ వేదంశం బిశుదండంబుంబో లె విఱిచి వై చె వెండియు దంష్ట్రా కరాళభీషణం బైనశక్తి నిగిడించిన దాని సముద్ర జలంబులం బడునట్టుగాఁ బాదంబులం దన్నె నంత నద్దానవుండు వికల సాధనుండై సేయునదిలేక వెల్లనై సూచుచుండ నప్పుడు బాహువుల వాని నాకర్షించి పాణిని ష్పేషణంబున హీన నత్త్వుం గావించి వాలపాశంబు గళంబునం జుట్టి మీఁది కెత్తి ఖగేంద్రుండు కాళోదరంబుం బోలె వేయిమాఱు లంబరంబునం ద్రిప్పి సముద్రంబులఁ బడ వై చిన నన్ని శాచరుండు పతన వేగంబున రసాతలంబంటి మరల వచ్చుటకు సామ ర్థ్యంబు లేమిం జేసి మృతుండై యమసదనంబునకుం జనియె హతశేషు లగు రక్కసు లుక్కు సెడి భయభ్రాంతులై లంకకుం బఱచి రిట్లు వాతూలనందనుండు ​డము, మాల్యవంతుని సేనాసమేతంబుగా నంతకగోచరుం జేసి జయంబు గొని కర తమవాషధీపర్వతుడై సింహనాదంబు చేసి శ్రీ ప్యాదిత్యునిభంగి నింగి వెలుం గుచు మనో వేగంబున లంకాద్వీపంబు కాయం జనియె నప్పుడన్మహనీయమూ క్తి తేజోవిశేషంబును దోష ణ మహీధరమణిదీప్తులు దూరంబు నవలోకించి రాముండు సూర్యుం డుదయించి వచ్చుచున్న వాఁ డని తలంచి లక్ష్మణ ప్రాణశంకి, తుం డై PL . 2487 తుకు సంధిపై రాముండు చూరంబున హనుమంతునిం జూచి సూర్యుం డని మోట కోషించుట, అధి సీ. అక్కట లక్ష్మణుం డమరారిశక్తిచే మేదినిఁ బడియే సమీరసుతుఁడు దివ్యౌషధీలతల్ దెచ్చెద ననిపోయి తడవాయె భానుఁ డున గ్రభంగి నుదయించుచున్న వాఁ డదయుఁడై యింకనే నేమి సేయుదుఁ నమ్మఁడెట్లు బ్రత నెలమి సుమిత్రతో నేమని భాషింతు భరతునిదు ఖ మేపగిది నణఁతు తే. ఘనుఁడు శత్రుఘ్నుఁ డడుగ నేమని నచింటు నల విభీషణుతోడ నే నన్నమాట యనృత మయ్యె మదన్వయయశము వోయె వనచరులకష్టమంతయు వ్యర్థ మయ్యె. మ. అని యిబ్బంగిఁ దలంకుచుండఁ గపివంశాధీశుఁ నేతెంచి రా మన రేంద్రుం గని పల్కె నోయనఘ ధీమంతుండ వీ వివ్విధం బున దుఃఖింపఁగఁ జెల్లునయ్య జగముల్ పుట్టి౦ప రక్షింప గ్ర ర్దన నాశం బొనరింప దఝుఁడ వెద ధైర్యంబు గీల్కొల్పుమా. 2498 2499 తే, దేవ నాలవజాము నర్తించు చున్న, డెలమి నిఁకనొక్క యామంబుగలదు రాత్రి లక్ష్మణున న కేమిహాని గల్గదు దురంత, దుఃఖ మది వీడి "స్థచిత్తుండ నగుచు. తే. అనుచు నిబ్బంగి సూర్యనందనుఁడు ధైర్య మెంత చెప్పిన నుడుగ కయ్యినకులుండు పెక్కువిధముల దుఃఖించి పిదపఁ గోప రసము నిగుడంగ నత్యంత రౌద్రుఁ డగుచు. 2501 సి. వనజ మిత్రుండు మద్వంశంబునకుఁ గర్త యయ్యును గృపమాలి యనుజుఁడిచట మూర్ఛదేఱక మున్నె మునుకొని పగతుర పాలివాఁ డై నన్ను పరిభవించి యుదయించి చనుదెంచుచున్నవాఁ డితనిదౌ దుర్జయ మేమని దూఱ వచ్చు. గడు వేగమున వీనిఁ బుడమిపైఁ బడఁ గూల్చి జగమంతయు నరాక్షనం బొనర్తుఁ తే, జూడుఁ డని ర క్తకాంతులు చూడ్కి గములఁ గ్రమ్మకొన విల్లుగొని జగత్రయము బెగడ ఘోరరౌద్రాస్త్ర మరిఁబోసి దారుణముగ గుణరవముఁ జేసె దైత్యులగుండె లవీయ.. 175 2502 ​754 గోపీనాథ రామాయణము మ. శరధిశ్రీ రము లింకె బల్విడి ధరాచక్రంబు కంపించె భూ ధరము లొగ్గె నభంబు బిట్టవి సె దిగ్దంతావళీ శ్రేణి యా తురతం బొందె నిరంతరంబుగ నుడుస్తోమంబు రాలెన్ని శా చరభూతాలి గలంగె రాఘవధ నుష్టంకారమాత్రంబునన్. 2503 వ. అట్టిమహోత్పాతంబులు చూచి సుగ్రీవుం డతిభీతుం డై దేవా యొక్కని కై పెక్కండ నొక్క పెట్ట వధింపంబూనుట ధర్మంబుగాదు మీ రెఱుంగనిధర్మం బు గలదే యని పలుకుచుండ నప్పుడు సుషేణుండు చనుదెంచి మహాత్మా బల వంతుం డగుహనుమంతుండు దివ్యౌషధీశైలంబు గొనివచ్చుచున్నవాఁ డిది తదీయదివ్య తేజఃపుంజంబు గాని సూర్యుండు గాఁడు శీఘ్రంబున నవ్వీరోత్త మున కెదురుగాఁ దగువానరులం బంపు మని పల్కిన నతనిపల్కులం గలంక దేటి కోదండం బెక్కుడించి రాముండు సౌమ్య దర్శనుం డై యతిరయంబున వానరుల నప్పావని నెదుర్కొనం బంచె నంతలోనే నయ్యంజనానందనుండు శైలంబు గొని తెచ్చి వానరసేనా మధ్యంబున డించి కౌసల్యానందను నిచరణార విందంబుల కభివందనంబు గావించి పదంపడి సుగ్రీవజాంబవదాదులకు నమస్య రించి తక్కిన యూథపో త్తముల నయ్యై తెఱంగుల సంభావించి నిటలతటన్యస్త హ స్తఫుటుం డై వినయంబున రామభద్రున కిట్లనియె.

  • హనుమంతుండు ద్రోణపర్వతమును రామునకు సమర్పించుట. రురం-

సీ. అనఘ చరిత్ర మీయానతి మందులు గొనితేరఁ బనిఁ బూని ఘనరయమునఁ బోవుచు నుండంగఁ ద్రోవ ననేక విఘ్నంబులు గల్గె మీ కరుణవలనఁ నో 2504 దలఁకక యని యెల్లఁ దప్పించుకొని దోణగిరిఁ జేరి యోషధు లరసి కాంచీ తేఁ బూని కాల మతీత మౌ నని యెంచి శైల ముత్పాటించి జనముమెఱయ తే. నిటకుఁ దెచ్చితి నింతసే వేల తడవు, చేసితి వటంచుఁ గోపంబు సేయవలదు డెందమున నాదుతప్పులు క్రిందుపఱచి,ఘన కృపాదృష్టి ఁజూడు ముమనుకు లేంద్ర. జూడుముమనుకులేంద్ర. ఉ. నా విని రామభద్రుఁడు మనంబున సంతసమంది పల్కు ధీవర నీకుఁ దప్పు గలదే కృప లక్ష్మణుప్రాణ మిచ్చి నా జీవము మత్కులంబుఁ గపి శేఖరువంశము నిల్పి తీవు నే నేవిధిఁ దీర్చికొందుఁ బ్రోవగేశ్వర నీఋణ మెంచి చూడఁగన్. ఉ. ఎక్కడ లంక ద్రోణనగ మెక్కడ నొంటిగ పైరికోటికిం జిక్కక శైలముం బెఱికి శీఘ్రమునం గొని తెచ్చి తీవు నీ కెక్కడ నెవ్వ రీడు గల రేమనవచ్చు భవత్ప్రభావము దక్కక తార్క్ష్యుఁ డైనను సదాగతి యైనను సాటి వత్తురే. చ, అనుచు బహూకరించే విభుఁ డంత సుషేణుఁడు కీశయు కుఁ డే ఘనగతి శైల మెక్కి మణిగైరిక ధాతు విచిత్ర సానువు 2506 2507 ​యు X3G- డ ము. ల్వనరుహషండమండలవిభాసితరమ్య సరోవరంబులు న్వినుత ఫల ప్రమాూనయుతవృక్షవనంబులు గాంచి యిట్లనున్. 753 250S సీ, ఇచట విష్ణుఁడు సుధ నింపార దనుజుల వంచించి సురలకుఁ బంచిపెట్టె నిచటఁ గృత్రిమమురాకృతి నమృతము ద్రావు టెఱిఁగి శ్రీ పతీ రాహుశీరము ద్రుంచె జెలఁగి యిచ్చోట సంజీవనీ ప్రముఖ దివ్యౌషధంబులు దాఁచి రమరవర్యు లీచ్చోట శక్రాదు లేపార దానవరాజితో దారుణరణ మొనర్చి తే. రనుచుఁ దనతోడికవులతో నచటఁ గలుగు, కందువలఁజూపి చెప్పుచుమన విశల్య కరణీ గనుఁగొని దానిఁ గైకొని నితాంత, సమ్మదము మీఱ నప్పర్వతంబు డి. - లక్ష్మణుండు మూర్ఛడేఱుట. ఇం తే.ఒకశిలాఫలకంబుపై నుత్సుకమున దాని నిష్పేషణము చేసి తడయ కపుడు ప్రీతి సౌమిత్రి కొసఁగ నా పృథుబలుండు క్షణములో మూర్ఛదేఱి విశల్యుఁ డయ్యె. Q 3 2510 వ. ఇట్లు లక్ష్మణుం డాదివ్యౌషధిగంధం బాఘ్రాణించి మూర్ఛ దేఱి విశల్యుం డై నిద్రితుం డగుపురుషుండు మేల్కొంచిన తెఱంగున లేచి సుఖాసీనుండై తొల్లిం టికంటె నధికం బైనబలవీర్య తేజంబులు గలిగి ప్రకాశించుచుండె నప్పుడా రా మభద్రుండు సౌమిత్రిం గౌఁగిలించికొని పరమానంద బాష్పధారాపూరంబులఁ దదీయశరీరంబు దడుపుచుఁ బుల కాంకితవిగ్రహుం డై శిరంబు మూర్కొని చెక్కిలి ముద్దుగోని సుధామధురసల్లాపంబుల గారవించి సుషేణుం జూచి కపీం ద్రా భవదనుగ్రహంబున సహోదరుం బడసి ధన్యుండ నైతి నీవు గావించిన యీదుష్క రోపకారంబునకు అధికం బగుప్రత్యుపకారం బేమియుఁ గావించు టకు సమర్థుండఁ గా నని బహూకరించె నంత వానరు లందఱు నమందా సంద రసపోషి తవి గ్ర హులై కుల శైల గుహాముఖంబులఁ బ్రతిధ్వనులు సెలంగ సింహ నాదంబులు చేసి భుజాస్ఫాలనంబులు గావించి వాలసంచలనాది కావేయజాతి చేష్టావి శేషంబులు నెఱపి పరమోత్సవంబు గావించి సుషేణు నియను మతంబున నమ్మహామహీధ రారోహణంబుఁ జేసి యచ్చటం గలచిత్రవస్తుజాతం బంతయుఁ గలయ నవలోకించి యరుదందుచు నమృతకల్పంబు లగుఫలంబులు మెసవి సుధారసోపమానంబు లగుతత్రత్యదివ్యసరోవరసలిలంబులు ద్రావి దివ్యౌషధీ లతాసమీూరస్పర్శంబున విగతజన్యశ్రము లై శీఘ్రంబున నప్పర్వతంబుడిగ్గి తేజ సత్త్వజవాధికు లైకయ్యంబునకుఁ గాలు ద్రవ్వుచుండి రంతనమ్ము హీకాంతుండు హనుమంతు నవలోకించి బహుమానపురస్సరంబుగా నిట్లనియె. చ. తరుచరవర్య నీకరుణఁ దమ్ముఁడు గ్రమ్మఱఁ బ్రాణయుక్తుఁ డై సురుచిరస త్త్వతేజముల శోభిలే నేఁ గృతకార్యసిద్ధి నై 2611 ​5756 గోపీనాథ రామాయణము వఱలితి నింక నిన్నగము వారక యెప్పటిచోట నుంచి భా సురగతి రమ్మ కష్ట మని చూడక చెచ్చెరఁ బొమ్ము నావుడున్. ఉ. దేవర వారి కార్య మది దీర్చుట కష్టమె నీకటాక్షమే కావలెఁ గాక యీనగము గ్రమ్మఱఁ గైకొని యేగి తొంటిచో వావిరి డించి మీకడకు వచ్చెద భూరినమీర వేగి నై దేవవిరోధు లెండ అరుదెంచినఁ బీఁచ మణంచి యుద్ధతిన్ . -వారం హనుమంతుఁడు ద్రోణపర్వతము ఇప్పటిచోట మనుచుట. ఆర్యం. 2512 2513 క. అని పలికి వాయునందనుఁ డనుపను భుజనత్త్వ మలర నగ్గిరి గేలం గొని జలదముగతి నార్చుచు, ననీలుని చందమున వేగ యరుగుచు నుండన్. సీ. అప్పుడు దశకంకుఁ డాంజనేయుఁడు కొండ గొని వెండి పోవుట విని రయమున స్థూలజంఘికుని జతుర్వక్త్రు గజకర్ణు నుల్కాను ఘనవర్ణు నుగ్రరూపు న్యు నలమహాదంష్ట్రమహానాదు లను మహోదర మహావీర్యుల దైత్యవరుల రావించి మీరు శీఘ్రంబునఁ బావని కడ్డంబు చని వాని నతిబలమునఁ బట్టి తెం డటు గాక దిట్ట యై పోరిన శైలంబు వారిధి జలములోన తే, వైచి రం డట్లు గా దేని వానిఁ జంపి, రెండు మీలోన నెవ్వఁడు గండు మిగిలి యిప్పని యొనర్చు వాని కిం పెసఁగ నర్ధ, రాజ్య మిత్తు నిమ్మాట తిరంబు నుండి. చ. అని నియమించి పంచిన మహాబలు లారజనీచరో తము లనములమాడ్కి గర్జిలుచుఁ గాటుక కొండలభంగిఁ గాయము ర్దనరఁగ భీమరాక్షసకదంబములం గొని సాము లై రయం బునఁ జని మారుతాత్మజుఁడు పోవుపథం బరికట్టి యుద్ధతిన్. ఉ. ఓరి వనాట కొండ గొని యుద్ధతి ఇక్కడి కేగె దబ్ధిలోఁ బాఱఁగ వైచి శీఘ్రమునఁ బ్రాణయుతంబుగ నేగు మట్లు గా కీరస మెత్తి మార్కొనిన నిప్పుడే మాకరదండ విస్ఫుర ధోరవరాస్త్ర శస్త్రములఁ గూలఁగ వైచెద మొక్క వ్రేల్మిడిన్. వ. అని పలికి. చ. మసలక శైలముం బొదివి మబ్బులు దారుణవృష్టి ముంచి న ట్లసమున ఘోర బాణపరి భూశనితో మరళూల పాశప ట్టసకరనాలచ క్ర శితటంకగదా ప్రముఖాస్త్ర శస్త్రముల్ విసువక వేసి యార్చి రలవిష్ణుపదంబు దిశల్ చలింపఁగన్. వ. అప్పుడు. ౪.ఆలోకించె సమీరనందనుఁడు శ్రీధారక్తనేత్రాంతుఁ డై కీలాభీలవరా ప్రశ వ్రచయసంకీర్ణ ప్ర భౌద్ధత్యు లం త్రైలోక్యస్థిత వీర సన్ను తసముద్యదోర్భలౌన్నత్యుల 2516 2517 2518 2519 2520 ​యు X3G- డము, వ్యాలోలద్భుజవీర్యనిర్జిత సమస్తాదిత్యుల స్దిత్యులన్. వ. ఇట్లు విలోకించి, ఉ. దానవులార మీరు కడు దర్పము గల్గినవారుపోలె నా తో సని సేయ వచ్చితిరి తొల్లిటివారలచే టెఱుంగ రే ప్రాణములం దపేక్ష గలదన్నఁ గడంగి తొంగి పొండు గా దేని భుజాబలం బెసఁగ నింగఱ నిప్పుడె తీర్చి పుచ్చెదన్. వ. అని పలికి, శా. కాలవ్యాళకరాళము నుతవహోగ్రజ్వోలి కాశీలము వేలానిర్జితచక్రవాళము సుప ర్వేంద్రధ్వజోత్తాలముక్ శైలారాతిధనుర్విశాలము మదోన్మత్తాహితో న్మూలము వాలంబు స్వడిఁ బెంచి సంచలన విష్వదాత వాతూలమున్. వ. ఇట్లు పెంచి. చ. సరసిజలోచనుండు నిజచక్రమునుం బలె వేయిమాఱు లం బరమునఁ ద్రిప్పి వేయుటయుఁ బర్వత సన్నిభయాతుధాను లం దఱు వెస దాని క్రిందఁ బడి తప్పక చూర్ణిత దేహు లై సరి త్పరివృఢ మధ్య సీమఁ బడి పంచత నొందిరి తత ణంబునన్. 757 352 2522 2523 2524 2525 3526 2527 వ. ఇట్ల నేక రాక్షసుల వారి ప్రహారంబునం బిలుకు మార్చి గెలుపుగోని సింహనాదం బుఁ జేసీ మనో వేగంబునం బఱచి ద్రోణశైలం బెప్పటిచోట నునిచి గ్రమ్మఱం జనుదెంచి కౌసల్యానందమునిచరణంబులకు నమస్కరించి యమ్మహాత్ముని చేత నున్నని వడసి తత్పార్శ్వమును గొలిచి యుండె సుగ్రీవజాంబవదంగదనలనీల సుషేగాదు లాహనుమంతుని తేజస్సత్త్వవీర్య సాహసోత్సాహ ప్రభావంబులు బహుప్రకారంబులం గొనియాడి రంత. 2528 సీ. విబుధారిమోములు వెలవెలఁ బాఱంగ దివిఁ దొరకల గుంపు తెలివి మాసె సౌమిత్రి గాఢమూర్ఛాతమం జడఁగంగఁ గడలఁ గౌర్కొన్న చీఁకట్లు విరిసె వనచరాసనముల ననుర కీ మీఱంగఁ దొలి సంజ కెంజాయ దళముగొనియె శక్రాదిసురుల యాస్యంబులు వికసింప గమలషండములు వికాస మొందె తే. నిఖలలో కై కరక్షణనిరతుఁ డైన, కౌసలేయుని దుర్నిరీక్ష స్ఫుట వ తాపమావిర్భవింపంగఁడపనుఁడపుడు, వేక్కం బూర్వాద్రిమీఁద నావిర్భవించి, వ. అప్పు డారమైనల్లభుండు లక్ష్మణుం జూచి భ్రాతృస్నేహంబునఁ దమ్ముఁడ రమ్మని కరంబులం దినిచికొని గాఢంబుగా నాలింగనంబుఁ జేసి యానంద బొమ్పధారా పూరితలోచనుండును ప్రతిసంహృష్ట సర్వాంగుండు నగుచు నిట్లనియె. చ. అతులితా క్లోజ్ హతుఁడ నై ధరఁ గూలియు నేఁడు మత్సురా కృతసుకృతంబు పెంపున నిరిందను చావక నీవు గ్రమ్మఱ 2530 ​758 గోపీనాథ రామాయణము బ్రతికితి విట్లు నీకు సమరంబున వేఱకభంగి యైన నే గతిఁ జనువాఁడ జీవితము గల్గిన నేమి ప్రయోజనం బగున్. 2531 తే. అనిన విని లక్ష్మణుండు దయాళుఁడైన, రామువీక్షించి ఖన్నుఁడై మోమువాంచి 'కేలుదోయి ఫాలంబునఁ గీలుకొలిపి, యింపు దళుకొ త్త మెల్లన నిట్టు లనియె. సీ. దేవ ప్రాకృతుఁడవే నీవు మహానుభావుండవు మహానీయపండితుఁడవు సత్య ప్రతిజ్ఞుండ వత్యంతళూరుఁడ వలఘువీర్యుఁడ విట్లు పలుక నేల మును దండకాటవి మునిసమక్షంబునఁ జేసినసమయంబు శిష్టుఁ డైన మనవిభీషణున కిచ్చిన బాస చెల్లించి చరితార్థుఁడవు గమ్మ సాధుపురుషు తే. లాడి తప్పరు నృపజాతి కవనిలోనఁ, బ్రతిన నెఱపుటకంటే ధర్మంబు గలదె ఘోరశరముల దశకంఠుఁ గూలవైచి, సొంపుమీఱఁ బ్రతిజ్ఞ పాలింపు మధిప క. హరినాథుబారిఁ జిక్కిన, కరినాథునిభంగి రాజకంఠీరవ నీ D శరపథమునఁ బడినని, చరనాథుఁడు బ్రతికి పోవఁ బాలఁడు తలఁపన్. 2594 క. తడ వేటి కింక దిననా, థుఁడు గ్రుంకకమున్నే మెఱుఁగుతూపులఁ బుడమి స్బడఁగూల్పుము దశకంఠుని, విడువక దేవతలు మింట వినుతింపంగన్. 2585 చ. పరువడి నీ ప్రతిజ్ఞ నెఱవంగఁ దలంచితి వేని జానకం గర మనురక్తిఁ గైకొనఁగఁ గొంతు మనంబునఁ గల్గె నేని యో నరవర పద్యవాది సగునా వచనంబుఁ బరిగ్రహించి దు ర్భరవర శాత బాణముల రాక్షసనాథునిఁ ద్రుంపు మి త్తఱిన్. 2586 కళా అని యిట్లు విన్నవించిన, ననుజమ్మని మాట కలరి యనఘ చరితుఁ డా జననాథుఁడు సంగ్రామం, బున కభిముఖుఁ డయ్యె శౌర్యభూషితుఁ డగుచున్. వ. అంత నద్దశముఖుండు హనుమంతునివరా క్రమంబును లక్ష్మణుండుమూర్ఛ దేఱు టయు రామునిసమరోత్సాహంబును వానరులవ్యవసాయంబును సర్వంబునువిని చింతాకులితమానసుండై తన పాత్రాంతరాళస్థ తెలంబుభంగిఁ దొట్రుపాటు వహించి యేమియుం దోఁపక నన్రుపదనుం డై కొండొకసే పూరకుండి యంత నొక్కింత జయోపాయం బాలోచించి శీఘ్రంబున నిజగురుం డైనశుక్రుని యుద్దకుం జని యమ్మహాత్మునిచరణంబులు నిజకిరీటంబులు సోఁకం బ్రణమిల్లి నిటలతటఘటిత కరపుటుండై మొగంబున దైన్యంబు దోఁప వినయంబున నిట్ల ని రధ్యంలో రావణుండు శుక్రాచార్యులయొద్ద కరిగి తన్ను రక్షింపు మని చెప్పుకొనుట. నిత్యం- సి. భార్గవకులవర్య భానువంశజుఁ డై నరాముండు వానర రాజచేత సేతువు గట్టించి చెలువొప్ప జలరాశి లంఘించి కడువడి లంకఁ జేరి ద్వారంబు లరికట్టి ఘోరసంగరమునఁ బెక్కండ్ర దైత్యులవీఁచ మడఁచి తనయుల భ్రాతలు దండనాథుల మంత్రి వరులను సఖుల నందఱ పదించే 2588 ​యు X3G- డము. 759 తే. నాజి కేగినవారిలో ననురుఁ డొక్కఁ డైనఁ గ్రమ్మఱ బ్రతికి రాఁడయ్యె నకట భయము జనియించె దైన్యంబు పాదుకొనియె నేమి సేయుదు నింక నాకెద్ది తెఱఁగు. తే. అనఘ నీయంతగురుఁ డుండ నాజిలోన నరుల చేఁ బడి చావఁ బాలైతి నింక నైన సదుపాయ మెఱిఁగించి యధికకరుణ గెలు పొసఁగి శిష్యవరుని రక్షింపరాదె. ఉ. మాయలు సర్వతంత్రములు మంత్రములు సమరక్రియాజయో పాయము లీ వెఱుంగుడు తపంబున నత్యధికుండ వన్నిట 2539 2540 2541 2542 నుచుఁబలికె న్నా యెడ నీవు పూర్ణకరుణారసపూరిత దృష్టిఁ జూచిన న్వే యన నేల శాత్రవుల వ్రేల్మిడిలోన వధించి పుచ్చనే. క. వాలాయము మీ రిచ్చిన, దీలంకయు నిబలంబు నీయైశ్వర్యం బీలశ్ర్మలు నీ సర్వము, పాలింపుము శత్రువరులపా కుండన్. .పీ. అని యిట్లు ప్రార్థింపనక్కావ్యుఁడు ప్రసన్నుఁడై వానిఁజూచి యిట్లు మంత్రము లంత్రము ల్మందులు మాయలు మఱి పెక్కు పాయముల నకుఁజాలఁ గలిగియున్నవి యింత కలవళింపఁగ నేల యే నుండ నింక నీకేమి కొదవ పాతాళహోమంబు పటునిష్ఠ నాచెప్పినట్ల సేయుము వహ్నియం దమోఘ తే. ఘనరథధనుశ్శిలీముఖకవచకుండ, లాదికంబులు వొడము నీ వంచితముగ వాని నన్నిటిఁ గై కొని పూని యనికిఁ, జనితి వేనియు జయ మనశ్యంబు గలదు. -08 ను క్రాచార్యులంపున రావణుండు పాతాళహోనంబు సేయుట. చూడం వ, హోమంబున కంతరాయంబు గలిగెనేని చేటు వాటిల్లు నట్లు గాకుండ వేలిమి పరిసమా ప్తి నొందింపు మని పలికి తక్ష్మంత్రతంత్ర క్రియాకలాపంబులు సమగ్రం బుగా నెఱింగించి యనిచిన నద్దశముఖుండు నిజగృహంబునకుఁజనుదెంచి బల వంతు లగు రాక్షసుల వలయు నెడలఁ గాపు పెట్టి కవాటంబులు బంధిం చిపోతాళ సన్నీ కాశం బైనయొక్క గుహ ప్ర వేశించి విద్యుజిహ్వుం డను వాని నొక్క రాక్షసుని జతురంగ బలసమేతంబుగా గుహాముఖంబున నుండ నియోగించికృత స్నానుం డై రక్తాంబరమాల్యాను లేపనంబులు ధరియించి గంధాక్షతపుష్పా లంకృతం బైన వేదికయందు విధ్యుక్త ప్రకారంబున నగ్ని ప్రతిష్ఠాపనంబుఁ జేయించి లోహపాత్రలు సస్త్రసమిధలు వేదిసమీపంబునం బెట్టి భల్లాతక దాడి మసమిధలును దత్ఫలంబులును దూర్వాగరుసర్ష పగుగ్గులు మధుమృతర క్త ప్రవాళ పొయసదర్భలును ఛాగ కాక మీనన క్ర కూర్మ మేషంబులునుగాక కంక శ్యేనగృధ్ర సర్పభల్లకు రరంబులును జందనకుంకుమ కర్పూరర కపుష్పంబులును ధాతురసం ​7760 గోపీనాథ రామాయణము బులును గేశంబులును గలో కప్రకారంబున హోమంబు సేయుచుండె నప్పుడు తదీయహో నుధూమంబు విలయ కాలసంకర్ష ణముఖ వినిర్గత నిశ్శ్వాసధూనంబు పగిది సతిభయంకరం బై వెలుపలికి నిర్ణమించి ప్రళయకాల జీమూతంబుకరణి గగనంబును దిక్కులును నీరంధ్రంబుగా నావరించిగాఢసంతమసంబుఁబుట్టించె నప్పుడుసిద్ధచారణమరుద్గంధర్వయక్ష, కిన్నరోరగాదులత్యంత సాధ్వసంబున సంధీ భూతులై సుడివడిరి వాతంబులు కలుషంబు లై సుడిసె దిక్పాలకు లేమియుం దోఁపక ఆచ్చవడియుండిరి వానరులు భయకంపితాంగు లైతూలగతిందూలిరి జగంబంతయు నతిభయంకరం జై తోఁచె నమ్మహోత్పాతంబులన్నియునిలో కించి రావణకృత్యం బంతయు నెఱింగి నీతివిద్యావిభూషణుం డగువిభీషణుండు రయంబున రామునియొద్దకుం జనుదెంచి యి ట్లనియె. 2544 రావణుండు పాతాళహోనంబు చేయుచున్నాఁ డని విభీషణుండు శ్రీరామున కెఱింగించుట. 2545 25 16 చ, నరవర మిము మార్కొని రణం బొనరింపఁగ లేక భీతుఁ డై కర మకుదార రావణుఁడు కావ్యునిపంపున భూబిలంబులో నురపడి నాభిచారికపుహోమముఁ జేయుచు నున్న వాఁడు స త్వరముగ వేలిమిం జెఱుప వానర వీరులఁ బంపు మి త్తఱిన్. చ. పరువడి హోమకృత్య మది పొరము ముట్టిన వహ్నియందు దీ వ్యరథకృపాణ బాణకవచాదికము ల్వెస నుద్భవించు భీ కరగతి వాని నన్నిటిని గైకొని పోరికి నేగుదెంచిన హరీపరమేష్ఠి శంకరులకై న నసాధ్యుఁడు వాఁ ఉధీశ్వరా. ఉ. నా విని రాఘవుండు కపినాథున కిట్లను బాహు విక్రమ శ్రీవిభవాభి రాములను వృక్షచరా గ్ర్యుల సంగదాదుల స్వావిరి వేలిమిం జెఱుపఁ బంపుము జా గోనరింప వల్వ దా రావణు నాజిలో గెలువ రా దటు హోమము పార మొందినన్. సీ. అని యానతిచ్చిన నవ్వానరాధీశుఁ డంగదజాంబవదాంజ నేయ నలనీలకుముదపన సవలీముఖధూ మ్ర గంధమాదనగ జగనయవృష భ శరభ గోముఖరంభ శతవలిమైందద్వివిదగవాక్షను షేణ వినతతార ముఖ్య వానరయూధపులఁ బడికోటుల నియమించి పంచిన రయము మెఱయ . వారు బ్రహ్మండభాండంబు పగుల నార్చి, వృష్టిమనముల గతి వినువీది నిండి పక్షవత్పర్వతంబుల పగిది నేగి, లావు దీపింప నురవడి లంకఁ జేరి. అథిరం అంగ దులు రావణునిపోతాళహోమంబునకు భంగము సేయ నరుగుట, పూవులో శా. ప్రాకారంబులు గూల్చి వేయములు విధ్వంసంబు నొందించి య అస్తోక ప్రౌఢిమ ద్వారరక్షకుల రవీరులం జంపి నా 2547 2548 ​మ. 761 25 9 కౌకు లైచ్చఁ గవాటము ల్విఱుగ నొయ్యం దాన్ని బాహాబలో ద్రేకం బొప్పఁగ లంక సొచ్చి విజయశ్రీ మీఱఁగా నేగుచున్. సీ వాజిశాలలు చొచ్చి వాయువేగము గలఘా ఒకంబుల ధాత్రిఁ గూలఁ దన్ని కరీమందిరంబుల కుఱికి బల్పిడికిళ్ల భద్రేభకుంభము ల్వగుల మోఁది రథగృహంబుల కేగి రభసంబుతో శతాంగంబుల నుగ్గునూచంబు సేసి యాయుధశాలల కరిగి మహాధనుర్విశిఖాదికంబులు విఱిచివై చి తే సౌధములు నేలఁబడఁ బన్ని సాహసమున వరనిశాచరగృహములు పాడు చేసి మదగజేం ద్రంబు లొక్కట మడువు సొచ్చి గలఁచినట్లు లంకావురిఁ గలఁచి రపుడు. చ. తమ కెదురైనదైత్యుల నుద గ్ర బలంబునఁ బట్టి నేల దు ర్దమగతి వ్రేయుచు ఖరకరంబులఁ దట్టుచుఁ గాళ్ల మెట్టుచు న్విమతునిఁ బం క్తికంధరుని వేగమె చూపుఁడు మాకు నంచు సం భ మమున యామినీచరుల బాధలు పెట్టి రనేక భంగులన్. వ. మఱియును. చ. అసమున యాతుధానులగృహంబులు దూఱి చలం బెలర్ప రా క్షసులను బట్టి యీడ్చికొని గ్రీక్కున వచ్చి శిలాతలంబుల క న్విసువక వైచి చంపుచుఁ బ్రవృద్ధుల బాలురఁ బట్టి బల్మిమైం గసీమసిచేసి చంపిరి యఖండపరాక్ర మదుర్ని వారు లై. 2550 2551 2552 2559 - సరమనలనఁ బాతాళహోమగుహ నెఱింగి యంగదుండు గుహలోనికిఁ జొచ్చుట, ఊర్వం- వ. ఇట్లు లంకాపురంబంతయు నా కులంబుగావించిన నన్ని శాచరులు తదీయ గ్రహార పీడితులై పద్మదళ విలగ్న జలకణంబులమాడ్కిఁ దల్లడం బొందుచుఁ బ్రాణభ యంబునఁ గొందఱు దశదిశలకుం బాఱిరి కొంద ఱుచ్చైన్నాదంబున రోదనం బు గావించిరి గొందఱు పాపాత్రుం డగురానణుని దుర్నయంబున నింతవుట్టె నిట్టి మహోపద్రవం బెన్నఁ డెఱుంగమని కటకటంబడుచుండి రాసమయంబున విభీ షణునిభార్య సరమ యనునది రావణుండు హోమంబు చేయుచున్న గుహా గుహాస్థలంబు హ ససంజ్ఞ చేత నంగదునకుం జూపిన సవ్వీరో త్తముండు దాని నెఱింగి రయం బున గుహకడకుం జని గుహవాత పై చియున్న పాషాణంబు పాద ప్రహారంబున నుగ్గునూచంబు చేసే యచ్చటం గావలియున్న రాక్షసులు నిశ్శేషంబుగా వధించి పుచ్చి గుహలోనికి డిగ్గి యందు. ళా అక్షీణద్యుతి యైన వాలితనయుం డచ్చోట వీక్షించె జ న్యతో ణీతలనిర్జి తాగ్ని యమ రాజ్యమే శరక్షస్సహ స్రాక్షు నూరిపరాక్రమా శ్రమితహర్యము నిశాటాన్వయా 176 2554 ​702 గోపీనాథ రామాయణము 2555 ధ్యక్షు దారుణహోమకృత్యకలనాదము స్సముద్రాక్షకునిన్. చ. కని పట్టుకోప వేగమునఁ గన్నుల నిప్పులు రాల ఛాయఁగాఁ జని కుసుమాడతాదిబలిసంతతియుక్తా ఘనహో మవస్తువు ల్పనిపడి పం క్తీకంధరుని పాణులు నొప్పెడు సుక్కు వంబుల స్మునుకొని హోమపాత్రలు సముద్ధతితోఁ బడవైచె వహ్నీలోన్. వ. ఇట్లు హోమార్థంబు సమానీతంబు లైనపదార్థంబు లన్నియు నిశ్శేషంబుగా వహ్నికుండంబునం బడవైచి రావణుం గదిసి. నీ. పిడుగుల కెనయైనపిడికిటిపోటుల గుండియ ల్వగులంగఁ గ్రుమ్మి క్రుమ్మి వవిసన్నిభ స్పర్శపటునఖంబుల మేను చిల్లులు వాఱంగ జీల్చి చీల్చి కరములఁ బట్టి చిక్కనితలవెండ్రుకు ల్బిఱుసైనమీసాలు వెఱికి వెఱికి వీరుండ వై జేని వెడలిర మాజీ సేయఁగ నంచు రోషోక్తులాడి యాడి తే. పెక్కువిధముల బాధించె నుక్కు మిగిలి యెంత చేసిన దశకంఠుఁ డించుకైన నేత్రములు విచ్చి చూడక నిష్ఠ వదల కచలమును బోలె సుస్థిరుం డగుచు నుండె. తే. అ తైఱం గంతయును జూచి యమరనాథ పౌత్రుఁ డొక్కింత యోచించి పటురయమున నచట నుండక. సురవై రియంతిపురికి నుక్కు మెఱయంగ నరిగి యందొక్కచోట. 2556 2557 2558 2559 - అంగదుండు దుగఖించుచున్న మండోదరి నీడ్చుకొని రావణునికడకు వచ్చుట, సీ. రాకాబ్జనిర్లళతా లేయకణములకరణిఁ గన్నుల నశ్రుకణము లొలుక విడువక వెడలు బల్వేఁడినిట్టూర్పుల లలితాధరోష్ణపల్లవము గంద స్వర్భానుక బ ళిత శశిమండలమువోలె వదనంబు మిగుల పై వర్ణ్య మొందం గరపల్లవోష్ణతఁ గమలి చారుకపోలముకురంబు మలినతాస్ఫూర్తి నొప్ప తే, వాలుఁగో స్పంసతలమునఁ దూలియాడ, వాతవేగసముద్ధూతవల్లి భంగి గాఢశోకంబుచే మేను కంప మొంద, విన్న మోమునఁ గూర్చుండి యున్నదాని. చ. అలఘు చరిత్ర సంచితగుణాఢ్యను సాధ్విని రాజపుత్రి దే వల దని చెప్పిన న్విన కవార్యగతిం జని కాసలోన ము, చ్చిలి కొని తెచ్చె రావణుఁడు చేసిన దోసము రిత్తవోవునే కలన వధంబు గల్గు సని కాంతలతో ననుదాని వెండియన్. చ, గురుబలుఁ డామహోదరుఁడు కుంభ నికుంభులు కుంభకర్ణుఁడు న్మఱియుఁ బ్రహస్తుఁ డాయుమంత్రులు శక్ర జదాదివుత్రులు న్నరహరివీరదోర్బలమున న్నశియించిరి పోర నింక నె 2561 ぐ ​డము. 763 2562 వ్వరి గొని యాజి గెల్పు గొనువాఁడు నిశాచరనాథుఁ డారయన్. ఆ. ఏమి సెప్పుదాన నింతకాలమున కి, ట్లనుభవింపవలసి నమిత దుఃఖ మకట దై వకృత్య మలవియె తప్పింప, ననుచు సఖులతోడ నాడుదాని. 2568 సీ. ఖరదూషణాదుల మరణంబు మారీచమథనంబును గ బంధవధము శక్ర తనయునినిధనంబు తీపనపుత్రుని సఖ్య ముదధి బంధనము రణోర్వియందుఁ గుంభకర్ణా॰దిక ఘోరదై త్యులచావు, రామలక్ష్మణుల మార్గణసమృద్ధి వానరవరులదుర్వారబలోద్ధతిఁ బేర్కొని మదిలోన భీతిఁ జెంది తే. రామభద్రుని నెదిరించి రణములోన జయము చేకొని రాక్షసన తమునకు 1 వశమె యడియాస లింకేల వదలఁ డనుచు M 2564 యొడలు కంపింప నుడుకుచు నున్నదాని. వ. మందోదరిం గాంచి యవ్వాలినందనుండు రయంబునఁ దారం జేరుమహా గ్ర హంబుకై వడి నూతనలత డాయుమహావాతంబుపోల్కి గజాంగనం బొదువుసిం హకిశోరంబుచాడ్పున మృగాంగనం గవియు శార్దూలపోతంబుమాడ్కి న దేవిం గదిసి మ త్తశుండాలంబు తుండంబున శైవాలపుంజంబుంబరి గ్రహించినభంగి కచంబులం బట్టుకొని దశకంఠునియళ కుసుమంబుల పోల్కి ననర్హు రుచిరావతంస స్థగితస్థూలముక్తాఫలంబులు జల్లనఁ బుడమిం బడ రాక్షసనల్ల భుని ప్ర తాపం బనేకశకలంబు లై పుడమి రాలిన తెఱంగున వనిషి ప్రమహార్ణ మణిభూషణ వ్రాతంబులు చిందఱవందఱ లై రాల భర్తృకరవిమర్దనం బింకఁ గలుగమికి దుఃఖించుచున్న కరణిఁగుచమండలంబునిరంతరగళదశ్రుధారలనొప్ప దదీయరము ణీయగాత్ర వల్లికా గ్ర ప్రసూనంబుల సొబగున గొప్పకప్పుఁగొప్పునం జుట్టిన వీరులు విరిసిపడ వధన సరోరుహపరిభ్రమన్మ త్తబంభరడింభంబుల పొలుపునరంగై నముం గురులు నిటలతటంబునం జలింప నిశాటపతికిం జేటు గల్గు నని మొఱపెట్టు చందంబున మణిరంజిత మంజీరంబులు మొఱయ దివినుండి దేవతాంగనలు హర్ష నాదంబులఁ గావింపఁ జుట్ల నున్న రాక్షసవనిత లుచ్చైన్నాదంబున రోద నంబు గావింప రాక్షసరాజ్యలక్ష్మింబోలె నమ్మందోదరి నీడ్చికొని యతిసాలూ సంబున రావణునొద్దకుం జని వానితో ఉ. రావణ నీవు ము న్నలయరణ్యమునం బతి యొద్ద లేనిచో వావిరిఁ దస్కరుండ వయి వంచనఁ దెచ్చితి వామహీసుత న్నీవును నీదు బాంధవులు 'నేఁడు గనుంగొనుచుండ బల్మీ నీ దేవిని బట్టి యీడ్చికొని తెచ్చితి చూడుము దీని ముంగలన్. 2565 2566 క. అని పలుక నపుడు శోకము, మనమున నంతంత కెదుగ మందోదరి రో వన మొనరించుచు భ ర్తను, గనుఁగోని యి ట్లనియె వడలు గడలుకొనంగన్. ​764 2 గోపీనాథ రామాయణము మండోదరి రావణునకు రోగంబు పెరుఁగ నాడుట చ. జనపతి యొద్ద లేనియెడ జానకి ముచ్చిలి తెచ్చి తీవు నీ దనుజులు నీవుఁ జూడ నిటు దప్పక దెచ్చితి నీదు గేహినిం గనుఁగొను మంచు గర్వ మది గన్పడ నీకపి యన్న వాక్యము న్వినియును నీకు లజ్జయు యు వివేకముఁ గోసముఁ బుట్ట దేలకో చ హరిహయవైరి సర్వపరమాస్త్రవిదుండు మద గ్రనందనుం డురుభుజవిక్ర ముండు మని యుండిన నీవిపినాటుఁ డీక్రియం దిరముగ నన్నుఁ బట్టికొని తెచ్చునె పాళీయమేంద్ర కిన్న రే శ్వరులకు నైనఁ జూడఁగ వశంబె నిశాచరనాథ నాదెసన్. ఉ. వాసవతుల్యుఁ డై నరఘువర్యుని దేవిని ముచ్చిలించి యు ల్లాసము మీఱ దెచ్చితివి లంకకు శంక యొకింత లేక నీ దోసము రిత్తవోవు నె యధోగతికి న్నినఁ బుచ్చుఁగా కీల న్వీసరవోవునే యనుభవించినఁ గాక నిజాపరాధముల్. ఉ. కాలము డాయవచ్చిన నకార్యము కార్యము బుద్ధిలోఁ గనం జాలరు దోచినంతపని సల్పుదు రార్యహితోపదేశము ల్మేలని చూడ రంతమున మిక్కిలి హాని యొనర్చుసీత నీ పాలిటి కాళరాత్రి యని భావమునం దలపోయఁజూలితే. త్రి ఉ. రామునిదివ్యసాయకపరంపరల స్సకురంబులోన ను ద్దామపరా క్రమాధికులు దానవవీరు లనేకు లీలి రిం కేమని చెప్పుదాన నను రేంద్ర యొకండవు చిక్కి, తీవు సం గ్రామజయంబు గల్గు నని రాక్షసనాథ తలంప నేటికిన్. చ. కడువడిఁ గాలపాళ మురిగాఁగ మెడం దగిలించుకొంటే వె క్కడఁ జనవచ్చు నింక బలఘస్మరుఁ డై నను గావ శక్తుఁడే విడువక యాజి కేగి రఘువీరుని దాక్షి వధింపు గానిచోఁ దడయక చావు మన్విభుని దారుణ దివ్యశ రాభిసంహతిన్. క. చి చ్చొడిఁ గట్టిన వానికి వచ్చునె మే లకట రాజవర్యుని దేవిం దెచ్చినయప్పుడె నీపనిఁ, జచ్చితి పని దలఁచితిని నిశాచరనాథా. చ. తలఁగక జన్యరంగమున దాశరథి వధియించు టొండెన య్యల ఘుచరిత్రుదివ్య విశిఖాహతిఁ జచ్చుట యొండె మాయలు బలుమఱు మంత్రతంత్రము లుపాయములు బని నేయ వింక నీ వలవనియాళ మాని సురవైరికంలో త్తమ లెమ్మ చెచ్చెరన్, మ. హరిదంతద్విపదంతముల్ నెఱికి దుర్గాధీశుకై లొసి మె త్తి రహిన్ దివ్యధ నుర్గుణ వ్రణకిణోద్దీపంబు లై నిర్దరే 2568 2569 2370 2571 2572 2578 2574 2575 ​యు డము, శ్వరయక్షేశయమాదిదికృతులదో ప్రాబల్యము మార్చి బం ధురలీలం జెలువారె నీదుభుజముల్ దుర్వారశౌర్యోద్ధతిన్. మ, అసమానోరుభవత్క కార్పిత సముధ్య దేవతా నోకహ ప్రసవాలంకృత మైననాదుకబరీభారంబు నివ్వానరుం డసురుల్ చూడఁగఁ బట్టి యీడ్చె దనుజేంద్రా భూరి బాహాబలం బేసఁగళ్" వీని మదంబు వో నిడక నీ కిట్లుండఁగాఁ జెల్లునే. చ. అజునిఁ దపంబునం దనిపి యవ్విభుచేత వరంబు లంది దో ర్విజితజగత్రయుండ వయి వీరుఁ డనంగఁ బ్రసిద్ధి గన్ననీ నిజనతి కేశపాశ మొక నీచవనాటుఁడు పట్టి యీడ్చే నో రజనిచ రేంద్ర మానముఁ దిరం బగుకీర్తియు నింక నిల్చునే. క. మునివృత్తి హోమకృత్యం, బొనరించి నృపాలమౌళి నుద్ధతి పనిలో మునుకొని జయింపఁ జూచితో, పనిగోన వింకం గొఱగానిపనులు సురారీ. తే. మంత్రములు తంత్రములు దైత్యమాయ లన్ని శక్ర జతునితోడ నె వెంటఁ జనియె నింక నేమి చేసిన నే మగు నృపవ రేణ్యు శరనిహతిఁ గూలు టంతియె గొఱఁత నీకు. చ. రణమున కీవు పోయి రఘురాముని ముంగలఁ గొంతసేపు మా గ్గణములకల్మిఁ జూపి తుది రాజులాముని విస్ఫురద్ధను 765 2576 2577 2578 2580 2581 ర్గుణపరిము క్త కాండములఁ గూలుము భూస్థలి నట్లు గానిచో గుణ మది గల్గి రామునకు గొబ్బున జానకీ ని మ్మధీశ్వరా. వ, అనియిట్లు మందోదరి శోకరోషభయలజ్ఞా పరాభవకలిత యై పలికిన విని రాక్షస వల్లభుం డగురావణుండు హోమంబు చాలించినంబువిడిచిడిగ్గన లేచిరోషా నలజ్వాలాభీలలో చనుండై కాల వ్యాళంబుం బోనికరవాలం బంకించి వాలినంద నునిభుజాంతరంబు వ్రేసి మూర్ఛితుంజేసి తన ప్రాణేశ్వరిని విడిపించిన నదివాతాం దోళితవనలతకై వడి నడలుచుఁ గేశబంధంబు వీడి వెన్నున జీరియాడఁ బాదం బులు తొట్రువడ రోదనంబు సేయుచు నంతఃపురంబునకుం జనియెనప్పుడువిసం జ్ఞుం డై నయంగదుం జూచి బలవంతుం డ గుహనుమంతుండు మహాశనిసం కాశం బైసముష్టి నలవరించి దశగ్రీవునిమస్తకంబుఁ బొడిచె నంతలోనం "దెలిపొంది పురందరపౌత్రుండు రక్తధారాస్నపిత దేహుం డై ధాతుభూషితం బైన శైలంబు చాడ్పునం జూపట్టుచు సతికోపంబున దైత్యేంద్రునిబలంబునూలివో వఁగరతలం బున వ్రే సె నిట్లయ్యిరువుర చేత వేటుపడియు సరకుగొనక బలం బెడలక చలంబు డింపక రావణుండు వహ్నికుండంబులవలన నిర్గమించువిస్ఫులింగంబులుంబో లె భీషణరోషక పాయితలోచనంబుల నగ్నికణంబులు స్పతిల్లగ దాదండంబున నాఖం a ​766 గోపీనాథ రామాయణము డలపౌత్రుని దూల నేనీ పదంపడి హుతాశనజ్వాలాభీలం బైనకరవాలంబున హనుమంతునిం బ్రహరించి దోడ నెనలనీలగ జగవయగ వాత గంధమాదన శరభ శతవమైందద్వివిదులఁ గ్రమంబున ముసల ముద్గర పరిఘపట్ట స ప్రాసకుంతతోమ రాంకుశశూలచక్రంబులు ప్రయోగించి జర్జరితాంగులం జేసిన వారు బెండు "సెడక గండుమిగిలికరచరణనఖడం తముష్టి జాను కూర్పర వాలతల పార్షి ఘాతంబుల నొప్పించి వెగడుపఱచి నిజసైన్యంబులం గూడి రామునియొద్దకుం జనుదెంచి హోమంబుఁ జెఱిచి వచ్చితి మని వినయంబున విన్నవించి పరమానందంబు నొందించి రంత రావణుండు హోమం జంతరాయంబు నొందిన సతిభీతుండై సేయునది లేక యేమియుం దోఁపక యభ్యంతరమందిరంబునకుం జని యం దేశాంతంబున శోకరసాధి దేవతయుం బో లెఁ జూపట్టుచు రోదనంబు సేయుచున్న మందోదరిం గాంచి యిట్లనియె. చ. పడఁతిలొ యింత నీకు వగవం బని లే దిలఁ బ్రాణికోటికిం గుడువక తీర దెన్నటికిఁ గోరి యొనర్చిన కర్మ సంచయం బెడపక నేను జన్యమున కేగి మహో గ్రశిలీముఖావళుల్ వడిఁ గురియించి రాఘవులవానరుల వధియించి వచ్చెదన్. చ, నళినదళాయతాక్షి కదనంబున రామునిఁ జంపు టొండె న య్య లఘు చరి త్ర దివ్య విశిఖాహతిఁ జచ్చుట యొండె నంతె పో పలుకు లిఁ కేల యే నచటఁ బంచత నొందిన నీవు దుఃఖ ను స్వల నిడి జానకిం దునిమి వహ్నిముఖంబునఁ జావు మొక్కటన్. 2582 2689 2584 - శ్రీరాముల ప్రతాపమును మండోదరి రావణున కొఱింగించుట, దృశం క, అన విని మండోదరి తన, మనమునఁ గడు నుమ్మలించి మానక విభునిం గనుఁగొని బాష్పకణంబులు, చనుమిట్టలఁ జిందుచుండఁ జయ్యనఁ బలికెన్. మ. విబుధేంద్రస్తుతశౌర్యు రాముని రణోర్విం జంపఁగాఁ జాల వెం తబలౌద్ధత్యము నీకుఁ గల్గిన దిగంత వ్యాప్తతేజుండు బా డబకీలో పమదివ్య బాణుఁడు ప్రచండస్ఫార వీర్యోన్నతిం గబళింపంగ సమర్థుఁ డీజగములం గాకుత్సుఁ దూహింపఁగన్. మత్తకోకిల, శక్రతుల్యపరాక్రముండు విశాలకీర్తిమనుండు దో ర్విక్ర మార్జిత వీరశబ్దుఁ డరిందముం డనఘుండు ని ద్విక్ర సాధుచరిత్రుఁ డాశ్రిత పారిజాత మహీజ మో క్రశిష్యవ రేణ్య రాముఁడు సుప్రశస్తబలుం డిలన్. ఉ. మానవనాథు రాఘవుని మానవమాత్రునిఁ గాఁ దలంచితో మానిత తావకీయశరమర్దితు లై సుర లెల్ల వేఁడఁగా మానవరూపధారి యయి మర్త్యజగంబున దుష్టదైత్యులం 2586 2587 ​యు కాండము, బూని వధింప నాజి కటు పుట్టిన మాధవుఁగా నెఱుంగుమా. చ. నిను మును దోఁకఁ జుట్టుకొని నీరధు లన్నియు ముంచినట్టియా ఘనబలశాలి వాలి నాశకాండమును వధియించే వారిపై వనచరకోటి చేత సులభంబుగ సేతువు గట్టఁ జేసె నో య్యన నివి మర్త్యమాత్రునకు నయ్యెడు కార్యములే హృదీశ్వరా. సీ. పిన్ననాఁడె త్రిలోకభీకరాకృతి యైన తాటకఁ జంపె నుద్దండవృత్తిఁ దాట కేయాదిదుర్దమురాక్షసులఁ దోలి కౌశికయాగరక్షణ మొనర్చె భుజశక్తి సురలైన మోపెట్టఁ జాలని శూలి కార్ముక మవలీల విఱిచె గా ర్తవీర్యుని బాహు కాండంబు ద్రుంచిన భార్గవరాముని భంగపఱి చే తే. దాన వేశ్వర యివి యన్ని దలఁచి చూడఁ గర మమానుష చర్యలు గావె యధిప యిట్టిజగ దేకవీరు నహీనసత్త్వు సమితశౌగ్యు జయింప నీ కలవి యగునె. 767 2588 2589 2590 సీ, మత్స్యరూపమున సోమకుఁ జంపి ధాతకు శ్రుతుల నొసంగిన దితఁడు గాఁడె కమఠమై మందరాగము నెత్తి వేల్పుల కింపుతో సుధ నిచ్చె నితఁడు గాఁడె కిటియై హిరణ్యాక్షుఁ గౌడపి బల్గొమ్మునఁ బృథివీతలం బెత్తె నితఁడు గాఁడె కరరుహంబులఁ జీఱిసురలెల్లఁ గొనియాడ హేమకశివుఁ జంపె నితఁడు గాఁడౌ తే, వామనాకృతి బలి గిట్టి వైచి జగము లేపుతో నాక్రమించిన దితఁడు గాఁడె భృగుకులంబునఁ బుట్టి ముయ్యేడుమాఱు వెతకి రాజుల వధియించె నితఁడు గాఁడె. 2591 క. దురమున నినుఁ బొరిగొని నిర్జరులకు హిత మాచరించి సంయమివరులం గరుణం గానఁగ నందక, ధరుఁ డిప్పుడు రామరూపధరుఁ డై పుట్టెన్. 2592 తే. సంగరంబున నీ కింకఁ జావు నిజము నాకు నీతోడ ననుగమనంబు సేయ రాదు ముదిమియు మరణంబు లే దటంచు మున్ను వర మిచ్చె మాతండ్రి మునివిరోధి. ఆ. ఏమి సేయుదాన నిఁక నెద్ది దిక్కు నా, కొంటి నిన్ను విడిచి యుండవల' సె వరుసఁ బూర్వకర్మ ఫలము భుజింపక, తీఱ దుర్వి నెంతవారి కైన. తే. సంభ్రమమున నలవిభీషణుని భార్య సరమ పంచిన పను లన్ని సంతతంబు దాసిచందానఁ జేయుచు దోసి లొగ్గి బ్రతుళవలసె నా కింక సుపర్వవైరి. 2598 2594 2595 ​768 గోపీనాథ రామాయణము న. అని పలికి రావణుం గౌఁగిలించుకొని దీనముఖ యై లోచన గళదశ్రుధారాసా రంబునఁ బతిశరీరంబు దడుపుచు నుచ్చైర్నాదంబున రోదనంబు గావించె నప్పు ఉద్దశగ్రీవుం డుచిత సల్లాపంబులం బ్రియురాలి నూరార్చితత్కాలసదృశంబగు వాక్యంబున ని ట్లనియె. చిరురు రావణుండు మండోదరితోఁ దనదీనస్థితిని చెప్పుకొనుట గుం చ. తనయుల మంత్రుల సఖులఁ దమ్ముల భృత్యుల సర్వబంధుల ఘనచతురంగ సైన్యములఁ గయ్యమునన్ మును గోలుపోయితి వనజదళాక్షి యే నొకఁడఁ బట్టుగ నేమి సుఖంబు నొందఁగా మనియెద వారు పోయిన క్ర మంబున నాకును బోవు టొప్పగున్. మ క్తు మ అనిమేషేంద్ర భుజాన లేపహన నవ్య క్త శ్రీ తాపోదయు ఘనమాయు నిఖిలా స్త్రశస్త్రవిదు జన్య ప్రేము నయ్యింద్రజి త్తును గోల్పోయితీ నింక నేల బ్రతుక దోశక్తి నమ్మానవేం ద్రునిఁ బోర్ వధియింతుఁ గానియెడఁ జత్తుం గాక నే ఱున్నదే. చ. చెఱిచితి యజ్ఞకర్మ కర్మములు శిష్టుల మానులు బాధ పెట్టితి బరసతులం దగఁ జెఱలువట్టితి వేల్పుల హింస చేసితి గరివరయాన యేను గనుగానక చేసితిఁ బెక్కు పాపముల్ గఱకటి నన్నిటిం గుడుచు కాలము డాయఁగ వచ్చే నేఁటికిన్. చ. నరసురక్ష కింపురుష నాగ నభశ్చరసిద్ధ సాధ్యకి న్నరగరుడోరగాదుల రణంబునఁ దోలి యశంబు గన్న నే సరుదుగ నేఁడు మర్త్యు శరణాగతి నొందుట యెట్లు పౌరుషం బఱుగదె యింతకంటె సమరాలనిఁ జచ్చుట మేలుగా దొరో. క. బాలా పౌరుష మణఁగిన, నేలా రాజ్యంబు భోగ మేలా సైన్యం బేలా నశ్వరజీవిత, మేలా నీ వేల భాగ్య మేటికిఁ జెపుమా. చ. హరిహయు చేతివజ్రము కృతాంతునివండము పాశీ పాశము గరువలి కేతనం బసురఖడ్గముఁ బావకుశ క్తిఁ గిన్న రే శ్వరుగడఁ జీరికిం గొననివాఁడ మహేశ్వరద తభూరిభీ కరతరచంద్రహాస మది గల్గఁగ నింత విచార నేటికిన్. 2596 2597 2598 2599 2600 2501 2602

      • శ్రీరాములచేఁ జచ్చుటయే నా పరమార్థం బని రావణుండు భాగ్యం కౌల్పుట. ఉత

చ. అళికుల వేణి యొక్క పరమార్థముఁ జెప్పెన దేవతల్ మునీం ద్రులు దను వేఁడుకొంటకుఁ జతుర్భుజుఁ డాజి ననుం బరాక్రమం బలర వధింపఁగా దశరథావనిభ ర్తకుఁ బుత్తుఁ డై ముదం బలవడ రామరూపమున సర్థి జనించుట నే నెఱుంగుదున్. 2603 ​యు ౦డము. ఉ. రాగ 'మెలర్ప ఘోరసమరంబున రామశరంబులం దను త్యాగముఁ జేరి దుర్ల భ సుభావహ శాశ్వతము క్తి కామినీ భోగము నొందఁ గోరి నృపపుత్రిని ముచ్చిలి తెచ్చితి నృము ద్యోగ మెలర్స్ నవ్విభున కుద్థతి నావయిఁ గిన్న పుట్టఁగన్. తే, నేఁటితో సరి వనితరో నీదుపొందు భూపతిశరంబులం దెగి ముక్తికాంతం బొంద రణమున కిప్పుడె పోవువాఁడ నిదియె సుముహూర మెడనేయ నేటి కిచట. -అపెర్చు. రావణుండు కడపటియుద్ధంబునకు వెడలుట. భర్శం- 769 2604 2605 వ. అని పలికి య దేవికిం జెప్పి దనుజకుంజరుండు దిగ్గున లేచి రణోత్సాహసాహస బాహాటోపకోపంబు లభివృద్ధి నొంద శీఘ్రంబున సంతఃపురంబు వెలువడి పాద విన్యాసంబునమహీతలంబు గ్రక్క దల సముద గ్ర వినూతనమహా గ్రహంబునసతి దుర్నిరీక్షుం డై యాస్థానపదనంబునకుం జనుదెంచి మణిఖచిత హేమసింహాన నంబున నా సీనుం డై యుదయమహీధరో పరిగత నీలజీమూతంబుక రణిం జూప ట్టుచుఁ గులమహీధరగుహాముఖంబులం బ్రతిధ్వనులు సెలంగ సప్తసముద్రం బులు పొంగి పొరల ధరాచక్రంబు తల్లడపడ దిశాముఖంబులు బ్రద్దలు వాఱ గగనంబు ఘూర్ణిల్ల భూచర ఖేచర భూత ప్రాతంబులగుండె లవియ గ్రహంబులు గతులుదప్పఁ గోటిపిడుగు అమ్రోఁతకు స్టీటగునట్లుగాఁ బ్రస్థాన భేరి వేయించి యనర్ఘ మణిమయరత్న కిరీటంబులు దశశిరంబుల నలంకరించి మణి కేయూరంబు లిరువదిభుజంబుల బాదుకొల్ప మాణిక్యమయకుండలచ్ఛాయా సంక్రాంతవింశ తిగండమండలుం డె నానావిధకమనీయతరళ తారహారంబు లురంబున సవరించి శశక్షతజకల్పసుశీతల చందనపంకలి పగాత్రుం డై సంధ్యారాగ పరీతజీమూ తంబుననుకరించుచు మణిమండనమండితసర్వాంగుండై ధాతుశోభితాంజనాచ లంబుపోల్కిం దేజరిల్లుచు శర శరాసనగదాముసల ముద్గర భీండి వాలకరవాల శ క్తితో మరపాశపరిఘాంకుశ చక్ర కుంతళూల ప్రాసపరశ్వథ క్షే పణీ ప్రముఖ బహు విధాయుధాలంకృతవింశతి బాహుం డై తీవ్రమయూఖమండితుం డై నపుండరీక బంధుండుంబోలె వెలుంగుచుఁ గాల కేతునామక సూతుండు సహస్రజవాశ్యం బులం బూన్చి మణీమయపతాకా కేతనంబు లెత్తి కార్ముక బాణతూణీరాది బహువిధా స్త్రశస్త్రపరిపూర్ణంబు గావించి షోడశ చ క్ర పరిక్షిప్తం బై జైన సాంగ్రా మిక కాంచనరథం బాయత్తంబు చేసి సహ గ్రఘంటానిర్దోషభీషణంుగాఁ దెచ్చిన దాని నారోహించి శంఖదుందుభి కాహళ భేరీ భాంకరణపురస్సరంబుగా దివ్యవిమానాధిరూడుండై పరమపదంబునకుం బోవుచందంబున నాజిరంగంబు నకుం జనియె నతనిరథంబు వెనుకొని సర్పరోముండునుఖడ్గరోముండును వృశ్చి కరోముండు నగ్నివర్ణుండు నమునామంబు గలయాతుధానయోధులు నలువురు ​770 గోపీనాథ రామాయణము సర్వాయుధపరిష్కృతు లై ముక్త పురుషుని వైకుంఠంబునకుం గొని చను పార దుల భంగి వెలుంగుచుం జనిరి వారల వెనుకొని చక్ర పయోధరయుఁదూణీరజం ఘికయు శతఘ్నీశూల కేశాంతయ శంఖగళ యు ధనురూలతో పోతయు శీతసా యకకటాక్ష వీక్షణయు మత్తదంతావళయానయు శతాంశరథాంగనితంబయు సముచితధ్వజపతాకాహ స్తయు నానావిధ హేతి వ్రాతమణిభూషణాలంకృత యు నై రాక్షస సేనాలక్ష్మీ బహువిధ వాద్యంబులతో రామభద్రుని వరియింపం జనుచందంబుగా నరిగె నిట్లు రావణుండు సకలసాంగ్రామిక పరికరసమేతుం డై రథ భారంబు మోవంజులకు శేషుండు శిరంబులువంప రథ చక్ర సముద్భూతధరణి పరాగపటలంబు గగనంబున కెగయఁ గోలాహల బహులంబుగా నుత్తరద్వా రంబున వెడలి వానరబిలంబు సొచ్చి మహావాతంబు జీమూతంబులందోలుకై వడి నిజాభీల శరజాలంబుల వానకులం దూలం దోలుచు సతిరభసంబున రామ భద్రునియొద్దకుం జనుదెంచుచుండె నప్పుడు. క దనుజానీకము రావణు, పనుపున నవిశంకవృత్తిఁ బ్రబలస్వనముల్ వినువీది ముట్ట సురవడి, వనచరబల వితతిఁ దాఁకీ పటు రోషమునన్. చ. గదలును శక్తు లు గ్ర పరిఘంబులు లోమరకుంతము ల్పటు ప్రదరములు ముఠారములుఁ బ్రౌసపరశ్వథ ముద్గరంబులు స్వదలక చక్రశూలములు పట్టనము లిృతమండలా గ్రము బదమున వైచి వానరసమాజము నుబ్బడఁగించి రేవునన్. చ. కవులును బీఱువోవక యఖండభుజబలదుర్ని వారు లై విపులశిలాచయంబులును వృక్ష గణంబులు వీచి వై చుచుకో గుపితమనస్కు లై గఱకుగోళ్ల వధించుచు నుగ్రభంగిఁ గో ణపులమదం బడంచి గగనం బగల వ్వడి నార్చి రుద్ధతిన్. ఉ. వానరదానవ ప్రవరషాదతలా భిహత ప్రభూత మై తోన మహీరజం బెగసి దొంతర లై గన నయ్యె మిన్నున నానక యొక్క రీతిఁ గదనంబునఁ జచ్చిన వీరు లయ్యెడం బూని మరుజ్జగంబునకుఁ బోవ నమర్చిన మెట్టులో యనన్, మ. ఇరువాఁగు ల్వడి నిట్లు దార్కొని చలం బేపార నొండొంటి పైఁ గర ముద్వృత్తి నిగుడ్చు విస్ఫురద మోఘ క్రూరశస్త్రాస్త్రముల్ వరుస స్దత్పృథుకంఠ నాళములపై వ్రాలె స్మరుతామినీ గురుహ స్త ప్రవిముక్తదామములతోఁ గూడ న్విచిత్రంబుగన్. చ, మృతభటదంతిఘోటకశరీరగణంబులు శాతఖడ్గని ర్దితకరపాదశీర్షముల తెట్టెలు గల్గి నితాంతరక్తపూ రితసమరాంగణంబు విపరీతగతిం గన నయ్యె నప్పుడ ద్భుతముగ ద్వీపపర్వతవిభూషితభూరిపోయోధిచాడ్పునన్, 2606 2607 2608 2609 2610 2011 2612 ​X3G 771 ఆ. అందు యానపాత్రలై యరదము లొప్పే, సకలభూతములు పిశాచములును మకరకచ్ఛపములమాడ్కిఁ జరించె భూ,షణరజంబు లినుక చంద మొందె. 2618 - ఖడ్గరోమ సర్ఫరోమ నృశ్చికరోములు కహనుమదంగద నీలూ లచేఁ జచ్చుట, స్థిరంలో క. వనధు లిల సభము ఘూర్ణిల, దనుజుల కగచరులు కిట్లు దారుణరణము జనలోచనభీకర మై, యనుపమ మై యద్భుతావహం బై చెల్లెన్. వ. అప్పుడు. క. తల మిగిలి ఖడ్గరోముఁడు, చలమున నాత్మీయరోమశాతాసుల చే బలువడిఁ గీతులగా త్రం, బులు చెక్కులు వావు చిట్లు పో రొనరించెన్ ఉ. అప్పుడు వానిమీఁదఁ బవనాత్మజుఁ డొక్క విశాలసాలము౯ దప్పక పెళ్లగించి నిజదర్ప మెలర్పఁగ వేయిమాఱులుం ప్పి రయంబున న్విసరి తెంపున వైవ నతండు దానిచే గొప్పమహీధరంబు క్రి యఁ గూలె విభిన్న శిరస్కుఁ డై భువిన్. ఉ. ఆతనిపాటుఁ జూచి మది నాగ్రహ మొప్పఁగ సర్ఫరోముఁడుకో జేతులతీట వోవ సనిసేయుచుఁ దోడిని శాటు లెల్ల సం ప్రీతి తీ వహింపఁగా నిజశరీరజరోను విషాహిదష్టు లై యాతత తేజు లె ననిపి నాటులు చావఁగఁ జేసె బల్విడిన్. ఉ. వాని తెఱంగుఁ జూచి కపివర్యుఁడు వాలితనూజుఁ డుగ్రుఁ డై మానక. గండశైల మసమానభుజబల మొప్పఁ దెచ్చియ దానవుమీఁద వైచిన నతం డొక వ్రేటున భిన్న వక్షుఁ డై ప్రాణము లంగము న్విడిచి పాఱఁగఁ గూలె నగంబు చాడ్పునన్ చ, అనిమిష నాథ పౌ త్రపటుహ స విసృష్టశీలాహతి శ్రయం బున సమరావనీం బడినభూరిపరాక్రము సర్పరో మునిం గనుఁగొని భూరికోప మెసఁగ స్వడి వృశ్చికరోముఁ డుగ్రుఁ డై వనచర సేనఁ జొచ్చి యనివార్యగతి న్విదళించె నందఱన్. 2614 2615 2616 2617 2618 2619 2620 తే. అతనికో ల్తల కోర్వక యద్రి చరులు, చదలఁ బఱచినవారల జడువుదీర్చి వహ్నితనయుండు నీలుం డవార్య శౌర్య, మొప్ప రయమున వానిపై కురవణించి. చ. హరిహయవజ్ర తుల్య మగుహ స్తతలంబునఁ దత్క పోలము నఱచిన దీర్ఘదంతములు జల్లన రాలఁగ నక్షి తారక ల్పరువడి నిష్క్రమింపఁగ క్షపాచరు లందఱుఁ జూచి యేడ్వఁగా గురుకులిశాహతీ నైగినకొండ విధంబునఁ గూలె నుర్వరన్. అర. అరు రాముం దగ్ని వర్ణునిం జంపుట. 2622 వ. వానిపతనంబు విలోకించి యగ్నివర్ణుండు కోపించి కాలాగ్నియుంబోలై మం డుచు నిజ తేజోజాలంబుల వళీముఖుల నెల్ల శలభంబులంబో లె దహించుచు ​112 గోపీనాథ రామాయణము నిరంకుశ ప్ర తాపదీపితుం డై రణ క్రీడ సల్పి నతనియాటోపంబుఁ జూచి రా ముండు విభీషణునివలన నతనివృత్తాంతం బంతయు నాకర్ణించి శీఘ్రంబున వాయ వ్యాస్త్రంబు శరాసనంబునం గూర్చి తిగిచి విడిచిన నయ్యమోఘాస్త్రపాతం బున నద్దానవుండు గత ప్రాణుం డై పుడమిం బడియె నిట్లు తన చక్రరక్షకు లగు ఖడ్గరో మవృశ్చిక రోగనిర్ఫరోమాగ్నివర్ణులు నలువురుఁ బంచత్వంబు నొందిన విలోకించి రావణుండు దశవదనంబులం జిడిముడిపాటుగ దురను దీర్ఘ వి క్రముండై రథంబు దోలించి మార్తాండుండుం బోలె వెలుంగుచు నిజశరమయూఖంబుల వానరబలజలాశయంబును శోషింపఁ జేయుచు రభసోద్రేకంబున రణవిహారంబు గావించుచుండె నప్పుడు. 5. అనుపమ తేజుఁ డారఘుకులా గ్రణీ గన్నులఁ గెంపు మీఱ గ్ర క్కున దివిజేంద్రచాపని భఘోరశరాసన మెక్కు పెట్టి కాం చనవలయాభిశోభితని శాతశీలీ ముఖము ల్ని శాట నా A ధునిపోయి నేసె సంగములు దూల గుణధ్వని నింగి ముట్టఁగన్. . ఆరజనీచరాధివిభుఁ డగ్రశతాంగగతుండు భాస్కరుం జేరిన రాహుభంగి నృపుఁ జేరి ఘనంబు మహాగిరిం బయో ధారలఁ గప్పినట్లు వితతంబుగఁ గాంచనపుంఖవహ్నికీ లారుచివజ్ర సన్నిభకలంబము లేసె మహాద్భుతంబుగన్. క. దానికి నించుక దలఁకక, మానవనాయకుఁడు ఘోరమార్గణవితతుల్ a 2628 2624 2625 పూని శతాంగ తుం డగు, దానవనాయకునిమీఁద దళముగఁ గురిసెన్ 2626 ఆ ఇంద్రుఁడు దనరథంబు గొని రామునకు సారధ్యము సేయ మాకలి నియోగించుట. అవతరం వ. ఇట్లు పదియేనవనాఁటిప్రాతః కాలంబునం దలకొని సమానవి క్రమంబునం బోకు నెడ నంబరమధ్యగతు లైన వేల్పులు రథి యైన రావణునిఁ బదాతి యైన రాముని విలోకించి వీరిరువురకు రణంబు సమంబు గా దని పలికిన వారలవచనంబు విని పరమార్థ విదుం విదుం డగు పాకశాసనుండు నిజసారథి యగుమాతలి రావించి నీవు శీఘ్రంబున మద్ర ధంబు దోలుకొని రఘూత్తమునికడకుం జని యమ్మహాత్మునకు సారథ్యంబుఁ జేసి దేవతలకు హితంబు సంపాదించి పెంపువడయు మని పలికిన నతం డట్ల కావించెద నని యీయకొని శక్రునకు బ్రణామంబుఁ జేసి యనుజ్ఞ తుం డై కాంచన చిత్రాంగంబును వైదూర్యకృతకూబరంబును దరుణాదిత్య సం కాశంబును గింకిణీశతవిభూషితంబు న గురథంబు సన్నద్ధంబుఁ జేసి రుక్మ వేణు ధ్వజం బెత్తి కాంచనావీడంబులును సూర్యసం కాశంబులును శ్వేత ప్రకీర్ణ యు క్త్రంబులును హరిద్వర్ణంబులు నగు తురంగంబులంబూన్చి యమ్మహారథంబుగొని దివంబున నుండి పుడమికి దిగి వచ్చి సముచిత ప్ర కారంబున రామునకుం బొడ సూపి నిటలతటఘటితాంజలిపుటుం డై వినయంబున నిటనియె. 2627 ​యుదకాండము. మ. అనఘా యేను ను రేంద్ర సూతుఁడఁ దదీయం జైన తే రుద్ధతిం గోని శీఘ్రంబునఁ దత్ప్రచోదితుఁడ నై ఘోరాజిలో నీవు దై త్యుని దున్మాడి జయంబు చేకొనుట కెంతో ప్రీతి నే తెంచితి న్నను మన్నించి శతాంగ మెక్కి రణము స్థావింపు ముద్యన్మతిన్. శా. ఐంద్రం బొక్క మహాశరాసనము దివ్యం బైన వర్మంబు భో గీంద్ర ప్రఖ్యపృషత్కము నిర్ణీతమహాహీనో గ్రశక్తు ల్సుప ర్వేంద్రం డంపెఁ బరిగ్రహించి కుతుకం బేపార నీనీచ దై త్యేంద్రం జంపుము సంగరంబున ధరిత్రీంద్రానుకు లైచ్చఁగన్.

  1. 18

2628 2629 తే. ఏను సారథ్య మొనరింప నింపు మెటియఁ, దొల్లీ జంభారి దనుజుల ద్రుంచినట్టు లేనుసారథ్య మొనరింప నింపుమెఱయ, నిపుడు దశకంఠు వధియింపుమినకు లేంద్ర.

ఆ రాముం డిం గ్రరథారూఢుండై రావణునితో ము సేయుట. నిరం యుద్ధము 2632 2633 క. అని విన్నవింప రాముఁడు, మనమున హర్షించి వాని మన్నించి రథం బునకుఁ బ్రణమిల్లి శీఘ్రం, బున నెక్కె స్వదీ ప్తి లోకముల వెలిఁగింపన్. 2631 ఆ అంత ముజ్జగంబు లాకుల పడఁగ భూతములు కడు భయమునఁ దత్తఱింప రథికు లైనగామరావణులకు ఘోర, సంగరంబు చెల్లె సంకులముగ. మ. దశకంఠుండు కడంగి ఘోరతర గాంధర్వాష్ట్ర మేయ స్సమ స్తశరజ్ఞుండు రఘుప్ర వీరుఁ డటు గాంధర్వాంబకం బేసి దై త్యశరంబు న్వడిఁ ద్రుంచె వాఁ డలుక దైవాస్త్రంబు బిట్టేయ స ద్యశుఁ డాయోధనధుర్యుఁ డానృపతి దై వాస్త్రంబునం ద్రుంపఁగన్. చ. అలిగి దశాసనుండు చలమారఁగ దారుణరాక్షసాస్త్రమ త్యలఘుగతి న్ని గుడ్చ వెన నప్పరమాస్త్రమునందుఁ గాంచనో జ్వలమహనీయదుష్ప్ర సహసాయక కోటులు పుట్టి బల్వడి దళముగ సర్పరూపములు దాల్చి మహాద్భుతభంగి దోఁపఁగన్. చ, కడువడి దీప్తపానకశిఖాతతిఁ గ్రక్కుచు వాతదుర్విషం బడర భయానకంబు లయి వ్యాదితవక్త్రము లై యహీంద్రుకై వడి వడిఁ బూని దిక్కులు దివంబును ధాత్రియు నిండి విక్రమం బడరఁగ రామభద్రు దెనక ట్లడరేం గడు రౌద్ర వై ఖరీన్. చ. కనుఁగొని రాజనందనుఁ డకంపితుఁడై వడి గారుడాస్త్ర మే సిన వెస దానియం దతివిచిత్రతరంబుగ ఘోరపక్షముల్ సునిశితతుండము ల్గలిగి శోభిలునట్టి సువర్ణ కోటి చ య్యన జనియించి వహ్నిశిఖలట్ల వెలుంగుచు ఘోర వైఖరిన్. మ. క్షమయు స్టిక్కులుఁ బుష్కరస్థలము నాచ్ఛాదించి తీక్షా గ్రతుం డముల సచ్చియు వజ్ర సన్ని భనఖాంతవ్యాహతిం జించి పా 2684 2635 2686 ​114 గోపీనాథ రామాయణము దములం దన్ని పత్రత్ర జాతపటువాత ప్రోద్దతిం దూలఁ దో లి మహారాక్షసము క్త సర్పశరముల్ లీల న్విచారించినన్. మ. తనయస్త్రం బిటు నిష్ఫలం బయిన దైత్యస్వామి కోపించి బో రనఁ గాలాంబుద మద్రిమీఁద ఘనవర్షంబు న వర్షించుచా డ్పున నా రామునిమీఁద నొక్క మొగి నాప్తుల్ చూచి హర్షింప గ్ర క్కున నీరంధ్ర పృషత్క వృష్టిఁ గురిసె నోరప్రకారంబునన్. ఉ. వాసనపై రి యిట్లు రఘువర్యుని నమ్మల ముంచి వెంటనే వాసవసూతు మాతలి నవార్యపృషత్క సహ స్ర విద్దునిం జేసి సుపర్ణ కేతనముఁ జెచ్చెరఁ దూపుల నుర్విఁ గూలఁగా నేసి సురేంద్ర వాజుల ననేకశరంబులఁ గప్పె నుద్ధతిన్. P 2637 2683 2639 వ. ఇట్లు దశగ్రీవుండు దశవదనంబులం జడిముడిపాటు గదురఁ దనయిరువది చేతుల బరువుఁ జూపిన. 38. 2640 2641 ఆ. ఆర్తుఁ డైన రాము నప్పుడు వీక్షించి, సురలు కిన్నరులును బరమమునులు గరుడయక్ష, సిద్ధగంధర్వ కిన్నర, సాధ్యముఖులు కడు విషణ్ణు లై తే, అసురవర రాహుసం గ్రస్తుఁడై న రామ, చంద్రు నీక్షించి వానరసహితుఁ డైన సవితృనందనుఁడును విభీషణుఁడు జాల, దీను లైరి మొగంబులఁ దెలివి దక్కి, క. ప్రజల కశుభానహుం డై, ద్విజరాజనుతుండు మిగులు విధువల్లభయా యజ దేవతాక తారమ, ఋజు గతిఁ జననీక యవరించెం గడిమిన్. తే. శరనిధి సధూమపఠినృత్తసాంద్ర వీచి, యగుచు మంటలు పర్వ నత్యంతలోపుఁ డై రవిని సంస్పృశింపంగ నరుగుమాడ్కి, నిబిడ నిర్దోష మడరంగనింగి ముట్టె, తే. మందరశ్మి యై శస్త్రసమాన వర్ణుఁ డై పరుషుఁ డై కబంధాంకుఁ డై వినీల పరిధి యై భాస్కరుండు నిష్ప్రభత నొంది ధూమ కేతువుతో ఁ గూడి దోఁచె మింట. 2649 2645 2647 తే. తెఱఁగునకుఁ దప్పి యింద్రాగ్ని దేవతాక, మైనకోసల నక్షత్ర మగు విశాఖ నాక్రమించి యంగారకుఁ డంబరమునఁ, గింతుకచ్ఛవి నటు విలోకింప నయ్యె. క. పదితల లిరువది భుజములు, పది కార్ముకములును గలిగి భండనభూమిం ద్రిదళారికులవ రేణ్యుఁడు, కదలనిమైనాకశిఖరికై వడి నొప్పెన్. వ. ఇట్లు రావణుని చేత నిరస్యమానుం డై రాముండు కొండొక సేవు శరసంధా నంబు నేయుటకుం దోఁపక వెగడుపడి యుండి వెండియు ధైర్యాతిశయంబునం బరమసం క్రుద్ధుండై నిలయ కాలవైశ్వానరునిభంగి వెలుంగుచు బొమలు ముడి వడ రోపారుణితలోచనంబున దహించుచున్న వాఁడుపోలెఁ జూపట్టిన నప్పుడా ర ఘువల్లభునివదనం బుపలంచి సర్వభూతంబులు భయంబు నొందెఁ బుడమి ​యు కాండము. 775 వడం కె నచలంబులు చలించె ద్రుమంబులు చాఁపకట్టువడియో సముద్రంబులు సంక్షోభించె మేఘంబులు భయంకరంబు లై యుత్సాతశాలంబునందుంబో లె భీమనిర్దోషంబులు సేయుచు మండలంబు సేయుచుండె నట్టి దారుణంబు లైన యాత్పాతికంబులు విలోకించి రావణుండును బరమోద్విగ్నుం డయ్యె దేవ గంధర్వకిన్నరగరుడోరగ సిద్ధ చారణరణో యదాదులు విమానస్థు లై నానావిధ భీమప్రహారంబుల చేత రభసంబుగా రణంబు సేయు వారి మహా ళూరు లగురామ రావణులను లోకసంవ ర్తసంస్థితం బైనతదీయయుద్ధంబును విలోకించి మహాద్భు తంబు నొందుచుండి రప్పుడు. క. రిపుని వధింపుము దైత్యా, ధిప యని రాక్షసులు రిపు వధింపుము రామా ధిప యని వేల్పులు సారెకు, విపులంబుగఁ బల్కి రభ్ర వీథి నురవడిన్. తే. అంత దుష్టాత్ముఁ డై నదశాననుండు కోవసంరక్తనేత్రుఁ డై ఘోరభంగిఁ బదిమొగంబులఁ జిడిముడిపాటు గదుర నృవలలామునిఁ బ్ర హరింప నిశ్చయించి. సీ. వజ్రసారము సర్వవైరినిబర్హణ మసమాన ముఖలభయావహంబు గిరిశృంగనిభ కూటకీలిత మతిరవచలిత కాలాగ్నినిభ ప్రభంబు చటులాగ్నికణధూమసంచారఘోర మనాసాధ్య మతిరౌద్ర మద్భుతంబు తతసర్వభూతసంత్రాసనంబు దురాసదంబు భేదన మతిదారుణంబు తే. నై నకాలాయసమయో గ్రమాననీయ శూల మొక్కటి గైకొని కాలవహ్ని గతి వెలుంగుచు నిజసైన్యతతికిఁ గడు ము దం బొసంగుచు ఘోరనాదం బొనర్చె. మ, అతికాయుం డతిదారుణుం డతిభుజాహంకారుఁ డై నట్టియా దితిజాధీశుఁడు భూరిరోషము నది స్దాపింపఁ బెల్లుబ్బి గతి నాదం బొనరింపఁ దద్రవముచేఁ గంధు ర్దశ ల్వో గ్రామము న్గుతలంబు నృఱి సర్వభూతములు సంక్షోభించె నొక్కుమ్మడిన్. తే. దశముఖుం డిట్లు శూలాయుధమును గేలఁ బూని జళిపించుచు నితాంతభూరిరసము చేత సర్వంబు శోషింపఁ జేసి గర్వ మెసఁగ నారఘువరునితో నిట్టులనియె. చ. సురుచిరవజ్రసార మగుళూలముఁ జూచితే రామ నీకుఁ గా నురవడి మత్కరంబున సముద్యత మయ్యె రణాంగణంబున న్దర మిది నీదు జీవితము గైకొని లక్ష్మణు గీటణంచి గ్ర మఱుఁ జనుదెంచు నిప్పుడె సమర్థుఁడ వేని దలంక కుండుమీ. - 2648 2649 2650 2651 2652 2653 2654 ​776 గోపీనాథ రామాయణము 2655 క. ఘనశూలంబున ని న్నని, మొన నిప్పుడు గీటణంచి మును నీచేఁ జ చ్చిన రాక్షసవీరుల యా,ననగళద శ్రు ప్రమార్జనం బొనరింతున్. క. అని పలికి రాక్ష సేంద్రుఁడు, కనుఁగొనలఁ బ్రదీ ప్రవహ్నికణములు రాలం దన బలముకొలఁది శూలము, మనుజేంద్రునిమీఁద పై చేమంటలు దొరుఁగన్. వ, ఇట్లు మహాశూలంబు రావణకరోమ్ము క్తం బై విద్యున్మాలా సమాకులం బై యష్ట ఘంటామహానాదం బై ఘోరదర్శనం బై మంటలు గ్రక్కుచు భీషణరభనాతి రేకంబునం దన కభిముఖంబుగా నడరిన నారఘుపుంగవుం డ నేక విశిఖంబులం బరఁగించి పురందరుండు జలౌఘంబు చేత యుగాంతవహ్నిం బోలెం సారంబున దాని వారించిన నది సరకుగొనక పావకుండు పతంగంబులంబో లె రామకారు కవినిస్సృతసాయకంబుల నన్నింటిని నిజ తేజంబున దహించినళూల సంస్పర్శచూర్ణితంబు లై భస్మసాద్భూతంబు లైననిజశరంబుల నవలోకించి రాముందు రయంబున. ఉ, ఆతతకోప మేర్పడ బలారివినిర్మిత యైనదాని న మాతలిచేతఁ దేఁబడినమానితశక్తిఁ బరిగ్రహించి వి .2657 2658 ఖ్యాతబలుండు గానఁ జులుకం బలుమా అటు వీచి వైచే ఘం టాతతినిస్వనంబులు కడానిమెఱుంగులు మింటఁ బర్వఁగన్. క. ఈలీల రాఘవునిచేఁ, దోలిత యై యింద్రశక్తి దోడ్తోడ మహో ల్కాలీల వెలుంగుచుఁ జని, శూలముపైఁ బడియె మింటఁ జుక్కలు రాలన్. తే. దారుణోదగ్రశక్తిచే దానవేంద్ర, కూల మది భిన్నమై రణక్షోణిఁ గూలె నవ్విధంబు గనుంగొనియమరవరులు, నగ చరులు మెచ్చి రామునిఁ బొగడిరపుడు. ఉ. అంత రఘూ త్తముండు విలయాగ్ని శిఖోపమవజ్ర కల్పకా లాంతకదండతుల్యనిశీతాంబకకోటుల రథ్యము ల్పరి కాంతము లై కరంబు వికలత్వము సౌందఁగఁ జేసి సూతునిం a బంత మెలర్ప శాతశత బాణముల స్వడి నొంచి వెండియున్. 266! క. మంట లుమియు బాణము లై,. దింట నురము మూఁట శిరము దెస యేడింట రెంట నొసలు భుజములు నా, ఉంటం బార్శ్వములు నేసి రేఁగం గడిమిన్. ఉ. రావణుఁ డిట్లు జన్యమున రాఘవబాణవిభిన్న గాత్రుఁ డై కావర మేది దట్టముగఁ గా జెడు నెత్తుటఁ దోఁగి ధాతుజా లావృత శై లరాజము క్రియం గనుపట్టుచుఁ గోప తాపము ల్భావమున నెసంగొన విసన్నత నొంది చలించి వెండియున్. ఉ. రోషము పెంపునం గనుల రోహితరోచులు నివ్వటిల్లఁగా భీషణభంగి నేర్పు గనిపింప గుణస్వన మాచరించి ఘో రేషుపరంపర ఘుకులేంద్రుని పైఁ బరఁగించి ముంచె నీ ర్ధోషము షము సేయుచు స్థన మకుంఠితవృష్టిఁ దటాకము న్బలెన్, 2668 2604 ​යා X3G+ కాండము, డే ఉ. ఆరజనీచర ప్రవరుఁ డద్భుతభంగి నిగుడ్చుతూపులం బూరితగాత్రుఁ డై గిరియుఁ బోలె నకంప్యుఁడు రామభద్రుఁ పారఁ జలింప కర్కుఁడు నిజాంశువులం బెనుజీఁకటింబక్ సారశరంబుల నిపునిసాయకము ల్విరియించె వ్రేల్మిడిన్. ఉ. వెండియు రావణుం డలిగి వేయిశరంబులు వింటఁ గూర్చి దండగుణార్భటు ల్సెలఁగఁ దప్పక రామన రేంద్రుమీఁద ను ద్దండత నేయఁ దద్విశిఖతాడితుఁ డై రవివంశవార్ధిసో ముం డొగి నెత్తుటం దడిసి పూచిన మోదుగు భంగిఁ దోఁచుచున్. ఉ. వ్రేటునఁ బుట్టు కోపమున వీరవరేణ్యుఁడు లక్ష్మణాగ్రజుం డేటి ప్ర తాప మీతని జయింపక యుండిన నంచుఁ గ్రుద్ధుఁ డై మాటికి వేయు వేయు పటు మార్గణము ల్నిగిడించి గాత్రము ల్బీఁటలువాఱఁ జేయు చీటు భీషణభంగిఁ బరాక్రమించినన్. చ. దనుజవ రేణ్యుఁ డవ్విధముఁ దప్పక గగ్గొని దుర్మదాంధుఁ డై ఘనతరసాయకావళులఁ గప్పుచు డాసిన నమ్మహారథు నభుజవీర్యు లవ్విశిఖ గాఢతమంబున నెల్ల వారికిం గనఁబడకుండి రప్పు డలుక గ్రఘువీరుఁ డొకింతలోపలన్. చ. గురుతర హేమవుంఖశర కోటులఁ దత్ప్రదరాంధ కారము న్విరియఁగఁ జేసి జన్యమున వీరరసోజ్జ్వల ఘోరరూపుఁ డై యుగుతరభంగిఁ గట్టెదుట నున్న దశాన్యుని వేఁడి చూపులం జుఱచుఱఁ జూచి పల్కెఁ దనళూరత గన్పడ దారుణోక్తులన్. నిధి శ్రీరాములు రావణుతో వీరాలాపంబు లాడుట. తం ఉ. ఏమిర రాక్షసాధమ మహీసుత యొంటి వసించి యుండ నీ వామదిరాక్షిఁ దస్కరుఁడ పై కొని తెచ్చితి వఫ్ట్లు దాన నీ కేమియశంబు వచ్చెఁ దుది నిట్టియ కార్య మొనర్చి యేను దే జోనుహిమాధికుండ నని తూపుల మ్రోల వచించె దెంతయున్, ఉ. ఓరివి వేకహీన పరయోషల బల్మి గ్రహించువానికి ర్దారుణపాతకంబు కులనాశము గర్హణ మార్తియు న్నదా చారవిరోధము నలుగు సత్యము నీ వది గాన లేక నే 771 2665 2666 2667 20668 2669 2670 శూరుఁడ నంచుఁ బల్కె దిది శూరునికృత్యమె యెంచి చూడఁగన్. 2571 క. నీపాలిమి త్తి యగుధా, శ్రీ పాలక పుత్రి నిట్లు దెచ్చి దెలియ కో పాపాత్మక ళూరుఁడ నని, మాపాల వచించె దెంతమతిహీనుఁడవో, క. ఘనళూరుం డగుధనదుని, యనుజుఁడవు బలాధికుండ పయినందుకు 178 2672 f ​778 గోపీనాథ రామాయణము ద్దనఁ బెద్దలు కొనియాడెడు, పనియే గావించితీవు ప్రాజ్ఞుఁడ వరయన్. 3675 వ, మఱియు నుత్సేకంబున ననుష్ఠింపంబడినౠనిందితకర్మంబునకుం దగినఫలం' బిప్పుడె యనుభవించెద వదియునుం గాక, తే. ఘోరకృత్యంబు గావించి శూరవరుఁడ ననుచు నిను నీవె నుతియించుకొనెద వేల సిగ్గు లే దించు కైన నీచెయ్యు లన్ని నిన్న వారలు గరించుచున్న వారు. తే. అరయ మత్సన్నిధానంబునందు సీత బలిమి నీ చేత ధర్షింపఁ బడియె నేని యపుడె మత్సాయకంబులు హతుఁడ నగుచు గొబ్బున ఖరాదిదనుజులఁ గూడఁ జనవే, చ. ఉడుగక దైవయోగమున నుద్ధతి నాదగుదృక్పథంబునం బడితివి నేఁడు ని న్నిపుడె బాణముల వ్రణభూమిఁ ద్రుంచి యే పడరఁగ ధర్మరాజపురి కంపెద ఎక్కువ మింతలోన నీ వడిచిపడంగ నేల దనుజాధమ తొల్లిటిపాటు చెల్లునే. పెడఁదఱోమ్మన నుడుగక వెడలుసాంద్ర 2674 2675 2676 2671 తే. ఆజీ మద్బాణనిర్భిన్న మైననీదు ళోణితము గ్రోలి విహగముల్ చొక్కి మింట 2678 కలకలంబులు గావింపఁగలవు నేఁడు. తే. లలితకోటీరకుండలోజ్జ్వలిత మైన నీదును సకనికరంబు నేఁడు నాదు పటుశరంబుల దెగి ధాతిఁ బడుచు నుండం' గాకఘూకాదికము లీడ్వఁ గలవు నీచ. 2679 తే. ఘోరసం గ్రామతలమునఁ గూలియున్న, నీవిశాల వక్షమున నేఁడు వ్రాలి బాణళల్యాంతరోస్థిత శోణితంబు, తనివి దీరంగ ఖగములు ద్రావఁగలవు. 2680 క. శరభగ్నాంగుఁడ వై సం, గరమునఁ బడియున్న నీదుగాత్రంబులు చె .2681 చ్చెర నీడ్వఁ గలవు ఖగములు, గరుడులు సర్పముల నీడ్చు కరణి దురాత్మా.2 క. అని పలికి రాఘవేంద్రుఁడు, దనుజుని వధియింపఁ బూని తద్దయుఁ గినుక నశరములు వెదచల్లుచు, పనిమిషకంటకునిఁ గదిసె నాటోపమునన్. 2682 న. అప్పుడు. ఉ సాహసము స్పరాశ్రమము శౌర్యముఁ దేజము భూరిసంగలో త్సాహము సత్వసంపదయు సర్వవరా స్త్రు విశేష కాశలం బాహవనై పుణంబు విజయన్పృహ ధైర్యము పాణిలాఘవం వృద్ధి బొందె రయ మొప్పఁగ రామునకంతకంతకున్. 2688 2684 ​యు కాండము. తే. అంత నారఘుపుంగవుఁ శాత్మగతము లైన శుభ చిహ్నములు చూచి మానసమునఁ బొంగి వింట ఘంటాధ్వనుల్ నింగి ముట్ట రావణునిమీఁద శరసహ, ంబు నేసె 719 2685 ఆహరివీరులు వెంటనె, సాహసమున దనుజుమీఁదః సాంద్ర శిలాసం దోహముఁ బరఁగించిరి పటు, బాహుబలము విక్రమంబు వాటికి నెక్కన్, వ. ఇట్లు దశ గ్రీ వుండు రామప్రయుక్తశరౌఘంబులచేత వానరప్రయుక్తశిలానికరం బుల చేత నేక కాలంబున హవ్యమానుం డై విహ్వల హృదయుండై శరాసనం బెక్కు పెట్టుటకును సాయక ప్రయోగంబు సేయుటకును సమర్థుండుగాక మూర్ఛా పారవశ్యంబున రథంబు పైఁ దెళ్లే నప్పుడు రామునివీర్యం బప్రతిహతం బయ్యె నప్పు డా రావణ ప్రయు క్తదివ్యాస్త్రంబులు పరిసంధిపరాజయంబునకుంగా మో ఘరయంబులై పఱవం దొడంగెనది యాతనికి మృత్యుకాలంబు సన్నిహితంబగు టను సూచించే నాసమయంబున రావణుని రథ చోదకుండు వానిదురవస్థ విలో కించి యచ్చట నుండనీక రయంబున రథంబు దొలంగం దోలుకొనిపోయే నంతఁ గొంత సేపునకు మూర్ఛ దేఱికృతాంతబలచోదితుండై యవివేకంబున సంక్రుద్ధుం డై కన్నులం గెంజాయ రంజిల్ల సూతు నవలోకించి యి ట్లనియె. భు రథంబు తొలఁగం దోలిన సారథిని రావణుండు దూఱ వాడుట. ఉ. ఓరి దురాత్మ యస్త్రంబల మున్నత వీర్యము బాహుసత్వము స్ధిరతయు న్బరాక్రమము తేజము శౌర్యము భూరిమాయయు స్పౌరుషము న్యశంబు పరభానగతిజ్ఞత నాదు సొమ్మ నీ వారయ లేక యన్నిటికి హాని యొనర్చితి వేల చెప్పుమా. సీ. అతిమాని నై నానాయాశయం బెఱుఁగక భండనంబున వైరి పరిహసింపఁ దలకొని రథ మేల తొలఁగఁ దోలితి విట్లు నిర్మలం బైనమన్ని బిడకీ ర్తి దుద్ధవారాశికిఁ దోడ్తోడ నీ చేత హాలాహలము చేతఁ బోలె మిగుల నురవడి మాలిన్య ముపపాదితం బయ్యె బహుకాలతపమునఁ బడసినట్టి తే. బలము వీర్యంబు దేజంబు ప్రత్యయంబు యశము కోల్పుచ్చితివి విక్రమాఢ్యుఁ డైన రివునిముంగల ననుఁ జాల రి తవాని 4-t జేసితివి దుర్యశం బెంత చెందె నేఁడు. ఉ. విక్రమరంజనీయుఁ డగు వీరుఁడు రాముఁడు చూచుచుండ ని ర్వక్ర గతిం బ్ర చండనమరం బొనరింపఁగఁ బూని యున్ననా విక్రమ మంత నేఁ డడవి వెన్నెలచందము నొంది డింద ని ట్లక్రమ మాచరించి పురుషాధముఁ జీసితి విష్ణు దుర్మతీ, 2687 2688 2059 2680 ​780 గోపీనాథ రామాయణము చ, దివిజవిరోధి నీ తెఱుఁగు తెల్లముఁ జేసితి శత్రుపక్ష పా తివి నినుఁ దేరుఁ దోలుటకుఁ దేఁకువఁ దోడ్కొని వచ్చినందుకై బవరమునందు మాకుఁ దలవంపులు చేసితి వౌర యింత వ్యా 2601 డ వని యెఱింగియున్న జగడంబునకుం గొని తేక యుండనే, క. నీ వొనరించినకృత్యము, భావింపఁగ నాకు మేలో పరిపంథికీ మే లో వివరింపు మీది హితము, గొవింపఁ దలంచువాని కార్యమె తలఁపన్. 2682

  • సూతుండు రావణు కోపం బపళమిల్ల నాడుట. వుర్శం-

2693 క. అరి రాక మున్నె గ్రక్కున, మరలింపుము సమరమునకు మామకరథము జిరకాలంబున నుండియు, నెఱుఁగవె మన్నిష్ఠ గుణము లెల్లను సూతా. క. అని యిటు మతిహీనుండై, దనుజకులవిభుండు కోపతాపంబునఁ బ ల్కిన మతిమంతుం డగువాఁ డనియె మరల నతనితోడ సానునయో క్లీన్. ఉ. భీతుఁడఁ గాను శత్రు, కృతభేదము నొందినవాఁడఁ గా నవి ఖ్యాతుఁడఁ గాను బాలిశుఁడఁ గాను బ్రమత్తుఁడఁ గాను దేవదు శాతుఁడఁ గాను విప్రియము సల్పినవాఁడను గాను దుర్గుణ 2695 తుఁడఁ గాను నన్నుఁ గడవానిఁగ మీ రిటు దూఱు నేటికిన్. వ. రాక్ష సేంద్రా హితకాముఁడ నైనయేను యశంబు రక్షించుకొఱకు స్నేహప్రస న్నచిత్తంబునఁ బ్రీయంబె కావించితి నది నీ ప్రియం బై తోఁచె నీయర్థంబు నందుఁ బ్రియహితుండ నైననాయందు లఘుచిత్తుం డైనయనార్యునియందు నుంబో లె దోషారోపణంబు గావింపం దగదు సంగ్రామంబున నిమ్మహారథంబు చంద్రోదయ ప్ర వర్ధమానసముదోదకంబు చేత నదీ వేగంబుకరణి నా చేత విని వర్తితం బైననిమి త్తం బెఱింగించెదఁ గోపం బుజ్జగించి విను మేను ఘోరం బై సమహాయుద్ధకర్మంబున బడలితి నీవును వీర్యసుముఖత్వంబును రణోత్సాహం బును విడిచి శత్రుపహారపీడితుండ పై యలసి రథంబుమీఁదం బడితివి రథ్యం బులు రథోద్వహనభిన్నంబు లై స్రుక్కి, ఘర్మజలంబులం దోఁగి వృష్టిహతంబు లైనగోవుల పగిది దీనదశకు వచ్చె మఱియు నెయ్యెడం జూచిన మనకుఁ బ్రతి కూలనిమి త్తంబులు వొడమె రథంబు గడపు సారథియగువాఁడు దేశ కాలంబులు న స్త్రశస్త్ర ప్రయోగ శైమ్యమాంద్యాదికంబులును శుభాశుభనిమిత్తంబులును ముఖ ప్రసాదవై వర్ణ్యాదికంబులును ధైర్యంబును దైన్యంబును భేదంబును హర్షంబును బలాబలంబులును భూమియందు స్థలనిమ్నంబులును సమవిషమం బులును యుద్ధ కాలంబును బరచ్ఛిద్ర దర్శనంబును సమీపగమనపశ్చాద్గమనంబు లును స్థానంబును నవసర్పణంబును గ్రమంబున నెఱింగి రథంబు గడపవలయు నీకును రథాశ్వంబులకు విశ్రాంతి సంపాదించుతలంపున దుస్సహం బైనభేదం బుఁ బాపుటకు రథంబుఁ దొలంగం దోలితి నిది యుక్తంబె గాక యయుక్తంబు ​యుదకాండము, యు ద్ధ 781 దకారణంబుగా నిప్పని యొనరించినవాఁడఁ గాను భర్తృస్నేహపకుండ గావించితి నింకనీ చెప్పినట్ల సూతకృత్యంబు గావించి ఋణంబుఁ బాపి కొనియెద సనతిమ్మనిన నద్దశగ్రీవుం డతని వాక్యంబున సంతుష్టుండై రణలుబ్ధుండుగావున బహు ప్రకారంబులు వానిం బ్రశంసించి రావణుండు నేఁడు రణంబున శత్రుని వధింపక గాని మరలండు రయంబున రథంబు రాముని సమ్మఖంబునకుం దోలు మని పంచి యనర్హం జైనయొక్క హస్తాభరణం బొసంగిన నతండు పరమ్మ కుండై యుగ్యంబుల పగ్గంబులు వదలి యమోఘరయంబున రథంబు రాముని సముఖంబునకుం దోలుకొని వచ్చె నంతకు మున్ను వేల్పులతోఁ గూడ రణం బువిలోకించుటకుంజనుదెంచి గగనమార్గంబున నున్న యగస్త్యుండప్పుడు యుద్ధ పరిశ్రాంతుం డై రావణవధోపాయంబు చింతించుచున్న రామునిం జూచి పదం పడి రణార్థంబు సముపస్థితుం డై న రావణుని విలోకించి రయంబున రామునికడ కుం జనుదెంచి స్వవీర్యో బృంహణంబుకొఱకు నాదిత్యహృదయనామకంబైన స్తోత్రం బుప దేశించుతలంపున నిట్లనియె. 2696 -అథ శ్రీరాములకు నగస్త్యుం డాదిత్యహృదయం బుపదేశించుట, కాళ్ళం. సీ. దశరథతనయ యెద్దాని జపించినఁ గలన శత్రుజయంబు గలుగు నట్టి యాదిత్యహృదయాఖ్య ముగుస్తోత్ర మిపు దుపదేశింతు దానిఁ బ్రతి గ్రహింపు మది గుహ్య మది పుణ్య మది విజయావహం బది శత్రునాశన మరియు జప్య మది శివ మక్షయ్య మది సర్వమంగళ మాంగళ్యమును బరమంబు సర్వ తే. తాగనాశంబు శోకచింతా ప్రశమన, ముత్తమం బప్రతర్క్యమాయుష్కరంబు వీర్యవర్ధన మంచి తైశ్వర్యకరము, నిఖిలపాపప్రణాశంబు నిర్మలాత్మ వ, మఱియు నాదిత్యమండలమధ్యవర్తిపరమపురుష ప్రతిపాదకంబగుటవలన నమ్ము హా స్తోత్రం బాదిత్యహృదయసంజ్ఞకం బయ్యెఁ గావున. క. పరమాంతరంగ భక్తాం, తరమున భాసిల్లు వానిఁ దప్పక దేవా సురనరగరుడోరగముని, వరుల కుపాసింపఁదగినవాని స్మృఱియున్. f. ధర్మము సంస్థాపించుట, శర్మిలి యుగయుగమునందు నభినవఫణితి న్నిర్మలమతిఁ బుట్టి విహిత, కర్మము నడిపించునట్టి కారుణ్య నిధిన్. 1. నిరతిశయదీ ప్రేమంతుని, సురుచిరముగఁ జంద్ర వహ్ని సూర్యాదులకు 2697 2698 2699 2100 వరదీప్తి యొసఁగువానిని, బురుషో త్తము భువనపతిని బూజింపు మొగిన్. 2701 తే. ఇతఁడు సర్వదేవాత్మకుం డితఁడు రశ్మి, భావనుఁ డితండు తేజస్వి పరమపురుషుఁ డమరులను విష్టపంబులు ననవరతముఁ దనగ భస్తులఁ బాలించుదాత యితఁడు. శే. విష్ణుపంబుల సృజియించువిధి యితండు పరఁగ నన్నిటిఁ బాలించుహరి యితండు వరుస నన్నిటీ గ్రసియించుహరుఁ డితండు మూఁడుమూర్తుల కిరవై నమూల మితఁడు, 2703 ​782 గోపీనాథ రామాయణము తే. శత్రుళోషణ మొనరించుచతుగుఁ డితఁడు, షణ్ముఖాకృతి గైకొన్న జాణ యితడ వసుధలోఁ బ్రజాపతి శబ్దవాచ్యుఁడితఁడు, వర్ణి తైశ్వర్యమున నిరవధికుఁ డితఁడు. తే. ఇతఁడు లోకసంహారకుం డితఁడు వేద, సిద్ధ సర్వపల ప్రదుఁ ఉద్ధయశుఁడు సర్వ కారణమయసోమశబ్దవాచ్యుఁ, డితఁడు సమవర్తి యితఁడ పాంపతి యితీంగు, క ఋతు విజేఁడు కర్త యీతం, డితఁడు వసువు లితఁడు సాధ్యు లితఁడు మరుత్వల్ పితరులు వాయువు వహ్నియు, నితఁ కాశ్వినులితఁడు ప్రాణమితఁడు మనుషగున్ , వ, వత్సా స్తోత్ర ప్రకారం బెఱింగించెద నీవు సమాహితుండ వై సూర్యమండల మధ్యవర్తి యైనపరమపురుషు నుద్దేశించి దేవా నీవ శేష విషయభోక్త వగుటం జేసి యాదిత్యుండవు సమస్తజగంబునకుఁ బ్రేరకుండ నగుటం జేసి సవితపు కర్త, ప్రేరకుండ వగుటంజేసి సూర్యుండవు పరమాకాశగతుండ నగుటం జేసి ఖగుం డవు స్థితికర్త వగుటం జేసి పూషుండవు సర్వవ్యాపిని యగులక్ష్మీ గలవాఁడ నగు టం జేసి గభస్తిమంతుండవు పక్షవంతుండ వగుటం జేసి సుపర్ణుండవు సర్వతస నుండ వగుటం జేసి తపనుండవు సర్వంబును వెలుంగం జేయువాఁడ వగులం జేసి భానుండవుహిరణ్మయం బైసయండోత్పాదక ద్రవ్యంబు గలవాఁడ నగుటంజేసి హిరణ్య రేతసుండ వజ్ఞాననివర్తనపూర్వకంబుగా జ్ఞానంబు త్పాదించువాఁడవగు టంజేసి దివాకరుండవు మనోహరగరుడవాహనంబు గలవాఁడవగుటంజేసి హరి దశ్వుండ వనంతకళ్యాణగుణవంతుండ నగుటం జేసిసహస్రార్చి విసప్తాఖ్య స ప్తి గల వాఁడ నగుటం జేసి సప్తస ప్తిని శంఖచక్ర గదాధరుండ వగుటం జేసి మరీచిమం తుండవు జ్ఞానోత్పత్తి ప్రతిబంధకదోషనివ ర్తకుండ నగుటం జేసి తిమి కోట్ల థనుం డవు నీవలన సుఖంబు గలుగుటవలన శంభుండ విరువదియొక్కమాటు వెదకి ధరణీచక్రం బక్షత్రంబు గావించినవాఁడ వగుటంజేసి త్వష్ట వచేతనం బైన బ్రహ్మాండంబు జీవింపఁజేయుటంజేసి మార్తాండుండ వంతర్బహిర్వాప్తిమం తుండ పగుటం జేసి యంశుమంతుండవు సకలజగదుత్పాదక సమష్టి జీవజాతంబు గర్భంబునందుఁ గలవాఁడ నగుటం జేసి హిరణ్యగర్భుండవు తాపత్రయసంతపు లగువారికి విశ్రమస్థానంబ వగుటంజేసి శిశిరుండవు విరోధిసంతాపకకుండ వగు టంజేసి తపనుండవు సర్వవస్తు సాక్కొర హేతుభూతుండ వె నలోకక రవగు టంజేసి భాస్కరుండవు సర్వప్రాణుల చేత స్తూయమానుండ వగుటవలనను దేవ తల కుపదేశించువాఁడ వగుటవలనను రవిని కాలాగ్ని రుద్రుండు గర్భంబునందుం గలవాఁడ నగుటంజేసి యగ్నిగర్భుండవుపురందరునిరిక్షించువాఁడ వగుటం జేనీ యదితి పుత్రుండవు నిరవధి కానందవంతుండ వగుటం జేసి శంఖుండవు సూర్యరూ పంబున హిమంబు నాశంబు నొందించువాఁడవు గావున శిశిరనాశనుండవు కా మసాహంకారరూపంబున నా కాశ స్రష్ట వగుటం జేసి వ్యోమనాథుండవుభ క్తుల తమోగుణంబు భేదించువాఁడ వగుటంజేసి తమోభేదివి సకల వేద పర్యవసన. بسالت a ​యు ద్ధ 788 భూమి నగుటంజేసి ఋగ్యజుస్సామ పొరగుండవు నీవలన సకలకర్మఫలంబు లధి కంబులై నెగడుఁ గావున ఘనవృష్టిని మహార్ణవశాయి వగుటం జేసి యుమ్మి త్రుండవు ముక్త ప్రాపకుండు వగుటం జేసి వింధ్యవీథీన్ల వంగముఁడవు జగన్ని ర్మాణ సంకల్పంబు గలుగుటం జేసి యాత వివికొస్తుభాదికంబు గలుగుటంజేసి మండలివి మృత్యుశరీరకుండ వగుటంజేసి మృత్యువవు సుశీలుండ పగుటం జేసి పింగళుండ వేకకాలంబున సకలాండసంహారకుండవు గావున సర్వతాపనుండవు విదితా ఖల వేద్యుండవుగావునఁ గవిని విశ్వశరీరకుండవు గావున విశ్వుండవు నిరవధిక పరాభి భవసామర్థ్యంబు గలవాఁడవు గావున మహాతేజుండవు సర్వరంజుకుండవు గావున రక్తుండవు సర్వజగదుత్పత్తి హేతుభూతుండవు సర్వభవోద్భవుండవు నక్షత్ర గ్ర హతారకాంతర్యామివిగావున నక్షత్ర గ్రహతార కాధిపుండవు విశ్వస్థితి కారణం బవు గావున విశ్వభావనుండవు ప్రశస్త తేజస్వివి గావునఁ దేజోవంతులకుఁ దేజం బొసంగువాఁడవు ద్వాదశ మండలాంతర్వర్తివి గావున ద్వాదశాత్మకుండ వట్టినీకు నమస్కారంబు గావించెది. 2707 శ్రీ. పూర్వపశ్చిమ మహాభూధరాంతర్యామి కత్యంతము క్తజనాధివిభున కప్రతిహతవి క్రమాధికునకు నుపాసకుల నానాకిల్బిషంబు లడంచి కళ్యాణ మొసఁగెడుఘనున కవ్యయునకు హరివాహనునకు దినాధిపతికి నాదిత్యునకును సహస్రజీవున కనుపాపకో గ్రునకు శుభప్రదునకు 'తే. వీరవరునకు హంసావతారునకును, బ్రణవమునఁ బ్రతిపాదింపఁబడెడువాని కనవరతము సారగ్రాహి యైనవాని, కందముగ నేను గావింతు వందనములు. తే. తగ న చేతన మైనయీ జగమునెల్లఁ, జేతనత్వం బొసంగి రక్షించువాని కర్థిఁ బద్మప్రబోధకుం డై నవాని, కంచితంబుగ వినతి గావించువాఁడ. 2709 సృష్టిసంహారసంస్థితు ల్సేయునట్టి, యజహరాచ్యుతులకు విభుం డైనవాని కఖలయజ్ఞ స్వరూపకుం డైనవాని, కంజలి ఘటింతు నతిభ క్తి ననవరతము. 2710 శే. అజలకర్మసంప్రేరకుం డై నవాని, నగణితదినేశ తేజుఁ డై నట్టివాని తే. a . నమితసౌం కర్యవిగ్రహుండైనవాని, నఖలమఖభోక్త యగువానినా శ్రయింతు, . అరిసంహారార్థము నర, హరిరూపము దాల్చినట్టియధివునకుఁ దమో హరునకు రవిరూపంబున, నురుహిమము నడంచువాని కొనరింతు నతుల్. తనయంతఁ దానై వెలిఁ గెడు, ఘనునకు విజితేంద్రియునకుఁ గలికల్మష నా శనున కఖిలసురరూపున, కనంతమహీమాధికునకు నభివందనముల్. శే. కల్పితా జ్ఞానతిమిరవిఖండనునకు, విశ్వకర్మకు వేదాంత వేద్యునకును 2718 బరమగతికి హిరణ్మయపురుషునకును సర్వసాక్షికి మ్రొక్కెద సంతతంబు. 6. అని యిట్లు స్తోత్రంబు గావింపుము మఱియు నితండు మహా ప్రళయంబున సర్వ భూతంబుల నాశంబు నొందించి పదంపడి కర్మసహాయంబుగా సృజించి సూర్య ​784 గోపీనాథ రామాయణము రూపంబు దాల్చి గభస్తులచేత సర్వరసంబుల నాకర్షించి క్రమ్మఱ వర్షించుచుఁ బ్ర వర్ధమాన నానావిధౌషధుల చేత రక్షించుచుండు నదియునుంగాక యితడు భూతంబులయం దంతర్యామిత్వంబున నుండి నుషు విసమయంబునఁ దనయం తం దాను, బ, కాశించుచుండు. 1 తే. అగ్నిహోత్ర ఫలంబు నయ్యగ్నిహోత్రి మధ్వరంబులు వేదంబు లధ్వరఫల మితఁడు సర్వకార్యములకుఁ బతి యితండు సకల భువనంబులకుఁ బ్రవర్తకుఁ డితండు. తే. కాననములందు ఘోరసంకటములందు భయమునం దాపదలయందు భ కీతోడ నీతని భజియించువురుషుఁ డొకించుకైన పంత నొందక కుశలి యె వఱలు నధిప. మ. అనుమానింపక నీవు భక్తి నిపు డేకా గ్రుండ వై విశ్వరూ పుని విశ్వాత్ముని 'దేవ దేవు నితనిం బూజించి ముమ్మాఱు వినుతస్తోత్రం మొగిం జపింపు మటు గావింప శ్రణోర్విం దశా సనుఁ డీల్గు న్విజయంబు నీకుఁ గలుగుం దథ్యంబు రాజోత్తమా. - ఆదిత్యుండు రామునకుఁ బ్రసన్నుం డగుట, వరం 2715 2716 27/1 2718 2719 మ. అని యి ట్లాముని రాజు పల్కి రయ మొప్పార న్నభోవీధికిం జనియెం బిమ్మట రాఘవుండు ఘననిష్ఠాయుక్తుఁ డై సమ్మదం బున నీరంబులు వారి కుంభభవుఁ డామోదంబు మీఱ స్వచిం చినభంగి స్రవిఁ జూచి స్తోత్రము పఠించి వృక్తి ముమ్మా తొగిన్. వ, ఇవ్విధంబున నారఘుపుంగవుం డాదిత్యహృదయంబు పఠించిన నయ్యాదిత్యుం డు పరమానందపులకితగాత్రుండై రావణనాళంబు నిశ్చయించి నిజమండలంబు వలన నిర్గమించి సమీపంబునకు వచ్చి గగనంబునందుండి రామభద్రు నవలో కించి వత్సా శీఘ్రంబున దశగ్రీవుని వధియింపు మని వేగిరపడి పలికిన నక్కొన లేయుండు నష్టశోకుండై రయంబున మహనీయకోదండం బందుకొని సర్వ యత్నంబున రావణునివధంబునందు దృఢనిశ్చయంబుఁ జేసి యుద్ధాభిముఖుండై తనక ట్టెదుటఁ బర్త సైన్య ప్రధర్ష ణంబై గంధర్వనగరా కారం బై సముచితవశా కాలంకృతంబై హేమాభరణభూషి తపరమసంపన్న కృష్ణాయుక్తంబై ధనుఃకవ చాదియుద్ధోపకరణసంపూర్ణం జై రాక్షనసై వ్యహర్షణంబై మహాధ్వజో పేతం జై మహానాదం బై యనంత కాంతి బహుళంబై తటిత్తుల వతాశా సంకీర్ణం జై యిం ద్రాయుధ సదృశసర్వాయుధపరిష్కృతం బై మేఘసంకాశంబై వర్షాంబు దంబు ధారాసారంబుంబో లెశరధారాసారంబు గురియుచు గగనంబున నుహ్య A ​యు డము. 785 మానం బైనమహావీమాసంబుపోలికిఁ జూపట్టుచు మహీతలంబు బ్రద్దలు వాటి గగనంబు మ్రింగం జనుదెంచుచున్న దానిపోలికిఁగింకిణీజాలనిరోష భీషణంబుగా మహావేగంబున వజ్రాభిహతగిరిస్వన సదృశస్వనం బై యవసవ్యంబుగాఁ జను చెంచుచున్న రావణుని రథంబుఁ జూచి రాముండు బాలచంద్రనతం జైనధనువు సారించి భీషణ ప్రకారంబున గుణప్రణాదంబు సేయుచు సహస్రాక్ష సారథి యైన మాతలి నవలోకించి యిట్లనియె. చ. ఖలుఁ డగురాక్షసాధముని కొంచన చిత్రరథంబు గ్రమ్మఱ స్వలగొని భూరి'వేగమున వచ్చుచు నున్నది ఘోరభంగి మా తలి గనుఁగొంటె నేఁ డని నితం డిపు డాత్మవధార్థ మీగతిం దలకొని యున్న తెంపు బెడిపంబును గన్పడుచున్న దెంతయున్. ఉ. మానద యేను జన్యమున మారుత మభ్ర సముర్థి తా భ్ర మ నానక పాఱఁదోలిన క్రమంబున వీని వధింపఁ బూనితి నానుగ నీవు నేఁ డిటఁ బ్రమాదము మాని రథంబు వీనితే రానఁగఁ దోలు మాళుగ రయంబున నీచతురత్వ మేర్పడన్. 2720 2721 2722 తే. సంభ్రమము మాని రశ్మి సంచారనియతి గలిగి వై క్లబ్య ముడిగి వ్యగ్రతయు వీడి హృదయమును వీక్షణంబులు చెదరనీక రథము దోలుము సవ్యమార్గమున నిపుడు. చ. హరిహయునంతవానికి సురాసుర యుద్ధములందు శంక లే కరుదుగఁ దేరు దోలినమహాచతురుండవు నీకు నేరుపు ల్వరుస గణింపఁగా వలెనె వైరివధం బొనరింపఁ గోరి నేఁ గఱపితి జ్ఞాపకార్థ మిటు గ్రమ్మఱ శిక్షకుఁ గారు మాతలీ. చ. అని యిటు రాఘవుండు వినయంబునఁ బల్కిన హృష్టచిత్తుఁ డై సనయుఁడు శక్రసూతుఁ డలచక్ర సముస్థితధూళిఁ గప్పుచుం దనుజకుల ప్రదీపుని రథం బసనవ్యముఁ జేసి ఘంటికా ధ్వనులు చెలంగ మారుతజవంబునఁ దేరటు దోలె నుద్ధతిన్. ఉ. ఆరజనీచర ప్రవరుఁ డావిధ మంతయుఁ జూచి తామ్రని స్ఫారిత నేత్రుఁ డై పటుని శాతమహో గ్ర శిలీముఖావళుల్, ఘోరముగా రథప్రతిముఖుం డగు రామునిమీఁద నేయ నా భూరమణుండు కోవరన పోషి తదుస్సహభూరి తేజుఁ డై. سة చ. రయమున నైంద్రచాపము తిరంబుగ సజ్య మొనర్చి కాండము ల్నియతి దలిర్ప నాశనము నిండ ననేకము లేయుచు న్వడి స్భయదగతి స్థలంగె నిటు పట్టుగఁ జూర్కొ ని యమ్మహారథు బయము దలంచుచు కుల చందమున న్వడిఁ బోరి రుద్ధతిన్. 179 2723 2724 2725 2726 2727 ​786 గోపీనాథ రామాయణము అలో రావణునకు దుర్నిమిత్తంబులు రామునకు శుభనిమి త్తంబులుం దోచుట. దురురం తే, అఫ్టు రావణవధ కాంతు లైన దేవ, గరుడ గంధర్వసిద్ధులు పరమమునులు రామ రావణసంగర క్రమముఁ జూడ, వచ్చి వినువీధి నుండిరి వరుసతోడ. 2728 వ. ఆసమయంబున దశగ్రీవునినాశంబు తెలియంజేయుచుఁ గొన్ని దారుణోత్సా తంబులు దోఁచెఁ బర్జన్యుండు రావణుని రథోసరిభాగంబున సాంద్రంబుగా రుధిర వర్షంబు గురిసె రావణునిదృష్టి లోపింపఁ జేయుచు నపసవ్యంబుగా రజోవా తంబులు సుడిసె గృధ్రంబులు గుంపులుగట్టి రాక్ష సేంద్రునిశీలో పరిభాగం బునం బరిభ్రమించుచు నతని రథంబు చనినచోటి కెల్లం జనుచుండె జపాపుష్ప సన్ని కాశయైససంధ్య చేత లంకాపురంబు సమావృతంబగుటం జేసి పర్వత భూమి యంతయు రాత్రియం దగ్ని చేత సంప్రదీప్త యైనకై వడిఁ బవటియందునుం బ్రదీప్తయై చూపట్టె మహోల్కా సమన్వితంబులై నిర్ఘాతంబులు వడియె రావ ణునిహితు లగురాక్షసులకెల విషాదంబు వొడమె అంకాసహితంబుగా మహీ చక్రంబు చలించె రణంబు గావించు రాక్షసుల జాకణుపులు ప్రగృహీతంబు లై సమాడ్కి స్తబ్ధంబు లయ్యె శిలోచ్చయధాతు వుల ... దా. సీతాసిత శ్వేత a రూపంబు లగుచు రవికిరణంబులు రావణునియంగంబురం బడియె శివాగణం బులు గృధ్రంబులతోఁ గూడి వదనంబులం బావకజ్వాలలు గ్రక్కుచు రావ ణుని విలోకించి ఘోరంబుగా రోదనంబు సేయుచుండే రాక్షససైన్యంబుమీఁద శక్రాశనులు సాంద్రంబుగాఁ బడియె రక్తమేఘంబులు దారుణంబుగా గర్జించు చుండే దిక్కులఁ దిమిరంబు నెఱసె సాంద్ర రజో వర్షంబు చేత గగనంబు దుర్దర్శం బయ్యె శారికలు పరస్పరంబు కలహించి భయంకరారావంబు సేయుచు శత సంఖ్యాతంబు లై దశగ్రీవునికిరీటంబులమీఁద వ్రాలె రావణునిరథ తురగం బులు జఘనంబులవలన వహ్నికణంబులును నేత్రంబులవలన బాష్పకణంబు లును నించె నిట్లు బహు ప్రకారంబులు భయావహంబు లై నమహోత్పాతంజు లనేకంబులు దోఁచెఁ బదంపడి రామునకు విజయంబు సూచించుచు దక్షిణ నయనోరుబాహుస్ఫురణాదిశుభనిమి త్తంబు లనేకంబులు దోఁచె నంత నారఘు పుంగవుండు నిమి త్తకోవిదుండు గావున నాత్మగతంబు లైనశుభనిమి త్తంబు లన్నీయు వీలోకించి నిక్కంబుగాఁ దనకు విజయంబు గలుగు నని నిశ్చయించి దశగ్రీవు నిహతుం డై నవానిఁ గాఁ దలంచి పరమసంహృష్టుండై తొల్లింటికం పె ద్విగుణీకృతం బైనవిక్రమం బంగీకరించి హర్ష వికసితవదనుండై శరాసారఘో రంబుగా రావణుం గదిసి విజృంభించిన నారామరావణులకు సర్వలోకభయా వహం బైనద్వంద్వయుద్ధంబు ప్రవర్తిల్లె నప్పు డమ్మహాద్భుత సంగ్రామం బుఁ జూచి రాక్షస సైన్యంబును వానరసైన్యంబును నానా ప్రహరణాలంకృతభుజం బయ్యు నమ్మహారథుల ద్వరద్వంణంబు విలోకించుతలంపున నొండొరులతోడం భోరక రణంబుసాలించి జెప్ప వేయక తప్పక దశగ్రీవదాశరథుల నిలోకించుచు a ​X33 కొండము, 187 విస్మితబుద్ధియై చిత్ర ప్ర కారంబున నిశ్చేష్టంబై యూరక సూచుచుండె నివ్విధం బునం దలపడి రామరావణులమహావేగం బంగీకరించి నిర్బయు లై తమతమ వీర్యం బంతయు నానా ప్ర కారంబుల నొండొరులకుం జూపుచుఁ బరస్పరజయ కాంక్షలం బోరుచుండి రప్పుడు. పార్చర్పు: రామరావణుల ద్వంద్వయుద్ధము. ఆరం- రామరావణులద్వంద్వయుద్ధము. మ, దనుజాధీశ్వరుఁ ఉల్లి దారుణ భుజాదర్పం బెలర్పం బ్రచం డనిశాతాళుగము ల్సు రేంద్రుధ్వజదండం బుద్ధతిం దాఁక నే సిన నయ్యంబకము ల్మరుద్రయముతో శీఘ్రంబునం బోయి కే తనశక్తి ప్రథశ క్తిఁ గాంచి ధరమీఁద సాలె మోఘంబు లై. మ, క్షితినాథుం డది చూచి లోచనములం గెంజాయ రంజిల్లఁ గాఁ తికారం బొనరింపఁ బూని పటుచాపం బట్టె సారించి య ప్రతిమానో గ్రశిలీముఖం బొకటి కాద్రస్ఫూర్తి మీఱ న్నభో గతడై త్యేంద్రశతాంగ కేతనము ద్వారా న్వేగ యేసె న్వడిన్. ఉ. రామకరప్రయు క్తశరరాజము మంటలు గ్రక్కుచు స్ఫణి స్వామి తెఱంగునం బటుజవం బడరం జని యామినీచర స్వామిరథోపరిస్థితవిశాలమణిధ్వజ ముర్విఁ గూల్చి యు ధౌమగతి ప్రసాతలము దాఁకఁగ బ్రద్దలువా పై మేదినిన్. మ. రధ కేతూన్మ ధనంబుఁ జూచి ఘనుఁ డార విభుం డకులం బ్రథిత క్రోధజవిస్ఫులింగములు రాల స్ప్రజ్వలనూ ర్తియై ప్రథనోర్విం గరలాఘవంబున లసద్బాణంబు లా శై లభి దథరథ్యంబులు దాఁక నేసెఁ బటు దోర్గర్వం బఖర్వంబుగన్. ఉ. రాక్షసరాజసాయకపరంపరలం బరివిద్ధ మై సహ ప్రాక్షశతాంగ వాజినివహం బవు డించుక యైనఁ దత్పృష త్కష్తజాతభేద మది గానక స్రుక్కక స్థైర్యయుక్తమై దక్షతఁ జూడ నొప్పి సుమదామహ తేభగణంబు చాడ్పునన్. సి. అను రేకుఁ డవ్విధ మంతయు వీక్షించి క్రుద్ధుఁడై వెండియు ఘోరభంగి శరవృష్టి గురియించి చలమునఁ దోడ్తోడఁ బరిఘుగ దాచ క్ర పరశుకుంత ముద్గరతో మరముగల పట్టన ళూల భిండి వాల ప్రాసగండ జైల 2729 2780 2731 2732 2783 2731 పాదపాసారంబుఁ బరువడి నిగిడించి మఱియు వెంటనె దైత్యమాయఁ బన్ని తే. నిఖిలశస్త్రాస్త్రవర్షంబు నిపడఁ శీయ పది కుముల మీ భయంకర్ మీ మహా నినద మై దిక్కులు సభంబు నిండి శస్త్ర మయము గావించి భూనభోమధ్య వెల్ల 2735 ​798 గోపీనాథ రామాయణము చ. దివిజవిరోధి వెండియును చెంపును బెంపును రోన మీను లా ఘవము పరాక్రమం బెసఁగఁ గొండ సహస్రము లాన రేంద్రు, పై నవిరళభంగి నేసిన రయాతిశయంబున నాపృషత్కము త్రివికులు తేరు దాఁటి యవలం గపిసైన్యము ముంచె నుద్ధతిన్. క. నరవిభుఁ డరిశరలాఘవ, కరలాఘవములను జూచి గ్రక్కునఁ దాను న్సరి లేనివీర్యమున భా,సురగతిఁ దన చేతిబలుపుఁ జూపినయంతన్. ఉ. ఆరఘువంశ శేఖరుని హస్తముహ త్త్వమొ మంత్రశక్తి యారయ భూరికార్ముక మహ త్త్వమొ దాని సెఱుంగ రాదు సొం “పొర నమోఘసాయక సహస్ర పరంపర లుప్పతిల్లి దు ర్వారగతి న్దశల్ నభము వారక నిండె నొకింతలోపలన్. 2796 2737 2788 2789 2740 క. వసు దేశశరార్ధితులై, సన చెడి రాక్షసులు మ్రోడుపడి యుండిరి సొం వు సెడంగ జంగపురువులు, ముసరిన నేరంశవృక్షముల చందమునన్. క. జనపతి బాహాటోపము, గనుఁగొని దైత్యేశ్వరుండు కలుషించి రాయం బున సాంద్రశరాసారం, భినవంశజుమీఁదఁ గురిసె నినుమడిగాఁగన్. తే. నరవిభునిసాయకములు దానవునికరము, లాకసము నిండి తన్మహాహవవిధంబుఁ జూడవచ్చిన వేల్పులచూడ్కు లుర్వి, నాట నీ కడ్డగించె నీపాటిరణమొ. 2741 క. మనుజపతీశీరము సోఁకని, ధనుజుం డొక్కరుఁడు లేఁడు దనుజుశరము సోఁ కనికపి యొక్కఁడు లేఁ డే, మని సెప్పుదు వారివిక్రమాధిక్యంబున్. 2742 2745 క. వలపట దాపటఁ దిరుగుచుఁ, జలమున జడివాన గురియుచందంబున ని ట్టలముగ శరములు గురియుచుఁ, బలు తెఱఁగుల నాకసంబు బంధించి రొగిన్. తే. రామరావణము క్తమార్గణములందు, నిష్ఫలము భేద్య నువిభే త్తనిర్నిమిత్త మైనశర మొక్క టైన లేదరసిచూడఁ, బరఁగ నన్యోన్యహతము లై ధరణిఁబడియె. క. హెదన్వనములు ఘంటా నాదంబులు భూరిసింహనాదంబులు జ్యూ నాదము లపు డేకం బై, భేదించె నభంబు దిశలుఁ బృథివీతలమున్. క. ఒండొరులమీఁద నడగుచు, నొండొరుల హయా లిమీఁద నుగ్రాంబకము 'ల్మెండుగఁ గురియుచు సూతుల, గం డడచుచు నిరువు రుగ్రగతిఁబోరి రోగిన్. 8. ఆయుద్దమేమి సెప్పుదుఁ, బాయక వీక్షించునట్టి పరులకు భయసం ధాయక మై శూరజన, ధ్యేయం బై ముజ్జగంబు లిట్టటు చేసెన్. క. ఒండొరులఁ జంపఁ దివురుచు, గండుమిగిలి యొండొరులను గదియుచు మిగులు గుండె లవీయ గర్జించుచు, భండన మొనరించి రవుడు పటుశౌర్యమునన్. క, హుంకారంబులు బాహ,హంకారంబులు పరస్పరాకృష్ణధను 2747 ష్టంకారంబులు మీఱ భ, యంకరగతి రణ మొనర్చి రవు డారథికుల్. 2749 క. నొగ సౌగయ హయము హయమును, వగురీతి సిడంబు సిడముదాఁక రథంబు ​యు డము. 789 ల్నిగిడించి సాహసంబున, జగడం బొనరించి రపుడు జగములు 'మెచ్చన. 2750 క. శరవర్షము గురియించుచు, సరభసగతి నడుపువారిస్యందనములు సం గరముఖమునఁ గన నయ్యెను, దఱుచుగ సాసారవారిధరముల మాడ్కిన్. తే. రోష వీర్య ప్ర వృద్ధస్వరూపు లగుచు, దారుణంబుగ సని 'సేయువ్యాఘ్యో రూపములు లయకాలాగ్ని రుద్ర రూపముల తెఱంగునఁ గనుక యంది. క. మున్నెన్నఁ డిట్టికయ్యము, గన్నది విన్నదియు లేదు కడుu n యున్న దని సురలు మును ల, భ్యున్నతగతి సన్నుతించు చుండిం హింట -వ, ఇట్లు మహాద్భుత ప్ర కారంబునం దలపడి రామ రావణులు నూతసారథ్యనై పుణ్యం బున రథంబు లప్రతిహతగమనంబు లై సంచరింప మండలీకృతకోడం డోపతండంబులుగాఁ గాండంబులు నిగిడించుచుఁ బ్రచండభంగి మండలంబు లును వీథులును గత ప్రత్యాగతంబులును బ్రవర్తసనివర్తనంబులందు బహువిధ గతి వేగవి శేషంబులునుం జూపుచుఁ బాయుచుఁ కాయుచుఁ బెక్కు విన్నాణం రణ క్రీడ సల్పి రాసమయంబున, బుల C 2754 2755 271 ఉ. రాముఁడు క్రుద్ధుఁడై పటుశరంబులు నా ల్గడరించి రాక్షన గ్రామణి తేరిగుఱ్ఱముల గర్వ మంచి తొలంగఁ దోలినం దామసుఁ డాని కొచరుఁడు దానికి నల్లి హయో త్తమంబులక దీనుస మొప్పఁ ద్రిప్పికొని పెంపున రాముని డాసి గ్రమ్మఱన్. క. భీమతీరంబుగ విశిఖ, స్తోమంబులు రాము మేనఁ జొనిపిన మదిలో నేమియు స్రుక్కక నృపతి, గ్రామణియుఁ జలింపకుండెఁ గనకాద్రి క్రియన్, ఉ. వెండియు రావణుం డలిగి వేయిని శాతశిలీముఖంబు లా ఖండలసూతుగా త్రములు గాఁడఁగనేసిన నించుకైన నా తం డని మోహ మందక వ్యథాపరిణద్ధుఁడు కాక నిశ్చలా తుం డయి సూతకృత్యము సముద్ధతి సల్పుచు నుండె ధీరతన్. ఉ, మాతలి నిట్లు రావణుఁడు మార్గణవిద్ధునిఁ జేయు టంతయు న్భూతలనేత చూచి నదీఁ బుట్టినకోపము తొలి మ్రింగఁగా శాతశిలీముఖాయుతము చయ్యన నొక్కొకసారి నించుచు ఖ్యాతిగఁ దద్రథంబు విముఖత్వము నొందఁగఁ జేసె వ్రేల్మీడిన్. క. అసురవిభుండును గోపం, బెసఁగ నృపకుమారుమీఁదఁ బృథుపరశుగదా ముసలాంకుశశరవర్షం, బసదృశముగఁ గురిసి యార్చే సంబర మదరన్. 2758 క. రిపుఁ చేయనృపుఁడు ద్రుంచును, నృపుఁజేయఁ గరిపుఁడు ద్రుంచురిపుఁడున్నృపుఁడు న్విపులగతిఁ బోరి రెంతయు, నపురూపం బై తనర్చె నయ్యుద్ధ మొగిన్ 9160 సీ. సప్తసాగరములు సంక్షుభితము లయ్యె దిక్కు డ్యములు వేయివ్రక్క లయ్యె గ్రహతారకలు మింట గతులు దప్పి చరించి జగతి కుమ్మరసా రెపగిది. దిరిగే 2758 ​790 గోపీనాథ రామాయణము గులమహీధరములు కుదురు కప్పి చలించెం బద్మ మిత్రుఁడు మంద భానుఁడయ్యెఁ బాతాళతలవానీ సన్న గంబులు దూలె జడత సమీరుండు సుడియ కుండె తే. ఘోరరాక్షసకరము క్తభూరిశస్త్ర, జనితనాదంబుతోఁ గూడ జనవరేణ్య ధనధనురు క్తసాయకౌఘప్రభూత, చండపననంబు జగములు నిండుకొనిన. వ. అట్టిమహోత్పాతంబులు విలోకించి దేవగంధర్వమహోరగ కిన్నర సిద్ధసాధ్యులు చింతాకులమానను లై గోబ్రాహ్మణులకు స్వస్తియ గుఁ గాక లోకంబులు శాశ్వ తంబు లై యుండుఁగాక రాఘవుండు రణంబున రాక్ష సేశ్వగుం డగు రావణుని జయించుంగాక యని జపించుచు వెండియు వసదృశం బై రోమహర్షణం బై ఘోరం బై ప్రవర్తిల్లుచున్న రామ రావణుల యుద్ధంబుఁ జూచి గగనసాగరంబు లకు సదృశవ స్వంతరాభాసంబువలన గగనంబు గగనంబుతోడ సాగరంబు సాగరంబుతోడ నెట్లుపమింపంబడియె నట్లు రామరావణులయుద్ధంబు రామ రావణుల యుద్ధంబున పోలి యసమానం బై ప్రవర్తిల్లుచున్నది కంటిరే యని యొండొరులకుం జెప్పుచుఁ బరమాశ్చర్య రసా విష్ణు చిత్తు లై యుద్ధ ప్ర కారంబు విలోకించుచుండి రంత. C 2762 -అస్థిర రావణుని లీలలు రామునిచే ఖండించఁబడిన'ని మాటిమాటికిని వెలువ సాగుట, అశాం Pm ఉ. వీరవ రేణ్యుఁ డై నరఘువీరుఁడు రాముఁడు జాతరోషుఁ డై దారుణభోగితుల్య నిశీతక్కర మొక్కటి గూర్చి దానిచే ఘోరగతి స్సముజ్జ్వలితకుండల మైన దశాస్యుశీర్షమ న్వారక ద్రుంచె వేల్పులు మనంబునఁ బొంగి చెలంగి చూడఁగన్. శ. దానవపతిశిర మీగతి, శ్రీనాథ కుమార బాణసంఛిన్నం బై మానక వజ్రాభిహతం, బైనగిరి శిరంబుమాడి... నవనిం డ్రైక్లెన్. 2763 2764 2766 క. దనుజపతీమ స్తకం బిటు, దినకరకులు సాయకమునఁ దెగి కూలినవెం టనె వేటొకశిరము వొడమి, మునుపటివలెఁ జూడనొప్పె భూరిద్యుతీతోన్, ఉ. వెండియుఁ జండవి క్ర ముఁడు వీరవరేణ్యుఁడు రామభద్రుఁ డా ఖండలశ వ్రతుల్య మగుకాండము వింట ఘటించి ప్రోల్లన త్కుండలదీ ప్త మై కలితకుంతల మై తనరారుదాని నా రెండవశీర్ష ముం దునిమె రేసి సుర ల్వెఱఁగంది చూడఁగన్. క, తునిమిసఁ దోడనె వేఱక, ఘనతరశీర్ణంబు వొడనుఁ గనుఁగొని దాని న్మనుకులుఁడు రాఘ వేంద్రుఁడు, కనత్క నకసాయకమున ఖండించె రహీన్. క. తల లెన్ని యంకురించినఁ, జలమున రాముందు ఘోరసాయకములచే వలఘుగతి హస్తలాఘవ, మలరారఁగఁ దునిమి పైచె నన్నిటీ వరుసన్. 2768 క, ఉడుగక యిలఁబడు శిరములు, నెడతెగక నభంబుమీఁది కెగయుళీరంబు ల్గడుపడిఁ దెగియెడుశిరములు, కడుఁ జిత్ర మొనర్చె నపుడు గనువారి తొగిన్. ​య డము, 791 క. బెడీదపుఁజప్పుడుతో నిలఁ, బడ్డు దైత్యునితలలు చూడఁబడియె నవుడు గా డ్పడరిన నుడుగక పుడమిం, బడియెడు పరిపక్వతాల ఫలములమాడ్కిన్. 2770 వ. ఇత్తెఱంగున నారఘుస త్తముం దు త్తమ వీర్యంబున నేకోత్తరశతవారం బేకో త్తరశతశిరంబులు ఖండించిన నవి యెప్పటియట్ల చూపట్టుటయుఁ దత్ప్ర కారం బG ఎలోకించి రావణుని జీవిత క్ష యవిష యంబునందు నిశ్చయంబు నిరూపింపం జనమనంబున. 2771 సీ, మున్ను క్రౌంచారణ్యమున విరాధుం డనుదైత్యుఁ దేశరముల దళితుఁడయ్యె నలజనస్థానవాసులు ఖరదూషణ త్రిశిరు లేశరములఁ దీఱి చనిరి తే. దండ కాపనమునఁ దాట కేయకబంధు శరంబులు నీల్లీ రేపు మాని వాలి యేతూపుల నాలంబులోఁ గూలె నేసాయకముల సదీశుఁ డింకె నట్టిబోణంబు లన్నియు నసురవిభుని, యం దీపుడు మంద తేజంబులయ్యె నేమి కారణం బని చింతించివై రియురము, మీఁద శరవృష్టిఁ బరఁగించె మేదురముగ. చ. అసురన రేణ్యుఁడు నినిసి యద్భుతవై ఖరి డాసి యీసున ను సలగదానీచ క్ర పటుముద్గరతో మరకుంతవర్షము 2773 న్వెస నిగిడించె ని ట్లడరి వేయి తెఱంగులఁ బోరఁ దద్రోణం బసదృశ మై జగద్భయన మై ఘన మై గన నయ్యె నయ్యెడన్. వ. మఱియు నారథిక శ్రేష్ఠులు త్రికూట శిఖరిశిఖరంబున ఘోరంబుగా రణంబు సేయుచు నాగ్రహకృతగతివశంబున సంతరిక్షంబున కెగయుచుఁ బర్వతసమీప భూమికి డిగ్గుచుఁ గ్రమ్మఱ గిరిశిఖరంబుమీఁదికి దాఁటుచు రాత్రి యైన దివం బైన నొక్క ముహూర్తంబైన నొక్క క్షణంబైనవిరామంబునొందక వీరాద్భుత భయానక బీభత్సరౌద్ర రసంబులు కాస్పదంబు గానహోరాత్రంబు మహాయుద్ధం బు గావించి రప్పుడు సురవరరథసారథి యగుమాతలి రామరావణులకు జయ పరాజయంబులఁ జింతించి రామునకు విజయంబు సంపాదించుతలంపున నమ్మ హాతున కి ట్లనియె. 2774 రచయం మాతలి > రాముఁడు మా తేలి ప్రేరితుఁడై రావణుని మీఁద బ్రహ్మస్త్రముఁ బ్రయోగించుట. తుం చ. ఎఱుఁగనివానిచందమున నీవు చరించెద వేల వీఁడు భీ కరకమలాసనాస్త్రమునఁ గాని రణంబునఁ జావఁ దీని శా చరుపయిఁ గాలయాపనము సల్పక యమ్మహనీయసాధనో తర మడరింపు మీతనికిఁ గాలము డగ్గఱి వచ్చె భూవరా. క. అనిమిషపతిసారథిచే, జననాథుకుమారుఁ డిట్లు సంసారితుఁ డై 2775 తనమనమున నుత్సాహము, ఘన మోదముఁ గౌతుకంబుఁ గడలు కొసంగన్. తే. అఖిల భువనంబులు సృజించునంతకంటె, నధికయత్నంబున సరోరుహాసనుండు వేడ్క నిర్మించి త్రైలోక్యవిజయకాంజీ, యైన దేవేంద్రున కొసంగినట్టిదాని ​792 గోరీనాథ రామాయణము ఆ, కుంభసంభవుండు కూర్మితో మున్నర్థిఁ, దన కోసంగినట్టిదాని మించు కరణి మెఱయుదాని నిరుపమం బగుదాని, సభలలోకపూజ్య మైనదాని, 2716 తే. అఖలదివ్యాస్త్రసారాంశ మైనదాని, విలయకాలాగ్ని శిఖభంగి వెలుఁగుదానిఁ గ్రూర సర్పంబుగతి బుసకొట్టుదాని, నఖలలోకసంద్రాసనం బైనదాని. తే. పక్షములయందుఁ బవనుండు పాలనుందుఁ తే. దపనవహ్నులు తనునందు విపుల నభము గౌరవమునందు మందర మేరుగిమలు గలుగుదాని వాసుకిభంగి సలకుదాని. 2779 2780 తే. భూరి తేజంబుచే సర్వభూతములకు, దపనదీ ప్తి యొసంగుచుఁ దనరుదాని భువననుత మైనదాని సుపుంఖ మైన, దానిఁ గాంచనభూషితం బైనదాని, తే, మహిత కాలాగ్ని చందాన మండుదాని, వివిధ కుధిరమేదోక్త మై వెలయుదాని వీర్యమునఁ గ్రాలుదాని నవార్యమైన, దాని భీషణనిస్వనం బైనదాని 2182 అఖిలవానరనందనం బైనదాని, నసురవంశ నిషూదనం బైనదాని నసురవంశనిషూదనం శత్రుకోటికి శోకం బొసంగుదాని, నింపుగాఁ దన కానంద మిచ్చుదాని. 2798 తే. సమితిదారుణ మై వజ్రసార మై ప్ర, చండ నిస్వన మై మహోద్దండ మై య మోఘమై సర్వలోకసమ్మోహనం ప్రదాయకం బయి పొగడొంది దనరుదాని, తే. ఆలమున సర్వభూత బేతాళములకుఁ గాకమూకో గ్రజంబుకకంకగృధ్ర ములకుఁ దక్కి సమాంసాదములకు భత్య మొసఁగుదానిఁ గాలాభమై యొప్పుదాని. 2785 తే. పృథుమదావళ ఘోటకబృందములకు, భేదనం బైనదాని నభేద్య మైన దానిఁ గులమహీధరముల నైన దాసి, వేయివిధముల వ్రక్కలు సేయుదాని. మ. అభివృద్ధిం గనుదాని నొక్క మహనీయామోఘకాండంబు వే రభనం బొప్పఁగఁ దీసి దాని నియతి వహ్మాస్త్రమంత్రంబుచే నభిమంత్రించి శ్రుతిప్రయుక్తవిధిచే నాపద్మ మిశ్రాన్వయ 2787 ప్రభుఁ శౌరాముఁడు భూరినిష్ఠ మెయిఁ జూపం బందు సంధించినన్. క. ధర వడఁ కె నభము ఘూర్ణిలె, శరధులు ముభితంబు లయ్యె జగములు బెదరే న్గిరు లొడ్డగిల్లె భూతము, లరుదార భయాన్వితంబు లై సుడివడియెన్. 2798 -సరం రావణుండు నిహతుం డగుట. వ. ఇట్లు రాముండు బ్రహ్మాస్త్రంబు సంధించి పరమాయత్తుం డై యాకర్ణపూర్ణం బుగాఁ దిగిచి విడిచిన నమ్మహనీయాస్త్ర బాహువిసర్జితం బైనవజ్రాయుధంబుపగిది నవార్యుం డైనకృతాంతునికరణినతి ంబు రామ కార్ముక ప్రముక్తం బై వజ్ర ​యు కాండము. 793 వేగంబునం బఱచి దురాత్ముం డగు రావణునియుగంబు భేదించివాని ప్రాణంబులు హరించి రుధిరావసి క్తంబై వేగాతిశయంబున ధరణీతలంబు ప్రవేశించి కృతకృ త్యంబై వినీతం బైనదానిపోలికిఁ గ్రమ్మఱఁ దూణీరంబు సొచ్చె హతుం డైన రావణునికరంబున నుండి ససాయకం బెనకార్ముకంబు పుడమిం బడియె నిట్లు రామబాణాభిహతుం డై మహాద్యుతి యగు దశగ్రీవుండు గతానుం డై వజ్రవ బ్రాభిహతుం డై నవృత్రునిపగిది రథంబుపై నుండి పుడమింగూలె నప్పుడు రణమే దినిం బడిన రావణునిం జూచి హతశేషు లై సనిశాచరులు హతనాథు లైగతా శ్రయత్వంబువలన బాష్పప్రస్రవణముఖు లై శోకంబునం బఱచిరి రాక్షసేం ద్రునినిధనంబు విలోకించి జితకాశు లగువానరులు పరమానందభరితాంతఃకర ణులై సింహనాదంబులు సేయుచు రాముని విజయంబు గొనియాడిరి గగనంబు న దేవదుందుభులు మ్రోసె దివ్య గంధవహుం డై సమీరుండు సుఖంబుగా వీచె సంతరిక్షంబుననుండి సాంద్రంబు గా రామునిరథంబుమీఁదఁబుష్పవర్షంబు గురిసె గగనంబున నుండి దేవతలు సాధువాక్యంబులు రామునిం బ్రశంసించిరి సర్వలోకకంటకుం డగు రావణుండు నిహతుం డగుచుండ దేవగంధర్వసిద్ధ చార ణాదుల కనంతసమోదం బావిర్భవించె రాక్షసపుంగవుం డగురావణుని వధి యించి రాముండు ప్రీతిసంహృష్ట సర్వాంగుండై సుగ్రీ వాంగదహనునుదాదుల తోడ సరసాలాపంబు లాడుచుఁ గృత ప్రతిజ్ఞుండై నిహతరపుం డై స్వజనబలా భివృతుండై త్రిదశగణాభివృతుఁ డైన దేవేంద్రునిచంకంబునం దేజరిల్లుచుండె మరుద్గణంబులు ప్రసాదంబు నొందిరి దిక్కులు తేజంబునొందె నభంబు విమ లంబయ్యె ధరాచక్రంబు చలింప కుండె సమీరణుండు సుఖస్పర్శండై విసరె సూర్యుండు స్థిర ప్రభుం డయ్యె నంత సుగ్రీవవిభీషణాదు లగునుహృదులు లక్ష్మణసహితంబుగా రాముని యొద్దకుం జనుదెంచి రావణవధతోషితు లై య మ్మహాత్మునిం బూజించి రంత. అధరం, విభీషణుండు హతుం డై నరావణు వీక్షించి దుగఖించుట. వుర్యం- క. దక్షుఁ డగురామభద్రుని, యక్షయ బాణమున నిహతుఁ డై ఘన సంగ్రా మఱితిఁ గూలినయన్నను, వీక్షించి విభీషణుండు విలపించె రహీన్, శా,హా వీరోత్తమ హా త్రిలోక విజయవ్యాపారధా రేయకా హా విఖ్యాతపరాక్రమా దనుజవంశా శ్రీ నరా జన్యవి ద్యావై దుష్యము మాని మంజుశయనస్థానంబు వర్ణించి నేఁ డీ విబ్బంగి న రేంద్రు హతుఁడ పై పృథ్వీస్థలిం గూలితే, 2189 2790 2791 తే. సిద్ధవిద్యాధ రామర స్త్రీల నెపుడు, విడువ కాలింగనంబు గావించునట్టి దీర్ఘక కరములు స్వాచి యధీశ నీవు, పృథివిఁ గౌఁగిటఁ జేర్చి గూర్కితివె నేఁడు. అర్కమండలములభంగి ననుపమాన, దివ్యరత్న ప్రభల చేత దిళలు వెలుఁగఁ తే. 180 ​794 గోపీనాథ రామాయణము జేయునీదుసువర్ణ విచి త్ర వరకి, రీటములు నేలఁ బడియెనే నేఁటి కధిప చ. వలవదు రా సేంద్ర బలవంతునితోడివిరోధ మీవు మై థిలీని నొసంగు మింక నరదేవున క ట్లొనరింప వేసి నీ తలలు రణంబులోఁ దునుము దాశరథుం డని యేను బల్క నా పలుకులు నిగ్రహించితివి వల్కినయంతయు నిక్క మాయెఁగా. చ, హరిహయజిన్మహోదరనరాంతక కుంభ నిశుంభకుంభక ర్ణరుధిరభోజనాదు లయినం దగ డంచు వచింప రైరి యీ నెఱి చనఁ గీడు వచ్చు నని నీకును దోఁపక పోయె నాఁడు న స్బరుసము లాడీ ప్రోల్వెడలఁ బంచితి వీగతి యయ్యెఁ గా తుదిన్. తే. నీవు దీఱినకతమున నేఁడు ధర్మ శ్రీ. విగ్రహము నీతిమర్యాద వితతనత్త్వ సంగ్రహంబును గుఱియుఁ బ్ర స్తవములగతి సర్వమును దీఱివోయె నిశాచరేంద్ర. 2798 2794 2795 2796 అస్త్రవిదులలో నధికుండ వైసనీవు, పడుట జలనిధు లింకినభంగి మఱియు మిహిరతుహీనకీరణు ల స్తమించిన క్రీయ, పావకుండు చల్లా జీససగిదిగాదె. చ. కడిమి దలిర్పఁ దొల్లి త్రిజగంబుల నొక్కట గెల్చి యేకవి రుఁడ వన శూరమధ్యమున రూఢికి నెక్కిన నీవు నేఁడు సొం పెడలి రజంబులో మునిఁగి యీగతిఁ గూరెడు వానిభంగిఁ జే డ్పడి రణభూమిఁ గూలఁ గని పౌరుషము స్వృధ యంచుఁ జూచెదన్. 2798 క. భీకర తేజుఁడ నగునీ, వీకరణి హతుండ నగుచు నిలఁ గూలిన నీ 2800 లోకం బంతయు నీవు డా,లోకిత మయ్యె హతళూరలోకం బగుచున్. 2799 చ. కలితధృతి ప్రవాళ మనికంపితము ససవాగ్రపుష్ప ము జ్జ్వలితతపోబలం బసదృశంబును శౌర్యనిబద్ధమూల మౌ విలసితరాక్షస ప్ర వరవృక్షము రాఘవమారుతంబుచే నలఘుతరంబుగా నిహత మై రణమేదినిఁ గూలె నక్కటా. చ. అతులతర ప్రసాదశయ మంచిత కోపరసాపరాంగ మ ద్భుతబల వీర్య దంతము సమున్నతసత్కుల వంశవంశ మ ప్రతిమపరాక్రమంబు న గుబంధుర రావణగంధహ స్తి నేఁ డతులితభంగి రాఘవనుృగాధిపుచే హత మయ్యె నాజిలోన్. తే. స్వబల తేజో యుతంబు నిశ్శ్వాసధూమ హీతము విక్రమోత్సాహవిజృంభితార్చి యైన రావణవహ్ని నేఁ డాజి రాఘ వాళుగాభ్రంబు చేతఁ జిల్లా జె నకట. 2801 2803 ​కాండము, 195 తే. ఘోర రాక్షసవాలక కుద్విపాణ, మరిజయోత్సాహగంధసింధురము చాప లేక్షణశ్రుతి యైనదై త్యేంద్రవృషము, పార్థివ వ్యాఘ్రనిహత మై పడియె నేఁడు. -భలో రాముఁడు విభీషణు నూఱడించుట, శాంతంగా వ. అని యిట్లు బహు ప్ర కారంబుల శోకసమావిష్టుండై విలపించుచున్న నప్పుడు పరిదృష్టార్థనిశ్చయంబును హేతుమంతంబు నైనయవ్విభీషణుని వాక్యం బాక ర్ణించి రామభద్రుం డతని కి ట్లనియె. చ. వినుత పరాక్రముండు భుజవీర్యమనుండు రణానివర్తి గం ధనపరుఁ డుగ్ర తేజుఁ డతిదర్పుఁడు శూరజనా శ్రగణ్యుఁ దనుజవ రేణ్యుఁ డీతఁ డనిఁ దప్పక పంచత నొందియు నగం బుస మని యున్నవాఁ డితనిపోకకు శోకము నొంద నేటికిన్. చ. వదలక వృద్ధికాము లగువారు ప్రతాపముఁ జూపి వైరిచేఁ గదనమునందుఁ గూలుదురు కయ్యములోపలఁ జన్న వారికిం ద్రిదశపదంబు గల్గు నటు దీఱినవారలఁ గూర్చి ధర్మలో ఐదు లగువారు చి త్తముల వేమఱు శోకము గూర్ప రుర్వరన్. ఉ. ఈదనుజున్వయ ప్రవరుఁ డెల్లజగంబులు గెల్చి శక్ర కా లాదిసను స్తదిక్పతుల నాజితలంబునఁ బాఱఁ దోలి క్ర వ్యాదకులాంబురాశిశశీ యై స్వజయార్జిత వీరశబ్దుఁ డై యాదటఁ గాలధర్మగతుఁ డయ్యె మహాత్తుఁ డితండు శోచ్యుఁడే. a తే. పుడమి నేకాంతవిజయ మభూతపూర్వ మాహవతలంబున నొకానొకప్పుడైనఁ బరులచేఁ జచ్చు మఱియుఁ దాఁ బరులనైనఁ జంపువీరుండు జయ మదీ చంచలంబు, 110 2804 2805 2806 2807 2808 తే. సమరమరణంబు క్షత్రియసమ్మతంబు, త్రిదశవర్యులచేత సందృష్ట మైన చంద మిదియె రణంబునఁ జచ్చినట్టి, నృపతి శోచ్యుఁడు గాఁ డిది నిశ్చయంబు. న. విభీషణా నీ వీనిశ్చయం బెఱింగి విజ్వరుండ వై యనంతర కార్యం బెయ్యది కర్తవ్యంబు దాని విచారింపు మనిన నతండు రామభద్రు నవలోకించి శోకగద్గ దకంసం డై యిట్లనియె. ఉ. రాజప రేణ్య యీతఁడు పరాజయ మెన్నఁ డెఱుంగ కట్లు ము న్నా జితలంబున స్సురవరాదులఁ దోలీ జయంబు గొన్నవాఁ డోజదలిర్ప నేఁడు సమరొన్నదుఁ డై వెస నిన్నుఁ దాఁకి వే లాజితసాగరంబు శ్రీయ లావఱి గూలెఁ బ్రభ గ్న దర్పుఁ డై. చ, ధనము లొసంగె మిత్రులకు దైవముల సృజియించే భోగముం . దనివి సన న్భుజించే భుజదర్పము పైరులయందు నించె భృ 2810 2811 ​796 గోపీనాథ రామాయణము 2812 త్యనికరము స్ఫరించే వివిధాధ్వరకర్త్మము లాచరించె లో కనుతతపం బొనర్చెం ద్రిజగంబుల విశ్రుతి గాంచె నన్నిటన్. వ. కావునఁ బ్రేతత్వగతుం డై నయీరాక్ష సేంద్రునకు భవత్ప్రసాదంబున సంస్కా రంబు గావింపం గోరెద నని పలికిన నారఘువల్లభుండు విభీషణునిపలుకులు విని మిత్రా, వై రంబులు మరణాంతంబులు మత్సంకల్పిత ప్రయోజనం బంతయుఁ దీజె నింక నీరావణుండు స్నేహవిషయంబునందు నీ కెట్టివాఁడు నాకు నట్టి డయ్యె నితనికి స్వర్గారోహణసాధనం బైనసంస్కారంబు గావింపు మని పలికె నంత రామునిచేత రావణుండు రణంబున నిహతుం డగుట విని రాక్షస శాంత లెల్ల శోకకర్శిత లై యంతఃపురంబు నిర్గమించి యెవ్వ రెంత నివారించిన నిలువక మహీ రేణువులం బడి పొరలుచు ముక్తకేశకలాపలై హతవత్స లైన గోవులభంగి దుఃఖవీడిత లై యనేక రాక్షసులతోడ నుత్తరద్వారంబు వెడలి మాంసశోణితకర్దమంబై కబంధాకం బై ఘోరదర్శనం బై యున్న సంగ్రామ రంగంబు సొచ్చి రావణుఁడు పడియున్న చోటు వెదకుచు హానాథా యని యాక్రందనంబు సేయుచుఁ గన్నీరు నించుచు శోకపరాజిత లై దూలుచు హతీయూధప లైనగజాంగ సలపనిది నారాసంబు సేయుచుం జనుదెంచి యొక్క చోట, డి. రావణుని భార్య లెల్ల యుద్ధభూమికి వచ్చి యా క్రందించుట అంశాల- చ, హతకరుఁ డైన హేళీక్రియ నప్పుల నాటినవహ్నికై వడి నృతమఖవజ్ర ఖండితవిశాల వినీలన గంబుమాడ్కి భూ పతిశరభిన్నగాత్రుఁ డయి బంధురశోణితసిక్తుఁడై రణ క్షితిఁ బడియున్న దైత్యకుల శేఖరు రావణుఁ గాంచి చెచ్చెరన్. క, భూరికుఠారపరిచ్చి, న్నారణ్య కలతలభంగి నడలుచు దివిష 2818 2814 2815 ద్వైరిపతియొడలిపైఁ బడి, ఘోరంబుగ నేడ్చి రవు గురుకోకమునన్. సి. విభునిఁ గౌఁగిటఁ జేర్చి విలపించె నొక్కతె భుజములు పైకెత్తి పొక్కె నొక తే. గళ మవలంబించి విలపించె నొక్కతె మగనియంఘులు వట్టి వగ జ నొక తె తోడవిఁద శిర ముంచి దుఃఖంజ నొక్క తే యురము పై వ్రాలిబిట్టఱ చెనొక తే తను వంటి రోదన మొనరించె నొక్కతె కేశము ల్వీడ శోకించె నొకతె తే, చిందు కన్నీటిచినుకుల చేత జీవి, తేళువదనంబు దడుపుచు నేడ్చె నొకతె దైత్యసతు లిట్లు పెక్కుచందముల విభునిఁ, బట్టుకొని విలపించిరి బంధురముగ. వ, వెండియు నంద జేక వాక్యంబున. 2817 సీ. ఇంద్రాదిదికృతు లెవ్వానిభయమున శూరుల మని తలఁ జూప వెఱతు రాలంబున ధనేశుఁ దోలి పుష్పక నామ ఘన దేవయాని మేఘనుఁడు దెచ్చె సురదైత్యముఖులచే మరణంబు లేకుండ వరము లెవ్వఁడు ధాతవలనఁ బడ సెఁ దన కడ మైనశంభుని వెండికొండను బెకలించె నెవ్వాఁడు పృథుబలమున ​యు డము. 797 తే. గరుడగంధర్వయక్షకిన్నరులు చాల వెఱతు రెవ్వాని నామంబు విన్న యంత నట్టి రాక్షసలో కేంద్రుఁ డాజి నొక్క, నరునిచే హతుఁడై గూలినాఁడు నేఁడు. క. పరులవలన భయ మెన్నఁడు, నెఱుఁగనిశూరో త్తమునకు నెక్కడ నేఁ డి ప్పరుసునఁ బదాతి యగునొక, నరునివలన భయము గలిగె నాయముద ప్పెన్. చ. హితమతు లైన పెద్దలు సుహృత్తులుఁ జెప్పిననీతి వాక్యముల్ శ్రుతిపుట మంట నీక నృపసుందరి నాత్మవధార్థ మీవు దు ర్మతిఁ గొని తెచ్చి రాక్షసులు చుమ్మను నిన్నును జంపుకొంటి వ ప్రతిమపరాక్రమాథ్యుఁ డగు భానుకు లేంద్రుని సాయకంబులన్, చ. అరసి విభీషణుండు మనకందఱు కీగతి వచ్చు టాత్మలో నెఱిఁగి మహీజ నానృపతి కిమ్మని నేర్సున నెంత చెప్పిన సరుసఁదనంబున న్వినక పట్టణము న్వెడలంగఁ బంచి తా పరమవి వేకశాలి మును వల్కి నయంతయుఁ దథ్య మాయెఁగా. చ. అసురవ రేణ్య రాఘవున కప్పుడే జానకి నిచ్చి పుచ్చినం తే. బస చెడి సర్వ రాక్షసులు బంధులు మిత్రులు ద్రుంగి పోక యీ వ్యసనము మాకు లేక సుతులందఱుఁ బంచత నొంద కీవు ఘో రసమరమందుఁ జావక తీరంబుగ నందఱ ముందుమే కదా. 2820 2821 2822 సీ, మావనీయుం డై నమనవిభీషణుమాట పాటించి వినిన నిష్పన్న కాముఁ డగునాతఁ డందున నా పపక్షం డైన జనపతి నిన్నాజిఁ జంపకుండు నీవు చావక యున్న నేఁడు మాకెల్ల నీకరణి వైధవ్యంబు గలుగ కుండుఁ బగవారు లైసదికృతులకు సురలకుఁ గోర్కు లెల్లను సమకూర కుండు 6. నవనిపుత్రిని మరల నీనందువలన, నేక కాలంబున సమ స్తహితులు సుతులు వాహినీంద్రులు లు నేము భవత్సమన్వి, తంబుగ వధింపఁబడితిమి దాన వేంద్ర.2628 క. మానుగ దైవాధీనం, బీనిఖిలము దైవనిహత మెయ్యది దాని న్మానవుఁడు ద్రుంచు స్వేచ్ఛా, ధీనోద్యోగంబు లేదు తెలియఁగ నీకున్. క. వానరులకు నీకు నఖిల, దానవులకు నాశనంబు దైవమువలను న్మానక ప్రాప్తం బయ్యెను, మానవపతికతన నేఁ డమర్త్యవిరోధీ. క. బలశౌర్యాజ్ఞావి క్రమ,ముల మఱి యర్థమునఁ మునఁ గామమున దైవగతిం దలకొని మరల్పఁగా లే, రిలలో నెవ్వారా లైన హృదయాధీశా. -పాతంలో మంచోదరి రావణుం జూచి విలపించుట. వ, అని యిట్లు బహు ప్ర కార a 2824 2825 2826 కారంబుల దుఃఖార్త లై దీనస్వర లై రావణపత్ను లందఱుఁ గన్నీరు మున్నీరుగా రోదనంబు సేయుచుండి రప్పు డగ్ర పత్ని మండో దరి యచింత్యకమ్ముం డగు రాముని చేత నిహతుం డై రణమేదినిం బడియున్న రావణు నవలోకించి దీనస్వరంబున ని ట్లని విలపించె. 2827 ​798 గోపీనాథ రామాయణయి 2-28 సీ. ప్రాణేశ ఘోర సంగ్రామతేలంబునఁ గ్రుద్ధుండవైన నీ మ్రోల నిలువ విబుధనాయకుఁ డైన వెఱచు నీ నామంబు చెవులు సోఁకినయంత సిద్ధసాధ్య గరుడగంధర్వులు గడగడ వడఁకుచుఁ బఱతురు దిశలకు భయముతోడ విష్టపత్రయమున వీరశిఖామణి యనఁగ విశ్రుతి గన్న ఘనభుజుండ తే. వట్టి నీవు మానుషమాత్రుఁ డైన రామ, నృపతిచే సంగరంబున నిర్జితుండ వైతి వేమందు దైవయోగాతి రేక, మిట్లు నటకు నీకు సిగ్గేల లేదు. తే. అనురనాయక త్రైలోక్య మాక్రమించి, విక్రమశ్రీ యుతుండ వై వితత తేజ మున వెలింగెడునిన్ను నేఁ డని నరణ్య, గోచరుం డగునకుఁ డెట్లు గూలవై చె. తే. కర్బురో త్తమ నరుల కగమ్య మైన, దేశమునఁ గామరూపి వై ధీరవృత్తిఁ బరఁగ వర్తించుని న్నెట్లు నకుఁడు చంపె, నిట్టినింతలు పుట్టె నేఁ డిచట నీకు. క. అనిమిషులు జయించిన నిను, మనుజుఁడు సంగ్రామమందు మర్దించే నన న్విన విన వింతగుచున్నది, మనమున సమంగఁ జాల మానసనాథా. తే. శమనుఁ డిబ్బంగి నీవినాశంబుకొఱకు మించి దుర్వారమాయ నిర్మించి రామ రూపమున వచ్చెఁ గాఁబోలు రూఢి మెఱయ నట్లు గాకున్న నరుఁ డింత కర్ణుఁ డగునె. 2881 2832 నీ చెలువొప్పఁ గవులచే సేతువు కట్టించి వారాశి లంఘించి వచ్చుటయును బహు దైత్యయుతముగా భండనంబున ఖరదనుజుని వ్రేల్మిడిఁ దునుముటయును జలమున నిను నాల్గుసంద్రము లుంచిన వాలిని వెనఁ గూలపై చుటయును దరుచరుఁ డొక్కఁడు వెఱవక చనుదెంచిపుర మంతయు దహించిపోవుటయును తే. మఱియు రామునియద్భుతమహిమ లరసి యతఁడు మర్త్యమాత్రుండు గాఁ డంచుఁ జూలఁ జిత్తమున నెంచి యతనిచేఁ జేటు నీకుఁ గలుగు నని యుమ్మలింపుడుఁ గర్భురేంద్ర. a 2888 తే. వాసవుఁడు రామరూపుఁ డై వచ్చి నిన్ను, గొంటుతనమున నిటుచేసి నంటి నేవీ వైరులకు దుస్సహుండ వై వజలునిన్నుఁ, జంపుటకు వాసవున శంతశక్తి గలదె. సీ, స్వాభావికజ్ఞానశక్తియుక్తుఁడు సనాతనుఁ డఖిలాంతరాత్మకుఁ డజుండు ప్రకృతిశం పేఁ బరుండు పరిణామవిరహితుఁ డాదిమధ్యాంతశూన్యాద్వయుండు క్షయ శూన్యుఁడు మహత్తుకంటె మహత్తును సర్వలోకేశుండు స్రష్ట యచలుఁ డరిసుదర్శనగదాధరుఁ డజయ్యుఁడు రమావరుఁ డచ్యుతుఁడు శ్రీవత్సవముఁ తే. డైనవిష్ణుండు లోకహితార్థ మిట్లు, మానుపాకృతి ధరియించి మర్కటత్వ మొందినసు పర్వులను గూడి యుద్ధమందు, నిన్ను వధియించె నేఁ డిది నిక్కు వంబు. తే. అనురనాయక మున్నింద్రియముల గెలిచి గెలిచితివి ముజ్జగంబుల సలఘుభంగి ​799 యుద్ధ డ ము, 2836 వరుస నయ్యింద్రియంబులే మరల నిన్ను గెలిచె వై రయు క్తము లౌటవలన నేఁడు. క. మానవపతితో వైరము, మానుము వై దేహి నిమ్మ మరల ననుచు ము న్నే నెంత బుద్ధి చెప్పిన, మానుగ విన నైతి విధి సమాగత మయ్యెన్, 2897 తే. పుణ్యపతి యైనసీత పైఁ బుట్టినట్టి, కామ మది వహ్నిరూపమై కర్బు రేంద్ర నిన్ను నన్నును గులమును నిఖిలసుతులు, హితుల మంత్రుల నెల్ల దహించె నేఁడు. సీ. దనుజనాయక యరుంధతికంటె రోహిణికంటే విశిష్ట యై గ్రాలుదాని వసుధలో క్షమ గలవారి కెల్లను నిదర్శనభూత యైనట్టిరసకు సర్వ సౌభాగ్యయుతు లైనజనుల కెల్లను నిదర్శనభూత యైన వారాశిసుతకు దృష్టాంతభూమి యై తేజరిల్లెడుదానిఁ బతిభక్తి గలదానిఁ బరమసాధ్వి `తే నబల సర్వానవద్యాంగి యైనదాని, మహితశీలంబు గలదాని మాన్య మైన దాని సీతను బతియొద్ద లేని వేళ, ముచ్చలి యరణ్యమున నుండి దెచ్చి తీవు. తే. తెచ్చినందున ఫలమేమి దీర్పరాని కలుషము ఘటీల్లుటయుఁ జేటు గల్గుటయును గులకు చెడుటయు నింతియే గలిగెఁ గాని భోగ మేమైనఁ గలిగెనే పొసఁగ నీకు. 2840 శ్రీ. రాక్షసేశ్వర పతివ్రత యైన సీత తపోగ్నిచే దగ్ధుండ వైతి మున్నె తినుమధ్య శుద్ధతి ధర్షించునప్పుడే దగ్ధుండవై పోక తక్కి తదియు నురుతపోమహిమనుబురుహూతముఖసుకు లురుభయంబునఁ గుందుచుండ్రి దేనఁ బరిపక్వకాలంబు పర్యాగతం బైనఁ గలుషకర్మ ఫలంబు కర్త కొదవు a తే. శుభము గావించుపురుషుఁడు సుఖము నొందు దురిత మొనరించుపురుషుఁడు దుఃఖ మొందు సుకృతి యగువిభీషణునకు సుఖము గలిగె దోషకారికి నీ కిట్టి దుఃఖ మొదవె. క. దివిజారి రూపవతు లగు, యువతులు పెక్కండ్రు కలిగియున్నా రిట నీ కవివేకతఁ గన వై తివి, యవనీసుతకంటే వారి ఆధికలఁ గాఁగన్. 2841 2842 క. ఉరుమోహంబున మదిలో, నెఱుఁగఁగలే వెతి వామహీసుత కులరూ పరమా గుణముల నాతో, సరివచ్చునె యెక్కు డగునె చర్చింపంగన్. 2843 క. తనవిభునిఁ గూడి జానకి, యనుపమహర్షాబ్ధి నోలలాడుచు నుండు నినుఁ బాసి యేను సతతం,బును శోకపయోధియందు మునిఁగి యడ లేదన్ , సీ. ప్రాణేశ దివ్యచిత్ర స్రగంబరములఁ గై సేసి యసమాన కాంతితోడ నినుఁ గూడి సంతత మనుకూప మగువిమానం బెక్కి నిస్తులానంద మలర వివిధ దేశంబులు వీక్షించుచును మేరునగమందు మందరనగమునందుఁ గైలాసనగమందు ఘనచైత్రరథమందుఁ దక్కిన దేవతో ద్యాన వీధు ​800 గోపీనాథ రామాయణము తే. లందు విహరించు చుండుదు నట్టియేను గౌమభోగసంత్యక్త నై కళలు దొఱఁగి విధవనై యుండవల సె భూవిభులభోగ భాగ్యములు సమ్మఁదగవు చపలము లరయ. 2843 తే. దానవోత్తమ సర్వభూతములు కిల న, కారణం బగుమృత్యువు గలుగ దట్లు గాన మైథిలీ హేతుకం బైనమృత్యు, విట్లు నీకును గలిగె నింకేమి గలదు. 2846 సీ. దనుజేంద్ర సుప్ర సాదంబుచే శోభచే దీ ప్తిచే శశిపద్మదినకరులకు 1 సాటి యై సుభూవిశాల మై సుకుమార మై సమున్నస మై విలాసినేత్ర కలిత మై దీ ప్తకుండల మై మనోజ్ఞ మై మకుటాభిరామ మై మహితమద్య పానభూములయందుఁ బటుమీద వ్యాకుల ప్రాక్ష మై యొప్పు నీ ప్రధాన తే. వదన మిప్పుడు రాఘవప్రదరభిన్న, మై రుధిరసిక్త మై దీన మై వికీర్ణ మాంసమ స్తిష్క మై పరిమ్లాన మగుచుఁ, గన్నులకు వేడ్క గావింపకున్నదకట. వ. దేవా మందభాగ్య నైననాచేత నొకానొకప్పుడైన నెయ్యది యవిచారితం బయ్యె నట్టిమద్వైధవ్యకారిణి యైన పశ్చిమా వస్థ నీకు సంప్రాప్త యయ్యె నని వగచి వెండియు. తే. అఖిలరాక్ష సవరుఁడు మాయయ్య యనియు దానవకు లేశ్వరుండు మద్భర్త యనియు దండితపురందరుండు నాతనయుఁ డనియు విఱ్ఱవీఁ గుచు నెవుడు గర్వించి యుందు. ఉ. పట్టుగ మీరు ఖ్యాత బల పౌరుషు లాహవళూరు లెంతయు దిట్టలు విక్రమాధికులు ధీరులు నించుక యైన మీకు నే పట్టున హాని గల్గ దని భావమునం దగ నమ్మియుంటి నేఁ డిట్టులు మర్త్యుచేత భయ మింత పొసంగు బెఱుంగ నక్కటా. 2818 2849 2850 సీ. లలితేంద్రనీలనీలము ప్రాంశు శైలేంద్ర సదృశంబు మణిమయచారుమకుట కమనీయకంకణాంగదహార కేయూరసురుచిర సుమదామశోభితంబు ఘసవిహారములందుఁ గాంతంబు సమరంబులందు దీ ప్తంబు భార్యాంగరాగ దీప్తిచే శంపా ప్రదీప్తమేఘనిభంబు రమణీయ చేలా భిరంజితంబు తే. నై ననీదుశరీర మత్యలఘుశల్య శలలములచేతఁబోలె నసంఖ్య నిశిత కాండసంవ్యాప్తమై నేఁడు కౌఁగిలించు కొనుటకు నశక్య మై యున్న డనిమిషారి. చ. నిరుపమరామకారు కవినిస్సృతదారుణచండ కాండముల్ xx xx x ఁడిన నెత్తుటఁ దోఁగి నెమ్మలు 2851 ​తే. XG- క్షము, న్విఱిగి భనచ్ఛరీరము పవిత్రవిఖండిత మైనకొండవై ఖరి నిలఁ గూలీ యుండ నీటు గల్గినఁ బాలయితే హృదీశ్వరా. అధిప యిది స్వప్నము యథార్థ మయ్యె నేని రాముఁ డెబ్భంగి నీను సమరమునఁ జంపె మృత్యువున కైన మృత్యువ వెట్లు మృత్యు వళగతుఁడ వైతి నీవు దుర్వార తేజ. ఉ. జేతవు లోకపాలురకుఁ జెల్వుగ సర్వని శాటకోటికీ న్నేతవు పార్వకాలికము నిన్ను భజించెడుభృత్యకోటికి దాతవు భీతు లై మఱుఁగు తప్పక సొచ్చినవై రపాళికిం దాతవు సర్వశాస్త్రపరిరక్షిత నీవు విధాత వెన్నఁగన్. క. భర్తవు ముజ్జగములకుఁ బ్రృహర్తవు వైరులకు రాక్షసాన్వయమునకుం గర్తవు సురనరపతులకు, హర్తవు వీర్యాధికుండ వసురవరేణ్యా. క. లో ప్త వనేకమఖములకు, గోపవు హితమంత్ర బంధుకోటికి నెల్ల క్షే స్తవు కై లాసాద్రికి, న ఫ్లవు కమలాసనునకు నయగుణశాలీ, క. వ్య క్తపరాక్రమపరుఁడవు, వక్తవు శత్రువులమోల వరదర్పమున న్యు క్తిసహితవాక్యములకు, భోక్తవు త్రైలోక్యరత్నభోగంబులకున్. తే. వీరవర్య యావిష్కృతవిక్రముండ, వఖిలవిష్టసములకు భయ ప్రదుఁడవు వ్రేలఁ జూపినవారలఁ గొలఁ జూపీ, నట్టిఘనుఁడవు బాహుసత్వాధికుఁడవు. క. నీకంఠస్వనము వినిన, లోకస్థసమస్తభూతలోకం బెల్లం జీకాకుపగిది సుడిపడు, భీకరమూర్తివి ప్రతాపవేటివి తలఁపన్. తే. పాయక నివాతకవచులఁ బోఱఁదోలి నట్టిశూరుండ వజ్రలమాయా మహత్త్వ కోవిదుండవు సకలవిద్యావిదుండ వజ్రలధర వ్యవస్థాభిహంత నీవు. 801 2952 2858 2954 2355 2856 2857 2859 2860 తే. అసురపుంగవ మాకెల్ల ననుదినంబుఁ, గామభోగంబుల నొసంగి గౌరవించు నట్టికృప గలవాఁడ వీ వతిరథుండ, పలఘుచారిత్రుఁడవు త్రిలోకాధికుఁడవు, వ. ఇట్టి ప్రభావసంపన్నుండ వైననీవు రామబాణాభిహతుండ వై పుడమిం బడి యుండ నిన్ను విలోకించి హతప్రియ నై యీ దేహంబు ధరించి యున్న కార ణంబున నే సత్యంతకఠినహృదయ నైతి నని దుఃఖించి వెండియు నిట్లనియె 28F2 క. విలసితమాహా గ్రతల్పం,బులపై నిదురించునట్టిభోగివి నీ వె ట్లల పాంసుపాటలుఁడ వై, యిలపై వసియించినాఁడ వేమందు విధిన్. 2868 -క. సుతుఁ డింద్రజిత్తు సమర, శ్రీ తిలో లక్ష్మణునిచేతఁ గెడసినయపుడే హత నైతి నిపుడు వెసఁ బాతిత నైతి మహాత్మ నీవు చెగినకతమునన్. 2864 181 ​802 గోపీనాథ రామాయణము 2885 2868 క, పతీసుకహితబాంధనవీర, హిత నై గతి కాదు భోగహీన నయి మహీ నితి లేనిదుఃఖభరమున, గతిసెన్ మనియుండవు సెఁ గలకాలంబున్. క, నినుఁ బాసి నిమిషమైనను, మనియుండఁగఁజాల సన్ను మక్కువతోడం గొని పొమ్మిచ్చట నొంటిగ, నీరు విడిచి యొకంశ వరుగ న్యాయమె యధిపా, క. విలపించెడుననుఁ గనుఁగొని, పలుకవు నగరంబు విడిచి పాదగతి స్వ చ్చలవిడి వచ్చిననా పై, నాలుగవు చూడవు మృదూకు లాశ వదేలా. 2887 తే. విగతలజ్ఞానగుణ్ణిత లగుచుఁ బురము, విడిచి వెలికి విశృంఖలవృత్తి నేగు దెంచిననిజాంగనల విలోకించి నీవు. కోలిగింపు ఇదే రవ రేణ్య. తే. అధిప క్రీడాసహాయమైనట్టియీజ, నంబు దిక్క కడు వ్యసనమునఁ జిక్కి చాల విలపించుచున్న దీవేల దీని, కాకరించవు చున్నింప వసురనాథ. 2569 సీ. గనుకేంద్ర ములు నీవు ధర్మ మార్గము వప్పి భక్తృ శుక్రషణ పరత ధర్మ నిరతల సాధ్వుఁ బరసుపుణ్యం గల స్త్రీల సున, తులను జెఱలునట్టి వారిభర్తల నెల్ల వధియించితిని బల్మి నయ్యు త్తమాంగన అప్పుడు గినిసి నీమంశమంతయు నిర్మూల మగుఁ గాక నీశింబులు దెగి వేలఁ గూలుఁ తే. గాక నీపత్ను లింక మాకరణి విగ, శాంత లై యేడ్చుచుందుగుగాక యనుచు ఘోరభంగి శపించి రాగోడు నీకు, దైవకృతమునఁ దప్పక తగిలె నేఁడు.2870 వ. దేవా యెవ్వనికృతంబునఁ జతివ్రత లగుయువతులకన్నీరు మహీతలంబునం బడు నట్టివానికి నాశంబు గలుగు ననియెడుప్రవాదంబు నేఁడు సత్యం బయ్యె బాహువీర్యంబున లోకత్రయంబు నాక్రమించి ప్రతానవంతుం కనె తేజరిల్లెడునీకుఁ బరాంగనాభిమర్శనంబు శుభ్రం కే చనియెఁ గపటముృగవ్యాజంబున రాముని దూరగతుం చేసి యా క్షుద్రం బని శ్రీమంబున నొంటిఁ జిక్కీ యున్న వేళఁ గపటపరివ్రాజక రూపంబున జనకం గొని తెచ్చితి వది నీకుఁ గాతర్యలక్షణంబు రణంబులయం దింతకుమున్ను నీ కానొకప్పు డైనఁ గాతర్యంబు గలిగె ననుమాట యెన్నఁడు విని యెఱుంగ నిట్టియ కాతర, ప్రకృతి నైననీకు భాగ్యవిపర్యాసంబువలనఁ శౌర్యరూపం బైనయేకాతర్యంబు పుట్టె నది వినాశజ్ఞాపకం బయ్యె సతీతానాగతపర్త మానార్థవిచక్షణుండును మహాభాగుండు నగుమద్దేవరుండు నీచేత వంచించి తేఁబడినసీతం జూచి నిట్టూర్పులు వుచ్చి కొండొకసేపు విన్ననై ధ్యానంబు పూని యుండి దీన రాక్షసులకు వినాశంబు గలుగు నని పలికె నతండు సత్య వాది గావునఁ దద్వచనప్రకారంబున రాక్షసముఖ్యుల కెల్ల వినాశంబు సంప్రాప్తం బయ్యెఁ గామ క్రోధ సముత్థవ్యసన ప్రసంగి పై ననీచేతమూలహరం బై నయిట్టియన ర్థంబు సమానీతం బయ్యె మార్థ్యంబువలన, నీకాక్షసకులం బంతయు సనాయ కంబు గావించితివి ప్రఖ్యాతబల పౌరు వుండ వైననీవు నాకు శోచితవ్యుండవు పై ​కాండటం: గావు స్త్రీ స్వభావంబున నాబుద్ధి కాంబ సందు . సినసుకృపొదుష్కృతంబులు చేకొని నీవు కింజ. బుస దుఃఖా రనై గతిగానక దుఃఖించుచుండ యు ద్దేశించిదుఃఖం చెద హిత కాములగు సుహృత్తులు, కర్ణుండును మాల్యవంతుండును విభీషణుండును బహు క్తంబును శ్రేయస్కరంబును దారుణేతరంబు నగహీను వీర్యవంతుండవై వారలహీతో క్తులువినక యీయీవృశం విఁక నేమి వగచిన నేమిఫలం బని పలికి యంటేళంత వెండియు నిట్లని విలపించె. శా.హా పీతాంబర హా శుభాంగదధరా హా పూర్ణ తేజోనిధీ హా పంచాననతుల్యవిక్రమ వినీతాంభోధ రాభ ద్యుతీ భూసాలా గ్రహతుండపై గళదనృక్పూరాప్లుతాంగుండ పై యేపుం జేవయు వీడి నీ విటులు జ తే. జ న్యేలా స్థలిం గూలితే. STI 2872 అనుపమానదుఃఖాక్రాంత నై ననన్ను ఁ, గరుణ వీక్షించి మంజు వాగ్వైభవమున నాదరింప వదేల నాయందు నేర, మించు కైనను లేదు రాత్రించరేంద్ర. తే. అమితవి క్రమశాలి రణానివర్తి, యైనమాల్యవంతునకు నీ వసురలోక పాల దౌహిత్రుఁడవు పరిభవము నొంది, నేలపైఁ బడియుండె దీవేళ లేము. సి. రాక్షసాధీశ్వర రవికరంబులు నిరాతంకంబు లై నేఁడు లంక సొచ్చె నుద్యానవనములు నుపవనంబులు డాసీ విచ్చలవిడి గాడ్పు విసరసా గెఁ దనమానపమునఁ గూరిన భీతిఁ దలఁగించి పావకుఁ డుజ్జ్వలుం డై వెలింగెఁ దలఁజూప వెఱచి గొందుల డాఁగియున్న నిర్ణరపంక్తి చెల రేఁగి దిరుగఁదొడఁ గాఁ తే. దోయధులు పొంగి మిన్నంది మోయ సాగె గ్రహగణంబులు వినువీది గండుమీటె సకలలోక ప్రశస్తకంటకుఁడ వైన నీవు గూలినకతమున నిర్దరారి. Qarm మ. ఇనరశ్మీ ప్రతిమాన మెద్ది యనిలో నెద్ధానిచే వైరిపం క్తినిరాసం బొనరింతు వింద్రపవిమాడ్కిం బూజితం బెద్ది కాం చనభూషాన్విత మెద్ది యట్టిభవడం చచ్చంద్రహాసంబు ఖనికాయం బటు చూడ నేఁడు తిలశరిఖండంబు లై గూలెనే. తే. అనురపుంగవ ప్రియు రాలినట్ల నేఁడు 2875 2876 కదనమేదినిఁ గౌఁగిటఁ గదియఁ బట్టి సాదువదనంబుఁ జూడవు మోద మిడవు నన్నుఁ గడదానిఁగాఁ జూడ న్యాయమగు నె. 2877 ​80-% నోమనాథ రామాయణము జే. అఖిలకామభోగము లిచ్చునట్టి నీవు యుద్ధమేదినిఁ బంచత్వ మొందుచుండఁ బోలఁ గని వేయివయ్య లై పోవదేం భిదురమయము గాఁబోలు నాహృదయ ముకట. మ. అని యి ట్లామయపుత్రి శోకజనితవ్యాలోల బొష్పాంబులో చన యై మోహము పై కొనం జనువు ఝంఝామారుతో నూతనూ తనచంచల్లతకై వడి స్వచఁక సంధ్యార నీలాభ యు 2878 2879 క్తనపై రావతిభంగి భర్తయెక మారక వ్రాలి దుఃఖించినన్. వ, అప్పు డాముండోదరివిలాపంబుఁ జూచి సపత్ను లందఱు భృశాతుులై యద్దేవిం గ్రుచ్చియెత్తి యానీనం జేసి బాల్య మారయ వన వార్థ కావ్యవస్థా భేదపర్యా యంబు సంప్రాప్తం బగుచుండ లోకస్థితి రాజసంవత్సహితంబుగా సస్థిర యని యెఱుంగ వే నీకింత యజ్ఞానం బేలయని దశ్వాశించిన నా రావణపత్ని శోకంబు డింపక బాష్పధా రాసారంబునఁ గుచంబులు నడుపుచు సశబ్దంబుగా రోదనంబు సేయుచుండె నంత నారఘుపుంగవుండు విభీషణుం జూచి యాలస్యం బేల యీయవరోధజనంబుల నెల్ల నూరార్చి పురంబులోనికింబంచి యితనికి సంస్కా రంబు గావింపు మని పలికిన నవ్విభీషణుండు వినయాన్వితుం డై ధర్మజ్ఞుండు గావున మనంబున విమర్శించి రామానువృత్తిఱకు ధర్మార్థసహితం బగువా క్యంబున రామభద్రున కిట్లనియె. సీ. అవనీశ యితఁడు సంత్య క్తధర్మవ్రతుం ఉన్నతుండు సాధుహింసా భింతుఁడు క్రూరుండు తుద్రుండు ఘోరకమ్ముండు దుర్మదుఁ డన్వ దారాభిమర్శనుండు భ్రాతృరూపుం డైనపరిసంధి నా కితఁ డఖలలో కాహితుఁ డట్లు గాన నితనికి సంస్కార మే నొనర్పఁగ నొల్ల గౌరవపూజ్యుండు గాఁడు నాకు భ్రాత కపరకర్మం బొనర్పని కతమున తే. మొదలు నిందింపుదురు నన్ను మూర్ఖుఁ డనుచు నవల నితనిదుర్గుణజాత మంతయు విని సుకృతి యని యెన్నుదురు నన్ను సూరిజనులు, నిర్బంది. రావణళ ఐదహనము. సరయి 28-0 .2881 వ. అని పలికిన విని ధ ర్మాత్మ్యం డగు రాముండు వెండియు విభీషుణు నవలోకించి నీచేత మత్త్రియంబెకర్తవ్యంబై యుండు నా చేత భవద్ధితంబె యువ దేశింపం దగి యుండుఁ గావున నారావణసంస్కారంబు నాకుఁ బ్రియంబును నీకు హితం బునుం జేయు నితండు మిక్కిలి యధర్మానృతసంయుక్తుండై నను జేజస్వియు బల వంతుండును రణముల యందు కూరుండును మహాత్ముండును శతక్రతు ప్రముఖ దిక్పాలురతోడం బోరి పరాజయం బెఱుంగనివాడునుం గావున గుణబాహు ​యు డము. 805 శ్యంబువలన సంస్కరించుటకుం దగియున్న వాఁడు జై రంబు మరణాంతంబులు మత్సంకల్పిత ప్రయోజనం బంతయు నిర్వృత్తం బయ్యె నీరావణుండు ప్రీతివిష యంబునందు నీ కెట్టివాఁడు నాకు నట్టివాఁ డయ్యె నితనికి విధిపూర్వకంబుగా సంస్కారంబు గావించి నీవు యశోలాభంబు వడయు ముని పలికిన నారాఘవుని వచనంబువిని యవ్విభీషణుండు రావణునకు యాయజూ కానురూపసంస్కారంబు గావింప సమకట్టి సుగంధి ద్రవ్యవిశేషయు క్తంబుగాఁ జందన కాష్ఠంబులచేతఁ బద్మకోశీరంబులచేఁ జితిగావించి వేదోక్త శ్రీ యావిశేషంబున రాంకనా స్తరణో పేతం బైనయచ్ఛితామధ్యంబున రావణునిక ళేబరంబిడియె నప్పుడు ఋత్విజులు వేదవిహిత క్రమంబున నంత్యేష్టి గావించి పితృమేధంబుఁ జేసి యా గ్నేయభా గంబున వేదియందు యథాస్థానంబునఁ బావకుం బ్రతిష్ఠించి శాస్త్ర దృష్టనిధి చేతఁ దన్మధ్యంబునఁ బళువిశసనంబు గావించి తదంగంబులు మృతంబునం నడి మీ హోమంబుగావించి దధిసహితమృతపూర్ణం బైనస్రువంబగ్నిలోనం ఒకవై చి శకటంబును ముసలంబు నులూఖలంబును దారుపాత్రంబులు నరణీయు ను దారణీయు శ్రుతిస్మృతిప్రో క్తవిధానంబున సర్వంబును యథాస్థానంబున నునిచి రాజగవి నాలంభించి తచ్చర్మంబు చేత నాచ్చాదించి రావణునిక ళేబరంబుగంధ మాల్యవస్త్రంబుల చేత నలంకరించి లాజలు చల్లి రంత విభీషణుండు విధియు క్తంబుగా రావణున కగ్నిసంస్కారంబు గావించి స్నానంబుఁ జేసి యార్ద్రవస్త్ర ధరుండై విధిపూర్వకంబుగా నతనికిఁదిలో దకంబులోనంగి నమస్కరించి మండో దరీ ప్రముఖనిఖిలాంతఃపుర కాంతల సాధు వాక్యంబుల ననునయించి లంకకుం బనిచి కృతకృత్యుం డై గ్రమ్మఱ రామునొద్దకుం జనుదెంచి వినీతుండై గొలిచి యుండె రాముండును రిపువధజనితహర్షవదనుం డై సుగ్రీవవిభీష ణహనుమదాది సుహృత్సమేతుం డై వృత్తాంతకుఁ డైనపురందరునికరణిఁ దేజరిల్లుచుండె నంత రావణవధంబు వీలోకించి దేవగంధర్వదానవులు రావణునివధంబును రాముని పరాక్రమంబును వానరులయుద్ధంబును సుగ్రీవునిమంత్రిత్వంబును లక్ష్మణుని యనురాగంబును వీర్యంబును నానా ప్రకారంబులు వక్కాణించుచు మఱియు శుభకథా ప్రసంగంబులు సేయుచుఁ బరమానందభరితాంతఃకరణులై తమతను విమానంబులతోఁ గూడ నిజనివాసంబులకుంజని రప్పుడు రాముండు నూతలిం బూజించి యీ దివ్యరథంబు గొని నీవు దివంబునకుం జను మని పలికిన నతండు రాముని చేత ననుజ్ఞ వడసి శిఖప్రభం బైనయమ్మహనీయస్యందనంబుతోఁగూడ నింద్రుపాలికిం జనియె నంత రాముండు పరమప్రీతుం డై సుగ్రీవుం గౌఁగిలిం చుకొని హరిశ్రేష్ఠులచేతఁ బూజ్యమానం డై లక్ష్మణసహితంబుగా నిజబలంబు లోనికిం జనుదెంచి తనపార్శ్వంబునఁ బరమానంద ప్రవర్ధమాన తేజుండై యలరు చున్న లక్ష్మణు నవలోకించి యి ట్లనియె. ర

  • 2882 ​806

గోపీనాథ రామాయణము రా రాముఁడు విభీషణుని జం కారాజ్యపట్టాభిషిక్తునిం జేయ లక్ష్ములుని నియోగించుట, ను. అనఘాత్ముండు మహోపకారి మన కత్యానందసంధాయకుం డనుర కుండును భ క్తుఁడు న్వినయవిద్యాదాన సంపన్నుఁడుకో ఘన బాహుండు విభీషణుం డితని లంకా రాజ్యపట్టాభిషి క్తునిఁ గావింపుము నాదు వాక్య ముఖలస్తోత్రార్హమై చెల్లఁగన్. ఆ, దేవసమ్మతుండు దితిజాన్వయవరుండు, దోషరహితుఁ దీవిభీషణుండు 2989 సదభిషేక సలిలసంక్లిన్నమ స్తకుం, డగుచు నుండఁ జూడ హర్ష మొదవు. 3684 చ. అని విని లక్ష్మణుండు హృదయంబున హర్షము నివ్వటిలఁ గాఁ గనకఘటంబుల న్నిఖల కంధిజలంబుల బట్టి తెండు మీ రని విపినాటులం బనుప నాదట వారలు లక్ష్మణుండు చె స్పినపగిదిం బయోనిధికృపీటములం గొని వేగ వచ్చినన్. తే, లక్ష్మణుం డంత రయమున లంకలోని కరిగి సుముహూర్తమునఁ బరమాపు నలవి భీషణుని హేమమయభద్ర వీఠిఁద నునిచి మంగళవాద్యనిస్వనము లెసఁగ. ఉ. తా నొక హేమకుంభము ముదంబునఁ జేకొని రాఘవాజ్ఞ చే వానరసంవృతుం డగుచు వారక రాక్షసమధ్యమందు ను శ్రీ నిధిమం త్ర దృష్ట నిధిచే నభిషక్తునిఁ జేసె వేడ్కతో దానవరాజ్యమం దఖిల దైత్యవిభూషణు నవ్విభీషణున్. క. ఈకరణి లక్ష్మణుం డభి, షేకము గావించి ప్రీతచిత్తుం డగుచుకో చేకొని చిరకాలం బ,వ్యాకులమతి లంక నేలుమని దీవించెన్. అప్పు డభిషిక్తుఁ డై నమహాత్తు నలవి 3. భీషణునిఁ జూచి భూరిసంతోష మడర హితులు మంత్రులు సేనాధిపతులు భక్తి మెఱయఁ బూజించి మ్రొక్కిరి వరుసతోడ, ఆ. రామద త్త మైన రాజ్యంబు ప్రాపించి, యలవిభీషణుండు హర్షవికసి 2885 2886 2887 2888 2889 తాన్యుఁ డగుచు రాఘవానుజయుక్తుఁ డై, పరమసఖులు వెంట నరుగు దేర చ. మునుకొని లాజ లక్షతలు మోదుకము ల్సురపుష్పదామముల్ గొని రఘువర్యు పాలికి నకుంఠిత వైఖరి నేగుదెంచి న ద్విసయ మెలర్బఁ దాను గొని తెచ్చిననుంగళ వస్తువు గర్ జనవరమౌళికిం దదనుజమ్మన కర్పణ చేసె నింతయున్. తే, దోషవర్జితుఁ డై నవిభీషణుండు తగ నొసంగిన మంగళ ద్రవ్యములను 391 ​యుద్ధ కాండము. రామభద్రుండు తత్త్రియార్థము గ్రహించి యతిని మన్నించి సమ్మోద మతిశయిల్ల రాముఁడు హనుమంతుని సీతకు నిజజయంబుఁ జెప్పఁ బంచుట. 807 2892 2893 ఉ. బంగరుగట్టుభంగిఁ దనపార్శ్వమునం గమనీయగాత్రుఁ డై పొంగుచు భ క్తిహస్తములు మోడ్చి వినమ్రత నొంది యున్నవా నిం గవవంశ శేఖను పనింద్య చరిత్రుని వాయుపుత్రుని స్సంగతి మీఱఁ గాంచి నృపన త్తముఁ డంచికనూ నిట్లనన్. సీ. అనఘాత్మ నీవు దైత్యాధీశుఁ డగువిభీషణునకుఁ జెప్పి తచ్ఛాసనమున లంకలోనికిఁ బోయి లలి రావణునిగృహం బటు ప్రవేశించి సమంచితముగ వై· దేహితోడ రావణుఁడు సం. గ్రామరంగమునఁ జచ్చుటయును గడిమిమెఱయ నే. స లక్ష్మీణవాస రేంద్ర విభీషణయుతముగాఁ గుళలి నై యుండుటయును టే. సర్వము నెఱుంగఁ జెప్పి యాచంద్ర వదన కుశల మరసి సందేశంబు గొని రయమున రమ్మనుచుఁ బల్క నవ్వానం ప్రవరుఁడు రామునకు మ్రొక్కి వీడ్కొని రయమునఁ జని. తే. దానవుల చేత సంపూజ్యమానుఁ డగుచు రావణుని మందిరము సొచ్చి రమ్య కాంతిఁ దనరునంతఃపురోచిత వనము చేరి కనకమయశింశుపాఖ్యవృక్షంబు క్రింది. అబ్దవై రివిహీన యైనరోహిణిభంగి విన్ననై కనుపట్టు చున్న దాని శార్దూలమధ్య దేశమునఁ జిక్కి సలేడి గున్న మాడ్కి వడంకు చున్నదానిఁ జెక్కిటఁ జెయిఁ జేర్చి చింతా భరంబున నూరక ధ్యానించు చున్నదా? రామునివిజయంబు రావణు పంచత్వ మొయ్యన వినఁ గోరు చున్న దాని తే, గాంతు నెప్పుడు వీక్షింపఁ గల్గునో య డెందమునఁ దమకేంచుదాని జనకజను జూచి నమ్రుఁడై సంభ్రమంబు వినయ గౌరవ మెసఁగ వందన మొనర్చె. తే. ఇటులు సాష్టాంగ మొనరించి నిటల దేశ కలితకరపుటుఁ డై మ్రోలఁ గొలిచి యున్న శ్వసనసుతుఁ జూచి జానకి సాంద్రమోద కలిత యయ్యును దా నేమి పలుక కుండె. హనుమంతుఁడు రామవిజ య రావణవధంబులను సీతాదేవి కెఱింగించుట, తం- 2894 2895 2896 2897 వ, అప్పుడు హనుమంతుం డమ్మహా దేవిముఖ ప్రసాదాదిశం బుపలక్షీంచి వినయ వాక్యంబున నిట్లనియె. 2839 ​808 గోపీనాథ రామాయణము చ. జనకజ రామభద్రుఁ డనుజన్మ విభీషణ పద్మమిత్ర నం దనులకు గూడి వానరయు కంబుగ సేనుము నొంది యున్నవాఁ డనిమిషలోకకంటకు దశాస్యునిఁ జంపి జయాభిరాముఁ జై తనకుశలంబు దెల్పుటకుఁ దద్దయు వేడుకఁ బంప వచ్చితిన్. క. జననీ లక్ష్మణునయమున, ననిశంబు విభీషణునిసహాయత రఘురా మనిదివ్య సాయకంబుల, దనుజవరుం ఢీలై బలయుతంబుగ నాజిన్. 2899 2900 క. భండనమున రాముఁడు శీత, కాండంబుల రిపునితలలు ఖండించి కృతా ర్థుం డయి పరమానందా, తుం డయి కుశలంబుఁ జెప్పఁ బుత్తెంచె రహిన్. ఉ. వీఁక రఘూద్వహుం డసురవీరునిఁ బం క్తిముఖు స్వధించు నం 1> దాఁక శుభాంగి నీ విచట దైవవశంబున మేనఁ బ్రాణముల్ దేఁకువఁ దాల్చి యుంటి విఁశ ధీరవరేణ్యుని రాముఁ గూడి య స్తోకసుఖంబు లొందెదవు శోకము సర్వము దీర్ఘా నేఁటికిన్. 2902 క, పగతుఁడు రావణుఁ డీలైను, దగ్గ విజయము మాకుఁ గలిగెఁ దప్పక నేఁ డీ నగరము విశగత మయ్యెను, మగువా వగ లుడిగి స్వస్థమానస వగుమా.2903 తే. జలధి బంధించి రాముని బలయుతముగఁ దోడుకొని వచ్చి పగతుని ద్రుంచి ప్రతిన నెఱపునందాఁకఁ గంటికి నిద్ర యెఱుఁగ జనని నేఁటికి నామాట సత్య మయ్యె. ఉ. ఇందునిభాస్య యొంటిమెయి నీపురిలోఁ జెఱ నుంటి విన్నినా ళ్లేందుకు నాత్మలో వగచినందునఁ గార్యము లేదు వేడ్క లిం పొంద నిజేశుఁ గూడి విభవోన్నతి నింక నయోధ్యలో భవ న్మందిరసీమయందు గరిము న్విహరించెద వీవు జానకీ. మ. అని యిటు గంధ వాహసుతుఁ డాడిన నామిథిలాధినాథనం దన దశకంఠ రాక్షసవధ శ్రవణ ప్రభవ ప్రమోదనం జనితనితాంత బాష్పజలసంభృతలోచన యై యై మనంబులో నెనసిన పారవశ్యమున నేమియుఁ బల్కిక యూరకుండినన్. క. అనిలకుమారుఁడు వెండియు, జనకకుమారికను జూచి జననీ చిత్తం 2904 2905 2906 బునఁ జింతఁ బూని నాతో, మునుకొని భాషింప వేల ముదితవు గమ్మా. 2907 తే. అనుచుఁ బావని వల్కిన నమ్మహీజ, విపులసమోదవిక సీతలపన యగుచుఁ బవనతనయుని వీక్షించి పలికెఁ బరమ, హర్ష గదదస్వరమున నతనితోడ ,2908 తే. వీర శేఖర సుతాణవిభునివిజయ, కలికశుభవార్త యాలించి గాఢ మోద కంధినీచిపరంపర ఙ్గప్పికొన క్ష ణాంతరం బేను నిర్వాక్య నైతి నిట్లు. J 2909 ​యు X3G డము. 809 సీ. వానరపర్య సర్వప్రియంబులలోన సత్యుత్తమ ప్రియమైన రామ భద్రునివిజయంబు పాపాత్ముఁ డగుపం క్తివదనునినిధనంబు వరుసఁ జెప్పి యసమానసంతోష మొసఁగితి నీయట్టి యుపకారి వేఱక్కఁ దుర్విఁ గలఁడె గణుతింప సీ ప్రి యాఖ్యానంబునకుఁ దుల్య మగువస్తు కొనఁగ నెయ్యదియు లేదు తే, పరగఁ ట్రైలోక్యసామ్రాజ్యపద మొసఁగిన, నాక పర్వతమంత ధనం బొసఁగిన వివిధరత్నంబు లిచ్చినఁ బ్రియవచనము, లెన్ని చెప్పిన దీనికి నీడు గాదు. 2910 క. నా విని సంతోషము మది, నావిర్భవ మందఁ బ్రకటితాంజలి యగుచు న్బావని గ్రమ్మఱ వినయ, ప్రావీణ్య మెలర్ప సిద్ధరాసుత కనియెన్. తే. సౌమ్య మై సారవంతమై శ్లాఘ్యమై మ,హార్థమై గుంజుమధురమై యమృతసార మై మనోజ్ఞ మై నీపలు కలరుచున్న, దిట్లు భాషింపఁగా నర్హ వీవె తల్లి. 2912 తే. అమితరత్నాన మిచ్చినయంతకంటె, సమర రాజ్యం బొసంగినయంతకంటె 2911 దేవి నీవచనంబు నా భావమున క, నంతసమ్మోద సంపాది యయ్యె నేఁడు. 2919 తే. విమతుఁ బరిమార్చి రాముండు విజయలక్ష్మి, నధిగమించినకతన ననర్హు దేవ రాజ్యరత్నా దిగుణము అర్ధంబువలనఁ, బరఁగ నాచే నధిష్ఠింపఁ బడియె నేఁడు. తే అనిన విని సీత మరల నిట్లనియె యుక్తి, యుక్తమష్టాంగబుద్ధిసంయు క్తమమృత సిక్తమాధుర్య గుణవిభూషితము నైన, యుక్తిని వచింప నీవె యర్హుండ వనమ. వ, మఱియు భవదీయవాక్యం బత్యంతలక్షణసంపన్నంబై యున్నది. చ. అనఘ చరిత్ర, నీవు వృషదశ్వసుతుండవు ధార్మికుండవు ర్ఘనుఁడవు శ్లాఘనీయుఁడవు కాంతియుఁ దేజము శౌర్యన త్వము ల్వినయము సుస్థిరత్వము వివేకము దాక్ష్యము విక్రమంబు నో ర్పును మఱి సర్వసద్గుణసమూహము నీయెడ నుండు నిత్యమున్. క. అన విని హర్షవిశేషం, బున సుబ్బి సరసుతుఁడు మోడ్పుఁ గరముల" వినయవిధేయుం డై య, య్యి వవంశజు పత్ని తోడ ని ట్లని పలికెన్. 2916 2917 2918 రథ సీతాదేవి తనకుఁ గావలియున్న రాక్షస స్త్రీలు జంపంజూచిన హనుమంతుని వారించుట. దూరం వ. దేవి పతిదర్శన కాంక్షి పై దిక్కఱి యశోకవని మధ్యంబున దుఃఖించుచున్నని న్నాశ్వాసింపక భయంకరాకారలై క్రౌర్యంబున దారుణవాక్యంబులఁ దణ్ణం చినయీ రాక్షస స్త్రీల వధియింప నిశ్చయించితి ననుజ్ఞ యొసంగితివేని యిప్పుడ చరణజానుజంఘోరు పాణిముష్టి దంతనఖ ప్ర హారంబులు నిందఱ నిశ్శేషంబుగా వధించెదఁ జిత్తంబుకొలంది యానతి మ్మనిన నమ్మహా దేవి యమ్మరున్నందనున 2919 సీ. శ్వసననందన రాజసంశ్రయవశ్య లై పరుల శాసనమునఁ బనులు సేయు నట్టిదాసులమీఁద నలుగఁ జెల్లదు భాగ్యవై షమ్య యోగంబువలనఁ బూర్వ ​810 గోపీనాథ రామాయణము దుష్కృతంబున నింత దురవస్థ దొరకొనె స్వకృతకర్మ ఫలంబు వ్యర్థమగునె తనఃపూర్వకర్మంబు దక్క సుఖంబు దుఃఖము సేయ వేతొక్కక ర్త గలఁడె తే, రావణునియాజ్ఞ నీదైత్యరమణు లెల్ల, నన్నుఁ దర్జించి రించాఁక నయము విడిచి యతఁడు దెగియె నింకేమి సేయంగఁ గలకు, వీరిఁ జంపిన మన కేమి పేరు గలదు. న. వానరోత్తమా మున్నొక్క మహారణ్యంబులోన నొక్క వ్యాధుం డొక్కశా స్ధూలంబుచేత ధర్షింపంబడి సాధ్వసంబున నొక్క వృక్షం బెక్కిన నావృక్షంబు మీఁద నంతకు ము న్నొక్క భల్లూకం బెక్కి యుండి తన్ను విలోకించి మిక్కిలి భయంబున వడంకుచున్న వ్యాధున కభయంబు దెల్సి తనయొద్దకుం దిగిచికొని నీవు నిర్భయంబున నిద్రింపు మేను మేల్కొని యుండెద నని పలికినఁ దవ్వచన ప్రకారంబున వ్యాధుండు నిద్రించుచుండ నప్పు డావృక్షంబు క్రిందనే యుండి వ్యాఘ్రంబు భల్లూకంబుతో నీవ్యాధుండు మన కంతకుండు దైవయోగంబున నిప్పుడు చిక్కె వీనితోడి దేమి పని వీని దిగం ద్రోయు మేను వీనిభక్షించి యథే చ్ఛం జనియెద దీనం జేసి నీకును నాకును సఖ్యంబు గలుగు ననిపలికిన సభల్లూ కంబు శరణాగతుం డై న వీనిం బరిత్యజించిన ధర్మహాని యగు నీచెప్పినట్లు సేయ నోప సని పలికి వ్యాధుం బ్రబోధితుం జేసి యే నింక నొక్కింత సేపు నిద్రించెద నీవు మేల్కని యుండు మని పలికి భల్లూకంబు నిద్రించిన నావ్యాఘ్రంబు వ్యాధునితో నీభల్లూకంబు భక్ష్యలుబ్ధం బైనీతోడ మాయావా దంబుఁ జేసె దీనిం బడఁద్రోచితివేని యేను భక్షించి చనియెద నంత నీవు నిర్భ యంబున వృక్షంబు డిగ్గి యథేచ్చం జనియెద వట్లు గావింపుమనిపలికిన వ్యాఘ్ర చోదితుండై వృక్షంబుమీఁదనుండి ఋక్షంబు క్రిందంబడఁ ద్రోచిన నదియభ్యా సబలంబున శాఖాంతరం బవలంబించి దిగువం బడక కృతాపరాధుం డై నవీనిం ఒకఁద్రోయు యు మని వెండియు వ్యాఘ్రంబు చేత నుచ్యమానంబయ్యును భ కంబు కృతాపరాధుం డై సను వీని నీకొసంగ నని పలికి వ్యాధుని రక్షించే నని పురాణకథ గలదు పరుల నుద్దేశించి పాపం బాచరించువారికిఁ బ్రాజ్ఞులగువారు ప్రత్యుపకారరూపం బైనపాపం బంగీకరింప రపకారులయందైనఁ బ్రత్యప కారవర్ణన రూపం జైనయాచారంబు రక్షితవ్యంబై యుండుఁ బెద్ద లగువారు చారిత్ర భూషణులై యుందురు వధార్హు లగునట్టి వారియందును సజ్జనుని చేతఁ గారుణ్యంబు కర్తవ్యంబై యుండు లోకంబునం దపరాధంబు గావింపనివాఁ డొకఁడైన లేఁడు దయాశాలి యగు వానికి సర్వజనరక్షణంబు యోగ్యంబు Q లోకంబునందుఁ బరహింసనంబును గ్రామసంచారంబును బాపాచరణంబును 2921 రాక్షసులకు స్వాభావికం బైనధర్మం బట్టి వారియందు దండనంబు సముచి తంబు గా దని పలికిన నవ్వాయునందనుం డవై ్వదేహి కిట్లనియె. తే. పరమకళ్యాణి నీవు భూపాలమణికిఁ, బతికి రామున కనుగూపపత్ని వై తి వేమనఁగ వచ్చు నీగుణం బేను విభుని, శడకుఁ జ నెద సం దేశంబు నొడువుమింక . ​యు XG డము. చ. అస విని భూమిపుత్రి ముదముంది సమీరకుమారుమోముఁ గాం చి నెనరు దోఁప నిట్లనియెఁ జెప్పెడిదే మిఁక ముజ్జగంబులు న్వినతికి నెక్కి నట్టిఘనవిక్రమశాలిఁ గకుత్ స్థవంశవ ర్ధనుని మనోజ్ఞ వేషు గుణధాముని రామునిఁ జూడఁగో రెదన్. ఉ. నా విని వాయుపుత్రుఁడు మనంబున సంతస మంది యమ్మహా దేవిని జూచి పల్కె. నతిదీరునిఁ బూర్ణశశాంకవక్త్రుని న్భావజసన్నిభు స్వమతభంజను మిత్రసమేతు భ్రాతృసం సేవిత రాముఁ జూచెదు శచీపతి శక్తునిఁ జూచినట్లుగన్, క. అని పలికి యతఁడు సాక్షా, ద్వనజాలయభంగి నలరు వసుధాసుతకు · 811 2928 2924 న్వినతి యొనరించి వీడ్కొని, చనియె రఘూ త్తమునికడకు సమ్మద మెసఁగన్. వ. ఇవ్విధంబునం జనుదెంచి సముచితంబుగా రాముని సందర్శించి బుద్ధిమంతుం డగుహనుమంతుం డంజలి గిలించి యమ్మహాత్మున కిట్లనియె. -సభలో హనుమంతునివలన సీతా వాంఛితమును విని రాముఁడు చింతించుట. స్వయం- సీ. అవనీశ కీశ సై న్యములఁ గూర్చుటయును గడలిపై సేతువు గట్టుటయును పరిపంధి ననిలోనఁ బొరిగొనుటయు మొద లైన యీ యారంభ మేనిమి త్త మామహీసుతను శోకాభిపీడిత నింక వీక్షింప వలయు నావినులహృదయ నీవిజయము విని నిర్గతశోకయై పరమసమోదంబు పాదుకొల్పెఁ తే. బూర్వక ప్రత్యయమున నాపుణ్య సాధ్వి చాల మది నమ్మి లక్ష్మణసహితుఁ డైన వానిఁ గృతకృత్యుఁడై యున్న వాని జీవి తాధిపుని జూడఁగోరెద ననుచుఁ బలికె. 2926 2921 వ. అని విన్నవించిన ధర్మభృద్వరిష్ఠుం డగు రాముండు హనుమద్వచనంబు విని రావణభవనోషి తసీతా పరిగ్రహంబునందు మహాలో కాపవాదం బగుననియును నిర్దోష యైనయ దేవిచరిత్యాగంబునందు మహాదోషం బగు ననియుం దలంచి యేమిసేయు వాఁడ నని కించిద్భావ్పపరిఫ్లుతలోచనుండై దీర్ఘంబుగా వేఁడి నిట్టూర్పు వుచ్చి పరిశోధన సేయకయె జానకిం బ్రతిగ్రహించితినేని యేతా దృశదివ్యసుందరి యగుసీత నవలోకించి రావణుం డేల యూరకుండు రాఘవుం డెంత చపలాతుం డని జను లందఱు బహువిధ దురిత పంక కళంకిత చిత్తులై నిష్క శంక యగు దేవియందు దోషంబును నాయందు గర్వణంబు నారోపింతు రవి వా తలంచి జగన్మర్యాదా పాలనార్థం బవతీర్ణం డైన వైకుంఠుండు గావున శ్రేష్ఠుం డగువాఁ డెద్దాని నాచరించు నదియె యితరజను లాచరింతు రనున్యాయంబను సరించి నిష్కల్మషగా జానకి నెఱింగియు లోకాపవాదనివృత్తికొఱకు న దేవి యందుఁ బరుషితుం డైనవాఁడుపోలెఁ బరుపోకు లాడుచు నదేవి నగ్ని ప్రవే ​812 గోపీనాథ రామాయణము శంబు సేయించి పద్మభవమ హేంద్ర ప్రముఖసురశ్రేష్ణుల చేతఁ బ్రార్థితుండై య వ్వల నిత్యశుద్ధ యైన దేవి నంగీకరించుతలంపును భూమి నవలోకించుచు మేఘ సంకాశుం డై నవిభీషణున కి ట్లనియె. 2928 -అత డి రాముఁడు సీతం దనయొద్దకుఁ బిలుచుకొని వచ్చుటకు విభీషణుని నియోగించుట. రంగా క. జనకజను శిరస్స్నాతను, ఘనతరదివ్యాంగ రాగకలితను నవకాం చనదివ్యాభరణో పే,తను గావించికొని రమ్ము తడయ కిచటికిన్. య, 2929 2931 క. అన విని విభీషణుఁడు చయ్యన నంతఃపురము సొచ్చి యాత్మీయ స్త్రీ జనములచే మున్నుగ నా, థునివచనము చెప్పి పంపి తోడన్ తానున్. 2930 ఉ, మానుగ నయ్యశోకవనమధ్యమునం దొకవృక్షమూలమం దానరనాథపత్నీఁ గని యంజలిఁ జేసి వినీతగాత్రుఁ డై జానకి నీవిభుండు నిను సమ్మతిఁ జూడఁగఁ గోరె దివ్యభూ మానవ చేల పుష్పచయచందనభూషిత వై రయంబునన్. చ. అనుపమయాన మెక్కు మన నాసతి యాతనిఁ జూచి యేను మె ల్లనఁ బతిపాలి కిప్పు డనలంకృతనై చనుదెంతు సన్న నా యనఘుఁడు భర్త చెప్పిన క్రియ న్జనుదెంచుట లెస్స యన్న నా ఘనకచ భర్తృ దేవతయ గావున దానికి సమ్మతించినన్. సీ, అపుడు విభీషణు ననుమతి రాక్ష ససతులు మైథిలికి మజ్జన మొనరి దివ్యాంబరంబులు దివ్యభూషణములు దివ్యమాల్యంబులు దివ్యగంధ మర్పించి గై సేసి రంత నాదను జేంద్రుఁ డదేవి ననదృశానరరత్న ఖచితదివ్యాంబరకలితరణో గణరక్షిత మగుదివ్యరత్న యాన తే. మర్థి నెక్కించుకొని రయ మాన రాము వ పాలీ కేతెంచి ప్రణతుఁ డై పరమహర్ష ముప్పతిల్ల మహాసాధ్వి సుర్విపుత్రి సీత నర్పించే నవ్వీర శేఖరునకు. పా 2932 2988 క, దనుజగృహచిరోషిత యగు, జనకసుతను గాంచినంత జననాథకుమా మనకుఁ బ్ర మోదము దైన్యము, ఘనతరరోషంబు మూఁడు గ్రక్కు నఁబొడమెన్. అప్పుడారఘువల్లభుండు తన పార్శ్వగతుం డై నవిభీషణు నవలోకించి నీవు శీఘ్రం బున వై దేహిని మత్సన్నిధానంబునకుం దోడ్కొని రమ్మని యాజ్ఞాపించిన నతండు కంచుకోష్టీషు లగువేత్ర పాణులం జూచి మీరు సర్వజనోత్సార ణంబు సేయుం డనిన వారలు ఋక్ష రాక్షసవృక్ష చరుల సంవఱ గుంపులు చేసి దూరంబుసకుం దోలిన నుత్సార్యమాణు లగువారల మహాస్వనంబు వాయువు చేత నుజ్జృంభమాణం బైన సముద్రునినిస్వనంబుభంగి నింగిఁ జెలంగె నప్పుడు జాతసంభ్రములై నవారి నందఱ నిరీక్షించి దాక్షిణ్యంబువలనను దద్ధర్షణాసహ ​యు .DEX ము 818 నంబువలనను నివారించి సంరబ్ధుండై రోషక పాయితాక్షుండై చుఱుకుఁజూ పుల విభీషణునిం జూచి సోపాలంభంబుగా నిట్లనియె క. న న్నాదరింప కేటికి, బన్నుగ వానరుల గాసిపడఁ జేసెదు వీ 2935 రెన్నఁగ స్వజనము మా కిటఁ, గ్రన్నన మరలింపు మత్సకాశంబునకున్. 2936 సారథి విభీషణుఁడు సీతా' దేవిని రామునకు సమర్పించుట, తం తే, దనుజవర సాలములును వస్త్రములు మఱియు గేహములు ధాత్రిలోఁ దిరసి యలు గావు తివిరి యిట్టివి రాజసత్కృతులు గావు వారిజాక్షికి వృత్తంబె నరణ మరియ. తే. పరిణయమునందు విభునియభ్యాశమందు వ్యసనములయందుఁ గృచ్ఛములందు మఱియు యాగమందు స్వయంవరమందు సమర మందు సతివర్శనంబు దూష్యంబు గాదు. తే. ఈయువతి యుద్ధగతయును గృచ్ఛగతయు వ్యసనసంగతయును మదభ్యాశ గతియుఁ గాన రాక్షసనాథ యీకముల నేత్ర దర్శనమునందు దోష మింతయును లేదు. క. కావున నీసీతను ర,జోవర నాకడకు వేగ గొనితె మ్మిపు డీ C 2937 2938 2939 దేవి సుహృద్గణసహితుఁడ, నై వెలిఁగెడునన్నుఁ బ్రీతి నవలోకించున్, 2940 క, అని యాజ్ఞాపించిన న,ద్దనుజేంద్రుఁడు పుణ్య సాధ్వి ధరణీపుత్రి గొని తెచ్చి పుణ్యరతుఁ డగు, జనపతిపార్శ్వమున నునిచే సమ్మన మలరన్ 2941 వ. అప్పుడు లక్ష్మణసు గ్రీవులును హనుమంతుండును రాముని వాక్యంబు విని మిక్కిలి వ్యధితమనస్కులై కళత్ర నిరపేక్షంబు లైనయింగీతంబుల చేత రాముని సీతయం దప్రియుం డై నవానిగా విక్కరించు చుండి రిట్లు వైదేహి విభీషణానుగతయై రాముని పార్శ్వంబునకుం జనుదెంచి క్రీడాసంకుచితసర్వాంగి యై వాసరసభా మధ్యంబున నార్యపుత్రా యని మధురంబుగా నుచ్చరించి వదనంబునఁ బటం బొ త్రి రోదనంబు గావించి పదంపడి పతి దేవతగావున నచింతిత రామపునస్సం దర్శనంబున విస్మయంబును బ్రియదర్శనంబున హర్షంబును స్వాభావికం బైన స్నేహంబును మనంబున ముప్పిరిగొన రాకాశశాంకవదన యగుజునికి సౌమ్య తరపదనయై యుదితపూర్ణ చంద్ర కాంతంబగుటవలన నతిసౌమ్యం బెనరాముని వదనంబు విలోకించి మనోగతం బై సదుఃఖంబు నపనయించె నప్పుడు తన పార్శ్వంబున వినమ్రశరీరిణియై యున్న సీత నవలోకించి రాముండు హృద యాంతర్గత క్రోధుం డై యిట్లనియె: Ch P 2942 ​814 గోపీనాథ రామాయణము చ. సరసిజ నేత్ర యాలమున శాత్రవునిం బరిమార్చి నిన్ను నే చెఱ విడిపించి పౌరుషముఁ జైల్ల ఁగఁ జేసి యమర్ష లాభము న్బరువడిఁ గాంచి చిత్తమున నాటిన వైరికృతావమానము స్వరుస విషాదము సెఱికిపై చి కృతార్థుఁడ నైతి నెంతయున్. 12 క, పౌరుషము దృష్ట మయ్యెను, జారుముఖీ శ్రమము నేఁడు సఫలం బయ్యె దీరెను, ధారుణిలో నేను జాల ధన్యుఁడ నైతిన్. న్వారక ప్రతిజ్ఞ ఈ రాముఁడు సీతా దేవితోఁ బరువత్తులు నలుకుట. ఉ. ఏ నెడఁ బసియున్న యెడ నీచలచిత్తుఁడు రావణుండు ని గాననసీమనుండి చులుక స్వాస ముచ్చిలి దెచ్చె నింతయు నానిని దై వకృత్య మది మాముక పౌరుషశ చేరహీ న్వాని జయించితి స్ట్రిభువనంబున భూరియశంబు గాంచితిన్. 2948 2944 2945 2946 క. తన కొదవిన యవమానము, ననుపమ తేజమున నవల నటు ద్రోయఁగఁ జూ లనియల్ప తేజుఁ డగుపురు,మునకుం బురుషార్థ మరసి చూచినఁ గలదే. సీ. అబ్ధిలంఘస మాదియగు మరుత్సుతు పరిశ్రమ మంతయును నేఁడు సఫల నుయ్యె దరుచర సైన్య ప్రదానాదిను శ్రీ వయత్న మంతయు నేఁడు సార్థ మయ్యె సామ్రాజ్య కాంక్షియై శరణుఁ జొచ్చినవిభీషణుని కామముఫలసహితమయ్యెఁ బ్రాణము ల్దాఁపక రణముఁ జేసిన శపిశ్రేష్ఠులు కృతకార్యసిద్ధు లైరి తే. లక్ష్మణునివి క్రమము సఫలత వహించిం బరఁగ మత్పౌరుషంబు సాఫల్య మొందె భువనకంటకుఁ డైనయీంది విజవైరి నయీదివిజవైరి ఘనరణంబున హతుఁ డైన కారణమున, వ. అని పలికిన విని. క. చకితమ్మ గేక్షణ యగు జూనకి నిజవల్లభునిమాట నైరాశ్యద్యో 2947 2948 2951 తకమై యుండుట కడలుచు, నకటా యని లోచనముల నత్రులు నించెన్. 2949 $. ంచుచున్న మహీజఁ గాంచి, భూ విభుండు ప్రభూతభృతానసిక్తుఁ డైనదీ ప్రసానకుని చందానఁ గనలి, యంత కంతకు మదిఁ గ్రోధ మగ్గలింప. 2950 క. రయమునఁ దిర్య త్ప్రేక్షిత, నయనుండై బొమలు మోమున ముడివడ వెం డియు నెల్లవారు విన నిర్దయుఁడై పరుషొక్తి సద్ధరాసుత కనియెన్. క. మానము గలనృపుచే నవమానముఁ బాపుటకు సదభిమానంబున నె దాని నొనరింపఁగాఁ దగు, దానిం గావించి యేను ధన్యుఁడ నైతిన్. శా. ప్రాచుర్యంబుగఁ గుంభ సంభవమునీంద్ర శ్రేష్ఠుచే దక్షిణా శాచ క్రంబు జయింపఁబడ్డగతి దోళ్ళక్తి గ్రహి స్నేఁడు నీ ​య DXXX కాండము, $15 2958 2954 వో చంద్రానన శత్రుహ స్తగతవయ్యు నృల్మీడం గ్రమ్మఱ న్నా చే నిర్ణీత వైతి వీక్రియ సనూన ప్రౌఢి దీపింపఁగన్. చ. వనచర సేనఁ గూర్చుటయు వారినిధి స్వడి దాఁటి వచ్చుటల్ మననమరంబులోన దశకంఠునిఁ బుట్రై సుహృద్యుతంబుగా సనుపమ శక్తిఁ ద్రుంచి ంచుటయు నాదిగ నీశ్రమ మంతయు ఘనా ఘననిభ వేణి నీకొఱకుఁ గా దని యుల్లమునం దెఱుంగుమా. క. పౌరుషమును జారిత్రము, భూరికులాచారధర్మము నోచుటకు మీఱి యపవాద ముడుగుట, కీరీతి నొనర్చినాఁడ నిది నిజ మబలా, తే. ప్రాప్తచారిత్ర సందేహ వై మదగ్ర, భాగమున నున్ననీ వక్షో రోగి మ్రోల నున్న దీపంబుచందాన నువిద నాకు, మిగులఁ బ్రతికూల నైతివి వగపు లేల. సీ. పరగృహోపిత యైనపత్నిని గ్రమ్మఱఁ గులమును దేజంబు గలపురుషుఁడు మిగుల సుహృల్లేఖ్య మగు మానసంబునఁ గైకొసఁ దలఁచునె వీఁక రావ ణాంకపరిభ్రష్ట వై దుష్ట దృష్టి చేఁ బరిదృష్ట పై సని స్మరల నెట్లు Q D 2955 గైందు రిపుహ స్తగత మైనయశమును గ్రమ్మఱఁ గొంటి దోర్బలము పేర్మి తే. సబల మాకు నీతోడికార్యంబు లేదు, రక్తి లేదు నీమీఁదియాసక్తి లేదు ప్రజ్ఞ లేటికి మాచే ననుజ్ఞ వడసి, యెదటి కేనియు నరుగు మింకేమి గలదు. క. తన మందిరమునఁ జిక్కీన, ఘన వేణిని దివ్యరూపఁ గాంతను నిన్నుకో గనుఁగొని యిన్నాళ్లేటికి, దనుజాధముఁ డూరకుండుఁ దద్దయుఁ దాల్మి 5.2968 వ పుత్రసదృతు లైసలక్ష్మణ భరతసు శ్రీ వవిభీషణులలో నెవ్వని నైననొక్కని నాత భరణార్థం బనుసరింపు మని పలికినఁ బ్రియశ్రవణార్హ యెనయవ్వైదేహి సరో ముం డైన ప్రియునివలనఁ బగుషంబును రోమహర్షణంబు నశ్రుతపూర్వంబును రూక్షంబు నై ననయ్య ప్రియవచనంబు విని గడగడ వణంకుచు గజేంద్రహస్తా భీహత యైనసల్లకి క్షీరంబు నించిన చందంబున బాష్పంబు నించి ప్రవ్యధి తాంతరంగ యై లజ్జాభరంబున మొగంబు వాంచి నిట్టూర్పు సెలఁగ వదనార విందంబు గంద సమందశోకతాపంబు పైకొన దుఃఖరసాధిదేవతయుం బోలేఁ జూపట్టుచు బాష్పగద్గదకంఠియై మెల్లన నిజభర్త కిట్లనియె. A అందరం సీతాదేవి రామునిమాటలు విని పరితపించుట, త్యం- సీ. హృదయాదినాథ ప్రాకృతుఁడు ప్రాకృతనట్ల కర్ణ దారణ మైనకఠిన వాక్య మిట్లేల పలికితి విటువంటిమాట నీ వనుట కే వినుట కనర్హ రూప మై యున్న దిపుడు మహాత్మ నీవు కలంచినట్టిదుర్జాతి గా నర్క చంద్ర పావకు ల్సాక్షి గాఁ బలికితి నిమ్మాట ధరలోన దుష్ట కాంతల ప్రచార తే. దురసి స్త్రీజాతి యంతయు ను యంచుఁ జి త్తమున నెంచితివి నాదుచి తవృత్తి 2 2969 ​816 గోపీనాథ రామాయణము యాదినుండి పరీక్షిత మయ్యె నేని వంచన యిదేల విడువుము వట్టిశంక. 2950 దుఃఖభరమున నవశీనై దుష్టదైత్య, గాత్ర సంస్పర్శ మొందితిఁ గాని నాకుఁ గామకారంబు లేదు నిక్కముగ నందు, దైవ మటు చేసె నదపరాధంబులేదు. తే. దనుజుఁ డప్పుడు ననుఁ గేల దాకినందు, కధిప జీవిత త్యాగంబునం దొకింత శ క్తి గల దేని యప్పుడే చత్తు సవశ, నగుటఁ జేసి చానంగ రాదయ్యె నాకు. ఆ. పరుల చే గ్రహింపఁబడుటకు శక్యంబు, గాని దగుట నాదుమానసంబు నృపవరేణ్య యపుడు నీమీఁద వర్తించెఁ, జిక్కె గాత్ర మేమి సేయుదాన, వ. దేవా చిరకాలంబున నుండి నొక్కచోట సహసంవాసంబును సహసల్లాపం బును సహసంచారంబును సహ క్రీడయు సహసంసర్గంబునం గావించినవాఁడ వయ్యు మత్స్వభావం బెఱుంగని కారణంబున నేను మిక్కిలి హత్యనైతి నింత యనుమానంబు మనంబున విడికొని యుండి నాఁటికి నాఁడే విసర్జింపక మత్కు శీలం బరసి రమ్మని హనుమంతు నే పంచితి నవ్వీలో త్తముందు ప్రత్యక్షంబుగా నప్పటిమద్వృత్తాంతంబంతయు నెఱింగి యున్నవాఁడు నీవలన నైరాశ్యం బెఱింగిన నే నప్పుడే ప్రాణత్యాగంబు సేయుడు దానంచేసి నా కింత కాలంబు భవద్వి యోగ జనిత వ్యథ లేకయుండు నీకును బ్రాణనం దేహకరం బైన యీవృ థాపరి శ్రమంబు లేకుండుభవత్సఖు లైన సుగ్రీవాదులకును నిష్ఫలంబైనయీప రి క్లేశంబు గలుగకుండు లఘుచిత్తుని చేతంబోలె నీచేత స్త్రీత్వంబు పురస్కరించు కొని క్రోధంబు ప్రకటింపంబడియెఁ గాని మచ్ఛీలంబు విదితంబుగాదయ్యె జనక వ్యాజంబున వసుధాతలంబున నుండి యేను బొడముటయును బాల్యంబున నుండి మత్సుచరిత్రంబును సదాచారంబును విచారింప వైతివి బాల్యంబునందు నీ చేత నాచరింపంబడిన పాణిగ్రహణం బప్రమాణీకృతం బయ్యె మదీయశీలం బును నీయందుం గలభ క్తియు సర్వంబును వెనుకకుం ద్రోచితి వని పలికి రోద నంబు సేయుచుఁ డత్ఫరిసరంబున దీననదనుండై చింతించుచున్న లక్ష్మణు నవలో కించి యిట్లనియె. m 2964 ధర, సీతోనియోగంబున లక్ష్మణుండు చితి యొనర్చుట. చూతుం సీ. అనఘాత్మ యేను మిధ్యాసవాదము నొంది జీవింప నేర్తునే చింత యేల యీవ్యసనంబున కెలమి భేషజ మైనచితిఁ జేర్పు మివుడెల్ల హితులమ్రోల సద్గుణంబుల చేత సంప్రీతి నొందనిభర్తచే విడువంగఁ బడిన నాకుఁ గరము ప్రమాణంబు గావించుటకు సర్హ మైన ప్రదీప్తాగ్నియందుఁ జొత్తు తే. నానిన నాలించి లక్ష్మణుఁ డన్న మోము గని తదాకార సూచిత కార్య భాన మెఱిఁగి తదనుమతంబున హరులు వెఱఁగుఁ జెంద దృఢ కాష్ఠముల చేతఁ జితి యొనర్చె. 2965 ​యు X3G- డ ము, చ, ఐఱవక నిష్ఠచే నపుడు వీరపతివ్రత యైననీత చె చ్చెరఁ బతికిం బ్రదక్షిణముఁ జేసి సురాలికి భూసురాలికి స్వరుస సమస్కరించి యలవహ్ని సమీపముఁ జేరి హ సముల్ స్థిరమతి ఫాలభాగమునఁ జేర్చి జనంబు వినంగ నిట్లనన్. సీతాదేవి యగ్ని ప్రవేశము సేయుట, గురు- 817 2966 సీ. అనిశంబు మచ్చిత్త మాత్మనాథునియందుఁ దవిలి వర్తించుట తథ్య మేని వితతదుష్టత్వశంకిత నైనాయే ముర్వి నతిశుద్ధ చారిత్ర నైతి నేని కరము వాగ్దాన కర్త్మంబుచే మనోధిపుమాట మీఱి వర్తింపనేని రవిచంద్ర దిగ్వాయు రాత్రి సంధ్యాదినభూనభంబులు సర్వభూతములును శే. సకలదిక్పాలకులు నాదు సచ్చరితము, సర్వము నెఱింగి యుండుట సత్యమేని సవన హేతువు లో కై కసాక్షి యైన, చిత్రభానుండు సన్ను రక్షించుఁగాక,2967 చ. అని యిటు వల్కి త ప్రకనకాభ శరీరిణి తప్త హేమమం 2968 డన యగుసీత వహ్నికిఁ బ్రదక్షిణము న్దగ నాచరించి చ య్యన గగనంబు ముట్టి భయదాకృతి మండెడుచిచ్చులోఁ బ్రవే శన మొనరించి సర్వజన సన్నిధియం దవిశం శీతాత్మ యై. క. రయమున నీగతి శిఖిలో, నియతి స్వడిఁ జొచ్చినట్టినృపపు శ్రీని ద .ద్దయు శోకంబునఁ గనుఁగొని, భయ మందిరి సర్వజనులు బాలురు వృద్ధుల్, క. ఘనపుణ్యఘృతాహుతిక్రియ, ననలుఁ బ్రవేశించినట్టియవనీతనయ ననుఁగొని ముల్లోకంబులు, ఘనవాతహతాంబునిధులకరణిఁ జలించెన్. 2970 క. ఊహ గలంగక యీగతి, సాహసమున నగ్నిఁబడినజనకజను జగ న్మోహనవి గ్రహఁ గనుఁగొని, హాహాకారములు చేసి రనురులు ప్లవగుల్. 2971 ఆ. సవనముందు మంత్ర సంస్కృత యగువను, ధార వడిన భంగి దహసమధ్య మందుఁ బడినసీత నఖల జగన్మాతఁ, జూచి వగచి రచటి సుదతు లెల్ల. తే. కరము శప్త యై నాకలోకమున నుండి నిరయమునఁ బడ్డ దేవతాతరుణిమాడ్కి బావకునియందుఁ బడినయాపరమసాధ్విఁ జూచి శోకించి రప్పుడు సురలు మునులు. నాచేయ 2972 2978 క వారలదీనధ్వని విని, కారుణికుఁడు విభుఁడు ఘోరకర్మము నా చే గారిత మయ్యె సనుచుఁ గ,న్నీ రొలుకఁగ ధ్యాన మూని దినం డయ్యెన్. -అర. బ్రహ్మరుద్రేంద్రాదులు రామునిం జూడ వచ్చుట. సీ. రాజరా జగుయక్ష రాజు రిపుధ్వంసి యైన కాలుఁడు సహ ప్రాయఁ డైన పురుహూతుఁడు పరంతపుం డై నవరుణుండు మూఁడుకన్నులు గలభూతనాథుఁ డఖిలలోకవిధాత యైన విరించనుఁ డాదిగాఁ గలనిఖిలాడి తేయ ​818 గోపీనాథ రామాయణము వరు లక్క సన్ని భ పరవిమానములతో నచ్చోట నవ్వేళ నరుగుదెంచి తే. సముచితంబుగ నంజలిసహితుఁ డెన రాఘవునిఁ జూచి కేయూరరత్నవలయ ముద్రి కాలంకృతము లైనభుజము లెత్తి యిట్లనుచుఁ బల్కి రాజగద్ధితునితోడ, 2975 2976 ఆ. రామభద్ర నీవు త్రైలోక్యక రవు, జ్ఞాన విదులలోన ఘనుఁడ వీవు నిన్ను నీవు దెలియ నేరక నహ్నీలోఁ, బడెడుసీత నేల యుడుప వకట. సీ. అఖిలలోకంబుల కాదిక ర్తవు నీవు పరుఁడవు పూర్వకల్పంబునందు సాధ్యులయందుఁ బంచమసాధ్యుఁడవురుకు అందష్టముఁడవు స్వయంప్రభుఁడవు వాసు దేవుండవు వసువులలో ఋతధామాఖ్య వసుఁడవు తలఁప నీకుఁ గర్ణంబు లాశ్వినుల్ గన్ను లినేందులు వసుధ పాదములు దినంబు శిరము తే. సృష్టి కాద్యంతములయందు దృశ్యమాన మైనవస్తువు నీవు మహానుభావ ప్రాకృతం జైనపురుషునిభంగిఁ బుణ్య శీల యగుజానికి నుపేక్ష చేసె దేల. 2977 వ అని పలికిన సర్వలోకవిభుం డై న రాముండు లోక పాలురచేత సంస్తూయమానం డయ్యును బ్రహ్మవలన నాత్మస్వరూపగుణవిభూతిని సర్వజనులయందుఁ బ్రక టించం జేయుట కుద్యుక్తుండై స్వసౌశీల్యంబు దర్శింపం జేయుచు నయ్యమర శ్రేష్ఠుల కిట్లనియె. ఉ. అవ్వసు ధేశ శేఖకున కాజికిఁ బుత్రుఁడ రామనాముఁడ 2978 2979 నువ్వు రకం టెఁ బెద్దను మనుష్యుఁడ నంచుఁ దలంచుచుందు 'నే నెవ్వఁడ నాకుఁ బూర్వతను వెయ్యది విష్ణుఁడ నంటి రిప్పుడే నివ్వసున స్థానించుటకు నెయ్యది కార్యము దెల్పుఁ డింతయున్. క. అని పలికిన విని మెల్లన, వనజభవుఁడు రాముఁ జూచి వాసై ్వచిత్రి న్వినిపించెన నీచందము, విను మని యిట్లనుచుఁ బల్కె వినయం బెసఁగన్,2950 -మధ్యలో బ్రహ్మదేవుండు నీవు నారాయణుఁడ నని రామునకుఁ దెల్పుట గుచ్చం- సీ అనఘాత్మ నీవు నారాయణుండవు చక్రధరుఁడవు విభుఁడవు దైత్యహంత వప్రమేయుండవు స్వప్రకాశుండవు పురుషో త్తముండవు భూతభవ్య కాలాత్మకుండ వక్షగుఁడవు నిత్యుండ వాదిమధ్యాంతశూన్యాద్వయుఁడవు పరమాత్ముఁడవు పరబ్రహ్మవు పరుఁడవు సత్వభూతుండవు తత్త్వనిధివి తే. పురుషుఁడవు శార్ణకోదండధరుఁడ వజుఁడ నఖిలవిష యేంద్రియవిభుండ వచ్యుతుండ ​యుద్ధ కాండము. వనుపమచతుర్భుజుండ వసంతనామ రూపుఁడవు సర్వలోకై కదీపకుఁడవు. తే. ఏకశృంగవరాహుండ వీవ కావె, భావనాతీతమూర్తివి నీవ కావె నిజలలోకై కకర్తవు నీవె కావె, నిరుపమానందమనుఁడవు నీవె కానె, తే. అజితుఁడవు వ్యాపకుఁడవు సర్వాది తేయ వందితుఁడవు, విద్యామయనండశాఖ్య ఖడ్గధరుఁడవు నిరుపమ కాంతియుతుఁడ వాద్యుఁడవు శాశ్వతుఁడవు బృహద్బలుఁడవు. 819 2981 2982 2953 సీ. శ్రమమును దమమును క్షమయును బుద్ధియు నిత్య చిద్వస్తువు నీవె కావే సత్యంబు మఖము వషట్కార మోంకార మావిర్భవస్థాన మీన కావె మధుసూదనుఁడవు వామనుఁడవు ప్రభవుండ వీశ్వర రూపుండ వీవ కావె ఎంద్ర కర్ముఁడవు మహేంద్రుండ వఖలలో కేతుండ నజరుండ వీన కావె తే. కమలనాభుండవు రణాంతకారి నఖిల, నేతవు నియామకుండవు నీవ కావె ప్రాణులకు నిత్యము స్వకర్మఫల మొసంగ, నేర్పరివి విశ్వమయుఁడవు నీవవె, వ. మహాత్మా దివ్యు లగుమహర్షులు నిన్ను విష్వక్సేనుండ వనియును సేనాని వని యును సర్వలోకంబులు కాశ్రయణీయుండ వనియు నుపాయభూతుండ వని యును సహస్ర శాఖసామవేదస్వరూపుండ వనియును నిత్యనైమిత్తిక కామ్య రూపసామాన్యవిశేషచోదనా మా పశతజిహ్వుండ వనియును శ్రేష్ఠతముండ వని యు నస్మదాదుల కెల్లఁ గర్త పనియును స్వయంప్రభుండ వనియు ననవరతం బారాధించునట్టిముక్తులకుఁ బ్రావ్యస్థానం బనియును సృష్టికంటెఁ బూర్వం బును బరంబును స్వాంతర్గుప్తానంతకోటి జీవసంఘాతుండ వై యుండు మేటి వని యును సత్యంబ మనియుఁ బరంబ కనియును బ్రభవనిధనంబులు లేనివాఁడ వని యు నపరిచ్ఛేద్యుండ వనియును బ్రహ్మాదులు నినిజరూపం బెఱుంగ రనియు సర్వ భూతంబులయందును గోబ్రాహ్మణులయందును దిక్కులయందును గగనంబునం దును బర్వతంబులందును వనంబులందును నిత్యం బంతర్యామిత్వంబున గోచ రించువాఁడ ననియును సహస్రశీర్హుండ వనియును సహస్ర నేత్రుండ వనియునుం గొనియాడుదురు మఱియును 2985 తే. ఆదికూర్మస్వరూపుండ వై సమస్త భూమిభారంబుఁ దాల్చిన ప్రోడ నీవు అంతమందును సంకర్షణాత్మకుండ, పై జలంబులఁదోఁచుమహాహి వీవు. 2936 సీ. లోకనాయక విను లోకంబు లన్నియు నరయ నీకుక్షిలో నణఁగీ యుండు నీకోప మగ్నియు నీజిహ్వ భారతి నీహృదయం బేను నీప్రసాద మిందుండు నీ స్థైర్య మిల నీశరీరంబు నిఖిలజగంబులు నీదు జెప్ప లహము రాత్రియుఁదనూరుహములు వేల్పులు పరఁగ నీ ప్రాణము ల్పవనములును ​8 గోపీనాథ రామాయణము తే. నీదుసంస్కారములు సర్వవేదములును, నీదుకర్ణము ల్దిక్కులు నీదుదృక్కు లర్క చంద్రులు నీకంటే సన్యమైన, వస్తు వెద్దియు లే దార్తవరద రామ. తే. విశ్వనాయక మున్ను త్రివిక్రమములు విక్రమించి త్రిలోకంబు లాక్రమించి బలిని బంధించి యనుకంప సెలఁగ రాజ్య మింద్రున కొసంగినఘనుండ వీవ కావె. తే, అనఘచారిత్ర నీవు నారాయణుఁడవు, వసుమతీపుత్రి లక్ష్మీ రావణవధార్థ 2988 మర్థి మానుష రూప మింపలరఁ దాల్చి, యవని నవతార మొందితి వయ్య నీవు. తే. రావణుఁడు నేఁడు హతుఁ డయ్యె రణములోన నవతరించినపని దీరె హర్ష రాజనుత యింక శేష కార్యములు దీర్చి చెలఁగి స్వస్థానమునకు వేంచేసి దీవు. శ. నీవిక్రమంబు తేజము, నీ వీర్యము నీయశంబు నీదర్శనము 2990 దేవ నినుఁ గూర్చి యే నిటు, గావించిన స్తవ కుమోఘకరమై యుండున్ . 2991 క. సూరిజనస్తుత ధర్మవి, శారద నీయందు భక్తి సలిపెడువా రె p వ్వారు గల రట్టిసజ్జను, లారయ ధరలో నమోఘు లై యుందు రోగిన్ . 2092 క. అజుని ఖగధ్వజునిఁ జతుర్భుజుని భృతద్విజుఁ బురాణ పురుషోత్తముని సృజియించునట్టి జను లుభ, యజగంబులఁ గోర్కు లొంది యరుగుదు రభవా. క. శ్రుతిసిద్ధము దివ్యం బ ప్రతిమం బతిగుహ్యమును బురాతన మగునీ యితిహాసము గొనియాడిన, చతురులు కశుభంబు లేదు సత్య మధీశా. 2994 -అలో. అగ్ని దేవుండు సీతాదేవిని రామునకు సమర్పించుట. దూరంలో వ. అని యిట్లు పద్మగర్భుండు గొనియాడిన నమ్మహాత్మునివచనంబు విని యవ్విభావ సుండుశీ ఫ్రంబున వహ్నిప్ర వేశ కాలంబునందు యాదృగ్వస్ట్రాంగరాగస గాభ రణయుక్తయై యుండెఁ దాదృశసౌభాగ్యయుక్త యైననీత వసంతగుణసమేత నతినత్కులజాత నభినవాదిత్య సమద్యోత నానీలకుంచిత చికుర వ్రాత ననర్హ తప్త కాంచనభూషణన్ఫీక సంచిత పాతి ప్రత్యధ రాభీత నక్లిష్టమాల్యాభరణోపేత నఖలలోకై కమాత సంకంబున నిడికొని చితామధ్యంబున వెల్వడి రాముని కడకుం జనుదెంచి యదేవి నమ్మహాత్మున కొసంగి వినయంబున నిట్లనియె. 995 రామన రేంద్ర యీజనక రాజకుమారికయందుఁ గల్మషం బేమియు లేదు. నీవచన మించుక యైన నతిక్రమింప శ్యామ సువృత్త సాధ్వియు సనన్యశరణ్య మనంబు ధ్యానము న్నీమముతో నానారతము నీపయిఁ జేర్చి భజించు నిత్యమున్. మ. అగ జేళస్తుత వీర్య కృత్రిమమృగవ్యాజంబున న్నిన్ను దూ ధగతుం జేసి దురాత్తుఁ డదనుజూఁ డీరామ నృతీరక, యో 2996 ​యు X30+ డము. గ్యగుణాఢ్య న్మిథిలేంద్రపుత్రిని బలాత్కారంబునం దెచ్చి చౌ ర్యగతి వాఁచె నిజాలయోల్లసదశో కారామమధ్యంబునన్. ఉ..మాయలు వన్ని రావణుఁడు మాటికి నెన్నిదురుకు లాడినం బాయక రాజ్ సొంగనలు పట్టు గఁ దర్జనభర్జనోక్తుల నాయిడి పెట్టిన న్వినక రాజవరా త్వదధీనచిత్త యై యీయవనీతనూజ మది నెప్పుడు నిన్నె దలంచుఁ గావునన్. క. రవికులవర నావచనము, జవదాఁటక పుణ్య సాధ్వి జనకతనూజ 821 2997 2908 విమలచి తను జేకొని, యవిరళమోదమున నేలుమయ్య మహాత్మా. 2989 వ. అని అగ్ని దేవుండు పలికిన విని ద్యుతిమంతుఁడును మహా తేజుండును దృఢవిక్ర ముండును ధర్మభృద్వరిష్ఠుండును వక్తలలోన శ్రేష్ఠుండు నాగురాముండు ప్రీతి చేతస్కుండై యానంద బాష్ప వ్యాకులలోచనుం డై యొక్కింత సేపు విచారించి యవై ్వశ్వానరున కిట్లనియె. గాంధర్వం. రాముం డగ్ని దేవునివచనంబున సీతాదేవిం బరిగ్రహించుట. అం చ. సురవర యీమహీజ పరిశుద్ధ చరిత్రను గా నెఱింగియు స్బరసదనస్థ యైనతనపత్నిని శోధన నేయ కర్థిఁ గ్ర మ్మఱఁ గొనియె న్రమూ త్తముఁడు బాలిశుఁ డంగజమత్తుఁ డంచు న త్పురుషులు ధిక్కరింతు రని దోషము వాయఁగ నింతచేసితిన్. క, ముల్లోకంబులఁ గలవా, రెల్ల విలోకించుచుండ నీసతి శిఖలో మెల్లనఁ జొచ్చి శుచిత్వము, తెల్లము గావించె నేఁడు దేవిత లలరన్. క. మిగులు స్వతేజోరక్షిత, యగునీసతి గడవఁ జలఁ జదశకంఠుం 8000 8001 8002 8008 డొగి సాగరంబు వేగ మె, సఁగ వేల సతిక్రమింపఁజాలని మాడ్కిన్, తే. దినకరునిఁ బాసి యుండనిదీ ప్తిభంగిఁ, బరఁగ నీసాధ్వి నన్నెడఁ బాసియుండ దాత్మవంతుఁడు కీర్తిన ట్లనిళ మేను, విమలచారిత్ర నీసతి విడువఁజాల, శ. దురితాత్తుఁ డై నరావణుఁ, డరయఁగ సందీ ప్త యైనయనలశిఖి క్రియ న 8004 న్నిరుపమగతి వెలిఁగెడునీ, కరటిగమన సంస్పృశింపఁ గాఁ జాలఁ డొగిన్. 300వ వ. మహాత్మా త్రిలోకంబులయం దతివిశుద్ధయు ననన్యహృదయయు మచ్చిత్తపరిర క్షీణియు నవశ్యంబు భవద్వచనంబునం బ్రతిగ్రహించెదననిపలికి యారఘువంశవల్లభుం డమ్మహీపుత్రిని సాదరంబుగాఁ గైకొని ప్రియవచనంబుల గారవించి తత్సమేతుం డై రోహిణీసహితుం డై నపూర్వశశాంకుని పొంకంబున నలరె సీతాపరి గ్రహణంబు విలోకించి యెల్లవారును బరమానందభరితాంతః కరణు లై రంత సర్వలోకమహేశ్వరుండు రఘుపుంగవు నవలోకించియిట్లనియె.

      • ఈశ్వరుం డచ్చటికి వచ్చియున్న దశరథుని రామునకుం జూపుట, వృత్యం

సీ. కమలాక్ష దైవయోగమున నీయద్భుతకర్మంబుఁ జేసితి కడిమి మేజిసి ఖలుఁ డై నదశకంఠువలనఁ బుట్టినభయ మణఁగించి జగములు కమితహర్ష ​822 గోపీనాథ రామాయణము మొసఁగితి వింక నయోధ్య కేగి మహాత్ము భరతుని శత్రుఘ్నుఁ గరముఁ బ్రీతి మన్నించి తల్లుల మక్కువ సేవించి రాజ్యంబు గైకొని ప్రజలఁ బ్రోచి తే. వంశకరు లగుపుత్రులఁ బడసి యశ్వ, మేధసవనంబుఁ జేసి యమేయకీర్తి తగ నుపార్జించి ద్విజులకు ధన మొసంగి, చెలఁగి స్వస్థానమునకు వేంచేయుమయ్య, శా. దేవా యీమహనీయుఁ జూదశరథాధీశుండు మీ తండ్రి సం సేవార్హుండు మహాయశుం డితఁడు నీ చేఁ దారితుం డై నురేం ద్రావాసంబు లభించి భాస్వరవిమానారూఢుఁ డై నిన్ను సం భావింపం జనుదెంచినాఁ డితనికి వృక్తి న్నతిం జేయుమా. 8008 వ అని నియోగించి దేవ దేహ గ్రహణంబున నపరిజ్ఞాతుఁ డై నపరిజ్ఞాతుఁ డై యున్నదశరథుని సంగుళిని దేశంబుఁ జేసి చూపిన ఉ. ఆరఘువంశ శేఖరుఁ డుమాధిపువాక్యము లాలకించి సొం పార విమానరాజమున సద్భుత కాంతి వెలుంగువాని సు శ్రీ రమణీయ చేలము ధరించినవాని గురు స్మహాగుణో దారునిఁ గాంచి లక్షణయుతంబుగ నంజలిఁ జేసె భక్తితోన్. - దశరథుఁడు రామలక్ష్మణులఁ గవుంగిలించుకొనుట. రం చ. తన కిటు మ్రొక్కినట్టిసుతు ధన్యునిఁ బ్రాణసమాను రామునిం గనుఁగొని దేవయానమునఁ గమ్రతరద్యుతి నొప్పుచున్నయ జ్ఞానపతీ హర్షయుక్తుఁ డయి సయ్యన సంకముఁ జేర్చి బాహుల మునుకొని గ్రుచ్చి తచ్ఛిరము మూర్కోని వేడ్క దలిర్ప నిట్లనున్. చ. ధనపర యైనకైక మును తప్పక పల్కి నక్రూర వాక్యము ల్మనమున నాటియున్నయవి మానుగఁ ద్వద హేతుండ నైననా కనిమిషలోక వాసము సురాధిపసఖ్యము దేవమౌనిపూ జనము రుచింపకున్నయది సత్యముఁ బల్కితి నందనో త్తమా. ఆకలి న 3009 3010 8011 3012 వై గుణి యైన లక్ష్మణుఁ, గాంచి నేఁడు మిమ్ముఁ గౌఁగిలించి హిమవిముక్తుఁ డైనయినుమాడ్కి, దుఃఖంబు, వలన విడువఁబడినవాఁడ నైతి. తే. ఖ్యాతిఁ గన్నయష్టావక్రి చేతఁ దొల్లి, యలక హోళుఁడు తారీతుండైనమాడ్కి శీలవంతుండ వైననీచేత నేను, దారితుఁడ నై చెలంగితిఁ దనయవర్య. 3014 తే. అమరకంటకుఁ డై నదశాస్యు నాజిఁ, బొరిగొనుట కట్లు నాఁడు నిర్జరుల చేత రమణనభి షేక విఘ్న కార్యముకుటింపఁ, బడియెనని యిప్పుడెఱిఁగితిఁబరనుపురుష. క. గహనమున నుండి గ్రమ్మఱ, గృహమున కరుదెంచినట్టికృతకృత్యుని ని గ్రహిమీఱఁజూచీమీయము, యహిమాంశుకులేంద్ర ధన్యయగునిక్కముగన్. క. విలసదభిషేక పుష్కర, కలితాంగుఁడ వై సనిన్నుఁ గనుఁ గొని పురిలోఁ గలవా రందఱు హరోజ్జ్వలు లె విహరించకు a -​డము. 828 క. యుక్తుం డనురక్తుఁడు కడు, భక్తుఁడు నృపధర్మ విదుఁడు భగతుఁ డతనితో యుక్తుఁడవై యుండఁగ నా, సక్తి నినుఁ జూచుకాంక్ష చాలఁ బొడమెడిన్, ܠ̈ܐ అండ రాముఁడు కైకేయీ భరతుల ననుగ్రహింపుమని దశరథునిం బ్రార్థించుట, దూరం- బులు వ. వత్సా సీతాలక్ష్మణసహితుండ వైననీచేత నరణ్యంబునఁ బదునాల్గువత్సరం నిర్యాతితంబు లయ్యెనివృ త్తవనవాసుండ నైతివి నీప్రతిజ్ఞ సాఫల్యంబు నొందె. రావణవధం బాపాదించి దేవతలకు సమోదం బొసంగి కృతకృత్యుండ వై శాశ్వతం బై నయళం బుపార్జించితివింక భ్రాతృసహితంబుగా సామ్రాజ్యంబు గైకొని దీర్ఘాయుష్మంతుండవై సుఖింపుమని పలికిన నారాముం డమ్మహీపతివచ నంబు విని యంజలి గిలించి మహాత్మా నాయందుం గలవాత్సల్యంబు భరతుని యందును బ్రకటింపం జేయుము మున్ను సపుత్ర వైననిన్నుఁ బరిత్యజించెద సని కైకేయితో నాడితి విప్పు డౌఘోరశాపం బమ్మహాదేవిని స్పృశింపకుండ ననుగ్రహింపు మని ప్రార్థించిన నమ్మహారాజు శేఖరుఁ డగుంగాక యని పలికి పదంపడి సౌమిత్రిఁ గౌఁగిలించికొని యిట్లనియె. సీ, జానకీయుతుఁడవై సతతంబు రాముని సతిభ కి సేవించినందువలన నాకు సమోదంబు నీకు ధర్మఫలంబు పరమయళంబు సంప్రాప్త మయ్యె రామభద్రుఁడు జగత్ప్ర య మంగళ ప్రదుం డింద్రాదిదిక్పతు లితరసురులు పరమర్లు లిచటికిఁ బఱ తెంచి యమ్మహాపురుషునిఁ బూజించి పొగడి రిపుడు తే. రాముఁడు ప్రసన్నుఁ డగుచుండ రమణ నీకు స్వర్గము యశంబు మహిమయుఁ జలఁ గలుగుఁ గావున ననారతంబు రాఘవున కర్ణి సుచితభంగి శుశ్రూష సేయుము కుమార. 2019 3020 తే,విను మఖుల వేద తాత్పర్య విషయభూత, మక్షరంబు రహస్య మవ్యక్త మజము నిర్మలం బవ్యయము బ్రహ్మనిర్మితంబు, నైనపరతత్త్వ మితఁడె ను మ్మనమచరిత. క. రాముని మహానుభావునిఁ, గా మది నెఱిఁగికొని నీవు ఘనతరభ న్నేమంబున సేవింపుము, సౌమిత్రీ దీన యశము జగముల నిండున్. వ. అని లక్ష్మణుం బ్రబోధించి యమ్మహీపతి సీత నవలోకించి యిట్లనియె. చ. ఘనభుజుఁ డైన రాఘవుఁడు గ్రద్దన నిన్నిపు డన్న మాటకు సనమునఁ జింత సేయకుము మానవతీ పరిశుద్ధఁ జేయుమం తనమున ని ట్లొనర్చెఁ బరదై వము నీకు విభుండె గావున మ్మునుకొని యిమ్మహాత్ముని సమున్నతభక్తి భజింపు మెప్పుడున్, 3 a 9022 3028 8024- క. అని యిటు రాముని లక్ష్మణు, జనకసుతను గారవించి జననాథుఁడు చ య్యన దివ్యవిమానముతోఁ, జనియె న్సురపురి కనంతసమోదమునన్. 3025 ​824 గోపీనాథ రామాయణము ఇంద్రుఁడు రామునకు నరంబు లొసంగుట. రాగం- తే. అంత జంభాంతకుఁడు ముదితాత్తుఁ డగుచు రామభద్రునిఁ గాంచి హర్షమునఁ బలికె ఁ బొసఁగ నీదర్శనము మా కమోఘ మయ్యె హర్షయుక్తుండ నైతి మహాత్మ నేఁడు. 3026 క, నీకోరినవర మొసఁగెదఁ, బ్రాకటముగ వేఁడు మనీనఁ బ్రాంజలి యై సీ తాకాంతుఁడు హర్షం బున్న, బాకారిం జూచి మధురఫణితం బలికెన్. 3021 సీ. అమరేంద్ర నామీఁద ననుకంప గల దేని యడిగెన దాని సత్యముగఁ జేయు మస దర్థంబుగా నాండ్రడ్డబిలఁ బాసి యరుదెంచి నాకుఁ బ్రియం బొనర్పఁ దెగువమై రణములోఁ బగతుల మార్కొని వారిచే హతు లైనవార లెవ్వ రట్టిగోలాంగూలహర్యక్ష వీరు లెందఱు గల రందఱు మరల బ్రతికి తే. తగ విశల్యు లై తొల్లిటి పగిది నలఘు మతియుఁ దేజమ్మ భుజవిక్రమంబు బలము ధృతియూదాక్ష్యంబు గలిగి వర్తించువారు గౌఁ బ్రసాదింపు మిడియె మత్కాంతంబు. 3028 ఆ. మఱియు ననిమిషేంద్ర మర్కటో త్తములు వసించి యున్నవిపిన మంచితముగ సంతతంబు మూలజలఫలయు క్త మై, యుండునట్టి వరము లొసఁగ వలయు. వ. అని యడిగిన నప్పాకశాసనుండు రఘుపుంగవునితో మహాత్మా నీ విప్పు డడిగిన వరంబు రణంబున రాక్షస ప్రయుక్తసాయక నిలూనంబులై యీవలావలం బడిన కరచరణకర్ణ నాసాకంఠ పుచ్ఛాది సర్వావయవస్వస్థాన సంధానపరలోక గతజీవిత సమానయసరూపాఘటి తార్థఘటకత్వంబువలన మహత్త్వంబు ప్రాపించి యు న్నది నావచనం బనృతంబు గాడు నీవు కోరినయట్ల సంగ్రామంబున దానవుల చేత నికృత్తాననబాహులై కూలిన వానరభల్లూక గోలాంగూల వీరు లెందఱు గల రంవఱుమత్ప్రసాదంబున నీక్షణంబున సప్రాణులై సుప్తులైనవారు ప్రబుద్ధు లైనమాడ్కి లేచి నీరుజులును నిర్వణులును సంపన్న బలపౌరుషులును నై తమతమసుహృద్బాంధవజ్ఞతిపుత్ర కళత్రాదులం గూడుకొని పరమానందంబున సుఖింతురు గాక యకాలంబునందునుం బాదపంబులు ఫలవంతంబు లై పుష్ప శబళంబులై యుండుఁగాక నదీ సంఘంబులు విమల సలిలో పేతంబులై యొప్పుఁ గాక యని పలికిన నప్పుడు పురందరునివర ప్ర భావంబున రణంబున హతు లైన వానరు లందఱు సజీవితు లై నిద్ర మేలోనిన తెఱంగున లేచి నిర్వణులై యిది యేమి యాశ్చర్యం బనితలంచుచుఁ బరమానందంబునం బొదలుచుండి రంత దేవత లందఱు నవార్హుం డైన రాముని సౌమిత్రిని యథార్హ పూజనంబులం బరితుష్టులం జేసి సాధువాక్యంబులం బ్రస్తుతించి సంప్రీతచేతన్కు లై రామ భద్రున కిట్లనిరి. Q a 8030 ​యుద్ధ డము. 825 3081 చ. అనఘచరిత్ర నీవు రయమార నయోధ్యకు నేగి కై కయీ తనయుని లక్ష్మణానుజునిఁ దల్లుల జానకి నూఱడించి మిం చినయనురాగ 'మొప్ప నభిషిక్తుఁడ వై విపినాటకోటుల న్సనయము గాఁగ వీడుకొని సమ్మతి నేలుము సర్వరాష్ట్రముల్. క. అని పలికి ప్రీతుఁ డగుర్రా, ముని చేత ననుజ్ఞ వడసి మునుకొని సుర ల రనీభవిమానంబులతోఁ, జనిరి యథాస్థానమునకు సమోదమునన్. క. అనిమిషులు చనిన పిమ్మట, ఘనుఁ ఢారాఘవుఁడు ముదము గదుర సుమిత్రా తనయావనిజాయుతుఁ డై, మునుకొని యొకచోట వాసము చేసె రహిన్. చ. సమధిక రామలక్ష్మణభుజాపరిరక్షిత మైనకీశసై క న్యము సముదగ్ర కాంతియుత మై సముదంచితహర్షయు క్త మై సముదిత తేజ మై విజితశాత్రవసైన్యకదంబ మై రహి న్విమలశశి ప్ర ణీతరజనీ క్రియ నొప్పె జయాభిరామ మై. తే. రామభద్రుఁ డీరీతి నారాత్రి యచట నిరుపమ ప్రీతితో సుఖనిద్రఁ జేసి మేల్కొనినయప్పు డాజగన్మిత్రుతోడ సంజలి ఘటించి పలికె నయ్యను ర విభుఁడు. ఉ. భానుకు ల ప్రదీప నవపద్మనిభేక్షణ లైన కాంతలు నానుగ మజ్జనోపకరణంబులు చేకొని వచ్చినారు సు స్నాన మొనర్చి దివ్యహరిచందనమాల్యదుకూల వస్త్రనా నాననరత్నభూషణగణంబులచేఁ గయిసేయు మి త్తటిన్. తే. అనిన విని లక్ష్మణాగ్రజుఁ డవ్విభీష ణోక్తుల క్తుల కనంతహర్ష సంయుక్తుఁ డగుచు మరల ని ట్లని పలికె నప్పరమసఖునిఁ గాంచి యనుర కి మనమునఁ గడలుకొనఁగ. ఉ. ఈకపిలోకవల్లభుఁ డహీనసుఖోచితుఁ డా ర్తబంధుఁడు న్నాకు హితం బొనర్పఁ బ్రధనంబున వైరుల నోర్చి డస్సినాఁ డీకపివీరు లంద అరి హేతుల గాసిలి యున్న వార ల స్తోమతి న నౄదర్థముగ శూరుల వీరి బహూకరింపుమా. 3032 3084 3095 3036 8037 3038 సీ. గురుభక్తియుక్తుండు పరమధర్మజ్ఞుండు సత్యసంధుఁడు సాధుసమ్మతుండు లలితుండు భ్రాత వత్సలుఁడు కుమారుండు ప్రాణతుల్యుం డైనభరతుఁ డట్లు మద్వియోగజశోకమగ్నుఁ డైయుండ నా కభిమత మగునె మాల్యాంబ రాధి ధారణ మమ్మహాధార్మికు వీక్షింప కున్న నామనమున కురుముదంబు తే. గలుగ దిప్పుడే పురికిఁ బోవలయు మాకు దూరపథ మెవ్విధంబునఁ జేరఁ గలనొ ​826 గోపీనాథ రామాయణము యనిన విని యంజలి ఘటించి యాస రేంద్ర చంద్రుతో వెండి యలవిభీషణుఁడు వలికె. 8089 3040 చ. పురుషవ రేణ్య చూడు మదె పుష్పక నామవిమాన రాజ మం బరమణినన్ని కాశము సమంచితరత్న వినిర్మితంబు వి స్ఫురితశిరస్సహస్రము సముజ్వల భ ద్రవితానయుక్త మం బరచరము న్మనోజనము భవ్యము కానగ మెన్ని చూడఁగన్. ఆ. దీనిమీఁద నెక్కి తేని రఘూత్తమ, యొక్క పవటిలో నయోధ్య కెలమిఁ గోర్కి మీఱ నిన్నుఁ గొనిపోవు దుర్గము, సథ మనుచు విచారపడఁగ వలదు. క. ఈదివ్యవిమానము మును, శ్రీదుఁడు మాయన్న తపముఁ జేసి నలువ చే మోదమునఁ బడిసె రావణుఁ, డాధనపతి నాజిఁ దోలి యటు కొని తెచ్చెన్. క. అనఘా భవదర్థం బది, మునుకొని పాలింపఁబడియె ముదము దలిర్పం 8044 గోని తెప్పించెద మీ రిపు, డ నుసమగతి దాని నెక్కి యరుగుఁడు ప్రీతిన్. వ. దేవా యేను నీ కంతరంగభక్తుండ నేని నాయందుఁ గృప గల దేని మతాణ ధనంబులు భవదధీనంబులు చేసి యుండుట సత్యం బేని సీతాలక్ష్మణ సహితం బుగా నొక్కింతకాలం బిచ్చట వసించి నా చేత సర్వకామంబులు నర్చితుండ సైన్యనుహృజ్జన సహితంబుగా శాస్త్రవిహితం జైనమత్పూజనంబు మత్సకాశం బున నుండి ప్రతిగ్రహించి ప్రీతియుక్తుండ వై యరుగవలయు నేను నీకు భృత్యుండ నగుటవలన నీమాట ప్రణయబహుమాన సౌహృదంబులవలన నాడితిఁ గాని యాజ్ఞాపించినవాఁడఁ గా నని ప్రార్థించిన నారఘువల్లభుం డలరి సర్వజనంబులు వినుచుండ వెండియు నవ్విభీషణున కి ట్లనియె. చ, దనుజవ రేణ్య నీ విపుడు తద్దయుఁ బల్కి నమాటకంటెఁ బూ జన మధికంబె సఖ్యమున సర్వవిధో త్తమబాంధవంబున మనతరసౌహృదంబున సకల్మషభక్తి ననారతంబు నే సనుసమభంగిఁ బూజితుఁడ నైతిని నాకొక భేద మున్న దే. చ. గురుతరచిత్ర కూటగిరికూటముపై వసియించి యున్నన న్నరుదుగఁ గ్రమ్మఱించుటకు పచ్చటి కెవ్వఁడు వచ్చె సారెకు న్నిరమున యాచితుండ నయి చేకొని యెవ్వనికోర్కి దీర్ప కేఁ బఱపితి వీటి కాభరతు భ క్తిరతు న్వెసఁ జూడఁ గోరెదన్. క. గురువుల వృద్ధులఁ బౌరుల, నరుదారఁగ జానపదుల న జలసచివులం బరమాప్తుల జనయిత్రుల, గర మనురాగమునఁ జూడఁ గాంక్ష వొడమెడిన్ . 3047 చ. దనుజవ రేణ్య మా కిచటఁ దాలిమితో నిలువంగ రాదు వ చ్చినపని చక్కనయ్యె నిఁక శీఘ్రమునం బురికిం జన న్వలె నముగ నేను నేఁ డఖల కామములం బ్రతిబూజితుండ నై తిని ధడ వేల నీ వనుమతించి నిమామాకు తోంద 8045 3046 ​యు డము. 827 అథితి విభీషణుఁడు రామునకుఁ బుష్పక విమానము నొసంగుట. భిం వ. అని పలికిన నవ్విభీషణుండు రయంబునం దగువారిఁ బురంబులోనికిం బనిచి కాంచన చిత్రాంగంబును వైదూర్యకృత వేదికంబునువరా కొరకూటాగారపరిక్షి స్తంబును సమంతతో రాజిత ప్రభంబును బెండురధ్వజపతాకాలంకృతంబును గాంచనహర్మ్యశోభితంబును హేమపద్మ విభూషితంబును గింకిణీజాల ప్రకీర్ణం బును ముక్తామణిగవాక్షితంబును ఘంటాజాల ఘణంఘణితంబును మధురస్వన వంతంబును మేరుశిఖరాకారంబును విశ్వకర్మనిర్మితంబును ముక్తారజతసన్ని భ బహుహర్మ్య సమన్వితంబును స్ఫాటిక చిత్రాంగ వైడూర్యవరాసనంబును మహా రాస్తరణోపేతంబురు మహాధనోపపన్నంబు ననాధృష్యంబును మనోజవంబును బుష్పభూషితంబు నగుపుష్పకవిమానంబు దెప్పించి రామునకు సమర్పించి కృతాంజలిపుటుండును వినయవినమితో త్తమాంగుండును హర్ష పులకితగాత్రుం 3019 దును నై దేవా నీకింకరుండి నేమి సేయం గలవాఁడ నానతి మ్మనిన నారఘు పుంగవుండు స్నేహపురస్కృతం బగు వాక్యంబున నిట్లనియె. సీ. దానవనాథ యీతరుచరవీరు తాహవమునఁ బ్రాణభయంబు విడిచి యనివర్తు లై పోరి యరుల నిర్జిం విరి వీరివిక్రమమున భూరిదైత్య రాజ్యంబు నీకు సంప్రాప్తించెఁ గృత ృత్యు లగువీరి నందఱ నర్హ భంగి ధనరత్నభూషణదానంబులఁ గరంబు సత్కరింపుము నీవు సంభ్రనుమున తే, సర్వకవులు నీచే నట్టు సత్కరింపఁ, బడి నిరంతరనమోదపరు లగుదురు దీన నీకు యశంబును మానితముగ, సంతతంబును నాకు హర్షంబు గలుగు. రంగరం. రామునిపనుపున విభీషణుఁడు వానరుల నందఱు సత్కరించుట. శిళ్ళం 3051 చ. సదయుని సంగ్రహీతను యశస్విని ద్యాగిని మానవాధిపు స్వదలక సైన్య ముర్విఁ దఱి వచ్చినయప్పుడు ప్రోచుఁ బ్రీతితో సదయుని ద్యాగశూన్యు సభిహంతను రాజగుణస్రహీను దు ర్మదుని బరిత్యజించి సమరంబు ఘటిల్లిన వేళ బల్విడిన్. చ. అనిన విభీషణుండు ముదమంది యనర్ఘ నుణీసువర్ణ నూ తనపట కాంచనాభరణదానములం దగ సత్ప్రభంగిఁ గా ననచరుల స్థానంబుగ మనం బలర న్వెస సత్కరించినం గనుఁగొని 'రాఘవుండు మదిఁ గౌతుకము మన్మద ముల్లసిల్లఁగన్. క, జగతీతనయానుజయుత, ముగఁ బుష్పక మెక్కి యంకమున జనకసుతం దగ నిడికొని దై త్యేంద్రుని, సగచరవీరులను జూచి నయముగఁ బలికెన్ . 3058 క. వృక్షచరులార మీచే, నక్షయముగ మిత్ర కార్య మది దీర్పఁబడె న్దక్షత మీమీయిరవుల, కణజవంబుతోడ నరుగుఁడు ప్రీతిన్. ఉమితుఁడ నే నసీ వతిసమృదభుజాబలశ కి నిగరా 3052 8054 ​828 గోపీనాథ రామాయణము మిత్రుల ల నాజి గీటడంచి మిత్రుని కార్యముఁ దీర్చి బల్విడి భౌత్రిఁ గృతప్రతిజ్ఞుఁ డనఁ దద్దయు సన్నుతి కెక్కి తింక నో మిత్రకుమార నీపురికి మేటిగఁ బొమ్మ చమూయుతుండ వై. చ, గురుకృప నాయొసంగినయకుంఠితదానవరాజ్య. మేలుచుం దిరముగ లంక నుండు మల దేవత లెనను దేఱి చూడఁ జా లరు నిను సంప్రమోదము సెలంగ నయోధ్యకుఁ బోయెద లన న్నిరుపమభక్తితో ననుమతింపుము రాక్షసలో కవల్ల భా. 8055 8056 అతడి సుగ్రీవ విభీషణాదు లయోధ్య వఱకుఁ గూడ ఇచ్చెద మని రామునితోఁ జెప్పుట, వుతుం క. అని విని వా రందఱుఁ గర, మనురాగము మీఱ రాఘవాన్వయపతితో వినయ మిగురొత్తఁ బలికిరి, ఘనతరముగ సాలభాగఘటితాంజలు లై. 8057 ఉ వేడ్కఁ దలిర్ప నేము రఘువీర యయోధ్యకు వత్తు మిందఱం దోడ్కొని పొమ్ము భ్రాతృసహితం న్నినుఁ బుణ్యుఁ గృతాభిషేకునిం జూడ్కుల విందుగా నచటఁ జూచి పురంబును గాంచి యవ్వల స్వీడ్కొని మాగృహంబులకు వేగమె వచ్చెద మట్లు సేయవే. క. మీ తల్లుల మీ గృహములు, మీతమ్ముల మీసమ సమిత్రులఁ జూడం జేతో మోదము గదిరెడు, సీతాధిప యిష్టసిద్ధి సేయుము ప్రీతిన్. 2 8058 3059 8061 క, అన విని రఘునాథుఁడు తన, మనమున ముద మానహిల్ల మర్కటవి భూని దనుజకు లేంద్రునిఁ దక్కిన, వనచరులం జూచి కరుణ వఱలఁగఁ బలికెన్. 8080 చ. ఘనమతులార మీ రిపుడు కౌతుక మొప్పఁగ మాయయోధ్యకు మ్మనుకొని వచ్చు టెంతయుఁ బ్రమోదము గాదె సుహృద్యుతంబుగాఁ జనియెద మత్పురంబు గని చెయ్యన వత్తురు గాని రెండు మీ రనుపమలీల నందఱు రయంబునఁ బువ్వక 'మెక్కుఁ డిత్తఱిన్. వ. అని పలికినఁ దదనుమతంబును నుగ్రీవుండు హనుమదంగ దన మేతుం డై చమూ యుతంబుగాఁ బుష్పకవిమానం బారోహించె విభీషణుం దమాత్యసహితం బుగా విమానారోహణంబుఁ జేసె నిట్లంద ఉప్పరమాసనం బెక్కి, యనంఔ ధంబుగా నాసీను లైరి రాముండు సీతాలక్ష్మణ సహితంబుగా సాఔత్కు బే రుండుం బోలెఁ దదీయాగ్ర భాగంబున నధివసించె నిట్లందఱు యథానుఖంబు గా నాసీను `లై నయనంతరంబ కౌబేరం బైనయద్దివ్యవిమానంబు రాముని చేత ననుజ్ఞ వడసి వాహనా కారనిర్మితమరాళంబులతో ఁగూడ గగనంబున కుద్దరించి మారుతోద్ధూతం జైనమహామేఘంబు కరణి నతాత్వరితగమనంబునం జను చుండె నప్పుడు రఘుపుంగవుండు పూర్ణచంద్రనిభాననయగుజునికి నవలోకించి యి ట్లనియె. 8062 ​නා X30- కాండము. 829 8063 సీతారామలక్ష్మణులు వానరరాక్షససహితంబుగాఁ బుష్ప కారూఢులై యయోధ్యకుఁ బయనంబగుట. క. కైలాసశిఖరనిభసు, శ్రీలక్షిత మగు త్రికూటశిఖరాగ్రము పైఁ గ్రాలెడులంకను జూడుము, నీలాలక విశ్వకర్మనిర్మితపురమున్. క. హరిరాక్షసవీరులసం, గర· మిదె పృథురక్తమాంసకర్దమమై భీ కరమై చతురంగళ శే,బరయుతమై చూడ నొప్పె భామిని కంటే. ను. పటునిష్ఠం డప మాచరించి నలువం బల్మాఱు మెప్పించి యు త్కటభంగి న్నిఖిలార్థము ల్వడసి దోర్గర్వాతి రేకంబునం గుటిలుండై చరియించురావణుఁడు సంక్షోభీకృతాదిత్యుఁ డి చ్చట నాచే హతుఁ డయ్యెఁ జూచితివె చంచచ్చారుప దేక్షణా. రాముఁడు సీతాదేవికి దారిలో నాయా విశేషములం జెప్పుట, వరం 3064 3065 30f6 సీ. ఇందీవ రేక్షణ యిచ్చట నా చేత హతుఁ డయ్యె ఘటకర్ణుఁ డత్యుదీర్ణుఁ డేణాంకముఖి చూడు మిచట నీలునిచేత సుప్రశస్తుఁడు ప్రహస్తుండు మడి సెం గనకాంగి యిచట లక్ష్మణునిచే హతుఁ డయ్యెఁ జలితమహీభృత్తు శక్రజిత్తు సామజయాన యిచ్చట వాయుసుతుని చేహతుఁడయ్యె ధూమ్రాక్షుఁడాజిదఝుఁ ఆ. డలకుఁబోడి యిచట హతుఁ డయ్యె వికటుండు, శూరుఁ డైనవాలిసుతుని చేత నలను షేణుచేత నాజి విద్యున్మాలి, నిహతుఁ డయ్యె నిచట నీలవేణి. వ, మఱియుఁ గుంభకర్ణ నందను లైనకుంభనికుంభులు రావణునితనయు లైన యతి కాయమహాకాయులును దేవాంతక నరాంతకృత్రిమ సకులును మహోదర మహాపార్శ్వ వజ్ర దంష్ట్ర మకరాక్ష విరూపాక్ష మతప్రభుత్తా కంపనాది రాక్షస యోధులును నిహతు లైనప్ర దేశంబులు వేర్వేఱ విలోకింపుము. శ. ఆదశకంఠునిసతి మండోదరి ప్రతిఁ గూర్చి యశ్రు లొలుకఁగఁ దగ ని ర్వేదించెఁ జిత్తమున నడ, ల్యూది సపత్నీ సహస్ర యుత యై యిచటన్. 3068 క. వారాశి దాఁటి యిచ్చట, నారాత్రి వసించినార మజ్ఞానన సొం పారఁగఁ గల్లోలాకులు, పారావారానిలములు పై వీవంగన్. క. అగణితబలుఁ డగునలుచే, మిగుల న్సలిలార్ణవంబు మీఁదఁ జతురత ద్దగ సేతువు గట్టించితి, సొగసుగ నీకొఱకు దానిఁ జూడుము తరుణీ. ఉ. రంగదభంగసంతతతరంగకరంబులు సాంచి యానియ ద్గంగను గౌఁగిలింపఁ జనుకై వడి మ్రోయుచు మిన్ను దాఁక ను ప్పొంగెడుదాని కు దగపుంజని షేవిత మైనదాని మా తంగఝపాకులం బయినదాని న పారపయోధిఁ గంటివే. ఉ. తోయజ నేత్ర నీకడకుఁ దోరపువేడ్క మహాజవంబుతో వాయుసుతుండు వచ్చుతఱి వానికి నించుక విక్రమార్థ మీ 3067 3069 3070 8011 ​880 గోపీనాథ రామాయణము తోయధిచేతఁ బంపఁబడి తోయము వెల్వడి వచ్చెఁ గాంచన చ్ఛాయల నొప్పునీశిఖరికాంచననాభము దీనిఁ జూచి తే. 8072 వ. 'దేవీ యిది సముద్రతీరపుణ్యక్షేత్రంబు మహాపాతకనాశనంబును బవిత్రంబును విమలంబును ట్రైలోక్యపూజితంబు నై యుండు నీసముద్రో తరతీర దేశంబున.. స్కంధావారని వేశనంబు గావించితి నిది సేతునిర్మాణమూల ప్రదేశం బగుటం జేసి సేతుబంధం బనఁ బ్రాశస్త్యంబు వహించు మఱియు నిచ్చట సేతుబం ధంబుకంటె మున్ను మహాదేవుండు సన్నిధానంబుఁ జేసీ జలోపరిభాగంబున సేతుకరణరూప ప్రసాదం బొసంగె నిచ్చట రాక్షసవల్లభుం డగువిభీషణుండు శరణాగతుం డయ్యె నని పలికి వెండియు ని ట్లనియె. తే. ఏను వర్ష రా త్రము వసియించినట్టి శైల మిదె మచ్ఛరంబున వాలి యిచట నిహతుఁ డై గూలెఁ గవిపతి మహీరతనయుఁ డేలుకిష్కింధ యిదే చూడు మిందువదన. రామనియోగంబున సీతాహితార్థంబు వానరు లందఱుఁ దనభీమపత్నులనుం దోడో 3078 3074 నివచ్చుట క, అన విని కిష్కింధాపురిఁ గనుఁగొని సమోద మాత్మఁ గడలు కొనంగా దనవిభునిఁ జూచి యిట్లనె, జనకజ మృదు ఫణితిఁ బ్రణయసాధ్వసయుత యై. ఉ. ఆదర మొప్ప భాస్క రసుతాదిక వానరపత్ను లైనతో రాదిసమస్తవానరమృగాక్షులు గొల్వ భవత్స మేత నై 'మోదముతో సయోధ్యకు సమున్నతభంగిఁ జనం దలంచితం గా దన కర్థి నాత్మ ననుకంప దలిర్పఁగ న ట్లొ నర్పుఁడీ. 3076 క. నా విని రఘుపుంగవుఁ డటు, గావించెద ననుచుఁ బలికి ఘనపుష్పశముకో ద్రోవ నటు నిల్పి యలసు, గ్రీవుని వీక్షించి పలికె బ్రీతి దలిర్ఫన్. 3077 చ, దినకరపుత్ర కీశయువతీసహితంబుగ మాయయోధ్యకుం జనఁగఁ దలంచె జానకి ప్రసన్నమతి స్వసఁ దతియార్ధ మ పిల్లనఁ. గపు లంద తాత్మసతులం దగఁ దోడ్కొని వచ్చువారుగా ననుమతి సేయు మీవును రయంబున రమ్ము సతీయుతంబుగన్. చ, అనిన మహా ప్రసాద మని యాతఁడు సర్వవనాటయుక్తుఁ డై యనుషమరత్న కాంతిఁ జెలువారు నిజాగ్ర్యగృహంబులోనికి న్నెవరు దలిర్ప నేగి రుచినిర్జిత తారను దారఁ గాంచి యి ట్లనియె మృదూక్తి రామవిభుఁ డానతి యిచ్చిన చంద మేర్పడన్. చ. సరసిజనేత్ర సర్వకపిన తము లాత్మకళత్రయుక్తు లై ధరణిసుతా ప్రియార్థ మిటు దప్ప కయోధ్యకు నేఁడు రావలె 3078 8079 ​యు X3G- డ ము, స్బరువడి నట్లు సేయు మని భానుకులేంద్రుఁడు పల్కెఁ గావునం దిరముగ నీవు వాసరసతీసహితంబుగ రము చెచ్చెరన్. 881 3080 3081 క. పరఁగ నయోధ్యకు నేగిన, భరతాదులఁ బం క్తిరథుని పత్నుల నచటం బరికింప వచ్చు నప్పని, పరమహితము గాదె మనకుఁ బంకజనేత్రా. వ. అని పలికినఁ దత్ప్రణంబ శోభనా కార యగుతార వానరపత్నుల నందఱరావించి దేహికీఁ బ్రియంబుగా మన మందఱము భర్తృసహితలమై యయోధ్యా పురంబున కరుగవలయు రామవచన ప్ర కారంబున సుగ్రీవుం డిట్లానతిచ్చె నీది నాకును బరమప్రియం బైనయది సాకేతపుర ప్రకారంబును బౌరజానపదసహీ తంబుగా రామప్ర వేశంబును బట్టాభిషేకంబును దశరథ స్త్రీవిభూతియు విలో కింపం గలుగు నని పలికిన వానర స్త్రీ లందఱుఁ దారచేత ననుజ్ఞాత లై చతుర్వి ధాలంకారంబులం గై సేసి తారాసహితంబుగాఁ జనుదెంచి ప్రదక్షిణంబుఁ జేసి పుష్పకవిమానం బారోహించిరి సుగ్రీవుండు సర్వవానర సహితంబుగా నారో హించె నంత నద్దివ్యవిమానంబు గగనంబున కెగసి రామునియభిమత ప్ర కారం బునం జనుచుండె నప్పు డారఘుపుంగవుండు జానకీ నవలోకించి వెండియు చ. చకితమృగాక్షి మ్రోల నొక శైలము గంటి వె ఋశ్యమూకనా మక మది సర్వధాతుగణమండితమై చపలాయుతాంబుదం బుకరణి నొప్పుచున్నది నభోమణిపుత్రునితోడ వహ్నిసా క్షికముగ నిచ్చటం జెలిమిఁ జేసి తద గ్రజుఁ జంపఁ బూనితిన్. మ. పరికింపం దగుఁ జిత్ర కాననము పంపానానదీవ్యత్సరో వర మిచ్చోట నినుం దలంచుకొని దుర్వా గ్ర కామవ్యథా తురత న్మిక్కిలి గాసిఁ జెందితి రహిన్ దోడ్తోడ నీపద్మినీ . వరతీరాశ్రమభూమియందు శబరి స్వామాక్షి వీక్షించితిన్. 8082 8083 3084 3085 ఆ, రాజవదన యిచట యోజనాయత బాహుఁ, ఉధిక ఘోరరూపుఁ డగుకబంధుఁ డస్మదీయకరగతాసిచే ఖండిత, హస్తపాదుఁ డగుచు నవనిఁ బడియె. తే. వనజ నేత్ర జటాయునివాసభూత, మైనన్యగ్రోధ పాదప మదియె చూడు మిచట నీ కొఱ కాపత గేశ్వరునకు, రావణునకును ఘోరసంగ్రామ మయ్యె.3086 క. జానకి చూడు మిది జన, స్థానం బిచ్చటనే గాదె తప్పక యనిలో దానవవరులు ఖరాదులు, మానక మత్సాయకముల మడిసిరి వరుసన్. సీ. ఇది మనయాశ్రమం బిందీవరేక్షణ యిది గౌతమీనది యేణనయన యిదిపర్ణ శాల రాకేందునిభానన యసురుఁ డిచ్చోట నీ న్నపహరించే నిదీ యగస్త్యాశ్రమ మిభ రాజని భయాన యిదియె మందాకిని హేమగా త్రి యిది సుతీతా శ్రమ మిది శరభంగునియా శ్రమపదము పద్మాయతాక్షి, 3087 ​882 గోపీనాధ రామాయణము యిచటఁ జూపట్టె మనకు సురేశ్వరుండు దండిమైఁ దాపసాశ్రమమండల మిదె పరఁగఁ గులపతి మనకుఁ జూపట్టె నిచట నెలఁత యిచట విరాధుండు నిహతుఁ డయ్యె. తే. ఇచట ననసూయ నీకు సందృష్ట యయ్యె నిదియె చిత్రకూటాఖ్యమహీధరంబు ప్రీతి నిచటికి నన్నుఁ బ్రార్థించుకోఱకు భరతుఁడు చమూసమేతుఁ డై యరుగుదెంచె. నీ, అలివేణి కంటె దవ్వులఁ జిత్ర కాసనశోభితతట యైన సూర్యసుతను బద్మాక్షి గనుఁగొంటె బ్రహ్మలోకసమాన మగుభరద్వాజునియా శ్రమంబు భామిని చూచి తె పావన జీవన విలసిత యగు జాహ్నవీ స్రవంతి కళ్యాణి యవ్వలఁ గనుఁగొంటివె నిషాదవిభుఁ డున్న యలశృంగిబేరపురము తే. సంప్రపుష్పితతరు సహస్ర ప్రకీర్ణ యూ పమాలిని యగు సరయూ స్ర వంతి వరుస వీక్ష ంపు మదియె యివ్వాకు రాజు ధాని యై యొప్పు మనయయోధ్యాపురంబు. 3088 5089 3090 .క. సేమమున మరల నిచటికి, గోమలి వచ్చితి వయోధ్యకుఁ బ్రణామంబు స్ప్రేమ నొనరింపు నీ వన, భూమితనయ భక్తి మెఱయ మొక్కే న్బురికీన్. చ. అపుడు సమ సకీళులు నిశాటవిభుండు విభీషణుండు నా ه కపివిభుఁ డఱు లెత్తి కుతుకంబున హేమవిశాల కక్ష్యల న్విపులగ జాశ్వపంక్తుల వినిర్మల పాండురహర్మ్యపాళి నిం 3092 ర్ర పురివిధంబునం దనరుదాని నయోధ్యను జూచి రింపుగన్. తే. అంతలోన భరద్వాజు నా శ్రమాంతి, కమున కద్దివ్యయానంబు కడురయమున నరుగుటయు రాముఁ డల్లన నచట డిల్లి, గాఢభక్తి నమ్మనినాథుపాలి కరిగి.

  • రాముఁడు భరద్వాజమహర్షి ని సందర్శించుట. అంతం.

వ. ఇవ్విధంబున నారఘుస తముండు పదునాలవవత్సరంబు సంపూర్ణం బగుచుండఁ జైత్ర శుక్ల పక్ష పంచమీదివసంబున భరద్వాజా శ్రమంబుఁ జేరి నియతుం డై సముచితంబుగా నమ్మహామునిని సందర్శించి యభివందనంబు గావించి వినయం బున నీ ట్లనియె. క. మునివర్త సాకేతపురం, బనానయం బై సుభిక్ష మై యున్నదె మా 8094 యనుజుఁడు ప్రజలం బ్రోచునె, జనములకు సుఖంబు గలదె సర్వము శుభమే. క. అన విని దరహాసము మోమున కెంతయుఁ జెలు సంగ మునినాధుం డా జనకతనయామనోహరుఁ, గనుఁ గొని యిట్లనియె ముదము గడలుకొనంగన్. ​యు X3G తే. పాదుకాన్య స్తరాజ్యుఁడై పంకదిద్ద వృషముచందానఁ జపస వేషుఁ డగుచు యుష్మదాగమనము గోరు చున్న వాఁడు a డము. భరతుఁ డఖిలంబు శుభముమందిరమునందు. 839 3097 8098 సీ, నదలక కై కయీవాక్యచోదితుఁడ వై కరమర్థిఁ బితృవాక్యకరణరూప ధర్మం బనుష్ఠింపఁ దలకొని రాజ్యంబు సర్వభోగంబులు సకలసుఖము సకలజనానురంజన మైననగరంబు విడిచి వల్కలములు జడలుఁ దాల్చి పరఁగఁ బదాతివై ఫలమూలభో క్తపై విపినంబునకుఁ జను వేళ నిన్నుఁ ఆ. జూచి యేను జూల శోకించితి మహాత్మ, యిపుడు బంధుగణసహితుని విజిత వైరి నా త్తమిత్రశర్లు సమృద్ధార్థుఁ, గొంచినంత ముదము గలిగె నాకు. వ. వత్సా నీదుసుఖదుఃఖంబు సర్వంబు నాకు విదితం బయ్యె నీవు వీరాధునిం జంపు టయుజనస్థాననివాసులై రాక్షసులనందఱవధించుటయు బ్రాహ్మణార్థంబునందు నియుక్తుండవై తాపసరత్ దీక్ష వహించి పంచవటియందు నివసించియుండు నప్పుడు భవనోన నోహారిణి యైన యీసీతను రావణుండు ముచ్చిలించి గోని పోవుటయు మారీచదర్శనంబును గబంధదర్శనంబును బంపాభిగమనంబును సుగ్రీ వసఖ్యంబును వాలివధంబును వై దేహీపరిమార్గణంబును హనుమంతుని సముద్ర లంఘనాదికార్యంబును నలసేతుబంధంబును లంకావరోధంబును బుత్ర మిత్ర బాంధవామాత్యబల వాహనసహితంబుగా రావణుండు రణంబున నీచేత నిహ తుం డగుటయు సర్వ దేవతాసమాగమంబును దేవతావరప్రదానంబును మొద లుగాఁ గల కార్యంబు లన్నియుఁ దపోలబ్ధవిజ్ఞానంబున నెఱింగి యున్నవాఁడ నీ కభీష్టం బైనవరం బొసంగెద వేఁడుము మద్దత్తం బైనయతిథిసత్కారంబుఁ బ్రతిగ్రహించి రేపకడ సాకేతపురంబునకుఁ జను మని పలికిన నారఘున త్త ముండు భరద్వాజుని వాక్యంబు శిరంబునం బ్రతిగ్రహించి సంహృష్టుం డై యమ్మహాత్తున కిట్లనియె. -అ భరద్వాజుండు రామునకు వరం బొసంగుట, రం- 3099 సీ. మునినాథ సాకేతపురమార్గమున సర్వపాదపంబు లకాలఫలము లగుచు మధువులు గురియుచు మహితసుధాకల్పవివిధ ఫలంబులు విస్తరిల్లీ వఱలునట్లుగ మీరు కరుణింపుఁడనిన నయ్యనముఁ డట్ల గుఁ గాక యనుచుఁబలుక పాదపంబులు స్వర్గపాదపనిభము లై ఘనమధు స్రవము లై కరము శుష్క తే. వృక్షములు పత్రయుతము లై విఫలనగము లమృతకల్పఫలాఢ్యంబు లై నిపుష్ప ........ తరువులు సుమాన్వితంబు లై వరుస నపుడు మూఁడుయోజనముల నేలఁ జూడ నయ్యె. చ, ముదము దలిర్ప నాప్లవగముఖ్యులు మౌనిత పరి ప్ర భావము 185 3100 ​894 గోపీనాథ రామాయణము 'ల్వదలక పెక్కు చందములఁ బ్రస్తుతిసేయుచుఁ గాంక్ష, దీరఁ ద న్మృదుఫలము ల్భుజించి యెలమి న్విరితేనెలు ద్రావి బల్విడం దశవిభుత్వ మబ్బిన గతిం గడు వేడ్కఁ జెలంగి రత్తఱిన్. 8101 వ. అంత నారామచంద్రుండు దూరంబున నయోధ్యాపురంబు విలోకించి ప్రియ కాముం జై ప్రియం బైనకర్తన్యకార్యంబు విచారించి నిశ్చయించి హను మంతు రావించి యిట్లనియె. -అధ్యధి రాముండు తనరొక భరతునకుం దెల్ప హనుమంతునిం బంపుట. అత్యం ఉ. మత్సందేశముఁ బ్రీ తితోఁ దెలిపి భామారత్నము నానకిం దత్సందేశముఁ జెప్పి న న్నలభిషగ్దానంబుచే లక్ష్మణు స్వాత్సల్యంబునఁ బ్రోచినట్టిధిషణావంతుండ వీ వన్నిట న్వత్సా నీసముఁ డైనదాత గలఁడే వర్ణింప మా కెందునన్. చ. భరతుఁడు భ్రాతృవత్సలుఁడు పాయక నే నిట వచ్చునపు మ త్పురమున కర్థి న స్మరలఁ దోడ్కొని పోవఁగఁ జిత్రకూట భూ ధరమున కేగు చెంచి వితతంబుగ వేఁడి మదీయ చిత్తము న్గరఁగక యున్నఁ బాదుకలు గైకొని గ్రమ్మఱ వీటి కేగుచున్. చ. అఱమఱ లేక చెప్పెద మహాత్మ చతుర్దళవత్సరాంతవా సరమున నీముఖాంబుజము సమ్మతి మీఱఁగ జూడ నేనిని ష్ఠురగతి వహ్నిమధ్యమునఁ జొచ్చెద సంచుఁ బ్రతిజ్ఞఁ జేసి వ్యా ఢరిగె మహానుభావుఁ డతఁ డంతయుఁ జేసెడువాఁడు గావునన్. ఉ. ప్రాకటశక్తి సబ్బరతుపాలికి నీ విపు డేగి వేడ్క మా రాక యెఱుంగఁ జెప్పి సుకరంబుగ నాతనిఁ బ్రోచి పిమ్మట మాకుశలప్రదానమున మాతలఁ దక్కినవారి నెల్ల న స్తోకముదబ్ధిఁ దేల్చి పరితుష్టుఁడ వై చనుదెమ్మ చెచ్చెరన్. చ. నలువుగా శృంగిబేరపురనాథు నిషాదపతి మహు న్గుణో జ్జ్వలుఁ గని నాదుకౌశలము సమ్మతి నేర్పడఁ దెల్పి యవ్వలం దలఁగ కయోధ్యకుం జని ధృతవ్రతుని నరతుం గుమారు న త్యల ఘుచరిత్రుఁ గాంచి వినయంబున మత్కుశలంబుఁ దెల్పుమా. వ. మఱియును. 3102 3109 3104 3105 3106 8107 3108 సీ. బలవంతుఁ డైనయాఖలుఁడు దశాస్యుండు దండకారణ్యమధ్యమున నుండి జనకజ మ్రుచ్చిలి గొనిపోవుటయుఁ గపివిభునితో మైత్రిఁ గావించుటయును వాలి నొక్కమ్మనఁ గూల నేయుటయును వెలఁదుక ఐదుకంగ విపిన చరులఁ బంపుటయును గీళబలసహితంబుగా వారిధితీరంబుఁ జేరుటయును 3. తే. జలధి ప్రార్థించుటయు నతం డలరి దివ్య రూపధారి యై వెసఁ బొడసూపి కాను ​యు 330 లిచ్చి సదుపాయ మెఱిఁగించి యేగుటయును గడలిపై సేతువు నలుండు గట్టుటయును. డ ము. 8885 3109 3110 8111 చ. తొలఁగక సేతుమార్గమునఁ దోయధి వ్రేల్మిడి బాఁటి రావణుం గలన వధించి జానకిని గ్రమ్మఱఁ గైకొని యక్షళూలభృ జ్జ్వలరుహగర్భ పాశధరశక్తులచేత వరంబు నొందుట ల్కలుషవిదూరు మజ్జనకుఁ గాంచుటయు నృత కార్య సిద్ధియున్ . మ. ధరణీపుత్రియు లక్ష్మణుం డనుజుఁడు దైత్యాన్వయ శ్రేష్ఠుఁడు స్వరుపం గొల్వ ననంత వానరచమూవారాభియుక్తుండ నై యరు దౌపుష్పక మెక్కి బల్విడి సమృద్ధార్థుండ నై వచ్చుట ల్గర మర్థి న్వీనిపింపు సర్వమును నీకన్నంత విన్నంతయున్. సీ. మారుతసుత నీవు మారాక ప్రీతితో నెఱిఁగింప విని కై కంసుతుండు భేదంబు నొందునో మోదంబు నొందునో యతినియా కారంబు నతనిభావ మతనివృత్తాంతంబు నతనియింగితములు నతనిసంభాషణం బతనిబుద్ధి యతనియాననవర్ణ మాతని వ్యవసాయ మతిసూక్ష్మ బుద్ధిచే సంత యెఱిఁగి తే. సత్వరంబుగఁ జనుదెమ్మ సర్వకాము, ఫలదము రథాశ్వహ స్తిసంకులము పితృపి తామహసమాగతం బైనధరణిరాజ్య, మెవ్వని మనంబు దగ హరియింపకుండు. క, చిరకాల పరిచయంబున, నిరవుగ రాజ్యార్థి యయ్యె నేనియు వినుమా భరతున కొనఁగెన రాజ్యము, కర మరుదుగ నతఁ యేలుఁగాక ధరిత్రిన్. ఉ. నా విని ధీరుఁ డావననందనుఁ డెంతయుఁ బొంగి చారునా నావిధరూపధారణమున నడు దక్షుఁడు గాన నేర్పున హ స్వావిరి సంశయా ఈ మగువానరరూపము మాని యింపుపొం పావహీల న్మనోజ్ఞమనుజాకృతిఁ గైకొని సమ్మదంబునన్. చ. గరిమ సయోధ్య కేగ సనుకట్టి భుజంగమభక్ష్యులుబ్ధుఁ డౌ గరుడునికై వడి స్టవముగై గొని గ్రక్కున దాఁ దేవకి న్నరమునియు సిద్ధవసు నాగనభోగపతత్రి సాధ్యకిం పురుషవిహార దేశ మగు భూరిఘునాభివృతాభ్ర వీథికిన్. వ. ఇట్లు గగనంబున కుద్దమించె. చ. రయమున నేగుచుం గనియె రమ్యఫలాళ ఫల వ్ర మానసం చయభరితాంబరోల్లిఖత చారువిశాల రసాలవృక్షసం మయుతవనంబులుం ద్రిపథగాయమునానది మధ్య సంస్థితా క్షయమునిమందిరంబులును గైరిక ధాతు ఖిచి త్రి తాద్రులన్, 3114 3110 3116 8117 ల హనుమంతుండు ళృంగిబేరపురమండు గుహునకు రామాగమనం బెఱింగించుట, తుం క. అంగజహరుఁ డల శైలను, తుం గూడిననాఁటిసొంపు దాల్చి యలకునా గంగాయము నాతటినీ, సంగ మవిషయంబు. గనుచుఁ జని చని యవలన్. 3118 ​886 గోపీనాథ రామాయణము ఉ. రంగదభంగమంగళతరంగ పరంపరల న్నభశ్చర దంగను సంస్పృశించెడువిధంబున నొప్పెడులోకపావని నంగను సాంద్రహర్ష మెసఁగం గని యానది ను త్తరించి యా ముంగలిశృంగిబేరపురము న్గని సంగతి మీఱ నచ్చటన్. ఉ. ఆజగ దేకవీరుఁడు మహాత్ముఁడు వాయుకు మారుఁ డాగుహు వ్రాజితసత్వశాలిఁ గని రామకథాకథన ప్రభూతము ద్రాజితవక్త్రుఁ డై ఘనుఁడు రాముఁడు నీ ప్రియమిత్రుఁ సౌభర ద్వాజునియా శ్రమంబునకు వచ్చేఁ బ్రియానుజసంయుతంబుగన్. ఉ. పంచమినాఁటిరాత్రి నరపాలశిఖామణి రాముఁ డచ్చటం గొంచక నిద్రఁ జేసి మునికుంజరు చేత ననుజ్ఞ గాంచి య భ్యంచితరీతి రేపకడ సంపక మై వెన రాఁ గలండు నీ వించుక సేపులోనఁ దగ నిచ్చటఁ జూచెద వాదయా నిధిన్. - 8119 A120 8121 వ. అని పలికి సకలజగదానందకారి యగు రామభద్రుని ప్రత్యాగమనంబు నా చేతఁ గథితం బయ్యె నని సంప్రహృష్టతనూరుహుం డై మహా తేజుం డగువాయునం దనుండు వేగవంతుం డై మార్గశ్రమంబు విచారింపక మహావేగంబున నాకా శంబున కెగసి వాయుమార్గంబునం బోవుచు. మ. కనియె న్ముందట రామతీర్థము నపంకజ్ స్యాంది శాఖ్యా వగ గ్గనదంభోరుహమండమండలయు తాఖండ ద్యుతి స్థోమతి న్వినుత స్వచ్ఛ సుశీతలోదక యుత న్వేద శ్రుతి న్నిమ్నగ స్ఖన వేదండనిపీతతో యతమసాకల్లోలినీరత్నమున్ . క. ధనధాన్యో పేతంబులు, జనయుతములు సకలసస్యసంపన్నంబు 8122 8123 ల్వనరాజిరంజితంబులు, జనపదములు చూచికొనుచుఁ జనియె లఘుగతిన్, 3 124 చ. నిరుపమభర్మ నిర్మిత వినిర్మలశర్మదరమ్య హర్మ్యము ల్వరశుకశారికాపి కరవస్ఫురితో రుమహావనంబులు న్సురుచిర హేమరత్న రుచిశోభితసాలములు న్దభీరసా గరనిభ ఖేయము ల్గలిగి కాలునయోధ్యను గాంచె దవ్వులన్. వ. ఇట్లు విలోకించి యమ్మహారాజధానికిఁ గ్రోశమాత్రదూరంబున. క. ఆమారుతపుత్రుఁడు మణి, ధామరుచివితానరంజితస్ఫుటవీ థీ స్తోమ మగుదాని నంది, గ్రామంబును గని తదంతికంబున నొకచోన్. సీ. సమదకోకిల కీర శారి కామధుకరబర్హిణనిస్వన బంధురంబు రుచిరపల్లవ ఫల ప్ర చయసూనగుళుచ్ఛకళికాభి రామశాఖాచయంబు శీతలానిలసమానీతనానావిధ వ్యాకీర్ణ వాసనావాసితంబు స్ఫుటితపద్మోత్పలభూషి తామృతతుల్య జీవనో పేతసరోవరంబు తే. పోషి తవిచిత్ర మృగరాజభూషితంబు, చమరి కస్తూరి కామృగ సంకులంబు 8125 $126 8127 ​యు X30* డము. 837 చైత్రరధ నందనోద్యానసన్ని కాశ, మగు మహోద్యాన మొకటి సొంపలరఁగనియె. -సంధి హనుమంతుఁడు భరతునిం జూచుట. వ. ఇట్లు మహోద్యానంబు సొచ్చి తన్మధ్య దేశంబున. 8129 జడలగుంపు ధరించి శైవాలయుత సూర్యతనయాలహరిభంగిఁ దనరువాని నెఱిమించి పసిఁడిజన్నీదముదాల్చి తటిత్స మేత మేఘము మాడ్కి మెఱయువానీ వల్కలంబులు గట్టి వనరాజారంజిత నీలాచలమురీతి నెగడు వాని నలు నొప్పఁ గృష్ణాజినము దాల్చి నీలాభకలితాంబరములీలఁ గ్రోలువాని తే. మౌని వేషంబు గైకొని మహీతధర్మ, యుక్తి నాశ్రమవాసి యై యున్న నానిఁ గార్శ్యమాలిన్యలక్షీ తకాయుఁ డైన, నాని బ్రహ్మర్షి సమ తేజుఁ డైనవాని. 3130 క. నిర్మలచిత్తుని నియతుని, ధర్మవిశారదునిఁ దనువుఁ జూల్చిన సా ద్ధర్మము క్రియఁ జూపట్టెడు, ధర్మాత్ముని వళిని ఋజుని దాంతుని వాగ్మిన్. 3131 క. దీనుని ఫలమూలాశను, మానధనుని రామనామమంత్ర జపపరు స్ధ్యానాసక్తమనస్కుని, దీనావనచణగుణాఢ్యు ధీగుణయుక్తున్. చ. అకలుషచి త్తరామ చరణాంకిత పావన దివ్య హేమపా దుకలు పురస్కరించుకొని తోయధిమేఖల నేలువాని సే వకులను నాల్గువర్ణముల వారి స్వధర్మములందు నిల్పి నే ర్పుకలిమి సంతతం బరసి ప్రోచెడువాని మహానుభావునిన్. శా. కాషాయాంబరధారు లై విమలు లై కౌతూహలం బొప్ప ని షు త్పారపురోహితు ల్సుగుణసంస్తుత్యు లు మంత్రాదికా శేషామాత్యులు చుట్ల నుండి మిగుల న్సీ తేశవృత్తాంతము న్భాషింపం దగుభంగి వారినడుమ న్బాగొప్ప నాసీనుఁ డై చ, కడిమిమెయి గ్రమూ త్తముఁడు కానకుఁ బోయి చతుర్దశాబ్దము ల్కడచన నమ్మహాయశ్యుడు గ్రమ్మఱ వచ్చెడుజాడ లేదు నే నుడుగక యన్నమాట మది నుంచెనో లేదో యటంచు దీనుఁ యడలుచు నున్నవాని సుగుణాభిరతు వరకు నన్ గ్రహీన్. వ. ఇట్లు సముచితంబుగా సందర్శించి, డై. " క. తక్కక రాముని రూపం, బక్క జముగ నతనిరూప మచ్చొత్తినయ 3132 3188 3184 3136 8186 ట్లొక్కటి యై యుండుట గాని, గ్రక్కున నద్భుతము ముదముఁ గడలు జొనంగన్. హనుమంతుఁడు భరతునకు రామాగమనంబు దెల్పుట. 8188 వ. ప్రియవచనశీలుం డగునమ్మారుతనందనుండు నిటలతటవిన్యస్తపుటుం డై పర మానందనంపాదకం బైనమధురవాక్యంబున ని ట్లనియె. చ. అనఘచరిత్ర యెవ్వఁడు జటాజినము ఆరియించి దండకా వనమున కేగె నెవ్వనివి వాసనము న్దలపోసి యాత్మలోఁ బెనువగఁ బూచి నీవిటు తపించెద వారఘురాముఁ డెంతయు ​838 గోపీనాథ రామాయణము న్దనకుశలంబు దెల్పు మని తప్పక నన్నిటఁ బంప వచ్చితిన్. ఉ. రాముఁడు జన్యరంగమున రావణుఁ జంపి కృతార్థుఁడై రహి న్భూమితనూజఁ జేకొని సమున్నత వానరసైన్యయుక్తుఁ డై కోమలమూర్తి లక్ష్మణుఁడు గొల్వ సుఖస్థితి నేగుదెంచె నా హైమవతీకుమారయుతుఁ డైన పురారి క్రియం జెలంగుచున్. తే. జంభ శాసనుఁ గూడిన శచి విధమునఁ జంద్రుఁ గూడిన రోహిణిచందమునను రామచంద్రునిఁ గూడి యాభూమిపుత్రి ముదము దీపింప వచ్చుచున్నది మహాత్మ. క. ధీరోత్తమ నీ విప్పుడే, శ్రీరామునిఁ గలసి మెలసి శీఘ్రంబున నీ దారుణ శోకము విడిచెదు, వారిక శుక్లాన్య మైన వస్త్రముఁ బోలెన్. చ. అన నిని కై కయీతనయుఁ డ ప్రతిమ ప్రమదాబ్ధివీచిక లునుకొని తన్నుఁ గప్పికొన మోహవశంబున నూరకుండి యం త నొకముహూర్త వేళ కటుతప్పక కన్నులు విచ్చి మ్రోలఁ గ ల్పనగముభంగి నున్న ప్రియవాదిని ధీరుని వాయువుతునిన్. ఉ, చూచి ముదంబు నొంది పరిశుద్ధకు శాజిన పీఠి నుండి వే లేచి సుధామయోక్తుల వళీముఖవర్యు బహూకరించి "హే మాచలధీరుఁ డామనుకులా గ్రణి హ స్తీక రాభ హస్తము ల్యాఁచి ప్రియత్వ మేర్పడఁగఁ జయ్యనఁ గౌఁగిటఁ జేర్చి వేడుకన్'. తుతం భరతుండు హనుమంతునకు బహుమతు లొసంగుట. శరణం.. 3139 3140 3141 3142 8143 3144 3146 క. ఆనంద బాష్పధారలఁ, దా నెంతయుఁ దడిసి పిదపఁ దరుచరవరునె మ్మే నంతయుఁ దడుపుచు నృప,నూనుఁ డిట్లనె శిరీషసుమమృదులో క్లీన్. 3145 క. జీవజగంబుననుండి మహావాత్సల్యంబు మెఱయ నరుదెంచినయా దేవతవో మనుజుఁడవో, ధీవర నీవిధము నాకుఁ దెలియం జెపుమా. చ. ప్రియమున నిట్టిపతి యము ప్రీతి దలిరఁగఁ జెప్పినట్టినీ కయుతగజంబులు నృత్సహస్రహయంబులు లక్ష గోవులు సయుతమణుల్వరాభరణ భాసితలం గులశీలసౌకుమా ర్యయుతలఁ జంద్ర వక్త్రలఁ బదార్వురఁ గన్యల హేమవర్ణలన్. 8147 క. ఇచ్చెదఁ గైకొను మీ పని, యచ్చుపడం బలికి భరతుఁ డతఁడును దానం జెచ్చెర నాననములపై, ముచ్చికఁ గూర్చుండి చపు డమానుషలీలన్'. 8148 న. ఇవ్విధంబున నరాసనంబులయందు సుఖాసీనులై వయనంతరంబ భ్రాతృరత్సలుం డగుభరతుండు రామసమాగమన శ్రవణసంజాతసాంద్రానందరన పోటీ. తన ర్వాం గుం డై వెండియు హనుమంతు నవలోకించి యిట్లనియె. 8149 ఏ. అనఘాత్మ మన్నాథుఁడైన రాముఁడు వనంబున కేగి పెక్కు హాయనముల య్యె ​X30- డము. నానందకర మైనయమ్మహాత్ముని శుభవార్త నేఁ డిట్లు నీవలన వింటి 839 మని యున్న నరునకు మహీ శతాబ్దములలో ఘనతరానందంబు గలుగు న నెడు జనవార్త నేఁటికి సత్యార్థ సత్యార్థ మై తోఁచె విపులసమోద మావిర్భవించె తే. నృపులకు వనాటులకు సఖ్య మెట్లు గలిగె నేమి కారణమునఁ గల్గె నెందుఁ గల్లె సంతయును బ్రీతి నెఱిఁగింపు మనినఁ బవన తనయుఁ డవ్విభుతోడ నిట్లనుచుఁ బలికె. 8150 అండ హనుమంతుఁడు భరతునకు రామునినృత్తాంతమంతయుం దెల్పుట. అం సీ. నృపతి కైకకు వర మిచ్చుటయును రాముఁ డెలమిఁ గాననమున కేగుటయును దనయశోకమున మీతండ్రి చచ్చుటయును దూతచోదితుఁడ పై తొడరి నీవు చనుదెంచుటయును రాజ్యముగైకొనక చిత్రకూటాచలమున కేగుటయు రామ భద్రునిఁ గడు భక్తిఁ బ్రార్థించుటయు నమ్మహాత్ముఁడు ధర్మాత్ముఁ డగుటవలన రాజ్య మంగీకరింపక రా ననుటయు, వరుసఁ దత్పాదుకలు గొనివచ్చుటయును నృపకులో త్తమ యింతయు నీకుఁ దెలిసి, యున్న దేశడు యవ్వలియునికి వినుము. చ. నృపకుల శేఖరా పురికి నీ విటు వచ్చిన పిమ్మట న్మద ద్విపతురగోష్ట్రగోవృష భ వీరవిమద్దిత వృతి షండ మై విపుల భ య ప్ర వేగహతవిష్కి రవన్యమృగ ప్ర కాండ మై యపు డలచిత్ర కూటవన మంతయుఁ బాడఱి యుండె నెంతయున్. మ. అకలం కేందుసమానవక్త్రుఁ డగురామాధీశుఁ డచ్చోట ని ల్వక భార్యానుజయుక్తుడై భయదకోల వ్యాఘ్ర వేదండళ ల్యకభల్లూకమృ గేంద్ర భీషణము నుద్యతాంశు శాఖావిసా రికుజాతం బగుదండకావనముఁ జేరె న్బూరి తేజంబునన్. ఉ. ఆయడవి న్వి రాధుఁడు సగాభశరీరుఁడు రాక్షసుండు నా గాయతసత్త్వుఁ డంబుదనిభార్భటితో భయదాట్టహాసుఁ డై డాయఁగ నేగు దెంచినఁ గడంగి నదత్కరినట్ల యమ్మహా కాయునిఁ ద్రుంచి రాముఁడు నిఖాతమునం బకవై చె నుద్దతిన్. క. ఈవిధి నద్భుతకర్మము, గావించి మహాత్ము లైన కాకుత్ప్రవరు ల్వావిరి శరభంగమునిత, పోవనమండలము సేరఁబోయిరి పెలు చన్. సా 3152 3163 3154 8155 వ. ఇట్లు సాయాహ్న సమయంబునకు శరభంగునిరమ్యాశ్రమంబు నేరం జని 3156 క. ఆముని చేఁ బూజితులై, భూమద్యుతు లతఁడు దివికిఁ బోయిన పిదప న్భూమిశనుత సుతీతమ, హామునిరమ్యాశ్రమమున కరిగిరి వరుసన్. 8157 ఉ. ఆజటివర్యుఁ డిచ్చినమహాపచితిం గొని యవ్వనంబులో రాజిలుచున్న సర్వమునిరాజులఁ గాంచి నమస్కరించుచు న్దేజ మెలర్పఁ గుంభ భవదివ్యమునీంద్రునిపాలి కేగి త ​840 గోపీనాథ రామాయణము త్పూజనము గ్రహించి నరపుంగవు లెంతయు హృష్టచిత్తులై. 8158 3160 తే. ఆయగస్త్యునివలన దివ్యాయుధములు, నడసి గౌతమీనది చెంత వఱలు పంచ నటి ప్ర వేశించి మువ్వు రచ్చట వసించి, యుండిరి పలాళశాలలో నుత్సుకముగ. ఉ. అంతట నొక్కనాఁ డొక మహాసురి శూర్పణఖాఖ్య వచ్చి తా నెంతయుఁ గ్రుద్ధ యై వెస మహీతనయం గబళింపఁ బోయినం బంత మెలర్ప లక్ష్మణుఁడు భ్రాతృనియోగమున నితాసిచే వింతగ దానినాసికయు వీనులు గోపి విరూపఁ జేసినన్. మ. అలుక స్ధానవి ఘోరనాదమున నా హా కారముం జేయుచు స్థల మొప్ప స్వడిఁ బాఱి యచ్చట జనస్థానంబునం దున్నదో ర్బలశాలి శరనామరాక్షమని శుంభద్విక్రమాటోపుని స్బలనంయుక్తునిఁ జేసి దారుణగతం బంపె రణార్థం బొగిన్. చ. అసమున రాముఁ డొక్కఁడు మహాశనితుల్యశిలీముఖంబుల న్వెస నిగిడించి యాభువనవిశ్రు తులం బదునాల్గు వేలర క్కసుల భుజబలాధికులఁ గల్మషుల స్మఖవిఘ్న కారులం గసీమసీ చేసె నొక్కత్రుటి కాలములోన మహాద్భుతంబుగన్. ఉ. దానవవంశ వర్యు సతి దర్పితు దూషణువై రిదూషణు జోన నమోఘవీర్యు సరిదుర్గము రాక్షస శేఖగు ను జ్యానినద ప్రకంపితమహాద్రిశిరుం ద్రిశిరుం దగం జన స్థాననివాసులం దునిమె దారుణభంగి ఘనాంబకంబులన్. 3161 8162 9168 వ. ఇవ్విధంబున సర్ధాధికముహూర్తమాత్రంబున కదోషాచగుల నందఱ నిశ్శేషం బుగా రూపుమాపిన, ఉ. ఆవిధ మంత గల్గిని రయంబున రాక్షసి లంక కేగి ర శ్రీవిభుఁ డైన రావణునకుం దగఁ జెప్పిన వాఁ డమర్షి యై పావకుకై వడిం గనలి పాపచునస్కునిఁ దాట కేయుని దేవవిరోధినిం బనిచెఁ దెంపు మెయి శ్వాస వారియొద్దకున్ . ఉ. వాఁ డటు రత్నచిత్రితసువర్ణమృగాకృతి నొంది బల్విడి న్వేడుకతోడ నవ్విపిన వీధిఁ జరించుచు దేవిచిత్తము ద్దోడ హరించిన స్క్రీమని తోయ్యలి రామునిఁ జూచి యీమెకం బేడది నామనంబు హరియించెడుఁ గంటివె నీవు ముంగలన్. శా.ఆహా యెంతవిచిత్ర మీమృగము ముద్యతీతితోఁ బట్టి తె మూహింప స్మనయాశ్రమాభరణమై యొప్పారు నంచు స్సము త్సాహం బేర్పడఁ బల్కిన న్విభుఁడు కాంతా ప్రేరితుం జై న్నాహం బొప్పఁగ నేగె నమ్మెకమువెంట నృద్దనుప్పాణి యై. 3164 8165 8168 3167 ​యుద్ద శాండము. ళా.ఈచందంబునఁ బోయి రాముఁడు రయం బేపార దాని స్బల ప్రాచుర్యంబునఁ బట్టలేక కడుదూరం బేగ దోషాటమా యాచాతుర్య మటంచు నెంచి పటు శౌర్యస్ఫూర్తి శోభిల్ల మా రీచు న్నీచుని ఘోరకాండమున ధాత్రిం గూల్చె సత్యుద్ధతిన్. క, ఆతాటకాసుతుం డీ,రీతి శరాలీడుఁ డై ధరిత్రిం బడి హా 841 8168 8170 8171 సీతా హా లక్ష్మణ యని, యాతతముగఁ బేరుకొనుచు ననువులు విడిచెన్, 8169 క. అనినదము విని యప్పుడె, జానకీపనుపునఁ బ్ర తాపసాంద్రుండు సుమీ త్రానందనుండు కౌసల్యానందను నేను మరియ సరిగెం బెలుచన్. శా.ఆలో రావణుఁ డేగుదెంచి కుటిలుం డై భౌముఁ డారోహిణిం బోలె జానకి బల్మిఁ గైకొని జగంబు లోయఁ దద్రక్షణా లోలు స్వృద్ధు జటాయువు న్విహగపాలుం ద్రుంచి మింటం జనే శైలా గ్రంబున నుండి యేవురు కపుల్ సంభ్రాంతు లై చూడఁగన్. శా.ఈరీతిం జని లంక సొచ్చి దనుజాధీశుండు హేమాచలా కారాగారమునందు డించి మృదువాక్యప్రాణిఁ బ్రార్థించి దు ర్వారప్రోద్ధతిఁ ద గ్గణింపక తృణప్రాయంబుగా నెంచి న నైరాశ్యంబున దాఁచె నిష్కటమున న్నారీశిరోరత్నమున్. ఉ. రామన రేంద్రుఁ డీగతి వరణ్యమునం బటురౌ ద్రభంగి మా యామృగ రూపధారిని నిశాటుని గీ టణఁగించి వచ్చి ను గ్రామసమానుఁ డా శ్రమపదంబున జానకీఁ గాన కెంతయు మతం ప్రశోక పరిపీడితుఁ డై యనుజాన్వితంబుగన్, ఉ. ఆవిపినంబునం గలమహాద్రుమము ల్నగము, ల్ని కుంజము ల్పావనగౌతమీనదియుఁ బద్మ నిబద్ధజలాశయంబులు న్భూవరుఁ డన్నియు స్వేదకీ భూమిజఁ గానక శోకదీనుఁ డె వావిరి 'మేదినిం బడినవాని జటాయువుఁ గాంచె నొక్కచోన్ حمد 8172 3178 8174 క. అతఁడు పితృనఖుఁడు గావునఁ జతురత సంస్కారవిధులు సలిపి మిగుల శా శ్వతసౌఖ్య మొసఁగి యనుబా, న్వితుఁ డై యదేవి నడవి పెడకుచుఁ గడఁకన్. చ. చనిచని యొక్క చో నమితసత్త్వు మహావికృతాంగునిం గబం ధునిఁ గని వానిఁ జంపుటయుఁ దోడనె దివ్యశరీర మఫ్టు గై కొని యతఁ డింద్రలోకమునకు ననుచు న్దగ ఋష్యమూకమం దనువుగ నున్న భానుసుతు నర్థిఁ గనం జను మంచుఁ బల్కినన్. వ, మహాత్మా రామభద్రుండు కబంధోపదిష్ట మార్గంబునఁ బంపాపుష్కరిణి నధిగ మించి యందున్న శబరిచేత సరితుం డై విశాల సాలజాలం బై నఋశ్యమూక శైలంబునకుం జని వానరాధిపుం డై నసుగ్రీవునితో సఖ్యంబు గాంజి నంతకు మున్నె బలవంతుం డైన వాలి చేత నిరస్తుం డైన సుగ్రీవుండును సీతావియోగ 2. 3176 ​842 గోపీనాథ రామాయణము దుఃఖతుం డగు రాముండును సమానావస్థలు గలవా రగుటంజేసి మనంబునఁ బరస్పరసంబంధంబు గాంక్షించుచున్నవారు కావున నయ్యిరువుర కిత రేతర సంవాదంబున గాఢం బైనప్రణయంబు గలిగె నంత. క. బలవంతుఁ డె నవాలిని, బలసూదనసుతుని నొక్క పటు బాణము చే నిలఁ గూల నేసి రవిజున, కెలమిం గపిరాజ్య మిచ్చెఁ గృప దళుకొ త్తన్. ఉ. రామునిసత్కృరం బ్లవగరాజ్యము నొంది కృతార్థుఁ డై రహి స్ధామనిధి ప్రియాత్మజుఁడు దాశరథి ప్రియపత్ని యైనయా భూమి కుమారిక న్వెదకఁబుచ్చె ననేక సహస్ర కీశులం గామశరీరుల నిరిని కాళుల మారుతతుల్య వేగులన్. 8177 3179 3 180 వ. ఇట్లు సుగ్రీవప్రేరితు లై దశకోటి వానరులు సీతామార్గణవ్యగ్రు లై నలుదెన లకుం జని నేను వారిలోఁ గొందఱ వానరులం గూడి దక్షిణదిక్కునకుం జని వింధ్యనుహీధరప్రాంత కాంతారసుందరకందరసానుకటకాధిత్యకలయందు వై దే హినన్వేషించి యెందునుంగానక ముత్పిపాసా పరవశుల మై యొక్క బిలంబులో నికి డిగ్గి మరలి వెడలు తెఱం గెఱుంగక పరిభ్రమించుచుండ మాకుఁ గొండొక కాలం బతి క్రమించె నంత నొక్క యోగిని మహిమంబున నమ్మహాబిలంబు వెడలి వచ్చి సుగ్రీవభయభ్రాంతుల మై యొక్క చోటఁ బ్రాయోపవేశనంబుఁ జేసి యుండ నప్పుడు జటాయువునన్న యగుసంపాతి యనువాఁడు మాకడకుం జను దెంచి లంకాపురంబునం గల రావణునియశోకవనంబులో జానకీయున్నదని చెప్పి యరిగిన యనంతరంబ ప్రాయోపవేశనంబు చాలించి. ఉ. ఏ నొకరుండ వానరుల కెల్లఁ బ్రియంబుగ నాత్మ వీర్యము న్మానుగఁ దాల్చి మారుతసమానజవంబునఁ బన్నగారిచం దాన విహాయసంబునకు దాఁటి వెన నృతయోజనంబు లం భోనిధి ను త్తరించి యటువోయి త్రికూటనగా గ్రమండలిన్. చ. అతులిత హేమసౌధముల నంచితరత్నవిశాల శాలల న్విత విమాన రాజములు విశ్రుతకాంచనవప్ర గోపుర ప్రతతుల రమ్య చత్వరవరంబుల నొప్పుచు విశ్వకర్మని ర్మిత మయి నాగపట్టణమురీతి వెలింగెడు లంకలోపలన్ . చ. అరుదుగ నయ్యశోకవనికాంతరమందు దురంతచింతచే మురువు దొఱంగి యశ్రుకణపూరితలోచన యై కృశాంగి యై నిరుపమశోక వేగమున నీరధిలోనఁ జలించుభారభృ త్తరిపగిదిం జలించుచు వితాకున మాటికి వెచ్చ నూర్చుచున్. ఆ. మలినపటముతోడ మాసినజడతోడ, నొప్పు దూలి గుందుచున్నదాని రేణుజాలయుతశరీరంబు గలదానిఁ, బుణ్యసాధ్వీ జనకపుత్రిఁ గాంచి. శ. జననాయకుఁ డిచ్చిన కాంచనముద్రిక గుఱుతోసంగి సదమలమతి మె 3181 8182 3188 8184 ​X30 డ ము, నఁ బతిసేమం బంతయు, వినిపించితి వీను లలర వినయం ఔసఁగన్, శా.ఆరామామణి విశ్వసించి పతివార్తాకర్ణనోద్భూతవి స్తారానందరస ప్రబుద్ధవిలసత్సర్వాంగి యై మోము రా కారాజచ్ఛశిభంగి సొంపలర వేడ్క న్నన్ను. మన్నించి శం కారాహిత్యముతో శిరోమణి యభిజ్ఞానార్థ మర్పించినన్. శా.దానిం జేకొని యేను వేల్పు లరుదంద నైత్య రాజ్జీవిత స్థానం బైనయశోక కాననము విధ్వంసంబు గావించి దై త్యా నీకంబుల నాజిరంగమున బాహాశక్తి ముర్దించిర జోనాథాత్మజు నతునిం దునిమి సక్రోధుండ నై పిమ్మటన్. మ. గరిను స్వాగతాగ్నిచే మిగుల లంకా పట్టణం బంతయు స్వరుస వస్తము చేసి రాము మహిమ స్వర్ణించి పేర్వాడి గ్ర మ్మఱఁ బాథోనిధి దాఁటి రాముకడకు నానొప్ప నేతెంచి యా ధర మారం దగ మానికం బొసఁగి సీతా క్షేమముం దెల్పితిన్. ఉ. ఆనృపవంశ వర్యుఁడు ప్రియాకుశల శ్రవణాభిజాతసాం ద్రానుసమానహర్ష పుల కాంచితవిగ్రహుఁ డై సుధారసం బానిన వేల్పుమాడ్కి విగతాసుభయుం డయి వీతశోకుఁ డె మానుగ నా కొసంగె నసమానభుజాపరిరంభణం బొగిన్. వ. ఇవ్విధంబున నాలింగనంబు గావించి యుద్యోగంబు సమకట్టి. చ. అలిగి యుగాంత కాలమున నద్భుతభంగి జగంబు లేర్చఁ గాఁ దలకొనినట్టి పావకు విధంబున రాక్షసనాశమందు ని శ్చలముగఁ జిత్తము న్నిలిపి సర్వవనాట చమూసమేతుఁ డై నలకృత సేతుమార్గమున నల్వుగ నీరధి దాఁటి బల్విడిన్. 843 8185 3186 BIST 3188 3189 3190 3191 సీ. అనిలోన నేను ధూమ్రాక్షుఁ డాదిగ దైత్యవీరులఁ దునిమితి విక్రమము:స బలశాలి యగునీలుఁ డల ప్రహస్తునిఁ జంపె వనచరవిభుఁడు కుంభుని వధించె వాలితనూజుండు వజ్రదంష్ట్రాదులఁ బరిమార్చె సౌమిత్రి ప్రధనమందు నతికాయశ క్ర జిదాఖ్యులఁ దెగటార్చే రామభద్రుండు దుర్వారభంగిఁ తే. గలన రావణకుంభకర్ణుల వధించె, నిట్లు విజయంబు గైకొని యింపు మీఱ నగ్నిముఖమునఁ బరిశుద్ధ యైనయవని, సుతను జేకొని రఘుపతి యతిముదమున, చ. అనిమిషవల్లభుండు యముఁ డర్ణవనాథుఁడు శూలపాణియుక్ వనజభవుండు దేవమునివర్ణయు తంబుగ నేగుదెంచి చ య్యన బహుభంగుల న్వినుతు లర్థి నొనర్చిన నంతవారిచే ననుపమలీల దుర్లభము లైనవరంబులు గాంచి పిమ్మటన్. 3198 తే. దేవవిష్టపమున నుండి దివ్యరూప, ధారి యై చనుదెంచినతండ్రిఁ గాంచి ప్రస్తుతించి రణంబునఁ బడినకపుల, నెల్లఁ గ్రమ్మఱ బ్రతికించి యింపు మీఱ. ​844 గోపీనాథ రామాయణము వ, రావణానుజుల డై నవిభీషణుని లంకా రాజ్యంబున కభిషి క్తునిం జేసి సుగ్రీ వవిభీ షణజాంబవరంగదాదిసుహృత్సమేతుం డై సీతాలక్ష్మణ సహితంబుగాఁ బుష్పక నామవిమానం బారోహించి కిష్కింధాపురమార్గంబునఁ గ్రమ్మఱ భరద్వాజా శ్రమంబునకుం జనుదెంచి మునిసన్నిధియందు వసించియున్న వాఁ డమ్మహాత్తు చెల్లి పుష్య యోగంబున నవిఘ్నంబుగా సందర్శింపంగల పని సర్వంబును సవిస్త రంబుగా విన్నవించిన సత్యం బైనమారుతివచనంబు విని భరతుండు పరమానం దరస ప్రబుద్ధసత్త్వుం డైయంజలి గిలించి హనుమంతు నవలోకించి యిట్లనియె. సీ. పూర్వాచరిత పుణ్య పుంజంబు లన్నియు ఫలియించెఁ గా నేఁడు పవనతనయ నాకోర్కు లన్నియు నయముతో నేఁటికిఁ బూర్ణంబు లయ్యె నోపుణ్య చరిత నేఁడు గా నా కనిందిత సర్వశుభములు సమకూడె నిచ్చట సాధువినుత నిరుపమం బైసమానిత సౌమనస్యంబు నేఁడు గా పనుకొనే నిర్మలాత్మ తే. రఘుకులం బంతయును నేఁడు రమణ కెక్కె ఘనత సౌభాగ్యకీర్తులు గలిగె నేఁడు రాజుకోటికి మిక్కిలి తేజ మెనఁ గెల శాసలేయుండు వచ్చిన కారణమున. 3 [96 వ. అని పలికి సత్యవిక్రముం డగుభరతుండు ప్రీతిమంతుం డై శత్రుఘ్ను నవలో శించి పరమానందకరం బగువాక్యంబున నిట్లనియె. మ. మననాథుం డగురాముఁ డిచ్చటికిఁ బ్రేమ స్వచ్చుచున్నాఁడు చ య్యన నానాపుర దేవతాయతనపై త్యాగారము ల్వీధులు మనవాదిత్ర సుగంధమాల్యముల శృంగారంబు గావింప వే 8197 డ్క. నియోగింపుము యోగ్యు లైననరులం గౌతూహలం చొప్పఁగన్. 3198 -అత్యంపై భరతునినియోగంబున రాజపురుషు లయోధ్యారాజమార్గంబుల నలంకరించుట. వ. మఱియు మహానుభావుం డగు రామచంద్రు నెదుర్కొనం జన వలయు స్తుతి పురాణజ్ఞు లైససూతులును సర్వవై తాళికులును సర్వవారి త్ర కుశలులును గణిక లును రాజసత్నులు సమాత్యులును సైన్యంబులును సేనాగణాంగనలును రాజు న్యులును బ్రాహ్మణులును శ్రేణీముఖ్యులును దక్కినజనంబులును శశీసన్నిభం "బేన రామునివదనంబు విలోకించుటకు శీఘ్రంబునం జనుదెంచువారుగా నియోగింపు మని పలికిన నతండు తద్వచనప్రకారంబున నయ్యైపనులకుఁ దగు వారల నియమించి రామాగమనం బెఱింగించి ప్రయాణంబు చాటింపం బం చిన నందుఁ గొందఱు వివరు స్థలంబులు సమతలంబులు గావించిరి కొందఱు పరిమళో పీతం బైనశీతోదకంబులు చిల్కరించిరి కొందఱు లాజపుష్పంబులు నల్లిరి పురవరంబున రాజవీధులందుఁ బతా కాధ్వజంబులు నిలిపిరి గృహాంగణం బులందు రంగవల్లికలుదీర్చిరి యసంబౌధం బైన రాజమార్గంబు సుగంధమాల్య ​

  • 3G-

డ ము. 845 పుష్పపంచ వర్ణ రంగవల్లికల నలంకరించిరి బహిర్ద్వారంబులందు రంభా స్తంభం బులు నాటి రంత, తే.అర్థసాధకాశోక సిద్ధార్థవిజయ మంత్ర పాలక దృష్టి సుమంత్ర వరజ యంతులు యథార్హ యానంబు లర్థి నొక్కి యింపు సొంపార్య బతిఁ జూడ నేగి రవుడు. ఉ. పొందుగ మత్తనాగములు భూరిక రేణువులుం దురంగము ల్స్యందనము ల్మహోక్షములు సచ్చిబిక లకటాద్రికంబు లిం పొందఁగ నెక్కీ సంతసము లొప్పెసఁగం బురిలోనఁ గల్గువా రందఱు రామచంద్రు నపు డర్థి నెదుర్కొన నేగి రెంతయున్. క. నరవిభునిపత్ను లందఱుఁ, దఱుచుగ యానంబు లెక్కి తగఁ గౌసల్యం బరఁగ సుమిత్రా దేవిని, బురస్కరించుకొని చనిరి పుత్రులఁ జూడన్, క. హరిఖురశబ్దము రథ, మిరవము గజబృంహితంబు మేదుర భేరీ వరపటహ కాహళాదిక, వరవాద్యధ్వనులు మ్రోసె వసుధ చలింపన్. 8199 8200 8201 3202 8203 అంధిత భరతుఁడు సపరివారుండై రాము నెదుర్కొనం బోవుట, దర్శం- వ, ఇత్తెఱంగున నయోధ్యానగరంబునం గలవా రందఱు రామదర్శనలాలను లై పరమోత్సాహంబున నంది గ్రామంబునకుం జనుదెంచి రప్పుడు భరతుండు వార లం గలసికొని ధర్మకోవిదుండు గావున రామపాదుకలు శిరంబున నిడికొనిశుక్ల మాల్యోషశోభితం బై న పొండురచ్ఛత్రంబును హేమవిభూషితంబులై నరాజా ర్హ వాలన్య జనంబులును బరిగ్రహించి యువవాసకృశాంగుం డయ్యును రామాగ మనసంజాతసాంద్రానందరసపోసి తనర్వాంగుం డై చీరకృష్ణాజినాంబరధరుండై సాక్షా ద్రాజర్షి యుం బోలె వెలుంగుచు బ్రాహ్మణో త్తములును శ్రేణీముఖ్యు లును వణిజులును మాల్య మోదకహస్తు లైనమంత్రులును బ్రాసశక్తిఖడ్గహ స్తంబు లై నవీరభటసహస్రంబులును గాంచనాపీడంబు లై సహయంబులును శాతకుంభ విభూషితంబు లై సమదవారణంబులును బతా కావంతంబు లై సరథం బులును సాంద్ర ప్ర కారంబునం దనవెంట నరుగు దేరసచివసమన్వితుం డై శత్రు ఘ్నసహితంబుగా రాము నెదుర్కొనం బోవుచుఁ బవననందనుఁ గనుంగొని యిట్లనియె. హనుమంతుఁడు భరతునకు రాముఁడు సమీపించెనని చెప్పుట. వుండిం చ. వనచరవంశవర్య రఘువర్యుఁడు వచ్చెడుజడ గాన మా వనచరవీరు లిచ్చటికి వచ్చెడు చందము దోఁప దేమియుం గొనకొని ధాత్రిలోఁ గపులకుం జలచి తము గల్గు నండ్రు వనుపమలీల జాతిగుణ మర్మిలిఁ గైకొని పల్కవే కదా. ఉ, నా విని శ్రీతితోఁ బవననందనుఁ డంజలిఁ జేసి యిట్లను 8204 8205 ​846 గోపీనాథ రామాయణము దేవ కవిత్వ మూని యిటు దెల్పిన వాఁడను గాను జూడుఁ డీ త్రోవ మహీరుహావళి మధుస్రవ మై ఫలపంక్తి గల్గి నా నావిధ నూన లీన ఖగనాదిత మై యటు చూడ నయ్యెడిన్. ఉ. రాజకుమార మున్ను సురరాజు వళీముఖు లున్నచోట ధా శ్రీ జవితాన మా త్తమధు దివ్య ఫల ప్రసవ ప్రకాండ మై 3206 £207 3208 8209 రాజిలుచుండుఁ గా కని వరం బొసఁగె న ఆ వెంటనే భర ద్వాజమునీంద్రుఁ డట్టులె ముదం బలరం గృపఁజేసె నెంతయున్. క. మున్ను సబలుండ పగునీ కున్నతగతి సమునీంద్రుఁ డొనరించిన సం పన్న తరాతిథ్యము విని, యున్నారము మా నిశిష్యు లోగి నిఱిఁగింపన్. క. హరిబల మప్పుడు గోమతి, తరించుచున్న దాని బుద్ధి దలఁచెద విను మం బరవీధి నిండి చెలఁగెడు, గుఱుతుగఁ బరహృష్టకీళకోలాహలమున్. క. మానుగ వాలుకినీనది, వానకు లటుదాఁటి యిప్పుడు వచ్చుచు నున్నా రోనృపసుత యతి సాంద్రం, బై నెఱసిన పాంసుజాలమదె గనుఁగొనుమా 8210 క. ఆలోకింపుము దవ్వులఁ, గాలాంబుద మాకసమునఁ గదలినమాడ్కిం జాలఁ జలించుచు నున్నది, పాలవనము ప్లవగ వాలశయచలితం బై. సి. పటుతపంబున మున్ను పరమేష్ఠి మెప్పించి ధనదుఁడు శ్రీతి నేద్దానిఁ బడ సె దారుణరణమున ధననాథుని జయించి దశకంఠదైత్యుఁ డెద్దానిఁ గొనియె రమణీయతరదివ్యరత్న దీధితులచే నతిచిత్రమై యెద్ది యలరుచుండు మనసునకంటె గాడ్పునకంటే ముంగల సత్వరంబుగ నెద్ది చనఁగ నొప్పుఁ తే. గ్రామనం బెద్ది చిత్తానుగమన మెద్ది యట్టి పుష్పక మను దేవయాన మెక్కి 'రాముఁ డరుదెంచుచున్నాఁడు రమణితోడఁ జూడు మదె మింట శశిభంగిఁ జూడ నయ్యె. తే. అని సమీరాత్మజుఁడు పల్కు నంతలోన మణిసువర్ణ రోచుల నభోమండలమును వెలుఁగఁ జేయుచు భానుమండలముకరణి నవ్విమానో త్తమంబు డాయంగ వచ్చె. - భరతుఁడు పువ్వకారూఢు లైన సీతారామలక్ష్మణులం జూచుట. అం ఉ. రాముని లక్ష్మణు స్థానక రాజకుమారిక సవ్విభీషణు స్ధామనిధి ప్రియాత్మజునిఁ దక్కి సకీశులఁ గీళవత్నులం శ్రీమదలిర్పఁ గల్గిని పురిం గల స్త్రీయువవృద్ధ బాలకు లామజవాజియా నరథ జాలము డిగ్గిరి సంభ్రమంబునన్. శ. వారలహర్ష సమీరిత, భూరినినాదంబు తూర్యముల ఘోషణ మ బారివిలోకనవర్ధిత, నీరధినిస్వనముభంగి నింగిఁ లంకెక్ 8212 8218 8214 ​యు డ ము. 847 తే. మంత్ర పాలసుమంది మంత్రి వరులు పూర్ణజై వాతృకునిఁ బోలెఁ బుణ్య చరితు రామభద్రుని వీక్షించి ప్రమద మెసఁగ వాహనంబులు డిగ్గిరి వరుసతోడ. చ. భరతుఁడు భ్రాతృవత్సలుఁడు పాయక లక్ష్మణ జానకీయుతుం బరమపవిత్రమూర్తి సరిభంజను భానుకులాబ్ధి సోము ధ ర్మరతుని సత్యసంధుని విమానగతు గ్రఘువర్యుఁ గాంచి బం ధురవినయంబు హర్షము కుతూహలము న్మది నుప్పతిల్లఁగన్. చ. ఎదురుగ నిల్చి ఫాలమున నింపుగ నంజలిఁ జేసి సముఁ డై త్రిదశనగా గ్ర భాగమునఁ దేజము మీఱుఘనంబుమాడ్కి సోం పొదన విమాసరాజమున నుజ్జ్వల భంగిఁ జెలంగురాముని స్వదలని ప్రేమఁ జూచె రఘువర్యుఁడు కన్నులగర్వు దీఱఁగన్. తే. వై జయంతా గ్రగతుఁ డై నవజ్రపాణి యనువునఁ జెలంగు రామభద్రునకు నుదయ పర్వతాగ్రంబుపైఁ దోఁచు భాస్కరునకుఁ బోలెఁ జాఁగిలి మ్రొక్కె నప్పురుషవరుఁడు. 82.6 3217 3218 3219 తే. అంతలోఁ బుష్పకవిమాన మబ్ధినడుము, నుండి తీర్థదేశంబున కున్నతగతి నరుగు దెంచినపోతంబు కరణి గగన, దేశముననుండి చేర నేతెంచె నపుడు. 3220

  • భరతుఁడు రామునకు నమస్కరించుట. వువుం

వ. అంత నారామచంద్రుండు సమీపగతు లైనభరతాదులం జూచి రయంబున మహీతలంబునకు డిగ్గు మని విమానంబున కాజ్ఞాపించిన హంసయుక్తం బైన యమ్మహనీయవిమానంబు గగనంబున నుండి పుడమి కవతరించిన నప్పుడు సత్య విక్రముం డగుభరతుండు సంభ్రమంబున విమానం బెక్కి రామునిసమీపంబు నకుం జని యమ్మహాత్మునిచరణంబులు శిరంబుసోఁకం బ్రణమిల్లిన నద్దయా ళుండు ముదితుండై చిరకాలంబునకు సంలబ్ధుండైన భరతునిఁ గ్రుచ్చి యెత్తి నిజోత్సంగంబున నిడికొని గాఢంబుగా నాలింగనంబుఁ జేసి యానందజనకంబు లైన ప్రియవచనంబులు గారవించె నంత భరతుండు వైదేహి కభివాదనంబు గావించి కృతప్రణాముం డై నలక్ష్మణునిఁ బరివ్వజించి సంభావించి పదంపడి సుగ్రీవజాంబవదంగద మైందద్వివిదనల నీలఋషభను షేణ గజ గవయ గవాక్ష గం ధమాదనశరభ పన నవిభీషణాదుల నందు వేర్వేఱఁ గావుంగిలించియాదరించిన నవ్వావరశ్రేష్ఠు లందఱుఁ గామరూపులు గావున మానుష రూపధరు లై యా నందవిశేషంబున భరతు నభినందించి కుశలం బడిగి రంతఁ గైకేయీనుతుండు సుగ్రీవు నవలోకించి యిట్లనియె. 7. వివంటిమితు, లెందును. మావారికి దొగరు మరిగి 8221 ​848 గోపీనాథ రామాయణము నీ వై దవవాఁడవు సు, గ్రీవా సౌహృదముచే సఖత్వము గలుగున్. వ. అని పలికి విభీషణు నవలోకించి, క. రాక్షసవర రఘువర్యుఁడు, రాక్షసుల వధించి జనక రాజకుమారి 8222 8228 3224 దక్షతఁ గెను టెంతయు, నక్షయభుజళ క్లి నీసహాయతఁ గాదే, వ. అని సాదరంబుగా నభినందించి నంత శత్రుఘ్నుండు చనుదెంచి రామలక్ష్మణు లకు నమస్కరించి పదంపడి పై దేహికం బ్రణమిల్లిన నక్కుమారుని గౌరవించిరి తదనంతరంబ రాముండు తల్లికడకుం జని శోకకర్శిత యై యున్నయ దేవికి హర్ష. బుఁ బుట్టించుచు వినయంబున నమస్కారంబు గావించి పదంపడి సుమి శ్రీకుఁ గై కేయికిఁ దక్కినజనయిత్రుల కందఱకు వేర్వేఱ ప్రణామంబుఁ జేసి పురోహితునిచరణంబుల కభివందనంబు గావించె నంత. చ. పురజనము ల్నిటాలమునఁ బొల్పుగ నంజలిఁ జేర్చి రాఘవే శ్వర కరుణాసముద్ర నృపచంద్ర మహాత్మ కృతవ్రతుండ వై వరయళ మొంది సేమమున వచ్చితివే యన వారియంబలు ల్సరసమతిం బ్రఫుల్లకమలంబులఁ బోలెఁ బరిగ్రహించుచున్. మధ్య.. భరతుఁడు రామపాదుకలను రామునిచరణంబులకుఁ దొడుగుట, వ. వారి నందు సయ్యై తెఱంగుల సంభావించే నప్పుడు. చ. భరతుఁడు హేమరత్నమయపాదుక లెంతయు జానకీమనో 8225 3226 2227 8228 8229 హరుచరణంబులం దొడిగి యంజలిఁ జేసి మహాను భావ గ్ర మ్మఱఁ బురి కేగుదెంచిననృపాలుని నిన్నిటు గాంచినందునం బరువడి నామనోరథము పండెఁ గృతార్థుఁడ నైతిని త్తఱిన్. ఉ. నీ దగ్గురాజ్య మిందనుక నీపృథు తేజము నా నాశ్రయించి ను ర్యాదలు దప్పకుండ నయమారఁగఁ బ్రోచితి నింక దీని న త్యాదరవృత్తిఁ జేకొను మహాత్మ పురంబు బలంబు గోష్ఠిలో శాదిక మంతయు న్దశగుణాధిక మై యల రారెఁ జూడుమా. క. అని పలుక నపుడు భరతుని, విసయోక్తుల కలరి దైత్యవిభుఁడును భాస్వ త్తనయాదికవులు కన్నుల, ననుపుగ బాష్పములు నించి రతిమోదమునన్, వ. అంత నారఘువర్యుండు భరతుని వినయవాక్యంబుల కలరి యతనిఁ గరంబులం దిగిచికొని యంకతలంబున నిడికొని సైన్యసమేతంబుగాఁ బుష్పకంబుతో గూడ భరతాశ్రమంబు ప్రవేశించి యందు విమానంబు డిగ్గి దాని నవలోకించి నీవు కుబేరునిపాలికిం జని తద్వశవర్తి వై యుండు మని యాజ్ఞాపించిన ననుత్తమం బైన యద్దివ్య యానంబు మనోజనంబున నుత్తరాభిముఖంబుగాఁ జని ధనదాల యంబు ప్రవేశించె విమానంబు చనినయనంతరంబ రామభద్రుండు శత్రుండు బృహస్పతికింబో లె స్వానురూపుండై నవసిష్ఠున కభివందనంబు గావించియమ్మని పుంగవునితోఁ గూడఁ బృథగాసనంబున నాసీనుం డయ్యె నంతఁ గె కేయ్యా ​యుద్ధ కాండము. 649 నందవర్ధనుం డగు భరతుండు శిరంబున నంజలి గిలించి సత్యపరాక్రముండును జ్యేష్ఠుండు నగు రామచంద్రున కి ట్లనియె. 3281 అరతులం. భరతుఁడు రాజ్యంబు గైకొమ్మని రామునిం బ్రార్థించ ంచుట. రం సీ. రఘుకులో త్తను నీవు రాజ్యంబు విడనాడి కొనకుఁ బోయినకతన నస్మ దంబ నీ చేఁ జాల నర్చిత యయ్యె మున్నల చిత్రకూటాద్రియందు మీకుఁ బ్రీతి నర్పించిన పృథురాజ్య మెబ్బంగి న్యాన రూపంబున నాకు దత్త నుయ్యె నవ్విధమున నర్థిఁ గ్రమ్మఱ నీకు నిచ్చెదఁ గైకొని యేలు మిపుడు తే. జగతి నసహాయబలవదుకు, ంబు చేత, విడువఁబడిన భారంబు బల్విడిఁ గిశోరి మోనఁ జాలని చందాన నీవు దాల్పఁ, దగిన మేదినీభర మేను దాల్పఁ జల 3282 చ. ఉదకరయ ప్రపీడితమహోన్నత సేతువుఁబోలె భిన్న మై సిదిలము నొంది హీనదశఁ జెందిన యీమహనీయ రాజ్యము సదమలబుద్ధి నీ కిపు డొసంగితిఁ జేకొని ధర్మ పద్ధతి స్వదలక పౌరజానపదవర్గము సంతసమంద నేలుమీ. 3238 ఆ. అశ్వగతి ఖరంబు హంసగతిని గాక, మనుసరింప లేనియట్లు నిఖిల భువనక ర్త నగుచుఁ బొగడొందు నీ మార్గ, మనుసరింపఁ జాల నధిప! యేను. సీ అనఘాత్మ యంతర్గృహంబున నాటినవృక్ష మంతంతకు వృద్ధిఁ బొంది కడుదురారోహష్ట్ర కాండ మై పుష్పించి ఫలనిచయంబుఁ జూపక విశీర్ణ మైన ఫలాకాండీ యై నాటినట్టివాఁ డాతరుఫలము నెట్లనుభవింపఁ డయ్యె నట్లేవు లోకానందకారి పై భక్తుల భృత్యులఁ బరమహితుల తే, మమ్మఁ బాలింపవేని యోమాసనీయ చరిత యీయుసమానార్థ మెఱిఁగి కొనఁగ నర్హుఁడవు తండ్రి చే వినుతా తిసుగుణ పాళియుతుఁడ వై సృజియింపఁ బడుటవలన. మ. పరమ ప్రీతి సమాత్య రాజి వొగడం బట్టాభిషిక్తుండ వై కర మర్థి సృృథుకాంతి లోకము వెలుంగ చేయు మధ్యందినో ష్ణరుచి ప్ర క్రియ భూరి తేజమున భాస్వల్లీల శోభిల్లుని న్న రుదార న్జను లెల్లఁ జూచెదరు గా కత్యంతహర్షంబునన్. చ. ఆలయక కానలో ఖగమృగౌరవము ఆగ నాలకించుచు 'మెలపునఁ గూర్కుచు న్మరల మేల్కొనునట్టి శ్రమంబు వాయఁగా విలసితూర్యఘోషముల వేణురవంబుల భూషణస్వనం బుల మఱి మాగధస్తుతులఁ బొల్పుగ మేల్కొను మింక రాఘవా. -అంతర్లు. రాముఁడు భరత ప్రార్థన సంగీకరించుట. మృతం- మ.స్థిర యెందాఁకఁ జలింపకుండు నల జ్యోతిశ్చక్ర మెందాఁక నం బరవీధిం జరియించు నందనుక భాస్వతీ రవారాశీశం 8235 8286 8287 ​850 గోపీనాథ రామాయణము కరకై వాతృకశారదాభ్రతటినీ కాండోల్ల సత్కీర్తి వై సరసాగ్రేసర సర్వరాజ్యమునకు స్వామిత్వముం బొందుమా. ఛ. అని యిటు విన్నవింప విభుఁ జభరతో క్తుల కిచ్చ మెచ్చి యా తనిఁ గని. నీవు వల్కినవిధంబున నీఘనరాజ్య మర్థఁ గై కొనియెద నంచుఁ బళ్కె నయకోవిదుఁ డాభరతుండు రాముని ఘనమతీ ని ట్లాడంబఱిచి గ్రక్కున నాసితుఁ డయ్యెఁ బీఠికన్. 8238 3239 వ. అంత శత్రుఘ్నునిపనుపున సుహస్తు లగుశ్మశ్రువర్ధకు అతినిపుణులు రామునిం బరి వేష్టించిరి భరతుండును మహాబలుం డగులక్ష్మణుండును వాన రేంద్రుం డైన సుగ్రీవుండును రాక్ష సేంద్రుం డగువిభీషణుండును సున్నాతు లై చతుర్విధాలం కారంబుల నలంకృతు లైరి తదనంతరంబ రాముండు విశోధికజటామండలుం డై పరిమళ సలిలంబున మజ్జనంబు గావించినప్పుడు కొందఱు నేర్పరు లగువారు రామభద్రు నలంకరించిన. -** రాజపురుషులు రాము నలంకరించుట, అం చ. హృదయగతోడురాడుచు లహీన గతి వ్వెలి కుబ్బెనో యన న్సదమలచారుమా కవిశాల సరం బలరె న్లసద్వియ న్న దీసలిల ప్రవాహము ద్విధాకృత మై పడుచుండ మధ్యన ర్త్యుదిత నభంబుమాడ్ని. సపు డొప్పె నురంబు తకంతరంబునన్. చ. విలసిత తేజుఁ డై నరఘువీరుఁడు మేన ధరించునప్పుడు లదురుచారు మా శ్రీకవిశాలమణీమయహారధారలో 113 పలఁ బ్రతిబింబితం బయిన భాసురలోకము కుక్షి సంగతా ఖలభువనాభిశంక గెలిగించెఁ గనుంగొనువారి కెంతయున్ చ. అరుదుగ రాఘవోల్లసదురోంబరమందు విచిత్ర భూషణాం తరగతవిస్ఫురద్బహువిధస్ఫుటరత్నము లొప్పె నత్తఱిం దిరముగ ఋక్ష పంక్తుల గతిం బతకంబునఁ దాపినట్టినుం దరతరవజ్ర మొప్పె వితతద్యుతి నవ్విధుమండలాకృతిన్. మ, పస మీఱం బరికింప నయ్యె నపు డాభాస్వత్కు లాంభోధిరా జనముత్తుంగకటీర దేశమున రజ్యత్కంజకింజల్కవ ర్ణ సవర్ణరుసువర్ణ చేల మలవర్షాకాల మేఘంబు పై నసమానద్యుతి నొప్పుగా రైఱుఁగుచాయం జూడ్కి కింపారఁగన్. 3240 3241 3242 3248 8244 తే. కాంచనవిచిత్ర కటినూ త్రకలితుఁ డగుచు, సుందరాకారుఁ డా రాజనందనుండు చాల శోభిల్లె నప్పుడు జంభ వైరి, కార్ముక పరీతనీల మేఘంబుకరణి. ' ఉ. చారువిచిత్ర దివ్యమణిజాల వినిర్మితసత్కిరీట కే యూరవిభూషితుం డగుచు నుష్ణకరాన్వయుఁ డొప్పె నప్పు డిం 8245 ​యుద్ధకాండము, a పారఁగ ధాతుచిత్రితమహార్హ సువర్ణ మయ త్రిశృంగ రే భారమణీయ మైన బలఘస్మరనీలనగంబుచాడ్పునన్. మ. కమనీయోజ్జ్వలరత్నకుండలయుగా గ్ర ప్రోల్ల సత్పద్మరా గమణిచ్ఛాయలు గండభాగములఁ దద్గండస్థలచ్ఛాయలు నృమతం దన్మణులందుఁ గూడుకొని భాస్వలీల నా రెండునుం శ్రమ మొప్పం బరికింప నయ్యె నొక వర్ణం బైన చందంబునన్. శా.సాద్విష్ణువు తాను గావున మహీజానేత సత్పుండరీ కాక్షత్వంబును శ్రీమనోహరతయు హైరణ్య చేలత్వము న్దక్షత్వంబు పితామహాతను గురుత్వం బాతపదోలన ద్వక్షంబు నురుషో త్తమత్వమును మోదం బొప్పఁ దాల్చె గ్రహిన్. క. చందనలిప్తాంగుం డై యందముగా మాల్యధారి యై కౌసల్యా నందనుఁడు మెఱసె శారద, కందోడుపరీతనీల గగనము మాడ్కిన్. చ. శిరము దివంబు నాభిగతసీమ నభంబు పదంబు లుర్వీ యై పరఁగెడున వ్విరాట్పురుషవర్యుఁడు రామవిభుండు గానఁ స్ఫురితకిరీటహారవరభూషణ బింబితలోక మత్తఱి స్వఱలె దివంబుచాడ్పున నభంబు తెఱంగున ధాత్రికై వడిన్. 851 B246 3247 3248 3249 3250 వ. మఱియు నేశావళీమాణవక గుచ్ఛ గుచ్ఛార్ధ గోస నార్ధహార దేవచ్ఛంద తరళశలిత నక్షత్ర మాలా పారిహార్యకటకోర్మి కాముద్రి కాసారసనతులాకోటి ప్రముఖ నిఖల పరిష్కారపరిష్కృతుం డై కామితఫల ప్రదాయకుం డై పుష్పఫలభరితం బైసకల్పవృక్షంబుచందంబున నందంబుగాఁ బ్రకాశించె నంత. క. ఆ రాజపత్ను లందఱు, గౌరవమున హారపటను గంధసుమములం 8251 జేరి మహీపుత్రి కలం, కారము గావించి రపుడు కడు హృద్యముగాన్, 9252 తే. సాధుగుణశీల యైనకౌసల్య యవుడు, పుత్రలాలస గావునఁ బొలుపు మీ జఁ జారుభూషణపటము లొసంగి కీళ, సతుల నెల్ల నలంకారయుతలఁ జేసె. 3253 తే. అంత శత్రుఘ్ను పనుపున నలసుమంత్రుఁ డర మండలసంకాశ మైనదిన్య కాంచన రథంబు కరిశీకు కల్పహరులఁ బూన్చి గొని తెచ్చి రామునిముందట నీడె. వ, కళ్యాణగుణసాంద్రుం డైన రామచంద్రుండు సర్వాంగశోభనం బైనయమ్మహ నీయరథంబు సముచితంబుగానారోహించి యుదయమహీధరశీఖరా శ్రగతసహ కరునిసొంపున దివ్యవిమానాధిరూఢుం డైనసహస్రాయునిపోలికిఁ బుష్పక విమానాధిగతుం డైన రాజరాజుసొబగున నభిరామదర్శనుం డై తేజరిల్లుచు నయోధ్యాభిముఖుండై, చనియె దివ్యాంబరాభరణమాల్యాను లేపనాలంకృతు లై శుభ కుండలభూషితులై సుగ్రీవవిభీషణులరిగిరి వరాభరణసంపన్నలై వానర శాంతలు సీజనహితంబుగా నగరసమాలోక నౌత్సుక్యంబునం జని రటము ​852 గోపీనాథ రామాయణము న్న యోధ్యాపురంబునరాజన చివులుపు కోహి తుంబురస్కరించుకొని యభిషేకో పయోగిమంగళ ద్రవ్యసంపాదనార్థం జది కర్ణం బని యాలోచించిరి యశోక విజయసుమం గ్రాదులు రామవృద్ధికొఱకు నగరవృద్ధికొఱకుఁ గూడుకొని యా లోచనంబుగావించిజయార్హుండై న రామునియభి షేకార్థం బెయ్యదికర్తవ్యంబు న దాని సంతయు మంగళపూర్వకంబుగాఁ గావించి నమ్మ అని పురోహితునకుం జెప్పి రామదర్శనలాలసులై పురంబునిర్గమించి రామునికడకుం జనుదెంచి రిట్లు గూడుకొనిన యశోకాదిమంత్రులం గూడి రామచంద్రుండు నక్షత్ర సహితుం డైన చంద్రుండుఁబోలె వెలుంగుచు ననంతవైభవాభిరంజితుం డై దివ్యరథం బారోహించి సాకేతపురంబునకుం జనుసమయంబున. P -అర. రాముఁడు సపరివారుఁడై యయోధ్యానగరంబు ప్రవేశించుట. చర్చ 3255 సీ, కమనీయగుణగణాకరుఁ డైనభరతుండు గడు వేడ్క హరుల పగ్గములు పట్టె శత్రుఘ్నుఁ డప్పుడు శతశలాకం బైన తతపాండు రాతపత్రము ధరించె లక్ష్మీవర్ధనుఁ డై నలక్ష్మణుం డభినవవ్యజనంబుఁ దాల్చి సొంపలర వినరె విధునిభం బగునొండు వింజామరముగొని యలవిభీషణుఁడు చెన్నార వీచె తే.నంజనాచలతుల్య శత్రుంజయాఖ్య, దంతి నెక్కి సుగ్రీవుఁ డా చెంత సరిగె నవసహస్ర నాగము లెక్కినయ మెలరీ, మనుజరూపంబు గైకొని చనిరికవులు, చ. ఘనతర శంఖనాదములు కావాళ వేణుమృదంగవల్ల కీ స్వసములు ఉండిమధ్వనులు బాసుతీరాంక్యవిశాలభేరికా నినదములు స్మహాపటహనిస్వనము ల్కరతాళశబ్దముల్ మునుకొని గాఢభంగి మినుముట్టి సమున్నతి మ్రోసె నత్తఱిన్. మ. అనుమానింపక యీరమూ త్తముఁడు దేవారి న్దశాన్యు వ్రణం బున మర్దించి జగత్రయంబునకు సమ్మోదంబు గావించె నీ యనఘుం డెంతమహాత్తుఁ డెంతఘనుఁ డా యంచుఁ గీర్తించుడే వనికాయంబులస్తోత్రము ల్మధురవాగై ఏచిత్రి మ్రోసె న్టివిన్. ఉ. కాదన కీరఘూ తముఁడు కొనకుఁ బోయిననాఁటి భేద మే భేద మితండు వెండి పురికిం జనుదెంచెడు నేఁటి మోదమే 'మోద మటంచు జానపదముఖ్యులు పౌరులు గూడి గాఢన మోడరసాబ్ధిఁ దేలుచు సమున్నతి రామునిఁ జూచి ర రయ్యెడన్. మ. మఱియు న్మంత్రి పురోహితుల హితులు సామంతుల్ బుధుల సేవకుల్ గరిమ స్దాన్యరథస్తుఁ డై పురికి వేడ్క స్వచ్చురామాధిపుం గరుణోదారునిఁ బూర్వశ్రీ లశిఖరాగ్ర స్థోడు రాజుంబలేదా దెఱుఁగొప్పం గనుతెప్ప వేయక దమి స్వీషించి రట్లందఱున్. 8257 8258 8259 8260 చేయు సర్వాలంకారభూషిత, లగుకన్యలును ధేనువులును జాతరూపాక్షత ​යා కాండము. 853 హోదకహస్తు లగుపురుషులును బ్రత్యుద్ధతులైపురోభాగంబునం బోవుచుండిరి వేద వేదాంగవిశారదు లై నవిప్రో త్తములు మంగళాశీర్వాదంబులు సేయుచు రాము నిం బరివేష్టించి చనుచుండిరి రూపలావణ్యవతు లగు వారయువతులును దాళ స్వస్తికపాణు లగువైతాళికులును మృదంగ ప్రముఖనిఖిల వాది త్ర ధరులును దమ తమవిద్యావై శారద్యంబుఁ జూపుచుఁ బ్రమోదంబుతో నగ్ర భాగంబునం జనిరి చతురంగబలసమేతు లై సేనానాథులు వెనుక ముందఱ నుభయ పార్శ్వం బులం జాలు గొని పరమానందంబున నరిగిరి వందిమాగధసూతగాయకు లం దంద స్తుతివచనంబుల నభినందించుచుఁ జనుచుండిరి కంచుకోష్ఠీషధరు లగు సౌవిదల్లులు సువర్ణ క్షేత్రపాణు లై మ్రోల నడుచుచుండిరి యిత్తెఱంగున రాముండు నయనాభిరాముం డై మంత్రి పురోహితసామంత సేనానాథ ప్ర ముఖ నిఖిలజనపరివేష్టితుం డై నక్షత్ర సహిత్యం డైన చంద్రునిభంగి వెలుంగుచుసు గ్రీ పునిసఖ్యంబును హనుమంతుని ప్రభావంబును రాక్షసుల బలంబును నేతుబంధన సముద్ర లంఘనలం కాదహన రావణవధాది కార్యంబును మంత్రులకుం జెప్పి వారి నందఱఁ బ్రమోదాశ్చర్యరసావిష్టచిత్తులం జేయుచు వానరుల మన్నించుచు భ్రాతృసహితంబుగా సుందరమందగమనంబునం జని సముచిత ధ్వజపతాకం బును సి ర్తనమ్మార్జితపథంబును గ్రముకరంభా స్తంభరంగవల్యాద్యలంకృతప్రతి గృహాంగణంబును బ్రాసాదమాలావితతంబును నాపణ ప్రసారితనానావిధ వస్తు సంపూర్ణవిపణిమార్గంబును హృష్టపుష్టజనాకీర్ణంబును మంగళ వాద్య ఘోష సన్నాదితంబును సర్వమంగళశోభితంబును నై చంద్రోదయ సమయసంవర్ధిత మహార్ణవంబుపగిది నుప్పొంగుచున్నయయోధ్యాపురంబు ప్రవేశించి 'రాజమా ర్గంబునం జనుసమయంబున. -పౌర స్త్రీలు మేడలెక్కి రామునిం జూచి సంతసించుట, అం చ. చలువలు గట్టి సంకుమద సౌరభ గంధ మలంది మాల్యము ల్చెలువుగఁ దాల్చి భూషణవిశేషములం గయిసేసి కౌతుకం బలరఁ బురాంగన న్విల సదం మ్రి విభూషణఘంటి కాధ్వను ల్సెలఁXఁగ 'మేడ లెక్కి రఘుశేఖరుఁ గల్గొని సంభ్ర మంబునన్. 3261 3262 సీ. ఇతఁడె పో కాంతారగతు లైనఖరదూషణాదుల ద్రుంచిన యలఘుభుజుఁడు ఇతఁడె పో వాలిని హింసించి కపిరాజ్య మినతనూభవున కిచ్చిన ఘనుండు ఇతఁడె పో కవులచే నింపార సేతువు నబ్ధిపైఁ గట్టించినట్టిచతురుఁ డితఁడె పో సంగరక్షితి రావణాది దుష్టాసురుల వధించినట్టిళూరుఁ తే. డితఁడె నుమ్మి లంకా రాజ్య మింపుతోడ, నలవిభీషణునకు నిచ్చినట్టిమహితుఁ డీజగన్మోహనునిరూప మింపుతోడఁ, గొంచుఁ డిప్పుడు కన్నుల కర్వు దీఱ. 3263 చ, తపములు పండెఁ గోరిక లు దంచితభంగిఁ జెలంగె జన్మము ల్సఫలత నొందె భద్రములు చాలఁ జిగిర్చె సమస్తసంపద ​854 గోపీనాథ రామాయణము ల్విపులము లయ్యె నేఁడు రఘువీరుని రామునిఁ జూచినందునం జపలమృగాళులార మనసమ్మన మెవ్వరి కైనఁ గల్గునే. ఉ. భానుకులో తముండు మనపాలిటి భాగ్యము జానకీ ప్రియుం డానలీనారిభంగిఁ బ్రియమార వెలుంగుచు వచ్చుచుండ ని మానితరాజధాని యసమానశరత్సమయ ప్రదీ పరా కానిశమాడ్కి, నున్నయది కంటిరె కంటికి నింపొనర్చుచున్. 3264 8265 తే, రమణ నీలోక మిత్రునిరాకవలనఁ, బౌరజనచిత్తశో కాంధ కార మణఁ గె మోముఁదముల కొకవింతమురువు గలిగె, సాధుజనలోకతతి కబ్బె సమ్మదంబు. ఉ. ఆఁకలిగొన్న వేళఁ దగ సంగిలి యెండిన వేళ నెండ పై సోఁకిన వేళ రోగములు సోఁకిన వేళ సుధాప్రవాహము న్వీఁక జలాశయంబు ఘననీష్కుటము నలితౌషధం బొగి జేకుఱినట్ల యయ్యెఁ బురసీమకు నవ్విభురాక యిత్తటిన్, 3267 వ. అని పెక్కు తెఱంగులు వక్కాణించుచు నానందనము ద్రలహరిం దేలియాడు చుండి రప్పుడు. చ. నిరుపమచంద్ర శాంతమణినిర్మిత నిర్మలహర్మ్యదర్పణం తరగతరామరూపములు తప్పక గనొని మున్ను లంకలో దురమున యామినీచరులఁ ద్రుంచెడునప్పు డనేక రూపముల్ సరగునఁ దాల్చే నన్నది నిజం బని పల్కిరి కొంద అంగనల్, చ్చూతపలాశతోరణముఁ జూచి సమున్నత సౌధ సంచర ఉ, అతత కేతనానిలరయ ప్ర వికంపితనూతనోల్లన ద్భీతమృగాళ్లు లయ్య ధరబింబఫలగ్ర సనస్పృహాభరా యాతళుకాలి యంచు భ్రమ మంది మొగంబులు ద్రిప్పి రెంతయున్. శా. రాజత్సౌరభ చంద్ర, దీపకళికారాజి న్ని వాళించి రా రాజాస్య ల్పురిఁ దీఁగఁబోండ్లు క్షితిభృద్రాజు ప్రముశ్రేమని నాజతో మల కాంతిసంభరితతా రారాజిచే నెంతయు నాజాస్య ల్నిశ లింపుతోడ శ్రీతిభృద్రాజు న్నుమేరుం బలెన్. ఉ. జాజులు మల్లెపువ్వులును సంపెఁగలు న్నవమౌక్తికంబులు నాజలు పైఁడిపళ్లెరములం దగ నుంచి పురీకులాంగన ల్రాజకులావతంస మగురామునిపైఁ గడు వేడ్క ఁ జల్లి రా రాజితకల్పవల్లికలు రమ్యసుమంబులు చల్లుకై వడిన్, చ. అనుపమవాద్యఘోషము మహావిభవం బలర వ్రథస్థుఁ డై మునుకొని పౌరజానపదముఖ్యులు గొల్వఁగ నిట్లు రాజవీ థిని శశిభంగి రాఁ దగినధీరుఁడు రాముడు తాపసాకృతి 8268 8269 3270 8271 8272 ​యు డ ము. 855 ప్రే వ్వనమున కేగునాఁడు గనువారలచూడ్కికి నిం పొనర్చునే. శా.ప్రాసాదంబులమీఁదనుండి కనుతెప్ప లేయ కారాముని న్వాసిం దప్పక చూచునట్టిపుర కాంతా మధ్యగామర్త్యభా మాసందోహము నేర్పరించుటకు సామర్థ్యంబు లే దెంత మోసంపన్నున కైన వీటఁ గల లోకశ్రేణిలో న టిన్. చ. వలనుగ రాజవీధి నిరువంకలఁ బ్యాతినపూగ పాదపం బులకదళీ మహీజములముంగలఁ జూల్గొని నిల్చి యున్న యం జలిగతదీపపాత్ర లగుచంచలనేత్రలు స్తంభనిర్మితో జ్వలదురు హేమపుత్రి కలచందమునం గనుపట్టి రయ్యెడన్. మ. అతుల ప్రీతి నాగేంద్రనందనికరం బాత్మీయ మంత్రాధి దే వత యౌరామునిఁ జూడఁగోరి బహురూపంబు గ్రహిం దాల్చి న త్కృతి సేయం జనుదెంచునో యనఁగ నుత్ప్రేక్షింపఁగా నయ్యె నా తతరామాంగరుచిచ్ఛటాచ్చురితతత్పౌరాంగ నారూపముల్ . aL am ఉ. వారక రామభద్రుపయి వ్రాలు నెలంతలదృక్సమాజ మొ ప్పారె నభంబుపైఁ గలసియాడుచకోరగణంబుభంగి సొం పారఁ దమాల శాఖపయి హ త్తినఖంజనపంక్తిరీతి శృం గారరసాబ్ధిలోనఁ దిరుగంబడువినగణంబుకై వడిన్. ఉ. కమ్మనిపుష్ప సౌరభము కస్తురితావి పునుంగు వాసన లుమ్మని రాజవీధులు బుగుల్కొ నుచందనధూ పగంధము ముసతీతనూ పరిచుళంబును గైకొని ఘ్రాణహారి యై తెమ్మెర వీచె వారయువతీనిటలాలకము ల్చలింపఁగన్. చ. అమరిన వేడ్క నాడు వెలయాండ్రు నయాభినయంబు దెల్పుచం దము గన నయ్యె నీరఘు వతంసునిఁ బోలిన సుందరుండు మీ యమరులయందు లేఁ డని మహాక్షణ దర్శన కౌతుకాగతో త్తమసురలోక వారవనితాతతి కవ్విభుఁ జూపుకై వడిన్. చ. అతులితత ప్త హేమరచితాంచితనిర్మలకుడ్యమధ్యని ర్మితమణిజాలమధ్యమునఁ శ్రీమ వసించి రఘూత్తము స్సమా తతగతిఁ జూచునట్టిమృదు ధౌతపటావృత యైన లేము యొ క్కతె గన నయ్యెఁ బంకరుహగర్భముఖస్థిత వాణికై ఉ, వాసననీలనిర్మితక వాటముమాటున నర్ధ గాత్ర ము ల్లాసము విఱఁ గన్పడ విలాసముతోఁ దగ నిల్చి రాముని న్వాసవతుల్యుఁ గన్దోనెడు భామిని యొక్క తె పొల్చెన త్తఱి న్యానురలీల నీలఘన పార్శ్వలసత్పృథుచంచలాకృతిన్. వడిన్. 3273 8274 8275 3276 8217 3278 8279 3230 828! ​856 గోపీనాథ రామాయణము శా.సాన్మాధవుఁ డౌట రాముఁడు రహి స్థానీయముం బాసి స త్రక్షోణిం జరియింప నేగుతఱి ఘర్మవ్యాప్తి నేనృక్షముల్ ప్రణద్యుతి శుష్క పత్రకలన నక్షింప రాకుండెఁ ద ద్వృక్షంబు ల్డనరె స్బలాశకును మోషేతంబు లై యత్తఱిన్. రాముఁడు రాజమందిరంబు ప్రవేశించుట, శాతం. Amm ఉ. ఆరఘువర్యుఁ డీగతి మహావిభవంబున రాజవీధి నిం పౌర నితాంత శీతలకటాక్షములం బురివారి నందఱ వారక చూచుచుం జని ప్రభాప్రవిభాసిత రాజమందిర ద్వారముఁ జేరెఁ బంచవిధ వాద్యరవంబులు మిన్ను ముట్టఁగన్. ఉ. అచ్చటఁ దేరు డిగ్గి హరిణాంకుఁడు శారద మేఘపం క్తిలోఁ జొచ్చినరీతి వజ్రరుచిశోభితరాజగృహంబుఁ జేరి తా నచ్చుపడంగఁ దల్లులకు సందఱకుం బ్రణమిల్లి వేడ్క వా రిచ్చినదీనన ల్లోని రహీం బితృపద్మముఁ జేరఁ బ్రీతితోన్. 8282 8283 8284 వ. ఇట్లు సముచితంబుగాఁ భితృగృహంబు ప్రవేశించి భరతు నవలోకించి మధురం బుగా నిట్లనియె. చ. సురుచిరరత్న కాంతుల నశోకవనంబులఁ బద్మకై రవ స్ఫురితసరోవరంబులను శోభిలుమామకమందిరంబునం దరణిజు నుంపుమన్నఁ బ్రమదంబున నాతఁడు చేయిఁ బట్టి గ్ర చ్చఱఁ గొని పోయి తద్విపులసక్ష్మమున న్విడియించె నాతనిన్. 8285 8286 తే. అంత శత్రుఘ్న చోదితు లై సమస్త, పరిజనంబులు తైలదీపములు కనక చారుపర్యంకములు వరాసనములుగొని, వెసఁ బ్ర వేశించి రారామ వేళ మందు. వ అప్పు డాభరతుండు తక్కినవానరుల నందఱ యథార్హ స్థానంబుల విడియనియ మించి సుగ్రీవు నవలోకించి యిట్లనియె. 8282 -అ సుగ్రీవుఁడు వానరులకుఁ జతుస్సముద్రంబుల నుండి యుదకము దేశ నియోగించుట. వ మ. వనికీం జై త్రసమాగమం బవనికి వర్షాగమంబుం బయో జినికిం దీవ్ర కరోదయంబు నిశికి నీతాంశువంలబ్ధి య బ్బినయ ట్లయ్యె మహానుభావుఁడు రణాభీరుండు కళ్యాణభా జన మౌరాముని రాక యీనగరికి నా భామృగాధీశ్వరా. ఉ. మిత్రనుతుండ వీవు మఱి మిత్రకంలోతుల మేము గావున నైత్రి ఘటిల్లె నీపగిది మాకును మీకును దైవతంత్ర మీ చిత్రము ధీవరా తడవు సేయఁగ రా దిఁక నెల్లి భవ్యన క్షత్రమునందు రామునకు గ్రక్కునఁ బట్టము గట్లు మున్నతిన్. 8289 290 ​యుద్ధకాండము. చ. అన విని భానుజుండు హృదయంబున వేడుక పల్లవింపఁగా వనచరవీరులం బిలిచి వారక నాల్గుసువర్ణకుంభము లోని చని నాల్గువారిధులలోని జలంబులు సంగ్రహించి మీ రీనుఁ డుదయించునంతకు నహీనజవంబున రెండు వీటికిన్, 857 3291 వ. అని యాజ్ఞాపించిన సుగ్రీవునిశాసనంబున సర్వరత్న విభూషితంబు లైనశాత కుంభకుంభంబులు గొని జాంబవంతుండును హనుమంతుండును వేగదర్శియు ఋష భుండునుజతుస్సముద్ర జలహరణార్థంబు గరుడానిలతుల్య వేగంబునంజనీరి మఱియుఁ గొందఱు వానరులు నదీజలంబులు దెల్చుటకు మణికలశంబులు గొని యరిగి రనంతరంబ. మ. అమరారాతివిరోధి యైన రఘువంశాధీశు పట్టాభి పే. కముఁ జూడం బురలక్ష్మి పంప సురలోక గ్రామణిం బిల్వ నే య్యమునం బోయెడుదూతలో యనఁ గరం బంతంత కత్యంతదీ ర్ఘము లై తూర్పున కేగె గోపురపతాకాచ్ఛాయ లింపారఁగన్. a -అంతం. సంధ్యా సమయ వర్ణనము. రం- తే. రాముఁడు పలాశపల్ల వస్తోమ విమతుఁ డగు టెఱిఁగి నామసమత భయంబు గాంచి తనమురు వడంచుకొనియెనో యనఁగ మొగిచె సురుచిరపలాళ పల్లవస్తోమ మపుడు. 3292 8298 3294 3295 చ. చెలువుగ నాజి సూతీయభిషేకనిమి త్తము పశ్చిమాళ క ప్పులు గోనితేర నభ్రమునఁ బోయిన వానరుఁ డాత్మహ స్తమం చలరుసువర్ణ రత్నఘట కుబ్ధి జలంబుల ముంచెనో యనం జలరుహమిత్ర బింబము వెసం జరమాంబుధిఁ గ్రుంకె నత్తటీన్. క. హరిదికృతి క్రీడార్థము, నరుణహరిత్కాంతమీఁదవైచిన కెందా మరబంతివో లె రవి యం, బరమున పడి నేగి చరమవారిధిఁ గ్రుంకెన్, ఆ. వృద్ధి నొంది రాజు వెనుకొని చను దేర, నులికి గ్లానీఁ జెంది యున్న యినుఁడు ఆత్మ తేజ మెడలి యపరభూభృన్మణి, మఱుఁగుఁ జొచ్చి నది క్రమంబు గాదె, ఆ. ఇనసమాగమమున కెంతయు రాగిల్లీ, వరుణదిగ్వధూటి వన్నె మీఱఁ 3296 గటితటంబునందుఁ గట్టిన కౌసుంభ, వస్త్రమో యనంగ వఱలె సంధ్య. 3298 తే. పూర్వదికృతి మొగమునఁ బొడమెఁ గప్పు వరుణదిక్కాంత మొగమున వఱలెకి యినునిఁ బాసినదానికి హీనతయును గలసిన నెలంత కనుర కి గలుగు టరుదె. 8299 సీ. భువన బాంధవుఁ డస్తమున కేగె నంతలో దోషాకర్యుడు కాంతితో వెలింగెం జక్రవాకంబులు జతఁబాసె నంతలో సొరిదిఁ జకోరము ల్లోడుగూడెఁ ​858 గోపీనాథ రామాయణము గమలవనంబులు కడుమోడ్చి సంతలో నుత్పలవిపినంబు లుల్లసిల్లెం జిలుకలగుమి నీడములు చేరె నంతలోఁ కాళికాదికము లొక్కటఁ జలించే తే.నట్టిదే కద లోకమర్యాద చూడఁ గాలపరిపాకమునఁ జేసి ఘనుఁ డొకండు గ్లానిఁ జెందుచు నుండ జఘన్యుఁ డొక్కఁ డుపచయము నొంది వెలయు నీయుర్వియందు. 6. భ్రమరసందోహములు వివర్ణం : వివర్ణంబు లైన నలినములఁ బాసి తగ సవర్ణంబు లైన కలువలను జేర్వె దమజాతి గలయు టుడిగి జాతి గలయుడు "రెవరు ధరణి. తే. పగలు మీఱి ప్రదోష ష్ఠి బడలి యున్న జలజములఁ బాసి క్షణదోపచయము గన్న కలువలను జేరెఁ జంచరీకములు కలిమి గలజనుల నాశ్రయింపరె గానపరులు మ. ప్రమదం బొప్పఁగ రామచంద్రుని మహా పట్టాభిషేకోత్సవా ర్థ మిలాభాగ మలంకరించుటకు దిగ్రామాలి కర్పూరచూ ర్ణము కస్తూరియుఁ జల్లెనో యనఁగ విన్నాణంబుగాఁ జంద్రిక లిమిరంబు లిలతండులద్యుతి ధరిత్రిం గప్పె సొంపారఁగన్. 3300 3301 3302 3308 తే. గగననీలోదకంబుపైఁ గ్రాలు పద్మ, కైరవంబుల చందానఁ గాన నయ్యె గండుచుక్కలు తన్మధ్యగతమనోజ్ఞ, హంసవిధమున హరిణాంకుఁ డలరె నవుడు. తే. వసుధ గప్పిన ఘనశరావంబు భంగి నింగిఁ జూపట్టెఁ దన్మధ్యనిహితదీప కళికవిధమునఁ జంద్రుండు గాన నయ్యె నుడులు తద్రంధ్రములమాడ్కి నొప్పె నపుడు. సీ. చెలువొప్ప గగనలక్ష్మీ పక్షమున వ్రేలు ప్రతి లేనిమగతాలపతక మనఁగ నా కాశకల్పవృక్షో గ్రభాగంబునఁ గొమరారున వపుష్ప గుచ్ఛ మనఁగ సరి లేనియభ్ర కాసారమధ్యంబున నలరారుకొదమ రాయంచ యనఁగఁ గడువేడ్క రేచన కబరీభరంబునఁ దాల్చిన కేతకీదళమనంగ తే, సమయహలికుండు గాఢనంతమసగహన పదము నఱకంగఁ గై కొన్న పరశు ననఁగ నపుడు సాకేతపురగోపురాగ్రమునకుఁ జారుమా క్లికశలశ మై చంద్రుఁ డలరె. సీ ద్విజరాజనామ ముర్విఁ జెలంగె నితనికి నధిగతహరిపదుం డగుటవలన రాజాభిధానంబు రంజిల్లె నితనికిఁ గువలయానందంబు గూర్చుకతన 8305 3306 ​యుద్ధ కాండము. 859 విధుఁ డనువిఖ్యాతి విలసిల్లె నితనికి శ్యామాభిరాముఁ డై యలరుకతన సోమాభిధానంబు శోభిల్లె నితనికి దాలి యణీ ప్రాణదయితుఁ డగుట తే. నన్నిటను జూడ దొడ్డవాఁడయ్యు నితఁడె, యేవగింపక విరహుల నేఁచుకతన నవని దోషాకరుం డనునాఖ్య వడసె, ననుచు లోకంబు వర్ణింప నబుఁ డలరె. వ, అంత, మ.సవసంధ్యారుణకుంకుమం బలఁది నూత్న ధ్వాంత మనో స్వను విధూదంచిత కేతకీదళము వాసిం గూర్చి జ్యోతాన్ని ంబరం 3308 3309 బు వెసం గట్టి సదృక్షసంతతిమణీ భూషావళు లేన నిం చి వియత్కాంత యలంకరించెఁ బురలక్ష్మి న్వేడ్క సైరంధ్రియై. వ. మఱియు నిజభుజవ్ర తాపపాటలీకృతదిశాననదశాననవరశిరః కాంతారకఠోరకు ఠారధారాయితనిశితసాయకరఘునాయకనితాంతానంత కీర్తి మూర్తీభవించి మిన్నుముట్టి దట్టంబుగా దశదిశలు వెలుంగుం జేయుచున్నదో యని యు యు త్ప్రే క్షింపఁదగి యొప్పుశీశీరకరునికరనికరంబులు సాకేతపురంబు గలయంబర్వి తరులు తాభిరామగృహారామవాటి కామధ్య సం స్థాపిత విశాలరసాల సాల మూలవిరచితన వేందు శాంతవితర్ది కమిూఁద నిదురించి యున్న పంచశరుండు మేల్కాంచి యుదం చితవివిధ వర్ణ తరుపర్ణాంతరసమాగతవిశదరశ్మీ నిచయంబులంబట్టి లేచి యామినీం జూచి తలయూచి కరంబులు సాంచి తుంటవింట జంటగా సంపుల్లనవమల్లి కాభల్లంబులు గూర్చి పేర్చి యార్చి గర్లోపాంతంబు సోఁకఁ దీసి యేసినఁ దద మోఘ ప్రదరవిదళితహృదయ లై యదయ లై పతులతోఁ బోలయల్కలు వూని యున్నయన్నులు సుప్రసన్న లై మక్కువలు చెక్కులొత్తఁ జక్కెర వింటివాని దర్పంబునేర్పున నపనయించుటకుఁ బ్రియులయొద్దకుం జను నెడ వారలయడుగులకుఁ బఱచిన చలువమడుపులై తదీయశయన ప్రాసాదకుడ్యం బులకు వక్రోఫలంబులై తన్మహనీయపర్యంకంబులకు హంసతూలికా తల్పంబు లై వారలు తమ్ములమ్మలు సేయుటకుం జేకొనిన సువర్ణ వర్ణ నాగవల్లీ పర్ణంబులకు సుధా చూర్ణంబులై విస్ర స్తవసన లై విలాసపురుషులం గలసి క్రీడించువారలకటి తటంబులకుదుకూల చేలంబులై మదన కదన క్రీడా యాసనంజనితమర్మ సలిలళి త కాశీ శ్మీరకర్దమంబు లైనవారలయురస్థలంబునకుఁ జందనపంకంబులై పరస్పర పరిరంభ సంభావనాసంభ్రమంబు సలుపుటకు దుర్లభం బని మణిభూషణంబులు దొలంగ నిడుటవలన భూషణవిరహితంబు లైనవారలకంతో పకంఠంబులకు మా క్తిక హారంబులై మృదుమధు రాధ రప వదంతక్షత వ్రణంబులకు బద్ధవటో చ్ఛేదం బులై వికీర్ణ కుసుమదామంబు లైనవారలచికురబంధంబులకు మందారకుందార వింద ప్ర సూనదామంబు లై పరిశ్రమపరిహారార్థంబు ముంగిళ్లకుఁ జను దించు నప్పుడు సుశీతల సుధా ప్రవాహంబులై హర్మ్య గవాక్షమార్గంబులు సుందరంబు దిరంబులు ప్రవేశించి వై మార్య పణిస్యూతభి లికలయందు ణ ణ ​860 గోపీనాథ రామాయణము న త్తమిల్లి ముద్ధాంగనలకు మార్గాలనే శంక సంకురింపం జేయుచుఁ గ్రూరుం డగుమారుండు కుసుమధన్వుండు గావునఁ బురారాతిశిరగకుసుమం బైనళశాం కునిఁ గోడండంబుగాఁ గొని తండోపతండంబులుగా భూమండలంబుమీఁద నిండార నిగిడించిన నవమల్లి కాకాండ ప్రకాంబుల పగిదిమెండుకొని గండుమీఱి విరహిణీమృగకదంబంబులమేనఁ జుఱుకుచుఱుక్కునం గాఁడి మూర్ఛార వశ్యంబు సంపాదించుచువిగతపుష్పంబు లై నవిటపి పటలంబులకున్ఫుటిత ప్రమా సవితానసంపదసొంపు సంపాదించుచు దూతిశాసమాహూయమానులై వేడు కకాండ్రు వెలయాండ్ర గృహంబులకుం జని యంగజసంగర క్రీడాజనిత పరిశ్రాంతి నపనయించుటకు మరలి నిజమందిరంబులకుం జనుదెంచుచుండఁ జారుచామీ కర ప్రణాళీముఖంబుల గగన చుంబిసౌధ విమానా గ్ర నిబద్ధతుహినకరకాంతమణి సంజాతవారిధా రాసారంబు సంపాదించుచు వసంతసమయ సంపాదితనితాంత లతాంత ఫలకునుమరమణీయశోభాధరీకృతపురందరనందనోద్యానవన ప్రచుదా వనాంతరసంఫుల్ల హల్ల కనుగంధ బంధుర సరోవరతీర సంభూత కర్పూరకదళి కావం డమండలాంతర్గతై లాల తాదికుంజపుంజమధ్యంబున నల్లిబిల్లి గొనల్లుకొనిన ద్రాక్ష పందిళ్లనడుమఁ బ్రన్ననిపటికంపుఁదిన్నెలమీఁద విరులపాన్పునం బవ్వళించి యమందకందర్ప క్రీడానందరసం బనుభవించి యలసిసొలసినిదురించుచున్న పౌర దంపతులకుఁ బరిశ్రమాపనోదనార్థం బొడలం జిందిన పన్నీటి తుంపురులయం దంబుపొందుపఱచుచులో కాలో కళిలో చ్చయసము తేధసువర్ణ ప్రా కారోపరిసం స్థాపితమహోపల దారుయంత్రంబులు నిశాకాల సమాగతీయత, రాక్షసత్రాసజన నంబుకొఱకుఁ గరంబులం దాల్చినని శాతకృపాణధాళధళ్యంబులయనువుఁ జూ పుచుగోత్రాభిరంజనరఘునాథభుజాపరిపాలితం బైససాకేతపురంబు గోత్ర భంజ నసురనాథ భుజాపరిపాలితం బై నయమరావతీపురంబు నసహసించుచునవ్విన చిఱు నవ్వుసొంపు వహించుచు మనోహరంబు లై సుస్నిగ్ధంబు లై సుఖస్పర్శంబు లై కామవర్ధనంబు లై ప్రకాశించుచుండె సాక్షాన్నారాయణుం డైన రామ భద్రుండు నివసించి యుండుటవలనఁ జంద్రికాధాళధళ్యంబులఁ బరిఖ వయగ పారావారం బై సాలంబు వజ్రసాలం బై తరువులు కల్పవృక్షంబు లై యలరు చుండ సాకేతపురంబు తెలిదివిచందంబున నందం బగుచుండె నప్పుడు. 3810 ఉ. ఆతతసౌధ భాగముల నన్నిశఁ బౌరులు నృత్తవాద్యసం a 1 a గీతకళావినోదము లొగిం బచరించుచు బ్రొద్దు వోయినం బ్రీతిగఁ గంతు కేళి యొనరించి వసంతననిూరపోతము ల్చాతురిఁ దదతి శ్రమజలం బడఁప న్నిదురించి రయ్యెడన్ . ఆ. నాక పథమునందు వీఁక ననేకస, హస్ర యోజనంబు లరిగి యలసీ 3311 చరమశిఖరిశిఖరశయ్య పై రోహిణీ, భామఁ గూడి విధుఁడు పవ్వళించి. 3812 ఆ. పాండురుచిచయంబు పిండారఁ బోసిన, పగిది నలరునిలకుఁ బట్టపగలు ​కాండము. చేసి యపరదిగ్విలాసినీకబరికి, నజ్జబింబ మభినవాబ్జ మయ్యె, తే. శ్రీరఘుస్వామి పట్టాభిషేక వార్త నెలమిఁ బాతాళవాసులు కింపు మీటి నెఱుఁగఁ జెప్పంగఁ గడువడి నేగె ననఁగఁ` గుముదబాంధవుఁ డపరాబ్ధిఁ గ్రుంకె నపుడు. 861 3313 3314 క. జలజారి య స్తమించిన, దళముగఁ జీఁకటులు వర్వె ధారుణీయందుం బెలుఁచ నరాజక మగుచోఁ, జెలరేఁగరె మలిను లది ప్రసిద్ధము గా దే. 2315 చ. దినకరుఁ డెప్పుడుం దమకు దేవత గావున నాతఁ డ స్తమిం చునపుడు ముచ్చటం గోనిన శోభను దాము ప్రతిగ్రహించెనో యన రతితాంత కాంతలదృగంతము లెంతయు రక్తిఁ దాల్చె నొ య్యనఁ గపురంపుఁదమ్మలమునంద రుచు లనియించె స్త్రీలకున్, ఆ. జన్యజనక భావసంబంధమున నిజ,ద్యుతులు సురతతాంతసతులకనుల కొసఁగి వానికాంతు లొగిఁ గొన్న చందాన, దీపకళిక లవుడు తెల్లనయ్యె . 3317 చ, వదలిస కేశపాశములు వాడినదండలు గోటినొక్కులం గదుములు వడ్డచన్నులును గందిన మోవులు నిద్రమబ్బునం జెదరినచూపులుం జెమటచి తడిఁ దోఁగిన మేను లొప్ప స మ్మద మలరం బునారతులమైఁ బ్రియులం గరఁగించి రంగనల్. చరం. సూర్యోదయ సమయ వర్ణనము. 33 16 3318 నీ ప్రాచీముఖంబున నఱలు ముత్యాల చేర్చుక్కకై వడి వేగుఁజుక్క వొడిచె నరుణోదయస్నాత లగువిపులను మేలుకొలుపుచుఁ గలకలఁ బలికెఁ గవులు రతి పరిశ్రాంతని ద్రి తదంపతుల మేని చెనట లార్పును సమీరములు విసరె భూసురోత్తమగృహంబులఁ జెవి కింపుగాఁ దతసామగానశబ్దములు మీటె తే. హిమకకుం డై నకువలయాధీశ్వరుండు చనుట కలయు గ్రకరుఁ డై న చ క్ర విభుఁడు వచ్చుటకుఁ జాలఁ జింతించి వన్నెఁ బాసె ననఁగఁ దారలు గత కాంతు లయ్యె నపుడు. సీ. గగనకాసారోడుకై రవంబులు గోయఁ బ్రాచి సాంచిన హ స్త వల్లవంబు నెఱసిన బలితం పునిబిడాంధ కార కాంతారసీమకు బృహద్భాను హేతి ప్రబల విభావరీ ప్రతతి ద్రుంపఁగ సానఁ బట్టించి యెత్తినపరశుధార జలజాతవనవాటికలఁ గల్గుజాడ్యంబు పరిహసింపంగఁ బాల్పడ్డనందు తే. ప్రయనములు వేకువం బోవువథతతికి దారిఁ జూ పడు తెరువరిదంపతులకుఁ బంద రజన్య విరతిఁ బుట్టించుచతురుఁ కరుణుఁ డుదయించెఁ బ్రాక్పర్వతా గ్రమందు 33 19 3820 ​862 గోపీనాథ రామాయణము సీ. గ్రహరాజతునగరింఖాఘట్టనోస్థిత ప్రాక్శైలధాతుపరాగ మనఁగ ధరణీసు ర్యాంబుళరలూ సమం దేహ దేహోర్థి తాసృత్ప్రవాహ మనఁగ హరిసమాగతహృష్ట యై ప్రాచీ యురమునఁ బ్రామిన కాశ్మీరపంక మనఁగఁ బూర్వాచలంబుపైఁ బొడమినచూతవృక్షముమీఁది చిగురాకుగమి యనంగ తే. సమయంజుకుండు పూర్వదికృతి కోసంగ, నాఱఁ బఱచిన చెంగావి చీర యనఁగ శక్రపురికోట కలఁదినజాజనంగ, నలరెఁ దూర్పున నూనూఁగు మొలక యెండ. సీ. ప్రాక్పయోరాశిలోపల నుండి పయికిఁ బ్రాఁకినబడ బానలకీల లొక్కొ తోయజా ప్తుని తేరు దోలుపిచ్చుకకుంటు పాఱఁ దీసిన రశ్మిపటల మొక్కొ ప్రాగాశ భేదించి పయి కుద్దమించిన ఫణిఫణామణిఘృణిగణము లొక్కొ తగ నుదయాద్రి నెత్తముమీఁదిపాదిలో మొలకలెత్తిన కందమోను లొక్కొ తే. ప్రాఙ్మహీధర పక్షతి ప్రచ్ఛిదాక్ష తోత్థళోణితధారాసమూహ మొక్కొ యనుచుఁ గొనియాడ రవికిరణాంకురములు పాటలద్యుతి నొకకొన్ని ప్రాఁకె నభము. సీ. ఉస్త్రంబు లోక కొన్ని యువతులకొప్పుపైఁ జెంగల్వ టేకులరంగు దెలుప సంతువు లొకకొన్ని యంభోజవనులందుఁ గార్కొన్న నిద్రాంధ కార మడఁప గిరణంబు లొకకొన్ని తరుషండములయందుఁ గెందలిరుల విచికిత్స నొసఁగ భానువు లొకకొన్ని పరమానురక్తిచే గగనలక్ష్మిని బ్రీతిఁ గౌఁగిలింప తే. పెరిమదసంతమస హేళి వాలి నాజిఁ " దునిమినరఘు ద్ర వీరునిదోగ ప్ర తాప మంచితంబుగ మూర్తీభవించినట్లు మిహిరమండల ముదయాద్రిమీఁదఁ దోఁచె, 2 సీ. పసఁగునిగ్గులు దేఱఁ బ్రాచీనెన్నొ సలుపై దిద్దిన సిందూరతిలక మనఁగఁ దులకించుతొలిసంజ నెలఁత పేరురము పై భాసిల్లు మాణిక్యపతక మనఁగఁ బాక శాసనువీటిపడమటిగోపురాగ్రమునఁ గ్రాలుసువర్ణ కలశ మనఁగఁ ర్వాజలముఁ దేఁబోయిసహరిమస్తకముమీఁదితపనీయఘట మనంగ తే. బంధు రార్జితచ క్ర తపగ ఫలంబు భూసురకృతనమస్కారములకుఁ బాత్ర మజహరిపినాకిమూర్తిత్రయాభిరాముఁ డర్కుఁ డలరారఁ బ్రాద్దిశాభ్యంతరమున. చ. కనదలివేణి తోకకుచ కంబుశిరోధర హంసయాన ప ద్మసయస చారు సైకతనితంబ మృణాళభుజాడ్య సారస స్వనమృదునాద సన్మకరణంఘిక యై కడు రక్తిఁ దాల్చెన య్యి నకరసంగతిం గనుల కింపుగఁ బదిని కాననంబునన్. 3322 8323 3324 8825 ​కాండము. యు ద్ధ కా సీ. మకరందరసపానమత్తరోలంబకదంబంబు మధురగీతములు వాడఁ గారండవక్రౌంచసారసాధిపతత్రి రాజకూజిత వాద్యరవము లెసఁగ 863 శరదిందుచంది కాస్వచ్ఛ పాండు చచ్ఛదదచామరములు పార్శ్వములఁ జెలఁగ సూర్య భానుచ్ఛటాస్ఫురితో రుపుండరీక మహార్ష పుండరీకములు వెలయ తే, 'నేర్పు మెఱయ సొరంగముల్ నృత్య మాడఁ బ్రమదమునఁ గోకములు బరాబరులు సేయ నభినవవిచిత్ర సరసీసభాంతరమునఁ గమల గొలువుండెఁ గెందమ్మిగ ద్దెమీఁద. 8826 వ. అంతకు మున్నె జాంబవత్సు షేణులు పూర్వసముద్రతోయంబును సమీరనందన ఋషభులు దక్షిణార్ణవజలంబును వేగదర్శి గవయులు పశ్చిమోదధిసలిలంబును ఋషభనలు లు త్తరసాగరపుష్క రంబులను మఱియుఁగొందఱు వానరశ్రేష్ఠులు నద్యంబువులు గొని సువర్ణ ఘటంబులం బట్టికొని తెచ్చి శత్రుఘ్నునకు సమ ర్పించి రాళత్రుఘ్నుండుక పివరసమానీత సరిత్సరిత్పతిపుణ్యతీర్థంబులుముని శ్రేష్ఠం డై నవసిష్ఠునకు సమర్పించె నంత నవంతనితాంతానరునిర్మల శశికాంత భిత్తికాం తర సంక్రాంతనర నారీరూపంబులు సభాసదనాంతరస్థితేజనంబులకు విచేతను లైన వానరుల నెల్ల సచేతనులం జేసినమహానుభావుం డగురామభద్రునిమహామహి మంబునఁ గుడ్యోపరిపరిలిఖిత విచిత్ర చిత్రంబులు సప్రాణంబు లయ్యెనోకోయని యును దదీయచరణకంజాతరజఃపుంజంబు సోఁకి పాషాణంబు లెల్ల యో మణు లయ్యెనొకో యనియు శంక నంకురింపంజేయ ననన్యసామాన్య గుణసాం ద్ర రామచంద్ర పట్టాభిషేక మహోత్సవాలోకన కౌతూహలాతి రేకంబునదివంబు ననుండి చనుదెంచిన బృందారక సుందరీ బృందంబులయందంబు పొందువు చుమ హోన్నతమ హేంద్రనీల స్తంభా గ్ర విరచితమణిమయసాలభంజి కావుంజంబులు ని జకరతలకలితచారుచామీకరప్రాంతాంతరాళస్థగితమాణిక్యదీపంబులనివాళింప రమణీయవిశాల స్ర వాళక వాటంబులయందు 'వాటంబుగా సంఘటించిననీపైన మగతాలగందపట్టెలమీఁద రంజిల్లు నపరంజి గుబ్బలు రంజన్మంజుకంజవుంజంబు లని తుండంబులతండంబులు సాంచి యంతలోన నుభయ పార్శ్వచిత్రిత సాంద్ర మృగేంద్ర రూపంబులు సూచి భయంబు గొని రయంబున వెనుకకుం బఱచు మహోత్తుంగముత్తమాతంగంబుల దానధారాసారంబునం బంకిలంబు లగుప్రాం గణపర్యంత గేహళీ ప్ర దేశంబులఁబరినిబద్ధనిర్మల గారుత్మతరత్నంబులయందుఁ బ్ర తిఫలించినకోరకితపూగవృక్షంబులు గోమయగోముఖంబులు గావించినించినరం గవల్లులభంగి నెఱింగింపస్ఫటికో పలనిరి తజాలవాతాయనరంధ్ర సమాగతమంద మరుచ్చలితవిశాలవితానంబునందు లిఖించిన బహువిధ దేవతావి గ్రహంబులు విలోకించి జనంబులు నిక్కంబుగా దేవతలు గగనంబుననుండి లాస్యంబులు సేయుచున్నవార లని డెందంబులఁ గీలుకొలుప నూతన చూత పత్ర ఘటితచారు ​864 గోపీనాథ రామాయణము తోరణంబులు ద్వారో పరిభాగలంబమాన సద్మరాగమణి దామంబు గాంచి బింబ ఫలంబు లని భ్రమించి గ్రసనాభిలాష నరుగుదెంచి ముక్కులం గఱచి వ్రేలు రాచిల్కలచాలు చెలువున నలర భి త్తికామధ్యంబున నూర్ధ్వముఖంబుగా వ్రాసి నబిడాలంబులు తదుపరిభాగ విటంకంబుల నుంచినకృత్రిమకీరంబులంబట్టుటకుం బొంచియున్న వాని తెఱం గెఱింగింప మహోన్నత శాతకుంభ స్తంభ పక్షంబుల చే త దివంబున కుద్దమించునోయనితలంచి యట్లగురకుండ నడ్డ పెట్టిన మాడ్కి ఁ జూ డ్కికి వేడ్క సేయుచున్న యతిస్థూలంబు లై సమగతాల దూలంబుల వ్రేలుపచ్చ తెలణిగలకుం దగిలించిన నిగనిగనితోగరువన్నెకుందనంపుగొలుసులతుద" నలరుమహనీయధూపపా త్రలవలన నిర్గమించుచందనాగరు ప్రముఖ ధూపవాసన లుపరి గ్రహించితిన్న తెమ్మర లెమ్మైగా గుబాళింపఁగ్రిండంబఱచినపృథివీలక్షణం కం బైనకుథాస్తరణంబును మీఁదం గట్టిన స్వర్గలక్షణాంకం బైనవితానంబును రంజిల్లుచుండఁదన,ధ్యభాగంబు వృథివీలోక స్వర్గలోకమధ్యగతనానావిధ నక్ష శోభితం బై నయంతరిక్షంబు ననుకరింప నగణితమణిగణ ప్ర భాచాకచక్యంబుల వైజయంతంబుఁ బో లె శోభిల్లుచున్నయాస్థానమండపమధ్యంబున విలసిల్లురత్న మయభ ద్ర వీఠంబున సీతాసహితంబుగా రామభద్రునిం గూర్చుండ నియో గించి పురోహిత శ్రేష్ఠం డై నవసిష్ఠుండు ఋత్విగు సాధ్యాయసమేతుండై మంగ శాచారంబులు నిర్వర్తించె నంత. 3327 - శ్రీరామచంద్ర పట్టాభిషేక ఘట్టము, భం- సీ. వరుస వసిష్ఠుండు వామదేవుఁడు మునివరులు సుయజ్ఞ జా బాలివిజయ కాశ్యపు లౌతమకాత్యాయనులు నరశాబ్దాలుఁ డగు రామచంద్రు నెలమి వసువులు దగ దివస్పతినిబోలె సుగంధి విమల ప్ర సన్నతో యముల చేత నభిషేక మొనరించి రవుడు ఋత్విద్ధ రాయురులు కన్యకలును మంత్రి వరులు తే. యోధు లభిషేక 'మొనరించి రుత్సుకతను; సర్వదిక్పాలకులు దేనసమితిఁ గూడి వ్యోమముననుండి సకలదివ్యౌషధీర, సముల నభిషేక మొనరించి రమల బుద్ధి, చ, పొలు పలరార మున్ను మనుముఖ్యతదన్వయజాత రాజువ త ర్యులు రహీ నెద్ది దాల్చి ముద మొప్పఁగఁ దా మభిషిక్తు పలరఁగ నెద్ది తొల్లి కమలాసననిర్మిత మయ్యె నాసము జ్జ్వలమణిరత్నశోభీతవిశాలకిరీటము దెచ్చి చెచ్చెరన్. DNEV 3329 3880 క. మునివర్యుఁడు ఘనుఁడు తపో,ధనుఁడు వసిష్ఠుండు రామధరణీతున కిం పెనయఁగఁ బెట్టె వీలోకన, జనముల కత్యంతనంతరం బుదయింపన్. క. అతులిత నానామణీచి, త్రిత మయి ధనయుక్త మయి యుదీర్ణం బై సం భృతనజ్జన మై యవు డ, ప్రతిగతిఁ జూపట్టె నాసభాస్థలము రహిన్. తే. సంతసంబున శ్రీ రామచంద్రుఁ డిట్లు, సర్వఋత్విక్పురోహిత సమితి చేత పనుపమంబుగ నభిషిక్తుఁడయ్యె నఖిల, జనము లరుదంది యానం వదది. గోల. 8381 ​యుద కాండము, యుద్ధ 865 సి. భూరిమోదమునఁ దాంబూలకరండము వహియించి సేవించె భరతుఁ డవుడు లక్ష్మణుండును భర్మలక్షణవ్యజనంబు భక్తితోఁ గరములఁ బట్టి విసరె శత్రుఘ్నుఁ డానంద సహితుఁ డై పాండరచ్ఛత్రంబుఁ బట్టెఁ బ్రసన్న బుద్ధి నిరువంక శశీనిభ పరచామరంబులు వీచిరి కపిదైత్యవిభులు వేడ్క జే వాయుపుత్రుండు సవినయావనతుఁ డగుచు ముదితుఁ డై రత్న పాదుకల్ మోచి కొలిచె నింద్రనందనుఁ డెన నుండి యెలమి మిగులఁ జెలఁగు ప్రజకు బరాబరుల్ సేయుచుండె. 3333 సీ. శతదళ సంయు కచారు చామీకరమయ సరోరుహవరమాలికయును దతరత్న కలితముక్తాహారము నొసంగె శస్త్రచోదితుఁ డయి స్పర్శనుండు దివి దేవగంధర్వదివ్యగానంబులు చెఁగెనప్సరసలు నెలమి నాడి రతిసంభ్ర మంబున నమరదుందుభులును దోరంబుగా నపు బోరుకొనియె తే నఖిల సస్యసమృద్ధ యై యలరె ధాత్రి, ఫలసమృద్ధియుఁ గ, నెఁ బాదపంబు లెల్లఁ దవిలి సుమములు గంధవంతంబు లయ్యె, శ్రీరఘూద్వహు పట్టాభిషేక వేళ. న. ఇట్లు రామభద్రుండు పట్టాభిషిక్తుం డై బ్రాహ్మణులకు లక్ష ధేరువులును శతసహ ప్రతురంగంబులును శతవృషభంబులు నొసంగి 'వెండియుఁ ద్రింశత్కోటిని ష్కంబులును సవరత్న ఖచితనానాభరణంబులును మహార్షంబు లగునువర్ణ చేలంబులును ద్విజశ్రేష్ఠల కొనంగె ననంతరంబ. 3835 3336 ఉ. భానుమరీచితుల్యము సువర్ణమయంబును రత్నభాస్వరం బైనమనోజ్ఞమాలిక దివాకరపుత్రున కిచ్చి వజ్రభృ త్సూనుకుమారుఁ గాంచి మణిశోభితవజ్రమయాంగదంబు లెం తే నయ మొప్పఁగా నొసఁగెఁ దేఁకువ నుల్లము పల్లవింపఁగన్. క. వరనుణిజుష్టంబును హిమ, కరసదృశము నై సమా క్తిక ప్రకరమనో హరహారము శ్రీ సీతా, సరసిజనేత్రకు నొసంగె సంతన మలరన్. క. నిరుపమదివ్యాంబరయుగ, ముగుతరమణిరత్నశోభితో తమకనకా భరణంబులు సీతాముఖ, మరుదుగఁ గనుఁగొనుచు మారుతాత్మజున కీడెన్. చ. పరమదయాళుఁ డై తనకు భర్త యొసంగిన రత్నహారము ద్గరమునఁ బట్టి వానరులఁ గొంతునిమోమును సా రేకు నో హరగతిఁ జూచుచున్న జనకాత్మజ భావ మెఱింగి మోమునం జిఱునగ వంకురింప సరసీరుహనేత్రుఁడు రాముఁ డిట్లనున్. చ వనరుహనేత్ర యెవ్వని ప్రభావమునం బరితుష్ట వైతి వె వ్వనియెడ విక్రమంబు ఘనపౌరుషము న్మతియు వి రంబు లై దనరుచు నుండు నట్టిగుణధామున కిమ్మహనీయహార మి మనిన ధరాకుమారిక రయంబున మారుతి కిచ్చె హారమున్, 3337 3339 9240 ​866 గోపీనాథ రామాయణము 8841 క. చెలువుగ ముక్తాహారము, గళమున ధరియించి యలజగతాణసుతుం డల రె సుధాకరకరనిభ, నలలిత శుభ్రా భ్ర కలితశైలము భంగిన్. వ. అంత దిగంత విశ్రాంతయశో విరాజితుం డగు రామచంద్రుండు మైందద్వివిదనీలుల వారియభిప్రాయం బెఱింగి యుచిత ప్ర కారంబులఁ బరితుష్టులం జేసి తక్కిన సమ స్తవృద్ధవానరుల సయ్యై తెఱంగుల నభీష్టవస్తు ప్రదానంబులం దృప్తులం జేసె నిట్లు విభీషణుండును సుగ్రీవహము కుజ్జాంబవత్ప్ర ముఖ నిఖిల వానరులును వస్త్రాభరణమణిరత్నాదిసత్కారంబుల యథార్హంబుగాఁ బ్రతిపూజితు రంత సుగ్రీవుండును సమ స్తవానగులును రామాభిషేక మహోత్సవంబు సంద ర్శించి తదనుజ్ఞ వడసి కిష్కింధకుం జనరి విభీషణుండు సర్వకామ ప్రతిపూజి తుండై కులధనంబును గ్రావించి సంతోషవిశేషంబున సముజ్ఞ నడసి లంకకుం జనియె నిట్లు సర్వశపిరాక్షసవరులు తమతమ నివాసంబులకుం జనినయనంతరం బ యాజానకీరమణుండు వినిహతశత్రుం డై మహాయశుం డై రాజ్యంబు పరి పాలించుచు లక్ష్మణుం జూచి యిట్లనియె. మే 8842 రమ్యతం రాముఁడు భరతుని యువకారాగాఁ జేయుట. రంగా. తే. అనఘ మత్తుల్య తేజుఁడ వరయ నీవు, లీ ల మద్వంశనృపులు పాలించినట్టి యవని నేలుము నాతోడ యౌవరాజ్య, పట్టభద్రుఁడ వైభుజాజలము మెఱయ. ఉ. నా విని లక్ష్మణుండు నరనాథునిఁ గన్లోని భక్తి నిట్లను దేవ వ యనారతంబు భవదీయపదాంబుజ సేవ సేయుచు దేవ దలిర్ప సన్నిధి వసించి మనంగలవాఁడ నాత్మలో వావిరిఁ గోర నెద్దియు భవత్సరిచర్యయుఁ దక్క నెంతయున్, 8844 క, మునుకొని రాఘవుఁ డంతట, ననుపనుగతి యౌవరాజ్యమందు భరతునికా ఘనశౌర్యకలితు ననఘునిఁ, బనివడి యభిషిక్తుఁ జేసెఁ బౌరులు మెచ్చన్. 8845 తే. వాజ వేయళతంబులు పౌండరీక, తురగ మేధశతంబులు దోడుతోడ నర్థి నొనరించి దశసహస్రాబ్దకములు, రాజ్యపాలన మొనరించె రాఘవుండు. చ. జనకసుతానునోహరుఁడు సత్యరతుం డయి రాజ్య మేలఁగా జనములు జారచోరవిష సర్పమహాద్వార బాధ లెవ్వియు నునుకొని చెందకుండఁ గడు మోదముతో నుజ్జయించి రంగన ల్పనివడి వేడ్కతోడ విధవాత్వ మెఱుంగక యుండి రెంతయున్. 3847 క. బాలమరణం బెఱుంగళ, వాలాయము వృద్ధజనులు పరమముదమున స్ట్రాలుచు నుండిరి రాముఁడు, హేలాగతిఁ బూజ్య రాజ్య మేలుచు నుండన్. సీ. సర్వజనంబులు సత్యధర్మిష్ఠులై ఘనతరసంతోషకలితు లైరి a― రామునిఁ గాంచి పరస్పరంబును హింసఁ జేయక కదు మైతిఁ జెంది విగత గోగు లై దుఃఖ మెఱుంగక పుత్రపౌత్రాభివృద్ధియుఁ గల్గి యనవరతము అంబు దప్పక చెలఁగి వర్ష సహస్ర జీవు లై కడు వృద్ధిఁ జెంది రెలమీ ​యు డ ము. 867 తే. తాజములు నిత్యఫలపుష్పశాలు లయ్యె

  • బరఁగఁ బర్జన్యుఁడును గాలవర్షి యయ్యెఁ

బవనుఁడు మనోజ్ఞముగ సుఖస్పరుఁ డయ్యె

ర మించి రఘురాముఁ డవనిఁ బాలించునపుడు. చ. పనివడి నాల్గువర్ణములవారు నిజోచితకర్మయు క్తు లై యనవరతంబు ధర్మరతు లై శుచు లై కడు సత్యవాదు లై యనుపమలక్ష ణాభియుతు లై సుగుణాన్వితు లై చెలంగి రా ఘనమతి రాఘవుండు కుతుకంబున రాజ్యము నేలు చుండఁగన్. తే. భూరిగుణయుక్తు లై నతమ్ములను గూడి యఖిలజనములు తనుఁ గొనియాడుచుండ నుదిత తేజుండు రాముందు పదునొకండు వేలవర్షంబు లిల యేలె వేడ్కతోడ. a చూచిరా - శ్రీమద్రామాయణ పరన శ్రవణ పూజనాది ఫలశ్రుతి. తరా ళా.ఆయుష్యం బతిధన్యము మనయశస్యంబు న్నృపశ్రేణికి నేయగప్రాప్తినిమిత్త మార్షము సభాసేవ్యాది కావ్యం బుపా దేయంబు న్మునిరాట్కృతంబు సుజన ధ్యేయంబు భద్రప్రదం బీయాఖ్యానము దీని విన్ననునుజుం డింపొందు వీతాఘుఁ డై. తే. చెలువు మీఱంగ రామాభిషేచనంబు విన్న వి త్తకామునకును వి త్త మొదవుఁ త్ర కామున కొదవు సుపుత్రుఁ డరుల గెలిచి రాజ్యంబుఁ బ్రాపించు శ్రీతివిభుండు. 3849 3350 8851 8352 8853 వ. మఱియు నీరామచరిత్రంబు విన్న యువతులు రామలక్ష్మణ భరతశత్రుఘ్నుల చేతఁ గౌసల్యయు సుమిత్రయుఁ గైకయు నెట్లు జీవత్పుత్తులై రట్లు నిజపుత్రుల చేత జీవ త్పుత్ర లై ప్రకాశింతు రదియునుంగాక, 3854 తే. జగతి నీరామవిజయంబు శ్రద్ధధానుఁ, డై జితక్రోధుఁ డై విన్న యమలచరితుఁ డఖలదుర్గంబులఁ దరించి యంచితముగఁ, బెద్ద కాలంబు జీవించి పెంపు వడయు. తే. మఱియు రామాయణము విన్న మానవుండు కాంక్షి తవరంబు లొందు రాఘవునివలనఁ బరఁగఁ బర దేశమున నున్న బంధుజనులు సేమమున వత్తు రాత్మీయభామములకు, 3856 వ, మఱియు నీరామాయణ శ్రవణ మాత్రంబున దేవతలును బితృ దేవతలును సంతు ష్టు లగుదు రెవ్వని గృహంబున నిమ్మహాకావ్యం బుండు నట్టిగృహంబున విఘ్నం బు లన్నియు శమించు రజస్వలాంగనలు విన్న గుణవంతు లైనపుత్రులం బడ ​868 ༡ గోపీనాథ రామాయణము యుదురు పురాతనం బైనయీయితిహాసంబు నిజమందిరంబున నునిచికొని యెవ్వాఁడు నిత్యంబుఁ బూజించుచుఁ బరించు నశండు సర్వపాపవిముక్తుం డె దీర్ఘాయుష్మంతుండై విలసిల్లు మఱియు మహీనరుండు నమస్కరించుచు నిమ్మహా కావ్యంబు విప్రునివలన నాకర్మించిన నతండు నిస్సంశయంబుగా నఖండైశ్వర్యం బును బుత్రలాభంబు సధిగమించు నీరాసూయణ శ్రవణ పఠనంబున నారాయ ణుండును దేవాది దేవుండును హరియు నవ్యయుండు నగు రాముండు సంతుష్టి నొంది కుటుంబధనధాన్యకీర్తిసుఖంబు లొసంగు మఱియు నాయుష్యంబు నారోగ్యకరంబును సౌభ్రాత్రకరంబును యశస్యంబును శుభంబును దేజోబల కరంబు సగునీయాఖ్యానంబు నియమంబున వృద్ధికాము లగువారిచేత వినం నగి యుండు మునికృతం బైనయిసుహాకావ్యంబు భక్తి చేత లిఖించినమహా త్ములు త్రివిష్టపంబుఁ బ్రాపింతు రిమ్మహాకథ మాచేత నాఖ్యాకం బయ్యె హరి కరుణవలన మీకు భద్రంబును బలంబును వృద్ధి నొందుఁ గాక యని యిట్లు కుశలవులు యుద్ధ కొండక థావృత్తాంతంబు సవిస్తరంబుగా వినిపించిన విని రామ భద్రుండును లక్ష్మణ భరతశత్రుఘ్నులునుం దక్కి నసభాసదులును బరమానంద భరితాంతఃకరణు లై సాధువాక్యంబుల నక్కుమారులం బ్రశంసించిది. 3857 ఉ. శంబర భృత్కుల ప్రవర శంబరముణ్నిభ దేహ రుక్మిణీ శంబరదృఙ నోనిలయ శంబర భిచ్ఛతతుల్యమందరా శంబరవై రివై రినుత శంబరజాతదళాయ తేక్షణా శంబరరాశిరాట్బయన శంబర వాజ్యశ నేంద్ర నందితా. క. వనమాలా శోభిత పావనమాలాకారరక్ష భానుకబృందా వన కేళిలోల యమునా, పన కేళీచతుర గోపవనితాధీశా. మాలినీవృత్తము. శ్రమితసకలదోషా బాలగోపాలు వేసా విమలసుగుణహృద్యా నేద వేదాంత వేద్యా సుమహీతగుణజాలా సూరిసంస్తుత్యశీలా సముదితరవి తేజా చంద్ర వంశాధి రాజు. 8358 3359 8860 గద్యము. ఇది శ్రీరామచంద్ర, చరణారవింద రసాస్వాదనతుంది లేందిందిరాయమాణ మానస కులపవిత్ర కౌండిన్య గోత్ర పద్మ నాభ సూరిపుత్ర, విద్యా సాంద్ర వేంకట కవీంద్ర ప్రణీతం బైన శ్రీమద్రామాయణం బనుమహాకావ్యంబునందు రాముని దండయాత్రయు సముద్ర సంగమంబును రావణమంత్రంబును విభీషణనీతి ప్రబో ధంబును రావణకోపంబును విభీషణుండు రాముని శరణంబు వేడుటయు రావణ వధోపాయని వేదనంబును సముద్ర ప్రార్థనయు ర్ణనయు రామకోపంబును సముద్ర సమాగ మంబును సేతుబంధంబును సముద్ర వ్రతారణంబునుశుకవిమోచనంబును వా సర బలసంఖ్యానంబును ను నేలా రోహణంబును రావణను గ్రీవుల యుద్ధంబును రావణ. మకుటభంగంబును లంకా నిరోధంబును స్కంధావారని వేళనంబును సంగదుని

"https://te.wikisource.org/w/index.php?title=గోపీనాథ_రామాయణము_-_రెండవసంపుటము/యుద్ధకాండము3&oldid=522072" నుండి వెలికితీశారు