కాళిదాసప్రహసనమ్
కామగ్రంథమాల——మూఁడవ గ్రంథము.
సంస్కృతమున
కాళిదాసప్రహసనమ్
ఆంధ్రానువాదము
లంబోదరప్రహసనము
హాస్యరసప్రహసనరాజము
గ్రంథకర్తలు
మహాకవి కాళిదాసు
ఆంధ్రానువాదకుడు
హాస్యకళానిధి
1922
Copy Right
చందాదారులకు మాత్రమే
Reserved
పోష్టుఖర్చులు సహా
వెల రూ 1-8-0
మొదటికూర్పు
500 ప్రతులు
తొడిమ
ఈ ప్రహసనమును మహాకవి కాళిదాసుచే రచియింఁపబడెనని కొందరును యవాచ్యము లుండెను గాన నింకెవరో రచియించి కాళిదాసవిరచితమని వ్రాసియుండి రని కొందఱు నీమధ్య వాదప్రతివాదనలు మిక్కుటముగా జరిపిరి. తుదకు పర్యవసాన మేమియుఁ దేలినదికాదు. భోజరాజు కంఠములో నొకవ్రణము పుట్టెనని, యెక్కువగా నవ్వినగాని యావ్రణము పరిపక్వమునకు రా దని వైద్యులు సలహా నీయుటవలన కాళిదా సీప్రహసనమును రచించి, వినిపింప భోజరాజు మిక్కిలిగా నవ్వుటచే నాతని కంఠమునం గల వ్రణము పరిపక్వమునకు వచ్చె నని, యనాదినుండియు ననుకొనెడి జనశ్రుతిని బట్టియు, డిండిమప్రహసనముకూడ నిట్లే యవాచ్యములతో నుండుటవలనను బ్రతాపరుద్రీయము మొదలుగాఁగల నాటకముల యందు హాస్యరసపోషణమునం దవాచ్యములే యుండుటవలనను పూర్వకవులు హాస్యరసమున నవాచ్యములే వాడి యండుటవలనను నీప్రహసనము మహాకవి కాళిదాసవిచిరత మని మా యభిప్రాయము.
మావలన “హాస్యకళానిధి”యని బిరుదము నందిన నాధునికకవివరుం డొక్కరుఁ డీప్రహసనమును నాంధ్రమున ననువదించి లంబోదరప్రహసనమని నామకరణ మొనర్చి మాకుఁ బంపి తననామమును ముద్రింప వలదని కోరుటవలన "హాస్యకళానిధి” యని మాత్రము ప్రకటించితిమి. సంస్కృతమునన గాళిదాస ప్రహసన మొకవైపునను ననుసరించిన లంబోదర ప్రహసన మొకవైపునను ముద్రించి తమసన్నిధికిఁ బంపితిమి. కావున 1, 2, గ్రంథముల మాదిరిగా నాదరింతు రని దలచుఁ చున్నారము.
ఇట్లు
పుదుచ్చేరి,
యస్. చిన్నయ,
15-8-22
సంపాదకుఁడు.
శ్రీరస్తు
కాళిదాస
ప్రహసనమ్
నాన్దీ
| శ్లో. | లంబోదరస్య విగళత్నటి సూత్రలంబీ | |
| శ్లో. | అల మఖిల సురేంద్రై రస్తు పుత్రప్రదం వో | |
| శ్లో. | కస్యాశ్చి త్పననామయేన గురుణాస్తబ్ధోరుజానోర్భృశం | |
శ్రీరస్తు
లంబోదర ప్రహసనము
నాంది
| చ. | పదపడివచ్చు షణ్ముఖుని వాహమయూరము పామటంచు పె | |
| మ. | దినమున్ రేలును లేచి వింధ్యగిరిగా దీపించి యబ్జార్క మా | |
| ఉ. | జానువు లూరువుల్ బిగియఁజాలగ వాతముచేత భూమిపై | |
[పుష్పాంజలిం జల్లి తెరవంక జూచి మారిషా! ఇటురమ్ము.]
| శ్లో. | ఆబాల్యా దపి దీర్ఘం | |
| శ్లో. | తాడయ న్నూరు యుగళం | |
| శ్లో. | ఏష ద్విజో భవతి నాగరికో న హీతి | |
| శ్లో. | విలసతి కిల వ్యాకోచాసన్న చంపకకుట్మలే | |
| శ్లో. | శృంగారాద్భుత మేళనేన రుచిరో | |
| క. | చిఱునాట నతిముదంబున | |
| తే. | కట్టుకొన్నట్టి ధోవతి కదులునటుల | |
| తే. | అధరదళమాన గమకించునట్టి ద్విజుని | |
| తే. | మ్రోలవికసించు సంపంగిమొగ్గయందు | |
| సీ. | అలరుశృంగారంబు నద్భుతరసమును | |
| | శ్రోతారో రసికా వసంతసమయే | |
| శ్లో. | గందత్రిపుండ్రాంకలలాట 'దేశ | |
(ఇతి నిష్క్రాన్తౌ,)
ఇతి ప్రస్తావనా॥
| | వక్రచేష్టల కాలవాలం బనందగు | |
| గీ. | విపఁగ వచ్చిన వీరెల్ల వేత్తలుకద! | |
| ఉ. | చందనపుం దిపుండ్రము పసందుగ దిద్ది లలాటదేశమం | |
(ఇద్దఱు నిష్కమింతురు.)
ఇది ప్రస్తావన.
శ్రీరస్తు
కాళిదాస ప్రహసనమ్
[తతః ప్రవిశతి యుఖనిర్దిష్టో జంబుకః.]
| శ్లో. | గృధ్ర్యా సమం గణికయా సురతద్వయే౽పి | |
| శ్లో. | స్త్యాయంతే నరమూత్ర గ్రంధపిశునా | |
| శ్లో. | కాశ్చిత్ స్త్రియః కంగృహీతకరీషపిండా | |
శ్రీరస్తు
లంబోదర ప్రహసనము
(ప్రవేశము-జంబుకుఁడు)
| చ. | వెలిరతి లోరతమ్ముల నవీన విలాసల నాసగొల్పు రో | |
| సీ. | నలుదిశిల్ వ్యాపించె నరమూత్రగ్రంధసం | |
| గీ | అంగణము లూడ్చి శోధింప నావుపేడఁ | |
| శ్లో. | చారు శ్రమాంబులదాయతకర్ణపాశం | |
(కతిచి త్పదాని గత్వా శ్రవణ మభినీయ)
| శ్లో. | ప్రాతస్స్నానవినిర్గతద్విజగణవ్యాజక్షణాకర్ణితం | |
ఆశ్చర్య! మాశ్చర్యమ్!!
| శ్లో. | సభ్యేతరా శ్రుతిపథం దమితా గిరశ్చే | |
| శ్లో. | సాంధ్రీభూతతమస్సు కుంజకుహరేష్వంతర్నదీగ్రామయోః | |
| శ్లో. | వేశ్మద్వారి మహోత్సవేషు లిఖతుంయా రంగవల్యై తయా | |
| చ. | సురుచిరఘర్మబిందువులు శ్రోత్రతలమ్ముల గ్రమ్మ సీత్కృతిం | |
(కొంచెము నడచి, వినుట నభినయించి చూచి)
| ఉ. | కన్నెసమర్తకై విపణికాంతలు చెంతల బూతుపాటలన్ | |
| తే. | వెలసతుల యిట్టిబూతులు వినుచు విటులె | |
| ఉ. | ఊరికి నేటికి న్నడుమ నున్న లతాగుహలందు చీకఁటిన్ | |
| మ. | భవనద్వారమునందుఁ బండువుల నొప్పందీర్చు మేల్ మ్రుగ్గులన్ | |
12 లి దా స ప హా సనమ్. స ప్ర్ర హా ( గత్యా విలోక్య ) కథ మయం కాసరో నిదాతిశయా న్నాత్మావస్థా మపబుధ్యతే? ఆత్రహి-- శ్లో. విపి. ప్రప్రతిసంహృతా మసకృతీ డావినమ్రాననం పశ్యంతి స్మితి పల్గుగండ ఫలకం నార్యః పశోళం గతాః, య స్యోత్తా విశయస్య మందిర బహిర్ద్వారే గళద్వానసో వస్యుత భీత తైలయంతిమ సలవ్యామోహకృ స్మేహనమ్. యావ దిను మన్నోధయామి. సఖి! గుర్వాదమనార్థం నదీతీర్థా హరణాయ భవా మదృమ్యతామ్. (ఇతి కి రేణ తంఘట్ట౫తి. తనః ప్రవిశత్యుత్స్వప్నాయమానః కాపరః )
- సరః_ఆయి కరభ! చరణం తే భక్ష్యామి.
జం—( స్వగతమ్) ఆహో! శోత్రియ పుత్రేణ ప్రబుధ్యమా సేవ హరికి స్మర్యతే, ( ప్రకాశం ) అయి సఖే! ప్రబోధ సమయేమాస్తు కర్భస్మ రణమ్. కా--(ప్రబుధ్యదృశా వునృజ్య వాసః పిధాయం) క్కి పఖామే జంబు? జ --అహ మస్మి సఖే! కిముత్స్వప్యాయమా నేన భవతా కరభోదృష్టు? కా--( సభయం, స్వగతం. ) శరభచరణ ప్రహారామఠాత్కి మనసుప్తోరహమ్. స కిఅవిలలాస తత్కి మదనేన కరభవృత్తాంతో విది తప్స్యాత్ ?. భవతు ప్రచ్ఛాదయే యాదృచ్చికం మేదురాచారం. (ప్రకాశం) ఆ స్వేతత్స్వప్న దశాయామ్, --(విలోక్య) కాసరఁ! కిమీద తవ లలాటే పటఖండబంధనం? 11 1 i( స్వగతమ్ ) ఇతః; పరం యామిక దృష్ట ముషి కైక దేశస్య చోరస్య సమా వస్థోస్మి (ప్రకాశం, సభేదం) వణపట్టబంధ:. జం--కుతో లలాటే వణమ్ ? శా--( స్వగతమ్ ) ఏకు దాస్యాః పుత్రః ప్రాణా కనుత్పాట్య న ముంచతి. భవత్వేదం తావత్ (ప్రకాశం) సఖే! కోడవ దుపాధ్యాయో లలాటే లంబోదర హా స న ము. ( నడచిచూచి ) యున్నాఁడు. ఓరీ! ! 13 తన్నుఁదా వెఱుఁగక శాసకుఁ డెట్లు నిద్రా పరవశుడై శిశ్నము కాలిపోహ! కా' చాప త్తివలె పైకిలేపి వెళ్లి కిలపరుండి కట్టుబట్టను నిద్రావశమున తలకిందిఁ బెట్టుకొని యుదయమైనను మేల్కొనలేదు. త్రి తెల్లవారు వరకును యలాబూస్తని తలుపుఁదీయని 'హేతు వున నిద్ర పట్టక నింతకుముందే నిద్రించెఁ గాఁబోలు! ( నవ్వుచు ) చ కను నిగుడించి సిగ్గురు మొగంబును వంచుచు మాటికోరజూ పున గని మందహాసమున బుగ్గలు రంజిల వీధి రేగుచర్ వనితలు ద్వార వేదిపయి • బట్ట తొలంగి పరుండియుండ గా గ్గనుబయి కెత్తు కోడలి యందరు చుల్లనుజూతు రిచ్చమై! (సమీపి చి) ఈతని లేపెదను. సఖుఁడా ! సఖుఁడా ! కాసకుఁడా! గురువు గారి సంధ్యావందనము కై నదీజలము ను తీసికొని రావలయును. నే మేల్కొ నుము . ( చేతితోఁదట్టుచు) ఈ ముండకొడుకు కరప్పగృమనుకొని నిద్ర'కండ్లతో బడితివంటి తన గదా ! ( అని యో సరిల్లును ) వాక' స్పర్శమును యలాబూస్తని శిశ్నమును నాకుఁ బెట్టి నొక్కడు శాస; —— (పలవరించుచు మేల్కొనుచున్నాఁడు) ఓ గాడిదా ! నీ పాదములకు చెంబు : మొకె దరు అన్నకుము. (స్వగతము ) ఆహా ! శోయబ్రాహ్మణపుత్రుఁడు నినుండి మేల్కొనుటతోడనే గాడిదను స్మరించు లేచుచు హరిస్మరణముఁ జేయుచున్నాఁడు, బాగు! బాగు! (ప్రకాశముగా) మిత్రమా | ఉదయమున చున్నా నేమి ? శాసః — (మేల్కొని కన్నులు నులుము కొనుచు బట్టకట్టుకొన్ని ఓహో! నా మిత్ర త్నమగు జంబుకఁడా ? జంబు:- - ఔను! నేనే. స్వప్నమున నీకు గాడిద కవఁపడినాయేమి ? కాసః (భయము తో స్వగతము ) అయ్యో! నేను గాడిదచే తన్ను లు దీని య కోపముతోడనే నిద్రించి, పలువరించితిని కాఁబోలు ! రాత్రి జరిగిన వృత్తాంతమంతయు నీతనికిఁ దెలియలే మొగద ? అగుగాక ప్రమాదవశ మున జరిగిని నా దురాచారమును గప్పి పుచ్చెదను. (ప్రకాశముగా) అగును. స్వప్న మందేమో జరిగినట్లు నేను కాంచితిని. i (చూచి) కాసరా ! ఇదియేమి? నొపట కట్టు ఁ గట్టితివేమి ? శాసః – (స్వగతము) చోరీవస్తువులతోగూడ పట్టువడిన దొంగయొక్క గతి నాకుఁ దటనమైనది. (ప్రకాశముగా) కఱుపునకుఁ గట్టు గ ట్టితిని. జంబు: - కాసః — { స్వంతము ) ఈ లంజకొడుకు నేమికులుపు ? ) నాస్త్రాణములుతీయక విడుచునట్ల 14 833 ళి దా స ప హా స నమ్. శ్లో. సత్వం విద్యాగ్రహాశక్తో నాశుశ్రూషు ర్న మత్సరీ, న కదాపి చురాచారః కోప స స్వయి థం గురోః? 1 - స్వ౦గతమ్) నేదానీం మే పలాయనం యుక్తం, త ఏవం బూయామ్• ( ప్రకాశం, సామర్షం. ) శ్లో. గురో ర్మయి న కోపోఒస్తి లలాటే దృశ్యతే వ18 s అతః ఖరపదాఘాలో నిశ్చయో యది నిశ్చిమ. SC (స్వగతం) సక్యమయం కాసర ఏవ; యతః మా ఖరపదపు హార ముపాధ్యాయ శిరసి నిక్షపతి. (ప్రకాశం ) సఖే! కిం బహునా ? సత్యం భణ. కా- నాహ మలాబూస్తనీ శామయే, దైవ మా తి చ శివతి, జంఝ(విహస్య) కధ మసంబద్ధ మాలపితం ముపశాతు! సా!, కిమ నేన లలాట వణస్య ? కాలకం శివాని గోప్య మస్తి తూ కామ యతొంనాడు శూయతామ్. పూర్వేణ్యు రహుకె లలాబూస్తన్యా కృతసంకేతో2స్మి. తతశ- సం కేతస్థల మాగతా నిశి నదీతీరే తమో దుర్గమే సాఒయాసీ ద్రజకం వినష్టకరభాన్వేషం గతా మద్ధియా, తదాంత్యా.. హమనీ ప్రసీద లాలనే! కష్టాస్మాన్న మాం జల్బనీ త్యాశ్లేష్యం శరభం జఘాన నవజా ఘాతేమ మాసీవree దురాచారం నావ్యత నావ్యత భవాన్ ప్ర కాళ ప్రకాశ యత త మేవసఖే!! ( ఇతి. పాదయో పఠతి. )' (ఉజ్ఞాస్య ) శాసర ! బాడు న ప్రకాశయిష్యామి; కింతు శుద్ధాచారస్య లేవ సత్యా పపీ రూపవత్యాం గృహిణ్యా కధ మనురాగ ప్రవృత్తి [3] లంబోదర ప్రహ స న ము 17 13020-- తే. గీ చదువుఁ జక్క గ్రహింతు మ - తృరివి కావు నిరత శుశ్రూషుఁడవు ధర్మ - పరుఁడ వఖిల క్రమగుణవంతుఁడవు నిన్న కారణముగ గురువు కోపించి యీరీతిఁ - గొట్టులేల? కాస-=(స్వగతముగ} నే నిపుడు పాఱిపోవుదమన్నను మంచిపని కాదు. (ప్రకాశ ముగా కోపముతో) క. గురుఁ డలుఁగఁడుగద! నాపై బరువగు భఱుపొందు గానఁ ఖదమిట్లా తన్నెనని మది గుఱిబించితివేని నమ్మ జుబు--స్వగతము) నిజ బడుఁగడ ! నొసట కోను మిశ్ర నటులే. ఁడు గాడిద పేరునకుఁ దగినవాఁడే గాడిదతన్ను గురువు పైఁ బెట్టుచున్నాఁడు. ప్రకాశముగా) కొసరుఁడా ఇన్ని మాటలేల? నిజను చెప్పుము. కాస--జంబుకుఁడా! నివది. నేను దానిని గోరలేదు. - యిలా బూస్తనియే నన్ను రమ్మ జంబు--(నవ్వి స్వగతము) ఇదియేమి?సందర్భలాపము లాడుచున్నాఁడు. (ప) కాశముగా) ది నిన్ను వరించి వర్ణించు గాక ల ట మన వ్రణమునకుఁ కారణమేమి ? కాస--ఇఁక నీకడ రహస్య మేమున్నది? నిన్న రాత్రి యలాబూస్తనితో సుకే తముఁ గావించుకొంటిని పిదప. శా. సం కేతంబగు నేటియొడ్డునఁ దమ -- స్సంఘంబునన్ నాతి యా దాంతిన్ జనె వ్వానితో 'నింకమ్మచ్చటఁ దెల్చ వేల సను దేవీ!' యంచు నేగాడిద వంకంజాకలి గాడిద స్వర్గక మ శంకన్మాని కవుంగలింపఁ దడా లందన్నె నామోముపై. ఈ నాదురాచారమును నీ వెచ్చటను వెలిఁబుచ్చకుము. (అని పాదములపై బడును) జంబు--కాసరా! - కాసరా! లెమ్ము నే నితరులతో c నీవు పరిశుద్ధాచారుఁడవు గదా. నీకు రూపవతియగు భార్య యుండగా నీ నే నితరులతోఁ జెప్పనులే. (లేవదీయును) కాసకా C 18 మ్ కాళిదాస ప్రహ స మ్ - (స్వంతం! ఇవ మసి మే కొనుక ఎ. (ప్ర)కాశు) కతిస్తవ తస్యా మనిపాస్య ? 1 T--) సంతన వహీద్వా - జ) కధ మీయ నున్మరామి శ్రీ జానాస్ ? రామినా మపి నలి విశ్వాసః కా— బహూని చిహ్నాని పతీ, శృణు తావ దిది మేకమ్, - భార్యాణ కశ్చమా) ప్రకారం సభశీతాళింక మా నేమయి ప్రాప్తే జాతు గృహ-తరం ఇతి వృషా వి. పోష్య షా జాతీ లీనా శ్యాపీ నియా దేవి ఆఫ్ తామి 828 'మేక' రే లగ్నో దీర్ఘపను ర్ముఖస్రుతమనః కన్నాపి కామధ్వజః. జం—(వివాస ) కిం త్వయా కరలగ్న స్ప ఏను సముత్నాలక వహి హి. సమంతా, టితుం - కు తాపసేవ వజ్రదృడేస జ తత్తి యుక్త కుస్మా మతిశ్వాస ఇతి అత్వ పను సఖే ! కౌలాచార మేద ప్రవిశ, యత సపైదికాచాళో యతే తదాహం శో. వైదికాచార విధవ -
- ..
కౌలాచారం సమాచశీత్, కౌలాచార పరిభ్ర రొ:ము నరకం ప్రజేత్ ఇ. 550x 8 —(సకౌతుకం) సఖే! కిం త్వం తత్రోపని? యవేరు శాంత్రమునే - జ —న కేవల మహం గురు రపి నౌ వక్రనాన చుమా శాధం పాషండ ఏ నావయో గు: 8 ? శ్లో. వేదిశ్రోతనిధి స్మృ తి వ్వవహేతి షడ్జదర్శనీ కః కర్మాణి శ్రుతిచోది తానికురుతే కాలేషు యెగ్యైః క్రమః అన్యో నాస్తి భు వీనృళో ద్వికి ఇది వ్యాతవ్వతా ప్రత్యయం పాషండేశతు వక్ర నాసయమి సర్వే వయ్య పంచితాః॥ - (ఇతి రోదితి) జం—పత స్తే రుదితం ? న వ్విదానీ కౌలనుతం న ప్రవేక్ష్యతో ఆపి తప ప మీద లంబోదర పహసనమ్ 19 జబు—(స్వగతము) బాగు! బాట! కధా సందర్భ మాందకరముగ నున్నది. (ప్ర)కాశముగా, ఏమా? సభాగ్య యుత్తమ స్త్రీ కాదా! కాదా! ఆ మెయందు నీ కవిశ్వాసమేల ? కాస...- - (కోపముతో) నీభార్య మణి ముకంచే విషయిపించుకోనుచున్నదని తెలిసిన నీకు దానిపై నెట్లుండును ? జంబు —ఆటులైన నీ భార్య నెవడైన విషయించుట నీకు దెలిసినదా ! స—అబ్బో! ధర్మసత్రము. ఒకటి యువ వేలు ! అనేక నిదర్శనము లున్నవి. దీ యొక గాధ వినుము. మ॥ ననుఁ గన్గప్పి తదీయ భార్య నొడ 1 వ్యయంబుగా దెంగునం చనునూనించి మృషాప్రపోరా తడైం - స్యూ రాత్రి కేవచ్చియిం టను జేంగని దీపూర్పెనది. యే దందాగెనో మాట జే ఎటునే మటన్ జంబు--బాగు: చేతికి దొరకనే శిళ్ళ పూడ వితికి పాము ఆవా? కోసలేదు. అంతవరకు జరగలేదు. ములవేన త్రెంపకోవు ఇత రో నొక్క గ్రుడ్డును, 1 వాడు జంబు__ఇదియా వృత్తాంత... ? అలలైన విభావ్య నమ్మదగిన కామ, భష్టున వెయితివిగాన నికనుండి నీవు కాలాచారము నరు సఃంపుడు. పెద్దలు కూడ నిట్లుపదేశి చుచున్నారు. తే గీ. వైదికాచార మందు వి - భ్రష్టుడైన వాఁడు కౌలమతిమున జే - ర్భంగఁ దగును తస్మితంబు: భ్రష్టుదె - తసకు డు గౌరపం బను సరకంబుఁ జేతగును. --(సంతోషముతో) నాకుఁ జెప్పుచున్నాము నీవందు జేరితివా ! జంబె-- నే నేశాదు, మన గురువగు వక్రనాసభుమియును. కె స__ఓరీ! దొంగ ముండ కొడుకు వజ్రనాసరుమి పొదండుఁడా? ఆ. వె. శ్రోతవేత్త వేద త్త వేద - శాస్త్ర బల్ జదివించు, శాస్త్రజ స్మృతులెఱుంగు లెఱుంగు కర్మ - తేలి నొనర్చు నిట్టివి ప్రవరుఁ డిల నొండు లేడన్న దొంగవాడు ముమ్ము -- భంగ అశి జంబు --- ఆపాత్రుఁడా! కొల తము జేరుట . (అని ఏడ్చును) గూడ నత్తిడే గురువు. 20 --తధాస్తు, దీర్ఘదంత మ కాళీదాస ప్ర సహనమ్ (ఇతి నిషాంతః) గురో రగ్ని హోత్రహోనూ దనంతరం శాస్త్ర పాఠావసరం ప్రదీక్ష్యే (ఇతి పందాంతరే స్థిత్వా, శ్రుతి మట్టినీ యు) కస్మేదం దిత మాకర్ణ్యతే! (పురత్కోవలోక్య) సఏవాసర్గలో అభ్యంతరో దీర్ఘదంతః క్వ చన రధ్యాకోనే నిషాద్య పర్యంక బంధని వేళితబూనశిఖా సకో రోదితి భవతు, ఉపసర్వామి (తతః ప్రవిశతి యధానిర్దిష్ట దీర్ఘదంతః) శ్లో. తైలాభ్యంగన మలంభయం శుభతరై రంభోభి రస్నా పయ సస్నేహం శుకతుండకోటికుటిలా తామై ర్న రాలిఖం ధూపై శృశ్వ దధూపయం సురభిలై: కాలారూ తై రహ యామేకా భృశ మాయతా మను శిఖాత్తేతి హృత్తామతి. జం-(ఉపనృత్య) అర! కే నేదలకృతం? + దీర్ఘకిం వత్సో జంభుఠః? తర్హి శ్రూయతాం. వత్స ! యజమాన స్యాగ్ని హోత్ర భవిసకొ ణేదీప్నో శమనఘతత మసివితత్య శయ్యా జంబు. శయతావాసస్మి. ద్వితీయపత్నా సహనిసీ ధో శ్లో. దృష్ట్వాతం గృభమాగతం మయిభియాశ య్యాంవిహా సూచి కా దూర్ధ్యజ్ఞా వుపవిష్టున త్యవసనే గత్వా కుసూలాంతికం, వ శ్రేణాఖుధియా బిడాలహత జగ్రాహ మే మేహానం మ య్యానిందతి తత్య్రశర్షతి దదాజ్ఞానో ఒస్మి కోలాహలమ్. $__ మహాపాతకెన్ ! బిడాలహతః ! విధినా సృష్ట్మాని? తత స్తతః మే ల్లో, తతశ్శిఖాం మే కుపిత శ్చర న వేడీగతం స స్వథితిం గృహీత్వా ఆస్ట్రా మిదం సా మమ భాగ్య రేఖా -యదుజ్జితం మేహన మప్రలూయ. యి మే వ్యాస్య శిఖాచ్చేదా. జంబు--స కేవలం తన, కింతం పురసుందరీజుల మదన మందిరాణాకు. లంబోదర ప్రహ స న ము శాస్-అట్లే (అని నిష్క్రమించును) జంబు నేను గూడ సమయము 21 గుడు హోమాది కర్మలు నిర్వర్తించి, శాస్త్ర పాఠము జెప్పు (బతీక్షి ఔద కొంత నడచి, వినట అభినయించి) ఈ రోదసధ్వని యెప్పదై మూఁడును? (ముందునకు జూచి ఓహో! గురు తుల్యుడగు శీరదంగుఁ డి వీధి యరుగుమూ) గూర్చుండి కోయబడిన జుట్టును తొడపై జెలుకొని యేడ్చుచున్నాడు ఏమిది? కను గొందుగాక'. (సమీపించును) దీర్ఘదంతుడు---(ప్రవేశించి) 2 23 శా. తైలాభ్యంగన మాచరించి, పరిశు - స్నాగముం జేసియుక్ లీలన్ : బేమముఁగు్కు.. చిల్కరుకు పో-ల్కింగల్గు నాగోళ్ళతో కేలస్ దివ్య సుగంధథూ ఎముల వి క్షేపంబుచే నార్చునా వ్రేలుంగ్రోమ్మడికోసిపోయె ఇకటా! భేదిల్లునాప్రాణముల్. జంబు. (సమాసుని అన్యదా! ఈ యాపత్తు నీ కెవరివలన దట్టసమైనది? దీర్ఘ - నాయనా! జంబుకుడా! నీవేనా? వింటివా? ? యజమానియు زنو 15799 . గడుకం యగ్ని హో త్రగృహములో నొకమూల దీపవుగాంతినిగూడ కప్పివేయ దగిన కారుచీకటిలో నతని రెండవభార్యతో బరుండియుంటిని. జంబు; తరువాత S దీర్ఘ. మేము రసకందాయపు బట్టులోనుండగా నతడు నగరినుండి తిరిగివచ్చి రెండవ భార్యను గూర్చి యనుమానించి, మే మన్న చోటికే వచ్చెను. మ. అతఁ డా యగ్నీ గృహంబుఁ జేరఁ గని భీ - డి తదంగంబునగా క్రింద మొల మొం యతమై వేలెడు నాదుచుల్ల ల్లి తటాల్బట్టఁగ నేను మొఱ్ఱాయనఁజె జంబు - ఓసీ! ఎక్కుమాలి: పిల్లీ! నీనే యీమహాత్ముని ముగా బ్రహ్మచే సృజింపబడితివి. తరువాత; తాత్ముండ నై శయ్యవీ డిగ్గొంతుకూర్చుండ నా యన్ భ్రాంతితో ఁజావుపి ల్లెన్నాద గూఢత్వము • సిగదఱు గుటకు ముఖ్య కారణ దీర 8. భగ్గుమని అని లేచి వేదిపై స్వధితిఁ దీసి నిది యిటుంచుకు నా భాగ్య 1 మిది వయస కోమలంబైన నా జుట్టు - గోఱిగివై చె కోయ ఉంచెను నా నా చుల్ల కాయ నతఁడు. జంబు ఆది నీ భాగ్యమనుట కంగీకరింపను ఇంక పురసుందరీ త్రికోణముల మహా దమని చెప్పవచ్చును. 12 దీర్ఘావత! యుక్త ము కాళిదాస ప్రహసనమ్. శ్లో. ప్రరోప తి శిభాలూ నా శాఖ నీవ దినేదినే. స తు లూంనుచు తాం వ్యాపి శేష: ప్రజాహతి, [ నై పధ్యే భో భో పలితార! శ్లో, శ్రోతవ్వాన శాస్త్రసిద్ధాంతప - దుః, ధ్వను గౌవా మోక్ష మాహ, ఆజ్ఞాన జంబ -ఆగ్యః! డీ ఆహ امنة لله في హితు). (ఇన్ముడా పరిశ్ర జం ఏమ కీల ల్లో. ఫా జే
శాస్త్రణీ ఠయతి, తతి గమిష్యా వక్షసి దోమ్యనే చ ధవళం భస్మత్రిపుండ్రం వహస్ క రేపర్భ:-విత్ర మ్మ నెలయ ధాతాంబ ' ‘లంకృతః పర్యం కే వినికీర్ణ పున కగణః పట్టాకు గోద్భాసితిః శాస్త్రాం సతతాం పుః కథమితి శ్రీవక్రనాసో గురుః, చక్రనాసయమి- భో పఠితా : (తతః ప్రవిశతియధాని క్లోవక్ర •సయమీ.) శ్రోతవ్యా న శ్శాస్త్రసిద్ధాంతపక్షాః దుఃఖధ్వంసం గౌతమో మోక్ష సహః ఆజ్ఞాన వ్యాపాను మే కేశదనే స్వాత్మానంద స్ఫూర్తిరి ర్యామంతి. శిఖాచే సమఃఖ మహా జీర లంబోదర ప్రహ స నమ్. 28 నిజము పలికితివి; నా శిళ్ళ తనకే దిగకు వాటిల్లినచో హాయిగా తోయించు కొనుచున్న యూరిలోని యాడువాండ భగ లన్నియు మాటు ఘాటుమని పూజాపునస్కారములు లేక బూప పావా? 7 క. తే.గీ. ఱిగినను జుట్టు శాఖణ - ಬ e: క చుండు నేగాని మనుజుల చుల కారు 1 87.5. నఱికి వైచిన మఱిల నెన్నాళ్ళకైన మొలచు టది యెక్కడై నను - కలదె తఖుడ. విద్యార్ధులారా ! చ. వినుడు సమస శా శాస్త్రము సుశితబుద్ధి గౌతముఁడు డై ( నేపథ్యమన ) కొసియె నవిద్యవాయుటయు - B ఖండ సల్ భాందఱు మోక్షమటంచు బల్కి రా నివి. సపమోక్షముంచు నా త్మను ధుః మోదుగ :ట - చూశ్రమయం మరుండ అద్ధరన్. జంబు (విని) ఆర్యుడా! వక్ర నాసుడు శివు పాఠలు చక్రనాసగు నటకు బోయెదను. జెప్పుకొని దుఃఖమార్చుకొనుటకు నేరుకూడ వతును చెప్పుచున్నాడు. నే దీర్ఘ — ప్రియమిత్రునితో జెప్పుకొని సీ. పాలనకుస్థల- బహుఁదె గిద్ది। దక్షిణక - జంబుÉ-(ముందుజూచి) వీడు. (ఉభయులు నిష్క్రమింతురు.) భవమంత్రముల్ - ETX Q 中 బలంకృతిన భద్రముగఁ బెట్టి బయటవైన తిః ఓం - బసలం బు.నొక తెల్లధోనిదీర్చిన పురువిస్తృతము భుజళితస్సులయం సచక్క నిపట్టువ - స్త్రమునుదాల్చి! గీ. పుస్తకపుఁగట్టలను దన ముందిడుకొని! చదువుచున్నట్టితన శిష్య సంతతులకు నెల్ల శాస్త్రాన్వితులనుబో - ధించునడుగో! నీ సఖుండగు శ్రీ వక్ర వక్ర--(ప్రవేశించి) విద్యార్థులారా! B నానగుపఁడు!! చ. వినుఁడు సమస్త శాస్త్రముల - నిశు పక్షులో ఈ ఖండవల్ సునిశితబుద్ధి గౌత్త 39′ఁడు - శోకవిశష్టం మోక్షమించు వా కొనియెసవిద్య వాయుట. రు త్మను ఘన మోదముంగనుట - కొండఱుమోక్షపుటంచుఁ బల్కి రా మాత్రమయం నురుకొందఱిద్దరన్. 24 కాళిదాస ప్రహ స నమ్. (స్వగతం) మను తు మతమే తత్-- శ్లో. లోల్మ్యాః స్మయమానాయాః గృధ్రా రుంధత్క యిజాత్, నీవీ మోటే దృతే మో నాన్యః కశ్చన విద్య లే. ఆపి చ శ్లో. ఆఘ్రాతం మదిరాసుగంధి రుచిరం గృధ్ర్యా ముఖాంభోరుహం తస్యాః కించ ని శ్రేయ మాతు గమితా ఆసైర్విహారక్ర మైః, స్నా తాప్రాత రఫ్ స్వయం ప్రయతన త్కృత్వాజగ్నిహోత్రాదికం శిషా: న్పారయళా మయ జగదిదం హంతేతి సంధీయతే. వక్ర--కిం సర్వై రవధృత శాస్త్ర సిద్ధాంత? శిష్యా-అవధృతశ్చ సోడియ, మనుగృహీతా శ్చ వయం. వజ్ర--సర్వే శ్రుణాస్త్ర పరిచింతనార్థం విపిక దేశ మాశ్రయంతు, కాపరస్తు నదీజల మానీయ వ్యగ్రహృదయో ' మడితి నిహతః, న జానే తస్య హృదయవైయగ్య కార ణం సదృష్ట శ్చే దిహ ప్రేక్షయితన్య. శిష్యా - తధా. (ఇతినిస్కా.. తా) వక్ర--రేరే! హృదయ! శ్లో. తా మా ప్రభాత ముపభుజ్య సరోరుహాక్షీ మశ్రీ ణ సౌఖ్యజలధా నసి గాఢమగ్నం, అస్మిన్ దినేపి న భవిష్యతి కి తధైవం? రాత్రే ణుతో ప్రజసి తాప మకాండ ఏవి? (విమృశ్య) నాద్యాపి నర్మసఖో దీర్ఘదంతో జ బుక, వాసల్లపిష్యన్ దిన శేషం నేప్యామి? ప్రియశిష్యో వాహ్యగత కేన. జం__ఆర్య! దీర్ఘదంత! నిలుసశిఖం మస్తకం త్వామనకు ర్యాత్రభవతో వక్రణా సయమిన సృమీప ముపశుర్వామి లంబోదర ప్రహసనము [3] తే.గీ. చీరవిప్పుటకై నేను (తనలో నా ముతమిది) 25 - చెంగులాగ బెగరిచూచుచు నవ్వుచుఁ చుఁడ, గృధీకరంబు సం - చీర డి వీడు టదె మోక్ష మఱియు బెనఁగులాడు దుంటి కట్టు సిద్ధినాకు. సీ, మది కాపరీ ముళ్ళ ~ మహితగృధి ము ఖాంభోజంబు సారెకు మూడు కొనుచు - పల్చని రైక esmy - పల బిగించిన బహు. గుల్కు చిన్ని చనవు నెదఁ జేర్చి కొనుచు -- Re SAPS సాంద్రనీలశ - వృసమావృతం జైన పూరును దని వార - నాకుకొనుచు - క్రిందమీదను బడి — ఱుమం చము జవ్వుతుని యూXఁగను దెంగులాడు కొనుచు గీ. తెల్లవారిచి యుదయస త్కృతులఁ దీర్చి యగ్ని వ్రేలిచి శిష్యవి - ద్యావబోధ - మాచరించెడి నా చేత పొలిచె సహహ! మోహపాశానబద్ధమై (ప్రకాశముగా) అందఱకు శాస్త్ర సిద్ధాంతము తెలిసినదా ? శిష్యులు— తమ కటాక్షమువలన తెలిసినది. సఖిలజగము చర—ఆటులైన చదివిన పాఠములను జింతం చేయుటకై వివిక్త దేశములుంజొండు కాసరుఁడు నవీజలము) దెచ్చియిచ్చి వ్యాగ్రహృదయుడైపోయి మరల నాగప లేదు. మీకు గనపడినచో నిటకు బంపుడు. అతని చిత్తవికారమునకు కారణ మరియు జాలకున్నాను. శిష్యులు--చిత్తము. (అని నిష్క్రమింతురు) వక్ర--ఓ హృదయమా! తే, గీ, ఉదయ మగుదాక రే మెల్ల దృప్తికరముగ గృధిల ముద మెర్పఁ కానివేళల నిటు కం - గారు పడ్డాదు m - మఱల దొరకదొ యీరాత్రి - మైధునంబు. (ఆలోచించి) నా వర్మసఖుడు దీర్ఘదంతుడు గాని శిష్యుడగు జంబుకుడు దాని యింకను రాలేదు. ఎవరితో మాటాడి పగలు గడుపుదును. జంబు -- అర్యుడా ! దీర్ఘదంతా! భోడిగుండునకు ముసుగు వైచి గురుని సమీ అంబు--అవ్యడా పించుము. T 26. కాళిదాస ప్రహసనమ్. బీ--కభై నావర! (ఖత్యావగతి. ) 589--85 వక్త్ర__వీర్ఘ దంత ! పువ్వజస్వమాం, డీ ( పరిస్వజతి.) జం.ÔÁరో! నమస్తే -- వః)___అభిమ లేక యాజ, సృ జ __ఆత్య ! గడుకంఠకృతేశ శిఖాచ్చేదే వ్యాకులమనా దీర్ఘద ఈ వక్త్ర కి మసేన వ్యాకుల్కోపి, 'సమత్రణ మవి జా యాంధకారే గతిం భీమం యామిక మప్రతార్య మహతీ గిృత్తి కనుల్లంఘ్య చ, అప్రాప్యాపీ శిఖానికృంతన మనా రుహ్యాధికం సాహసం శః ప్రాప్నోతి పర స్త్రీయ విధువనం ? మార్గో విడానా మయమ్. డీ. సత్య మే నేదం మయా తు మూడేవ వృధారుదతం, - జం-ప్రియసఖ స్త్వ మిదానీ మార్యస్య, పర)-(తీర్ఘదంత స్యావంతన మపాస్య తీగ దంత! శ్లో. అథికవృధులనాసాకైతవా గ్రభాగే కారేణ పరిస్బళజ్) ఆయే సతత మపి మహాంతం చర్మడండం దధానః వితతపృథులరోమ చ్ఛేదజశ్రర భావో వృవణ ఇవ మదీయో వర్తతే మ వర్తతే మస్త స్తే. రీ_ఆస్తు కో దోహః? భాగ్య మేవ సరిణకం మదీయప మస్తశస్య భవదీయద్భవ గోదా సామ్యగిరా, ఏషః__ శ్లో. ఘుసృణసలిలన్నానోప కొంతకుంకుమ సౌరభ వ్యతికరపతి స్వరాంభోజచ్ఛదో ధర సోదరే రే శమమభవితుంస్వస్వాన్విష్యక్ ప్రవేష్టుమివా రం మదనసద “ ప్ర్రాంతే గృథ్యా రతేషు విచేష్ట తే. లంబోదర ప్రహ స నమ్ 27 డీ_(అట్లుచేయును) 19--ఓహో! దీర్ఘదంతుడా? నన్ను గౌగలించుకొనవోయి. దీర్ఘా-(ఆలింగనము చేయును) జంబు---గురువర్యా పరుస్కారము. - వక్త్ర—ఆభీష్ట సిద్ధిరస్తు. -దీర్ఘదంతుని చూచితిగా? గడుకంతుడు తన జుట్టును కోసినందులకు మిగుల పరితాప పడుచున్నాడు. వక్త్ర—మిత్రమా ! ఇంతమాత్రమునకే విచారపడుచుంటివా ? సీ. తెలియఁగా వలయుఁ గొం- తల బిచ్చ చందంబు తేలు పామనక రే-తిరుగవలయు వెత్తైన గోడల - 1 బంధింపిన లె గస్తి - వాని కన్నుంగన నెక్క వలయు – నాశ్రయింపఁగవ లె_నధిక సాహసికతఁ గోయించు కోసిన లేఁ - గొమ్మిడియును .. జీర్ణి.వఁ సెగసచాయిలతోడఁ దీని యోగ్యవలెఁ జెప్పు -- దెబ్బలైన గా వలె - గీ! నేర్పు లెన్నింటినో యిట్లు - నేర్వకుండ - సౌఖ్యతమముగఁ బరగతి - సంగమంబు -> దొరకుమన్నంత దొరకునా కైనఁ - దెఱఁగు యిది విటులకు -దీర్ఘదంత 2 హరున దీర్ఘ నీవన్నది నిజమే. బాలవిధవకు ప్రజాపతిని ప్రయోగి చినతోడనే గర్భమై · నటుల దాచలేక వే నేడ్చుచున్నాడను. అంతకన్న వేరే యూలేదు. జ)జు నిజముగా నీవిపుచార్యునకు బియమిత్రుడు వైతివి 1 వర్రÔ-(మునుగుదీసి చేతితో దల దడవుచు) ఓయీ దీర్ఘదంతా ! తే.గీ. కచములను గోసివై చిన గుడుసుశిరసు ముందు నాళిక యను మీష -- మొడ్డఁ దాల్చి చెలువుఁడా! పెద్ద దగుట భాసిల్లు చుండెఁ గమమైనట్టి సోపట్ట -కాయ చాయ|| నీ వృషణములు నా శిరస్సును బోలి ముడుటకన్న వదృష్ట మేమున్నది? దబ్బకాయగుత్తి వలె వేలాడు నీవు క్షణము పవిత్రవస్తువు శదా! తగులుకొని యాదములఁ గ్ర్మునట్లు కుమ్ముటలో నీవు గమ చితివో లేదో! కాని యిడ్, దీర్ఘ - అగుగాక ! - చ॥ జలకము లాడు చో సలీల స. కలితా శరుశయమూ జరీ 23 మళయుత హేమ పద్మంళ - మంజులమై పొజపాకు పూకు ప్ర క్కల నీటు పటు దొరుచును B కాబు : దాని పూకులో పాయమునియ్యదిచూచుమిత్రమా, కాళీ దాస ప్రహసనమ్ స చక్ర (సహర్షం) దీర్ఘదంత ! క్వ పున రత్యత్ర సులభం కరచాటు పాటకం తధాసి గృథీప్ర్రసంగేన స్మారితం శృణు పూర్వేయ్యర్ని శాకృత్తాంతం ! దీ—సథే! వక్రనాసయమిజ్ ! ఆవహితో డెస్మి. శ్లో. యావ ద్వామదృశం మదం సయుగళవ్యస్తోదురం భాయుగాం ఖట్వాయా ముపవేశ్య శామసదనం తస్నా లిహే జిహ్వయా? తావ స్మహ్య మదా దిన ప్రముఖలో ధూర్తాధిపత్యం సఖే తమ్మా బ్రాంబుమహాభిషేక విధవా దేవ: ప్రశూనాయుధః దీ--సత్యం భూరాధిపత్యే భవానభిషిక్తః జం__ఆయ 'మేవ జాణా త్యస్మద్గురు సృశీయపురుషార్ధస్య పొరమ్యమ్. తక)--(పొపలేప్ప) శృణు దీర్ఘదంత! శిఖాచ్చేద ఇతి కృత రోదనకళ శ్ర యామి శీల గూఢ, రాజపరిగృహీతా మపి గృధీం. -ఆగ్వేతత్; ప్రకాశ్ సతి మహత్కన్లు మేమ్య తీతి విభేమి జం- దీర్ఘదంత! కుతస్త్వం బిభేషి ? శోతవ్య మార్యవచనమ్, -సితా శ్లో. పశ్చాత్కంబళరజ్జుభి ర్మవ భజానాబధ్య లూత్వా శిఖాం ఇంకా లేన ముఖం విలవ్య తిలకాం సదేవ కృత్వాసి తాజ్ పార్శ్వోద్ధూత పలాశ చామరిక పై జతిష త్రాన్వితం మాంరథ్యాను నృపః ప్రదర్శయతి చేత్స్యాన్నే దానిరృతి? [ప్రవిశ్య కాసరః | --భవత్వేరమ్ ! a జంబుదీర్ఘదంతా నిహస్య) కాసర! కి ముచ్యతే? రక్ర--మూర్ఖ ! కి మాత్థ ? కా-- న కించి దఃర్జిత్. స్వేనేవ కించి దామంత్రితం, చర-కాసర ! కిం తక్క ధయి? శ్లో. 'భవ శ్వేవం సచస్సఖ్యుః పాషండ ఇతి దేశికే' వృచ్ఛేయం రహసి ప్రాప్తేగురు మేప బిభేమిశం ? వర్ర---(స్వగతమ్ ) త దేర త్కా సరస్య హృదయపై యగ్య కారణం (దరికాశం) సంభుక ! ప్రకటితా ॥ ప్రావండతా కిం కాసరావు రాం! లంబోదర ప్రహసనము . 29 భక్ర--(నవ్వి) నీవాక్యచాతుర్య మిట్టి విషయముల గాక మరెక్కడ కానిశృధీ సంగమప్రశంశచే గతిరాత్రిదృత్తాంతము జ్ఞప్తికివచ్చినది. వినుము దీర్ఘ -- సంసిద్ధుండ నైతని, చెప్పుము. వక్ర--ప్రియురాలి తొడలను నా భుజన్ను పైఁ బెట్టుకొని పంచముపైఁ గూరచుఁ డి భగమును తనివిదీర జాకుచుండగా మన్మధుడు సంతసించి ధూర్తాధిపత్యమున నన్ను బట్టాభిషిక్తుని జే నినన, నాసకియ ముపై సురియించినది. డీ:-- నిజయిగా భూర్త రాజ్యాధిపత్యమును వహించితివి. త్రోదకము జర్రున వాశిర జంబు -గు' వున్న కామపురుషార్ధ పారవేత్త మరియొకడు లేడని చెప్ప వచ్చును. భర్ర---(గర్వముతో, దీర్ఘదంతా! జుట్టు కొరిగించుకొన్నందులకే నీ వేడ్చుచున్నా డవు గాని, రాజుగారి లంజకే నేను రహస్యంగా తోక బెట్టుచున్నాడను, చూచితివా! దీ—— హాయిగా! నీ యిష్టము వచ్చినట్లు విషయించుచున్నానని పొంగిపడుచుం యీ సంగతి రాజునకు తెలిసినచో ముప్పు వాటిల్లునేమో అని భయపడుచున్నాడను. జంబు—దీర్ఘదంతా! ఎందులకు? నీవు భయపడు పెందులకు వక్ర-జట్లు రాజునకు దెలిపినచో నాకు తే.గీ. శిరసు గొఱిగించి చేతులు విటి : కట్టి - బొగ్గుమసి పూసి సున్నపు - బొట్టు పెట్టి యీడ్చి, వీధుఁ ద్రిప్పించె యుగ్మలిని దెంగు తప్పుప నేని తేని కొప్పుశిక్ష. కాసరుడు--ప్రవేశించి - టులేకావలయును. ఆటులేకావలయును. · (జంబుక, దీర్ఘ దంతులు సవ్వి) శాసరా! యేవనుచున్నాడు.? చక్ర---మూర్ఖుడా! యేమంటివి? గురువుగారి మాట శాస.....ఈ రేమియు లేదు, నే నేదో మనస్సులో ఆలోచించుకొనుచు పరికితిని : చక్ర-కాసరా! ఏమది? కాసం--నా మితుఁడు జంబుకుడు మన గురువు పాంషుడుడని చెప్పెను. ఆమాట రహస్యముగా గురువునే యడిగెదను. కేమి భయమా! ఆట్లడుగ కున్న మీరుపాడిన "శిరను గొరిగించి" పద్యము ప్రకారము చేయవచ్చు నని అంగీకరించితిని. వక్ర---(స్వగతముగా) ఆదియే యాతని హృదయ వికారమునకు (ప్రకాశముగా) వత్స! జంబుకా! నేను పాషండుడనని చెప్పి! కారణము. శాకుండనితో జం - నహి సహిం శ్లో. కాళీదాస ప్రహసనమ్ స త్వయి వేదిక మూర్ధిన్యే 0 కోవా పాషండతాం వదేత్ ! న హి సంభావ్యతే జాతు శీతతా జాత వేదని. (శ్రుత్వా సక్రోధు) 'రేరే గురుద్రోహిస్! జంబుక! బధ నేయ! మాం ప్రతి నాకుుడ ఏవ నౌ గుప రిత్యుక్తా సంప్రతి విప్రతీం కథయపి. తదహ స్యేవ శిరో హనుమా న్ని ష్పీడయామి తే వృషణమ్, మనకు (ఇత్యంత .ఈ సూక్షిపత్తి) దీ… శాసర! మాకుప్య, జంబు —(విహస్య) - శ్లో. భార్యాం యభ న్ని ప సరో భవతా గృహీతం 2. నిష్పీడనాయ శుద న్నజ ముద్ధృతాగ్రం వ్యామాచయేయ మహ మఃస్యథున్కాండ శల ముట్టం నిహత్య తవ వృక్షసి నజ్రశలమ్. కా--(సభయలజ్ఞి ముపసృత్య, స్వగతం) కధ మూవిష్కృతా జనేన ధార్యా జారి ణీతి? తదయం మయా న కోసయితమ్మ ః యదాహుః g - ' మర్మజ్ఞరిన ప్ర పయే" దితి, (ప్రకాశ ) సఖే! జంబుక క్షమస్వ మే దుగుక్తం, మా ప్రకా శయ పున రస్వల్లలాకు ప్రణని కొత్త చరితం. 23 మర్హతికి స్తూ ప్రతారయామి శాసరం. (ప్రశా బీ(స్వగతం) కిం త ద్భపితు శంగా) శాసర! త దహు జనామి, గా—పలష్టం సలజ్జం జంబుక మాఖ మవేక్ష్య కధ మస్పై కధితం దేవాస్వానురాగ నిమి త్తం కరభచరణఘాత వలా బూస్త న్యాః? (సర్వేపహసంతి కాపరస్తు సంజ్ఞస్తిష్టలి) కక్ర-శోధ మరోస్య జ బుః ! శ్రోత్రియపుత్రి గాలు శిష్యత్వేన గొసరో సయా గృహిత; త్తాంతశ్రవణీన పౌవండమంద ప్రవేశార్హ మిం గా—గురు రేవ మా? ఇతి రోదితు మారభ తే? శుృభాచార శ్ళే త్యేతానంతం సుప్రతి సభాగ్యస్యాప్య వృ పరిస్య జే.180. 300. జం- ఉతాయ సఖే, రోదనేనాలం, మృఖ్యతా మరఠాధద్వయ మితి గురుం జింబు లేదు. రేగు తే.గీ. లంబోదర ప్రహసనమ్ ణే, గీ, ధరణి వైదిశలోశమూ - ర్ధన్యు నిన్ను నెవఁడు పాషండుఁడవని వ భయగజాజ్వల్యము- కాగ్ని శైత్యభావంబు నూహించు చింపఁలఁడు చయము నందు జడుఁడు కలఁ డే ? 81 కొస' —కోపముతో) ఓరీ! గురుద్రోహీ! లంజకొడకా! ఇంతకుముందే రువ గురువు పాషండుఁడని చెప్పి యిపుడు తప్పుకొనుచున్నావా? చూడు. ఆంజనేయుఁ డక్షయకుమారుని మెడ నిలిమినట్లు నీ వృషణములం బినికి వై చెదను. (గూడ్డనూడఁ దీయును) దీర్ఘ—శాసరా! కోపింపకుము, - వట్టకొయ వదలెదవా? చచ్చెదవా ? వెనుక నెప్పుడో, ఉ. ఇంపుగ నీదు భార్యను ర దెంపఁగఁ జూచు నిన్నతఁడు పెంపుననాదుబీజముల - మించెడు జారుని మేఢదండముళా దిమ్మని తొమ్మన గ్రుద్దిపోవు నా వీడక గట్టిగ నొక్కి దేని నిక్ అంకుఁబోతని యంద బం పెద పట్టకాయ ఏడు మా! యమలోకము నీకు డగ్గజేస్. కాస--(భయబజ్జలతో తొలఁగి తనలో) వీఁడు నాభాగ్య తితోఁ జెప్పలేదుగదా! దీనికి కోపము గల్గి పరాదు. తన గుట్టెఱింగిన వానితోఁ గలహింపరాదను పెద్దలమాట వ్యర్థము కాదు. (ప్రకాశముగా) మిత్రమా! క్షమింపురు', ఎఱుఁగక చేసితిని మొగముపై గాయము మాట మాత్రము వెల్లడింపకుము. దీర్ఘ --(స్వగతము) ఈవృత్తాంత మేమై చూచెదను, (ప్ర కాశముగా) కాసరా! అదంతయు యూడునో! ఆయినను వీని నూఁపి నేనెఱుంగుదును లెమ్ము. కాస--జంబుక్'! నన్ను గాడిదతన్ని న యా యుదంతమంతయు యలాజూస్తని నీకనితోఁ జెప్పినదా యేమి? (అందఱు నవ్వుదురు. కాసరుంచు నిగ్గునఁ దల వంచుకొనును.) చక్ర (క్రొధమును దెచ్చుకొని) జంబుకా! యోగ్యుఁడనియుఁ శ్రోత్రియుఁ దనియుఁ గాసరుని శిష్యునిగాఁ నీతని భార్యయొక్క యు చరిత్ర యీశని 'నిఁక ' విసర్జించెదను. కాస (ఏడ్చును) జేర్చుకొంటిని. ఇప్పుఁ గీతనియొక్క యణ తెలిసినది. పాషండ మతమునఁ జేరఁదగిన జంబు ఏడువకుము. ఈ రెండపరాధములను క్షమింపుమని గురువునకు మ్రొక్కుము కాళిదాస ప్రహ స న మ్ . కౌఇతః పరం త్వద్వచనం నాలిలంఘే. శపామి ధ మమ వరమ్మప్రేమాస్పదాభ్యా - గురు శ్మాత యధా పరి రులాబూస్త నీ స్త నాభ్యామత్యాయ తాజ్యాం గ్రహిష్యతి తథా యత్వు (ఇత్యుక్తా గురుం ప్రణమతి) చక్ర —వత్స! ఉత్తిష్టోత్మి! ఇతఃపరం పావ డో భవ! నా మర్ష యేహం. ఏవం చే న్నిర్భయం యభస్యా దలాబూస్త నీత్వయా. జంబు - ప్రవేష్య త్యయం పాషండతాం. కా——(సహర్ష మత్థాయ గురోః తిష్ఠతి) వక్రజంబు ! కః పునరస్య భార్యాం యజ్ఞవాజ్ ? జఁబు-కో వా న జానే. పశ్రయాకిలి_ శ్లో భిత్వైలావృత హేమచందనతకుం దేవేన కాతుహలాత్ ఉల్కీ దేవ మనోభ వేన తరుణీ 0 యూన్ గృహీతుం మనః - థీ-సఖే! నాహమ ప్యస్యా యజ్ఞారం జానామి కిం త్వహమేళదా నిశీధే శ్లో. ఆరో ప్యాంక విమా మరోజకలశా వాలింగ్య రోమాంచితా వాజిగ్ర స్వదనారవింద మనిభే బిం బాధరాస్వాదనమ్. కా--(సక్రోధం) కిం త్వమేన -మీ భార్యాజారః? తతః శిఖాంతే. ప్రోల్లుం ఛామి (ఇతి కరాభ్యాం మస్తకం గృహీత్వా సవిస్మితం కేన్యా నవ మేవ కృత్తా శిఖా? కాసరః కృతం విచారణ ఆపరాధవా నధ స్తిష్టతి. జం (సభూభంగం) శాసర! మాస్త్వితః ప్రభృతి తవ 'స్వపవచారవివేకః, వక్ర--సఖే! దీర్ఘదంత! రక్షితవా క్షేనని శాసరం దుస్సహా వైదికాచార శ్రీమహాంధ కారూపపఠనాత్ } . ఉపభుంక్ష నిస్సపత్న త్యస్యాధి కళల యుథళయా మస్య గృహిణిం భవిష్యం [*] లంబోదర ప్ర హ స న ము ప్రహస " కోస- ఇది మొదలు నీ యాజ్ఞను నీపాదసాక్షిగ నాకు పరమ ప్రేమాస్పదములై వ్రేలాడుచుండు అలాబూస్తని స్తనములుపొక్షిగ మీజను, గురువు నన్న సుగ్ర హించునటులఁ జేయుము. (గురునకు నమస్కరించును) చక్ర వత్సా! లెమ్ము, తే.గీ. ఇంక నాదయఁ గోరితి - వేని పరమ 11 పూజ్య పాషండమత మును బూను మింక నిర్భయత నా యలాబూస్తే - నీ భగంబు నిచ్ఛవచ్చింగతి విష యింప వచ్చు. గురువర్యా! పౌషండమతము సంగీకరించును. ఈతని గజాక్షింపుము. కాస సంతోషముతో లేచి గుర్తునిప్రక్క నిలు వఁబడును. ) వక్త్ర ) జంబు :' ! వీని భార్యను దెంగిన వాఁడెవడు? జంబు_ఎవ్వడో నే నెగను. వక్ర… కాని యది మిక్కిలి చక్కనిచిన్నది. తే గీ. ఆ తరుఁడే అరవవల్లిక - లల్లుకొనిన పసిడిచందనవుందీ వె పలవఁ ద్రుంచి ల్బలివిఁబట్ట పడుచువారల హృదయము కోరి నిర్మింపఁ బోలు నీ - కోమలాం - దీర్ఘ నేను గూడ మామూలుగా ఁటి నడు రేయి దాని విషయించు విటు నెఱుంగన. కాని ష్పములఁబూయఁ - మునఁ జేర్చి తే.గీ. వలిదచనుదోయి పులశ పు - ష్పములఁ బూయఁ గౌఁగిటంగ్రుచ్చి కలికి నం - మోముదామరపూవును - మూరుకొనుచు ఇథరపానంబుఁ జేసితి నాసతీర శాస (కోపముతో) నా భార్యకు రతుడవు నీవేనా? చూడం నీ జుట్టును గోనె డను (తలఁడదిమి) ఇదేమి! కొత్తగా బోడిగుండు చేయించితివే! శాసరా! విచారింపకుము. ఆపరాధము చేసినవాఁడు క్రింద నేయున్నాడు లెమ్ము. జంబు_(బొమముడితో) మక్కరలేదు. కాసరా! ఇది మొదలు నీకు స్వపరదార వక్ర- సఖుడా! దీర్ఘదుతా ! దిక్కు మాలిన వయిదికాచార బంధమునుండి వీని నుండి రించితిని. నీచిత్త ముఖిచ్చినట్లు నిర్భయముగ నీతిని భార్యను కొట్టుకొనుము కాసమునకు గూడ నిక వేలకొలది లంజలు దొరకుదురు. 86 కాళిదాస ప్రహసనమ్ కాపు- (స్వగతం) ఏకైవ మూల మలాబూస్తనీ (ప్రకాశం) సంత ఇతుమాచారం నానుసున్యం దే. . జంబు-గుళం వినా శే ఫున రన్యే సంతఃఁ కాస- (సహం) సఖే! వక్రనాసయము ? త్వద్వచనస్య పారితోషికవస్తు ప్రజా నకల్పో భవి త్వయం మము సముచిత పంచాగుళీ క్షేపః (ఇతి శిరసి పాత యతి) జంబు-(నిహస్య) దీర్ఘదంత! సమా కుంచిత పంచాగుళీ పారిధ్వని రేష మే గురో శ్శిరసీ కా"సరపౌషండకత ప్రవేశకల్యాణ వ్యాదఘోష ఇవ. తక్ర-(సానందం) సఖే! భవత్కృతతో 2 ఉం పంచా. గుళీ ప్రయోగః. శ్లో. వీడ్యోపరితమ ధ్యే m భావచ్యుతి మాశు మే జిత స్త్వ మితి. గృధ్యా కృతం హి మూర్ధి స్మరయతి పంచాంగుళీ క్షేపం. కా-జంబుక! సత్యవచనతోడెపి. వక్త్ర వత్స! కాసర! కిం మాం పాషండం మన్య పే! 9*—(సవినయం) కీదృశస్త త్ప్రభ వావ్ ! వక్ర—వత్స! కుణ్ణాచార్కోని, స్వరుతరీత్యా వయిదిక మత ప్రవిష్టాను పాషండా ఇతి విదాంకుర్వంతు. శాఖాతా కానోహానిఃశీ పత్యే! శ్లో, సర్వా గన్యూ యోషితో హృద్య మాగం శక్యం భోర్తుం నామ యావ ద్వ్య పక్షమ్, శక్తిః తూజ్యా శాంభవీ జీవితాన్న స్సౌఖ్యం భూమా స్వర్గలో కాత్తుభూరి శా--కత సర్ది వయిదిక మతానుష్టానం ? వజ్రజనావర్ణ నాయ, తదేత దంధపరం పపరయా జగద శయిదికాచార ద్వేషి, -అనగృహీతో డెస్మి వక్త్ర—వత్స! ఆద్యైన శుxవారేగృహిత్యా సహ దీక్షాం ప్రతిక, కస్యోపదేశవ! కళ-మక్కల్పస్య దీర్ఘదంతస్య. అంజోదర ప్రహసనమ్
85 'కు(స్వగతము) నా ప్రాణమున కలాబూస్తని యొక్క తె చాలును, (ప్ర) కాశ మ గా) సత్పురుషు లీయాచారమును హర్షింతురా ? జంబు — గురుకంటె సత్పురుషుఁ డైన లంజకొడు కెవ్వడు? దీర్ఘ (సంతోషముతో, వస్త్ర వాసా ! నీ వచన జాతుర్యమునకు బహుమతిగా నీ వెబట్టి కాయను గ్రహింపుము (మొట్టను) జంబు(నవ్వి)తీ ర్ఘదంతా! నీ మొట్టి కాయధ్వని మహోత్సవమునికై మంగళ్ ధ్వని యైనది చళ)—(ఆనందముతో నీ మొట్టికాయ, సని పాపండక ప్రవేశ తె. గీ. నాతి యుపరతి సలుపు చో నాకుఁ గొమ - జలము వేగమె జిల జిల - జారిపోత నోడిపోతిని ఛీ ! యని హుంకరించి తరుణి మొ తిన చెప్పుడు తలఁపుఁ దెచ్చె - కాప---- జంబుకా ! నీవు నిజమే చెప్పితివి. ఈ - నేను పొవుండుడని తలచు చున్నాడవా ? కౌస—(విషయముతో) తమ రెట్టివారో తెలియకున్నది. వళ నేను పరిశుద్ధాచారము గలవాడను. తమ మత ప్రకారము శుద్ధవిధవలు నన్ను పాషండు డనుకొందురు గాలి. అంతమాత్రమున నేమియు హానిలేదు. సీ. వరుసవావియు లేక - వాంఛ గల్గిన యెల్ల కామినీమణుల గంగవచ్చు ! కడుపు పట్టినయంతే - కల్లు మాంసంబును మెక్కి తందనముల ద్రొక్కవచ్చు | స్నానసంధ్యాజప మములెల్లను శషతుల్యంబు గా దిగఁ - దుడుపవచ్చు ! జగ శాంభవీ దేవిని నారాధనము జేసి - యలరవచ్చు వేకమాతనా గీ. కోరుకొన్నట్టి శకల-మనోరధముల ననుభవింపంగ వచ్చు నీ - యతులమతము - భూతలము నందె మనఁమిక నందుఁ జేరిన స్వఃపురా - నంద మెల్ల 1 దవచ్చు. శాస—అటులైన నీ శ్రీ వైదికకు తానుష్టానము లెందుకు ? వక్త్ర)--అంథ పరంపరగా కొలమతముతో ద్వేషించుజునులకు మోహపఱుచుటకు, కాసు--మహాప సాదము. ధన్యుడనైతివి. వక్త్ర-- నేడు శుక్రవారము గనుక భార్యతో దీక్షయుదు బ్రవేశింపుము కాస-ఎవరి యుపదేశము ? వక్త్ర)--నాతో సమానుడగు దీర్ఘదంతుని యుపదేశమున రాజు-- ఎందికే 1 కాళీ దా స ప్రహసనమ్. కక్ర-శృణు తావత్ ! అన్మీ న్నా చార క్రమే శిష్మేణ 'గురజ్ గృహిణీ చేయా వ కేవలం సా, భగినీతనయా ప్రభృత్యశ్చ రదినేన జారేణ ప్రధమం గృహీతా తన గృహిణీ. శా-ఆర్య దీర్ఘదంత తర్హి గచ్ఛావః దీర్ఘ - ఈకవాస ! గమిష్యామి స్త్రీతిం హాయి స్థాపయతు భవాన్ విషాంత్). (ఇతి జ్వు వది వక్త్రవత్స! జంబుగ ! సుప్రతి వసంతోత్సవ శ్చలతి దేవస్య కారుణ్య వాధస్య లక్ష్మీపతేః తద్దర్శనాయ సమేస్యతి గృధీ తత్య్ర గచ్చావః జం-త్వ మే శర మవలసణ్య పారు కాద్వయ మీద మధిరుహ్యతాం. వక్త్ర—(తధా కృత్వా కథం పశ్చిమద్వారపధ మవతీల్లో భగవాన్. హరిః ! యస్య శ్రూయతే వహ్ని యంత్రతాత్కార; (ఇత్యుకౌ పరి కామతః) ఆం-" త్రైక హరినామావళీ యద్భ ర్భాగవత పరిజనైసృహ స్థూల కాయో నాకు చుస్కరీ నమస్కరోతి భగవంతం కైటభాంతకం, కిచ శ్లో. విమలవసనావకుంఠిత 3% ముండితశిరసః ప్రరూఢపుల కాంగ్యః హరినామ బాలవిధవా భాగవతార్ గాయతో -పత్యే ! జంబుక ! శ్లో. సంబాధం విధవానాం నుగాయంతి, ప్ర్రవిష్టవా నేను తరుణ భాగవతః భుజకూర్పర భాగాభ్యాం ప్రకృశతి పార్శస్థయో స్తనౌ పధ్యోః కధ మత్రైవ త్వత్సుహృదః శాసరస్య ప్రేమభూమి రలాబూ సైనీ ! కుజదరియా దేవదర్పనాయ లంబోదర ప్రహసనమ్ మణు1 3 群 చక_అట్లడుగరాదా ! మా యాచారక) మము నందు ము గా శిష్యుడు తనభార్యను గురువునకు సమర్పించుకోవవలయును. ఒక్కతినేదు. గురు = స్సష్టి చు సమర్థతఁ గలిగి లేపపముగలవాడై కోరి గరుడల నక్కపల్లె, డ్రమ గుమార్తెలను గూడ నొప్పగింపవలెను. కనుక ముందుగా నీ భార్యను విషమించి యున్న ప్ర్రాఁతమి డఁడో గనుక నీకని యూపదేశమును గ్రహి పు శాస...ఆరుఁడా! దీర్ఘదంతా! మీ ము పోవు నను రమ్మ దీర్ఘ -వక్త్ర నాసా ! వెళ్ళుచున్నాను. నానుడు దయ యుంచంలో లేదను. (ఇద్దరు నిమ। మింతురు.) జగుగుచు తప్పక రాఁ గలదు. దావిని చూచుట కె చూచుటకై మనముకూడ పోస్ట -పత్సా ! జంబుక ! కారుణ్య నాధుని వసంతోత్సవ కావు : గ. దమ: రమ్మ జంబు - సరే! నా చేయిఁ బట్టుకొని పావుకోళ్ళను గొడుగుకొనుఁడు, 39-(ఆప్రకారముగాఁ గొడుగుని) అగ్ని యంత్రరాత్కారము నినఁబడు చున్నది. భగవానుఁ డ్పుడే పశ్చిమద్వారమున వేందేసెను. ( ఇద్దరు నడచుచున్నారు.) జంబు—ఇదిగో ! యిచ్చట హరికీర్తనలఁ బాడు భాగవతులతో డను సన్యాసి కైటభ ముద్దనునికి న స్కరించుచున్నాఁడు. స్థూల కాయు ఱియు కృ విచిత్ర మేమో!ని, సన్యాసులు కట్టి పిడికాళ్ళన:టి బాలవినవలె తట పడుదురు. గురువర్యా, తే.గీ. తలను నున్నఁగ గొఱిగించి - చలువ సైకు 1 మునుఁగు వెచిన విధవలు పులక లొప్ప భజనఁ జేయుచున్న యా - భాగవతులఁ గలసి పొడు చున్నారు. వక్త్ర…జంబుకా ! చూడు. తే.గీ. బాలవిధవలో నల్ల చేరి కుచములఁ దను కాంచినావె ! భాగవతుఁడు నెఱుఁగ పలుగ నొక్క చు m మో జేతితోడ నెట్లు పొంగి పడుచుఁ బోవుచు మున్నాఁడో వానిఁ జూడు. నీ మిత్రుడు కాసగుని ప్రేమభూమి యగు నలాబూ పని టినే యున్న దే! జంబ -దేవదర్శన మునకై బకు గెత్తు చున్నది. అబ్బా ! దీని చన్నులు కోయ చెట్లు మోసికొని పోవుచున్నదో! (నవ్వుచు )
- 19-
దాస ప్ర హ స వమీ. అస్యా స్సనౌ లంబౌ గతి ర్ని రుద్ద ఇతి జానునీ తుదరు, లే ఆపి తాడ యుత స్తా వనుచరరోధో న యుక్త ఇతి. శ్లో, ఉత్సంగ మారుహ్య నిశాస్వమ ప్యాః వక్షోరుహాభ్యా మధికాయ తాభ్యాం. ఆచ్ఛాద్య రాత్ర, నిజ ముత్సహేత శీతం విజేతుం ఏతు తే సమర్థం, 8.00 -( విహస్య) స్థూలకాయో నామ యతి కళాబూస్త శీ మహతి, న కాసరః శ్లో. అత ఏచార్య పశ్యామి వేధనం న సుమేధ్యం. యే నెతౌ యోజితౌ ; : ద్వా థేరీ స్త్రీ దుందుభిః పుమగన్, వక్త్ర-యద్యుభౌ యోజితౌతర్షి - 11 గా శ్లో, వీరాయి తాత్యయదశాసు వశాయి తాయా పక్షః స్వకీయ మమునా యతి త్వము స్వాః, ఏతన్య కుడి మభితః కుచయో ద్వయీకం పృష్టార్పితా 'మనడుహోరుకు రోతి గోణీం. జం- ( విహస్య ఆక్ష్యతో దర్శ) ఏతా హరిసేవాసరం హరిణామ్యః --వశ్చ ! భరతా సాధు సాఫల్య మనాయి మే నయన ద్వంద్వరా యతః శ్లో. పశ్చాల్లంబితినీల వేణితిల కాః ఫౌణిక్వణన్నూపుగా సంవ్యానాంతరసూ విత స్తంభరా రేఖాచంద్రరుచా పరిష్కృత సా మూలా మృదా శ్వేతియా . మన శి లంబోదర ప్రహ స న ము 39 తే.గీ. చనులు వేలాడి పదువ నీ యని కతమున ముందునకుఁ బోవు మోకాళ్ళు 089- ననుసరించిన వారల - నాఁ గూడ - పొడువ- జొచ్చె దరుచుఁ జన్నులు మోకాళ్ళ - నిదముచుండె. తే . చలిదినము లందు రేల ను త్సంగ మందుఁ జేరి శయనించి దీని ప - జోరుహముఁ గిప్పుకొః: సిద్రవోయి: ( దేవ వెఱచును గాటంపు శీతభాధ. జబు—( నవ్వి ) 'సివాస్ ! > శాసకున కేమి గాని, స్థూలకాయుఁ డమ సన్మాని బయటా బూస్తనికిఁ దగి యుండును. తే.గీ. ధేరివలె మన్న దీనాతి, వక్త్ర - భిని విడంబించు దీనితో వీడు చుందు వీనిఁ గూర్చి కన్యముగఁ జేసెఁ గావున - శబ్ద యోవి - శబ్దయోవి యవక తెవక యటంచు నే నాత్మ నెంతు. చో చ, హితమతి బ్రహ్మ యీతనికి - నీసతికిం జతంఁ గూర్చి యున్నచో వతని యుగమ్మ నందుఁ బుకు యతగతి రెండు ప్రక్కలకు న్చితముగ మోయు గిత్తకర జంబు-( వివ్వి, వేఱోకచోఁ జూపుచు ) తమక పడుచున్నారు. పొయితలీలల దీని చన్ను లా నాసఁగ మూపుల రెండుగోణు ల ణిం దలపించునుగాదె జంబుకా, ఈ కురంగా ములు హరి సేవావసరముల కై - తక తత్సా! కన్ను లున్నందులకు నేఁటికి పాఫల్యము కలిగినది. ఏలన? సీ. డూమెఱుంగులు వెట్టి - దువ్వి వైచిన కీలుజడపిఱుందులు పైన బడికటింప తొలకాఁడు పైఁటనం - చుల నుండి కాన్పించు చద్దోయి కనులకు - వినర-లలితంపుటడుగుఁద - మ్ములఁ గీలుపఱచిన యందెలచప్పు డా - నందమొసగ హార్ద రా గచ్ఛాయ - లనంగఁ దాంబూలికా రాగంబు పెదవి పై రంజి లంగ ఓ సీతమయ మైన జా - బిలి గోల - వొదట వెలకుఁగఁ ఓ B 10% కాళిదాస ప్రహసనప్ దృశ్యం . పు-శోఢృ తాందసదృశో రామానుజీయాంగనాళి ( సవిమర్బమ్ ) శ్లో. నా ధే స్వే రమయతి సత్య మ సంతృప్తాః తదా సపి ఘటయంతి గూఢ మేతాః, జ - విహస్యం ) కిు తావ దేవ ! ఆఫ్ తగ్గి రూయతామ్. శ్లో. జామాత శ్వశురపత్యవ్యమా తులాదీన్ స్వచ్ఛందం పుణ రవీ గంతు మర్థయంతే. వక్త్ర…ఆ తరే తాం కి మన్యా అవి శృంగారణ్యం ? జం-భవతు దదృశ్యతాం పురసా చార్యేణ. ఏతే ఖలు. శ్లో. శిష్యా లక్ష్మణ దేశికన్య సిదమ్బత్సుండ్ర స్ఫురన్మూర్తయః సీమా చిహ్న ముహోపలో ఇవ ఒక వ్యాముక్తవిటటం శయః పాణిస్థ నాజన్య హతశ్రమజలా భాషాప్ర్రబ ధో క్తిభిః ప్ర్రాతరు కనిరోధ మేష పరుషం సంరావణం కుర్వతే. పక - జన్మస్థలా న్యేతాని జగప్ప తారణనిద్యాయాః యతః శ్లో. గంతన్య దేశగమనావధి "పేడికాయాం పొధేయ మంథ మిపనీత మిలో హరంతః భోక్తుం కియ తృధి తిరస్కరిణీం నిత్య ధూమం పచామ ఇణి శుష్క-తృడై స్పృజంతి. కధ మతైన మధ్వాచార్యమతాను వర్తినోరిపి పద్ధాం జలిపుటా సిస్టంతి పితే ఖిల. శ్లో. ఏకాద శీతి వితు రాబ్దిశ ముత్సృజంతి ద్వాద శ్వసౌ తను రితి హ్యుపసి గసంతి, దేవే నివేద్యే చ విహార చ కర్మ పిత్ర్యం స్వాత్వా కృత్వం సిశి రజన్వంలయా బ తాన్నమ్. జం-4 న్యాదృశ్యః పున రేపొం ప్రకారం తధాహీ. శ్లో. పూతా భవేతి గురుణా దత్తం నిజపాదతీర్థ మేక స్కె ఇత్వన్యపురుష భుక్తా 7 (6) లంబోదర ప్రహసనమ్. 41
- టుక + మిసిమి దురి! విదుగో! చూడుము రామాను . జీ
య యువతు! రేగుదెంతరు విటులు గ్రక్కిళ్ళు బంగ 'విరుగతో) చని దినదినమునస్ బ్రి. యుండు డ గఃలి మఱందులం గలసి కాముక లై రమియింత్రుగూఢతన్ దెంగుచునున్నను దూ. అఱమం గడు వేఁడుకొందు రో జంబు -(కవ్వి) --య్యో! అంతయే నాకొ-టీకా? వినమిఁశ్ర మామ ఇల్లుని గనిష్ఠపి 'ల దిశా యధాసుఖము పేర్మిని దెంగుఁటంచు వైష్ణవుతో వ॥ 9 -- వైష్ణవ స్త్రీలకం టెఁ బ్రపంచమున శృంగారవతు లెవ్వరు? జంబు- - అగుఁ గాక ! ఈ మందు జూచితిరా? . తుంగధ్వనిక్ బ్రొద్దునన్ మ॥ బకమల్ వెచిన రెట్టచారికలచే భాసిల్లు సర్వీశిలా శగలంబుల్ ప్రతివోపు పట్టులుగ స్వ చ్ఛస్నిగ్ద నామావళీ విక సమ్శార్తులు తాళవృంతధకులై స్వేదాంబువుల్ వాసి త్తుశవీల౯ ద్రవి డో క్తి నార్చెడినదే తళ జగద్వ చన విద్య శ్రీ వైష్ణవులు జన్మభూములు, ఉక చేరఁ దలంచు చోటునకుఁ గూరలు మోటఁ గట్టుకొని చీరముసుగులోఁదడిహఁ కోరు - నిప్పుఁ జేసి పొగ జేరెడు నంతకుఁ జాలు నన్నమున్ గొంతప్రయాణముఁ జేసి దారిలో చేసేద నంచు వచించి యీ ద గుప్పునఁ జూపుడు రెల్ల వారిirs ఓహో! మధ్వాచార్యమతస్థులు వ్యాపారిపంతుళ్ళు దోసి నొగ్గి నిలువఁ అడి యున్న వారు వీళ్ళ చ|| హరిది నుంకుఁ దండ్రికికు నాబ్దిక ముఖ ద్వక్షయింత్రు, ద్వాదశీ పరితమపుణకాల మిరి • స్వల్పతమం బని వేకువన్' భుజిం తురు, కడునుం గ లట్టి యువ • తు ల్బచరిం చెడి వంటకంబుచే గురుపితృ దేవ తార్చనముఁ గూడచిరించి భుజింత్రుమాధ్వరుల్ | జంబు ఈ మధ్యమతస్థుల యాచారమే వేఱు. శ్రీపాదతీర్థ నే గీ॥ పావనివియైతి పడుచు శ్రీ పాదతీర్థ మిచ్చి గురుఁ డాజ్ఞ యొసఁగిన, విటులు విషయించి విడిచిన సంత మంది సంగ్రహించును ప్రతీ దాని వెలఁది యైన శంకమానికి కాళిదాస ప్రహసనమ్ రథ మే. యా యువకయో2పి సంఘభవంతి దేవ దర్శనాయ ? శ్లో. గండా భోగప్రతిఫలనటత్స్వర్ణ కాటంకభూషా చల్లీ రామాగ్రి ధితకరీ సౌరబాకా : తమారాశి 7 -భాగ్యవ్యూలో ఇపమృద్ధి గ శాంభాతి ర్ణాట నార్మ రి ( కృతో నిక్య, అక) కథ మద్వైతం తాను సారిస్కోపి భోజను ()హార్ధ మిను సేవ తే? 9: బిం--ఆర్య ! ! లోకవిరుద్ధ మీద మద్వై మతం నాకు. త. 1689. ల్లో, నానుష్ఠానయతి శ్రుతి స్మృతివిధీ వారాఢయ త్వచ్యుతమ్ శంభుంచా న నివఙ్ఞయ త్యపి సకృ శృణ్యేషు తీర్థేష పి సత్యం బ్రహ్మ జగ నృ షేతి వద్దనే కుర్యా దృచః కేవలం సాయః ప్ర్రాత ంతి ద్విజా కలిపి డ దైతవిశ్వా శ్రమః. 12. -యుక్త ముక్తం భవతా ? నా విధీ స్వశ్వరఫలా స త్యగ్నితుం నేచ్చతి శ్రీశ శంభు మపి స్పృహోపకరిణే కౌసిద్ధ సిద్ధా? ప్ సంకల్పో భవబంధ హేతు గీతి న స్స్నా శ్వేప తీరేష్వహం కర్తా నేతి వదళ్ కరో స్వపి హితా = దెత్తవాదీ బుధః విద్వాంసః జం ( కతిచి త్వ" ని గత్వా ) అత) హి వైదిక జనమధ్యే తిష్ఠతి విష్ణుమిశ్రాః ఆర్య ! ధన్యోదయం. శ్లో, పాతస్స్నా వేదశాస్త్రే వ్యధీతీ నిత్యం యజ్ఞా నాచర న్నాతిధేయః, లంబోదర ప్రహ స నమ్ ప్రహసనమ్ వక్త్ర _ ఈ మధ్య స్త్రీ లందఱు గుంపుఁ గూడి చూడు.. దేశ సేవ కై పోవు చున్నారు. సీ॥ ముద్దులొ ల్కెడి చెక్కుటద్దాల సూఁద జాయ • లలమొకో గల గూర్చిన పు దండల సత్తావి వీధుల నిపి వెన! సందులమండి నిక్కచుచూచుక ప్రత దో . కెంపులతమ్మి కేం కుంద కుసుముం జిుఁగుంబయ్యెదల బూచులాడ పడుచు దనపుగర్వం భావహస్యాల వాట్టూ గతులును . గీ॥ గుండుమల్టీ ఉభాస్వర - కోమలాంగు భాగ్యావతారు) లనఁగ ఇల్లదె సవ్యసౌందర్యవతులు క ర్ణాటకతువా !! ' వ్యక్త పఱుప లభిలవిటలోక నెక దెస . పరుగుడెత్రు (నేజొకదెసఁ జూచి) ఓహోహో! ఆద్వైతమతావల : బు లగు మహాను భాషలు లోకానుగ్రహార్థమై భగవంతుని సేవించు చున్నారు. • . వేద వి జంబు —-ర్యా ! ఆ ద్వైత తము కేవలము లోని * విరుద్ధ మైనది సుమా! ఏలన ....
మ! స్మృతి వేదోతితిసత్రి యాదుల నష్టింపండు సద్భకి మై మతిపూర్వంబు సంస్మరింపఁడుర మో నూనాధుఁన్ స్నానదా నతఁ బుణ్యంబుల నాదంఁడు జకన్న బ్రహ్మన"త్తించునం తతవాదంబుల మోసగించుఁ గడు, సద్వైతుండులోకంబుస వక్త్రగళ్కఁగాఁ బలికితివి. అది నిజమే. సీ॥ నిమర్శసిద్ధి ర్నిద్రమకి య టంచు విశ్వసింపఁడు హితవిధుల! నానావ్రతంబులు సస్వగంబు లంచు వర్చ సేయఁడు హరి హరులమ దిని ! భవబంధమునకు హే తు వ టంచు సంకల్పమాచరింపఁడు తీ . రాజసేవ) సిద్ధసాధ్వాది సం సిద్ధ వర్ణ సమున నేమి కార్యం బస్ యీసడించు గీ॥ కర్తయును భోక్త యును నేను కానటంచుఁ జెపఁటి కార్యము లెల్లను జేయుచుండు జగతి సకలలోక విజ్ఞాని విజ్ఞానధనము ! దొంగిలించుట కద్వైతి దొంగగాఁడె? - జంబో —( కొంత నడచి ) అచ్చటనే వైదు' అనమధ్యమున విష్ణుమిత్రుం డున్నాఁడు ఆర్యా! ఇతఁడు ధన్యుఁడు.. తే గీ॥ వేకువ నానమాడు వివేక యుతుఁడు సతిథిపూజలఁ బచరించు ' నాహితాగ్ని. 44 కాళీదాస ప్రహసన స్ థT)-( సామర్షం ! కిముచ్యతే వైదిక జనపక్షపాతినా భవతా ? శ్రుబు ఠాభర్. ఏష శిల విద్వదమితో విష్ణు మి8. శ్లో. స్నాతి ద్వి శ్శర దోన వేద నిగమం శాస్త్రేషు మూఢః శ్రతుం దంబార్థం కృతవాన్ హర్తు మతిథీన్ ద్వారే నిధత్తే జంగ నాం. శుంఠ స్యాన్య శ్రీ మస్తి శిష్యజనతా శాంతో ఒస్తుదాలో స్వలుం పత్నీ తు వ్యభిచారి ణీతి విదితా సర్వైర్వృ ధాతే స్తుతిః, జం– ( సభయం స్వగతం ) కథం విష్ణుమితో) 2ప్యమాయాపదం మూర్ఖకల చూడామణే రస్య శక్త్ర నాసు ? హంత? హంత ? శ్లో. దర్శయంతి సతో దోషాం శార్ణోదయం త్యసలో గుణాన్, అసూయాయాః ప్రభా వేన ప్రౌజ్ఞా అపి మహాత్మసు. ( ప్రకాశం ) ఆర్య! లోకవాదో త్వదుక్త్రవిధ ఏవ విష్ణుమిత్ర. ముయాడెనుసృతః, పరమార్ధతస్తు (తతః ప్రవిశ్య శిష్యో విష్ణుమిశ్రాః ) విష్ణు మి వళ్సే! వినయవిధే! సత్ప్రభాత మద్య తిన మస్మాకం. యతః-- అపి చ - శ్లో. లబ్ధాహి భగవత్సేవా ప్ర్రాణినాం పాపహారణీ మహాన్తో బహవో దృష్టాః పుణ్య శ్చ కులయోషితి శ్లో. యేదృశ్యం తేఒత పురుషా స్సర్వే తే హరిమూర్తయః, లంబోదర ప్రహసనము శిష్యులకు నన్న నిండి విద్యవి విష్ణుమిత్రుడు శాంతిస -> 1 జెప్పుచుండ మృదయశుఁడు, వక్త్ర)———ఏమి వాగుచున్నావు? వైదిక పక్షపాతమున నట్టింటివి. కాని విష్ణుమిత్రుఁడు విద్వదమిత్రుఁ డని చెప్పకతీఱను. వినియోగృత జే నాఱు గనిది సీ, పర వేద xo “దిషే త్యా" యహాఁ బైదు తర్కా తర్కాది శాస్త్ర ప - ద్ధతుల మొద్దు' యేడాది శ్రీనుమాఱు - లెలమిన్నా నమి। చేయునిక యజమాను యజ్ఞమును బడా —మకినొ; ర్చే। సతిధిన భ్యాగతి. నావలంగొట్టియినుప గుమ్మమున న - కొంగి నుంచు। ఫల మేమిశ్రాంతిదాం-తుల వీని పెండ్లా ధర్మపతింబలి _ధ బ ద్ధి గీ. పైప గంగెద్దువలె శాల్వ వైచి తిరుగుఁ గాని శుండకు శిష్యుఁడొ - క్కఁడును లేడు। బట్టువ లెసలు నీసోత్ర పాఠ మెల్ల విష్ణురు యెడఁ జూడ విఫలమౌను. - 2 గూడ - ( భయముతో, తనలో } తనలో ) మూర్ఖుకులమాడామణి యాగు వక్రవాస దౌర్భాగ్యునకుఁ బరమపవి శ్రుఁడు అక్కటా! అసూయా ప్రభావ మెట్టిది ? తే.గీ. తేని దోషంబుల వెనకి మంచిగుణము గ్రహింపిక్ ధర సమాయాపిశాచంబుఁ మ సమాూయాస్థానమే కాబోలు: మఱుఁగుఁ బఱచు - దగ్గులు కొన్న ప్రాజ్ఞుండైనను సజ్జన - పశర పుండు. (ప్రకాశముగా) ఆశ్యఁడా! లోక వాద న ను గురించి యదార్ధముగా ఓఁడు నీ పని పట్లు వట్టి బడుద్ధాయి ము డకొడుకే! ( విష్ణుమిత్రుడు, శిష్యుడు, ప్రవేశింతురు. ) విష్ణు..... రత్నా! విషయనిధీ! మన కీ ది హా పవిత్రమైనది ఏ లన ? క. దురితాపహారకం బగు - పరమాత్ముని సేవ దొనికె త్కరములు దర్శన మయ్యెను పరసాధ్వీమణులఁ జూచు క. ఈరచ్చ గలమహాత్ములు బహు పుణ్యజనో } భాగ్యము కలిగెన్. నారాయణమూ రిథరు ల నం దగు నిఁక నీ య ట్లంటిని, శాం 46 er స కాళిదాస ప్రహసనమ్. లక్ష్మీమూ ర్తయ ఏవైతా లక్ష్యం తే యాశ్చ యోషితః, వినయవిధి — విదిత వేదితత్వ పత్రభవంక ఏవ శాంతి న పున రస్వే, విష్ణుమిత్ర — వత్స! దూరే వక్త్రవాసకుమీ దృశ్యతే. త మతి శ్రమ్మ * యుక్త సుస్మాభి గృహం ప్రతి నివర్తితు. యాంః కీల శ్లో, అధిగత వేద శౌత స్మృతి రాఖ్యాతా చ శాస్త్రాణమ్ యజ్యా శబదమశాల శబుదమశాల వై-క చూడామణి ర్భపతి.. విగోయనిధి — ఏవర్భుజుతీయా తత్రభవతా మస్మి న్నను సంభావం వస్తుతస్తు, శ్లో. విద్యామద ఇవ తనుమాూక్ విగ్రహవా నిష సరః పిశువధానికి సాకార ఇ పామీర స్స భవతి భువి చ ని వాస ము వి. విష్ణుమిత్ర... భవతేళ్యం; క్వ పుర స్వంభరతి సర్వేగుణా ( ఇత్యుభౌ పరికామతః ) జంబు ఆర్య! భవతం పశ వ్నా సీదతి పశిష్యోప విష్ణుమిత్ర. వక్త్ర వత్స! న ము చతికిం వైదవే శాః ? ఇతి పరాణ్ముక సిద్ధృతి. విష్ణు -- ( ఉపసృత్య) భగవన్! వర్క్స్ ) నా సరష! విశ్లే మిత్ర ఏమ వరి) త్వాం ప్రణమతి. వక్త్ర) - (పరాధృష్య ఝణితి పాదుకాభ్యా సున్నహ్య) మహాభా×! మామై వం చతుర్ముఖో2పీభవతః ప్రణామా దుర్విజతే, శింపున రానుష్య? విష్ణుమిఠ) ——( ఆపచార్య ) వినయవిధే! అపీ శుత మస్య వచనం ? వివ బహిస్పద మేళం, అంత సముర్షణల ప్రజ్వలనం- వక్త్ర-- విష్ణుమిఠా. శ్లో. విద్వా స్థితి విన యీతి క్రతుమా నితి కీ ర్తిమా సితి చి, ఇహ జగతి విష్ణుమితొ దిత్యేవం న శ్రుణోమి చైతస్మిన్. ( ఆపవార్య ) వత్స! జబుక ! తుమ్మతు దుర్జన ఇతి న్యాయేనఖలే ఒస్మిన్గుణోరోపః కృతః బిన.--( ఆపవార్య ) విష్ణుమిత్ర ముఖా న్మార్ వినా ఇతరం న శృణోమితి హృద లంబోదర ప్ర హ స న ము ప్ర హ న నారీతిలకము లెల్లరు శ్రీరామమూర్తు లనఁగఁ విషయనిధి-- సకు స్తమును జెల్లు గవత్సా లిపిన తమంతటి వారల యెప్పును 47 యన్యుల కేమి తెలియును, విష్ణువత్సా! ఇటఁ గొంతదూరమున వక్త్ర నాసయమి యున్నాఁడు. పెద్దమను ష 'డగు నతని జూడకుండఁ బోవ జనదు. ఇతఁడు వేదవేత్త. శాస్త్రముల కుపదేష్ట. యాగకర్త, శమదమారియుక్తుఁడు, వెదిక చూడామణి, ఇతని దర్శనము సొవవతుగదా ! విన-- సగ్వపములు గానఁ దా మట్లు సెల విచ్చితిరి, కాని తే.గీ. తనువుఁ దాల్చిన విద్యామ బరిణమించిన పిశు నవతరించిన గాఢక + - వం బనంగ పొగ్ని యనఁగ వక్త్ర నాసుఁడు వెలుగు MOడు - -అగుఁగాక ! B 2 వసుధ యందు. న్ని గుణములు నొక్క నియం దెట్లుండును ? ( ఇద్దరు నడచు చున్నారు ) జంబు……అబ్బా ! నిన్నుఁ జూచి విష్ణుమిత్రు) ఁ డీటకు వచ్చుచున్నాఁడు. వక్త్ర…అబ్బా! ఈల జకొడుకు సెగరోగమువలెఁ బట్టుకొని వదల నట్లున్నాడు ( వెనుకకు దిరుగును . ) -ఈ 'సస్వామిన్ ? విషుమిత్రుఁడు మస్కరించు చున్నాఁడు వక్త్ర)--(తిరిగి త్వరగా చెప్పులను విడిచి) మహాభాగా! ఎంతమాటఁ భగవానుఁడగు బ్రహ్మదేవుఁడే తనుమస్కార ను స్వీకరి పజాలఁడు. `నే నెంత? విష్ణు...( అపహరించి ) విజయనిధీ ! వింటివా యీతని వచనము, విన- ఇది పైమాట లోపల కోపాగ్ని మండుచునే యున్నది. -- వక్త్ర --విష్ణుమిత్రా ! తే. గీ పండితుం డని వినియెక క - మండనుఁ డని కతుకరుం డని సత్కీర్తి విష్ణుమిత్రుఁడు జగతిపైఁ ననుచు వచ్చ టచ్చటఁ బ్రీతి - కాముఁడమచు బేరుఁ గాంచె 1 వినినవాఁడ! అపహరించి ) జంబుT ! దుర్జనుఁడు సంతోషించు గాక, యు బ్యాం ముచే యీవిధవయం దిట్టి గుణారోపము జేసితివి. విన--( + పహరించి ) తనకంటే నితరుఁ డెవ్వఁడు లేఁ డని విష్ణుమిత్రుఁ డనఁ దగునని యీతని హృదయమై యుండును. 48 విష్ణు--ఆత్ప్రభవా సేవ కాళిదాస ప్రహసనమ్. హమ త్వదం వ్యవసీతార్ధవచనం ముత్సవా యాగతో భగవా న్వాసుదేవ స్తన్య భగవతో వక్త్రవాసయ మీతి నామాంతరమ్. చక్ర--( ఆపవార్య ) జంబుక! మను సర్వత) దేవశాభావ చేతి సూచనాదు వచన మిదం దాంభికస్ధ. ( ప్రకాశం ) విష్ణుమితో స్మత్వ దర్శీతి కి మిద మాశ్చర్యమ్ ? విష్ణు - అనుజానీహి మా కురసంగమువారు. వళ )--( స్వగతం ) కి . మా మాప్పన్చ్య భవా నాగతవాజా గచ్చేతి మయా వక్తుం? ( ప్రకాశం ) పరిష్కరోతు భగవావావసధ మను ప్రవేశన. కల్లా, శిష్య-- ( నిషాంతః ) 10 విజCణుః! నివృత్తం దురితమ్ ఆన్యతో గచ్ఛామః ంజ _-యుక్త మీద మార్యస్య వచన; చో ద్వైదిక సన్ని గృథీ దర్శన ప్రత్యూహః ( జత్యుభౌ పరిశామతః) 519- -మహదిద సంబాధం. శ్లో, పౌరణో కే మిథా శ్లేష వంశి ప్తాపాదమ సకే నాలం కామా కరా త్స్పష్టం తుంగ్యుస్తాన్ వధూవీ చాన్. తజ్ఞంబుక్! మా ము త్తరతో వికృష్య గమయ. --( తధా కృత్వా పాళ్శ్వతో దృష్ట్వా ) ఆర్య! పళ్య. శ్లో. శంబా దేzత పునస్సరైక విధనాహస్తా యాదృచ్ఛిక స్పర్పోతేన విజృంభణేన శతధా విచ్ఛిద్య కౌపీనకం, నిషాంతే మదనధ్వజే బహి రసౌ సావత్ప్రపో నైష్టితో వర్ణ ధాపతి చస్ట్రో-( పశ్య వ్విహస్య, ) చోర ఏప ఇతి తం రంధంతి రాజ్జో భటాః కాండధావన మత భాధ్యతే, ఆపి బీద మాశ్చర్యం. శ్లో, భీత స్వాతుద్ధృతే నాన్య ముసలే నేవ శేఫసా, 7) లంబోదర ప్రహసనమ్. విష్ణుతకు రట్లు సెలవిచ్చుచున్నారు. కాని యుత్సవముతో మారేదగునట్టి యీ భగవానునకు వక్త్రవాసయమి యను నామాంతరము కలని నేను తలఁచు చుంటిని. చళ)- ( అపహరించి ) జుబుకా! త కంతటను దేవతాభావన కలదని చించు ) ఓకై యీబడాయితొత్తుకొడుకుకటు ప్రేలుచున్నాడు. ( ప్రకాశమాగా విష్ణుమిత్రా ! నీవు తత్వదర్శి సగుటయం దాశ్చర్యమేమి? విష్ణు- సెల వొ పంగుఁడు. ఇంటికిఁ బోవును. వక్త్ర- ( స్వసత) నన్నడిగి యిక్కడకు వచ్చితివా, పొమ్మని జెప్పుటకు ? ( ప్రకాశముగా ) శీఘ్రముగా గృహము నలంకరి పురు. విష్ణు శిష్యునితో నిష్క్రమించును.) 1 వక్త్ర - జంబు ! పాపము రమ్ము * జంబు - చక్కగా కంతకాయము గదా ? రచించితిరి. పరిహార మైనది. మఱియొక చోటికిఁ వైదిక సన్నిపాతము గృధీ దర్శన మహోత్సవము ( ఇద్దఱు నడచు చున్నారు. ) వక్త్ర అబ్బ ! నూతనముగఁ బిగువుగ నున్నది! ఇక్కడ చూడు. తే గీ. మనుజు లన్యోన్య మాపాద పడుచు భ గ ము వలె జన సంఘాతము మ సకంబు గ్రిక్కిఱిసి యుంటచేఁగామి - కీల మెత్తి తన్ను నొక్కెడి యువతుల చన్నుఁగవను బొడుపఁ జాలక లోలోనఁ బొగులుఁ జొచ్చె, కావున జంబుకా ! చేయిఁబట్టుకొని నన్ను ముందునకుఁ దీసికొనిపొమ్ము. జంబు – ( అట్లు చేసి) ఆర్యా! అటుచూడుము. మ జనసంఘంబునఁ బోవుచో యతికి విశ్వప్తాకరస్పర్శచే ఘనదండం బిఁత గోఁచి ఁజించుకొని నౌ కా స్తంభముంబో లేలే చిన న ట్రైబులు పాఱిపోవు పడుగో సిగ్గంది సన్యాసి వక్త్ర)-- ( చూచి నవ్వి ) తనిఁజోరుండని రాజకింకరు లిచే - దండింతుపోకుండఁగన్, జంబు—ఆసమయమునఁ బరుగెత్తుట బాధకరమైనది. ఆశ్చర్యమాశ్చర్యము, యా 2. విసుతాయి గురును బండ కరణి నిక్కి- 1> విధమున రోకలి యుందు వీని 50 కాళిదాస ప్రహసనమ్. నివార్యమాణా సిష్ఠంతి పురలో రాజకింక రాః నిజాగ్రమబద్దెక శుద్రఘం.. ఒక కంఠనాళ న జయకిచ్చే నాధిస్థితి మూలా ద్వయా గుళీసం తి మయిత మృగాణి BJ|Éధితకింకి: కా శ్రేణి మేఖలో హస్త ఛటఛటాయిత నాగఖ, యుగళద్వయో ఝులం నాపికో వృకుటీ దర్శవకృతబాలక సంతొసో హరిదాసో నామా తురీయవర్ణ జన్మా పరిపతతి. పశ్చాత్కటీండు వేళితపాణి మర్మ ముత్తానయ న్మఖ మహావృతదంలో జి 8, వి సబంధనశిఖా-గ మలౌకక నానా మగేసరోజయ మవలోకయ తే ద్విజన్మా. వక్త్ర)- ఆయం చ హాస్య కాశీ నా చ హాస్య కాశీ నా. విప్రవటు కస్య పాశ్చాత్య పరిధానకచ్చేరాల కృకలాసం నిక్షిప్య జండలం కృకలాస్కోరు విడంబయతి. 1 విహస్య ) శ్లో, కృకలాసః శ్వేతి భయా త్సంభాంతః భమతి స్పృష్టవస్త్రయుగః విప్ర్రజనమధ్యవర్తీ వివృతలుఠ స్నేహనాండలో ఒయమ్. శ్లో. సమయంతి ముఖాన్యస్య వీక్ష్య శేషో మృగీదృశిః, ముఖ మున్నమయ త్వేత త్రా విలోక్య ముహుర్ముహుః, మండు శాంతర ఇతి వక్త్ర జంబుక ! దేవస్య పురస్తా న్నట తీ ర్వారమృగాక్షీ రవే క్షమణాః పీఠ మగ్దవిదూషకపొయా యువానఃపా దర్భవంతి. తెస్సహ మేళ త్వస్మా న ప్యేన మాశ కిమ్యతే జనః తదన్య ప్రొసర్భావః 1 జంబు తే. గీ లంబోదర ప్రహ స న ము మొడ్డ రాజభటుల శ్రీ కడ మై యుండి తపఁ జేర నెరతు • రహహ భటులు. ఇచ్చటఁ జూచితివా ? ముఖము, కంఠను, మున్నగు భాగము అందు వంకరటింకరగ భుజములు,
- $1
భుంజాతరములు నామములం బెట్టి, చిఱుగజ్జెల బొడ ధరించి, కటిపలిని భయల తాడు దండలఁ గూర్చిన "గ్రభాగముఁ XOX కొంగ మెడవల వై: లేడి చర్మపుంగిరీటము గట్టి, చికితాళమును హస్తమునల బట్టి, ఛటప్పట ధ్వనులఁ జేయుచు, ముక్కు, ఘల్లుఘల్లువ సముజీరచరణని న్యాసముంజే ణుచు, వికటముగాఁ ద్రిప్పుచు, పండ్లఁ గన బరచుచు, బాడుచు, పీలులకు భయకంపముల గల్గి చు సాతాని హరిదాసు చున్నాడు. బాగు! బాగు! ఁ డేవడు C పిఱుఁదులకుఁ జేతు లనించి - శిక్షము నెతి - జొల్లు గార్చుచు నికిలించి జాబు పిలక క్రింద వ్రేలాడ ఛాందసా గ్రేసరుండు కాంచుచున్నాఁడు వెఱిమొ - గంబు వెచి వక్త్ర)- హాస్య కారియను గీతఁ జోక విప్రవటుని యెడీలో జనమధ్యమున నీతని చున్నాఁడు. (:వ్వి) క. బాడబు లందునఁ బుట్టము GAP దొండపిల్ల యున్నదని వీడఁగ వృషణములగుత్తి వేలాడంగన్ యేడ? కటా! తోండని యిట నాడెడి వస్త్రమును లాగి తే. గీ. కామినీమణు లితని చ - యతిసంభ్రాంతిన్ భాగమ్ము నదరి చూచుచుఁ దనుడు ము వంచుకోవ, హాస్య కారుడు లె తి శిశ్నముఁ జూపి న జంబు ! భవారు వెదుట బుల వాడి మొగ సు వ్వించు చుండె నోరు, పాటలఁ పేరు వెళ్తు తొండను ఝుళిపించు నాట్య మాడు వాగయువతీ సందర్శనము దలచిన పీఠరుద్ధవిదోషకస్నాయు లైం తమ జన్మము జరితార్థముఁ జేసికొసఁ యువకులు గుంపులుగ నిచ్చటఁ జేచున్నా యెడల జనులన్యభావమును బొందఁ గలరు గలసి చో వేఱంచోటికిఁ బోముపు $2 కాళీ దాస ప్రహసనమ్ Mo− (నిపుణం నిరీక్ష్య) ఆర్య! ఇతఇతో నయనమహోత్సవః, కరగృహీత వీటీశయా చేటికయా సహ జీవస్య పగతో వస్త్రాతు మభివర్తతే గృధీ. (ఈఈః ప్రవిశతి యధానిర్దిష్టా గృధీ) గృధీ) - 1 హంకే ! ఫు ఫనాడియే! అంజనయే ఇంచిద ష కేణరంలో సరిపాడో హరిదోసిఆ ల హీఁసి. పుచ్చవాటి శా- 3 కిం ఉపరి రగకణంస ? -హవా రంణో ఉపరిణంచిదంవం. 1 గృధీ)- (విహస్య) 8 వణమహిసోబ్ ఖువీసో మమ్మహలింజాను. పున్పవాటికా.—4
- కిణ్ణదుదీయో తుమ కామయతోసో వంకణా సజమీ
గృధీ)- ( సోపహాసం ) 5 సుణాదు హోధీ అగపరి సేణవి యది వంకణాపజమా. మహఝఙతి పుష్పవాటికా- 8 ఉపరి జాణయతి చుబుణకితా ముహేణ సుఖరం అగుళీహిం నురదింతి. కృథీ 1 తహ ఏవః, కిడు జబుయో ణామ తెరిస సింహాలో తాను వింజామ ఆహిణో పుష్పజాటికా... 8 జఇనీవ కీరిసతాణి ఉపరి తుహ అహిణివేసో, గృధీ)-9 ప్రథమో ధరణాఁతి దుదిఏ పడితోంది గోరివేణ రాజు వినే నేణ ధణ దిణ్యా మీఠా, పుష్పవాటికా - 10 అవసకో రేణ చిదు వుకదో దేవంస. Xృధీ→ ( తధాకరోతి, ) Now శ్లో. గృధీ నటతి భగవతో గణితారాగణమణి రియం పురతః, రత్న నూతనిచోళ సగిత స్తన ధృత మణిస్త్రజీవ సమం. చస్ట్రో- ( వీర్య ) శ్లో. తారానాధనిభం ముఖం తరళయోరత్లో శ్శఫర్యో స్తులా ( చాయాః. ] కిదాంధ మమ్మహ. 1 చేటి ! పుష్పవాటికే! అద్య మయా వర్తితవ్యం యేన రాజస్సకా తారితోషికంల ప్స్యే, 2 కియుపరికం గాంకణస్య, అధవా రాష్ట్ర ఉపరి న ర్తితవ్యం 8 వనవ హిషః ఖల్వేష మన్మథవిద్వాను. 4 కృష్ణద్వితీయ స్యాం ఔ జియ స్నేవ జుయమీ కౌ ? లంబోదర ప్రహసనమ్ 18 వయనమహోత్సవముగఁ జి ముంచున్నది. జంబు - ( చక్కఁగాఁజూని) ఆర్యా! ఇటు చూడుము. గరగృహీతవీటిక యగు చేటికతో దేవునిముందు గృధి నాట్యము ( గృఢీ) చేటి ప్ర) శింతు . ) గృధి).. చెలీ ! పుష్పవాటికా ! రాజును మెప్పించి బహుమానమును బడయిటకే "నే విప్రుడు నాట్య "C జేయుదును. పుష్ప — రంగాంకణమునవా? లేక రాజగముననా ' నీ నాట్యరు. గృధి)- ( నవ్వి ) ఈరోజు మన్మథవిద్యయం దడపినున్న సుమా! పుష్ప - కృష్ణద్వితీయుఁడును నీ ఇత్యంత యభృత్యుండు నగు మన్మధ కళాకుళేలుఁడా ? వర్క్స్ నాసయమి గృధి)- ( సోపహాసమాగ ) నిజమాఁ జెప్పెదరు వినేము. కళాశా, స్త్రచాతుర్యము తన కెందులకు? అతని శరీర స్పర్ణము మైన దాని సంత సిందును. పుష్ప - ముఖముతోఁ పైకి తేలు చున్నది, దద్వితీయుఁడు. నృధి నిజమే ! నాకు లభించిన జ ్మము చరితార్ధ జుంబనముఁ జేసి పిదప సంగుళీసురతముఁ జేయం నని ఇతని శిష్యుఁడు ఉంబుకుఁడు వన్మధవిద్యయం పుష్ప. కావుననే వారియందు నీ త్యాంతాదరము గృధి - నాకే కాదు. ప్రధముఁడు ధన్యుఁ కనియు, ద్వితీయఁఁడు పండితుఁ డనియు, రాజుగూడ వారలను వెచ్చి విశేషముగ ధనము నిచ్చుచుండును పుష్ప - దేవునిముందు నీ నిపుడే నాట్య మొనర్చుటకుఁ దగిన సమయము. గృధి ( నాట్యము జేయును ) జంబు- తే. గీ, అఖిల వేశ్యామతల్లి యై -డకు గృధీ శ్రీ నాట్య మాడుచు నుండె శ్రీనాధు నెకట జిలుఁగురి త్నాలటైక లో వలను డాఁగు చిన్ని చన్నులు మణి రామఁ జిందులాడు వక్త్ర)- ( చూచి ) ) సీ నింపించ. మీరు గోము మ ల మీఱు- 1 నిరసించు నిమ్మోము ఘనమీన గమలసౌకు। కాంచనంబురు గేరు కాంత నాసిక తీరు చెఱxఁ దీనికి తుల మేల F -> చెలియ మోవి | కలువకొం మాడు చేతులలీల ద్రాక్షా సఁబొల్కు రమణి పల్కు | కఠినంపు గుండ్రాయి - గద దీని చద్దోయి గగనసమంబౌను - గరితను 54 0- కాళిదాస ప్రహ సనమ్ . నాసా చంపకలంఘినీ కిసలయ శ్రీ గర్వచోక్కోపిధరః పాణీ కొకని దోదరా రుణఘృణీ వాచో మమాళీమనో వక్షోజౌ తు శథా విధౌ వసియా పన్యో తను గ్రానయా. కిం లహునా ? ( స్వంతము ! హృకరు! మఃసభుజ్య ప్రతిటను భవా - సి ధవ్య ఏప. వజ్ర - హంత! కఃరన్నః ? 3 2 మకాండే నిక్లబయని ? శ్రీమచ్చ సీనుం నేను భవతు ప్రధమ గుర ( ప్రకాశం ) ఆర్య జం - ఆర్య ! &ళ్ళుతాం, రాజమార్పణ కేం తధా నిర్ణీత వదనం ప్రక... పరిగ-యా దేశా మన్కోపి యువో, ప్రుథా మయి తధా స్నే నాణ్యతి స్సా సృగీదృశ్యం. జంగా ( స్వగళ్ ) అహాని! సురహంకార గ్రలని రేషు మన్మనం మన్యః ప్రధ. ( ప్రకాశం : శ్లో, నిదాన్యే ధసికే యూని కాం తేపిధీతన్మ రాగ మే, ( ఛాయాః ) శృణోతు భవతీ, ఆ గస్పర్సే నాపి మా ఝుడితి కృతాబ్ధయతివ। స యవీ 5 ఉపరి జ్ఞాయితే చుంబనం కృత్వా ముఖీన సుచిరం కరోతి పునరంగు శోభి స్సరత మితి. స్వభిజ్ఞః 7 తధైవ, కింతు జంబుకో నామ తస్య శిష్య స్తాను మన్మధ విద్యా 8 యద్యేనం కీదృశస్తేషా ముపరి తనాభిని వేళ 9 ప్రధగుమోసవ్య ఇతి ద్వితీయో పండిత ఇతి గౌరవేణ 'ధనం దదాతి. 10 అవసర నే భ ర్తితుం పురతో దేవస్యం విశేషణ లంబోదర ప్ర హ స న ము గీ. సకలయెవకుల శానంద ఇరసి యిట్టి చెలి..నుతో రేబవళ్ళు - చౌ శీతిగతులఁ బూతవాయంగ దెంగెడి 1 భాగ ధేయము 3 రకం భాగము : ద!. 1- - పురుష పరునికి 53 వేయును నేల? ఈ రమణీమణి భగము గేయము నీయవ ర మధుర మైన ధన దీనికి రోపమే మున, a? జ:బు --(స్వగతము) హృదయమా! ఆసమయము ఎదుఁ గంగారుపడి నన్ను నున్న నన్ను బాధించెద వేల! ; పత్రిదినంబును నేను నూదుగా దీనికిఁ జన్మదండ ప్రయోగముఁ జేసి యే గురునియొద్దకుఁ .పుచుని కాదా? (ప్రకాశముగా) ఆర్యా! నీవుగూడ ధన్యాతిసనుండ . వక్ర-- అయ్యో! నేనేగాక దీని యెడల మఱి యొక ధన్యుఁ డున్నాడా? నాకు, దెలియ కుండ గృధ్రికి నేలంజకొడు కైనా దోకఁ బెట్టుచున్నాఁడా చెప్పుము నాప్రాణ మెగిరిపోవు చున్నది. నేనన్న బ్రాణ మర్పి చి పడివచ్చు శ్రీ ప్రేమనిధికి, వేఱక' విభవళిశ్నము రుంచునా? --- ఆటచే నట్లు ? కార బాటున జూచిన దానికి డోటు. 1 ఆర్యా! క్షమి ఫాము, దీనిని రా... చేరవేసి యం మాట జారితిని కాని నినో కనిరక్క మ' వారిని రాజు! విధపఠా! ఆకు : పై దానికి గానిC బే గ్రన్న దనుకోను చున్నావా? వట్టికల్ల, పొరట్లు లేని ప్రేమఁ జూపి నాటః' మాడుచున్నది. గాని, మనసులో లేక మైనా లేదు. ఈవిషయము నేను గాయత్రీ హక్ష్మి గా ప్రయాణముంజేసి చెప్పఁగలను తే.గీ. దీని నుంచి నివాఁడు జైన నేమి? 3. యౌవనుం డగు ఈ టీయొక ( - డె న నేమి? మన యెడల దీనికిం x గల్గు మృతి యితర మనుజు నం దుంచే దినుచు న ఇమ్మకము నాకు. జంబు—— (స్వగతము) ఓహోహోఁ దురహంకారపుఁ గొతు కొడుకు తానే మ్మధుఁడని తలఁచి యువ్విరు లూరు చున్నాఁడు. అజ్ఞానాంధకారమునఁ బడి య3 తఱుఁచుటగాక లంజకొకనిపై ప్రేమయేసు నిజముగా, త్రికరణశుద్ధిగా నొకళని ప్రేమక్కువ గల యువతి చావున కెనా నొప్పుకోనును గాని గానీ ధవాశదే తరుని ప్రక్కలోఁ బండుకొని దెంగించుకొనునా? (ప్రకారముగా) ఆర్యా! తే.గీ. యౌవనుండును ధనినఁడు - నందఁడు న్మరాశ? వేది దాతయు - సరసుఁ డైన స ప్ర హసనస్ స న ప్ రాజ్ఞి న స్నిహ్యతి తథా యథా త్వయి కథం త్వియమ వక్ర- (సకోప ) మూర్ఖ! మమకరాంగుళిం స్మృశ. (స్వగతం) సత్య మయు పుడు పానముః యదాహు రాగము విదః - కుర్యా దంగుళీ క్రీడాం త మ హుః పురుషా ధమ, మితి. అత ఏవ మా మనువర్త్ తేరచతుర ఇ. భవతు కుపిత మాక్షి పా మ్మేతమ్. (ప్రకాశం), ఆరః పశ్య. శ్లో, సంస్కృతివివృతాంగుళినా కరమలయు గేన ట తీయ హృదయా దాకృ స్యేప శ్రీ ప్రతి హి యూనాంధృతిందూ, వక్త్ర~- (సాకూలే3). శ్లో. ప్రతిరపితభావగర్భం కరకమలం క్వణితవలయ మిద మయా ఆకుంచితపంచాంగుళి శిరసి నిషా త్యేవ పుణ్యకృతాం. ఆర్య! వీచైఃఫణితవ్యం, చక)-- హుంజాల్మ! కిం మా స్కం మన్యసే? జం-- వైదికఃశృణుయా దిత్యుపాంకు ఫణెత్యవవోచం. వక్త్ర… యదృతి వైదిక జనసంచార, పశ్చిమతో నటపదర్సినా రాజా, సమధీసీతో మహారజథిష్టతి, తేనా తరహితా త చ్చరణాంతరాశేన స్ప్రేషిత నయనా వావా మస్యా నటనం వళ్యావం ఇత ఇతో భవాన్. (ఉభౌ సంకయ్య,) చకో…. జంబులీ! మయ పరిచితా రాజకీయ వేత్రప్రాణ స్స మట్టం తే హాహాగ స్యాపన్న చర^భాగే ఆ వస్థానం, జ్ఞా పున ర్దృష్ట దృవాకో దుఃచార ఇత్యవిశ్వసనీయ (8) లంబోదర ప్రహసనము $7 జాని దిగనాడి యిద్ది నీ పైని మమతఁ P గలిగి పడిచచ్చుటకు నేమి కారణంబు ? వక్త్ర( కోపముతో! మూణ్ణా! నా చేతివేలిని బట్టుకొని చూడంచూ. జింబు —( స్వగతము ) గృద్ధిది కందు కోటు గాని తోలుపూకు కాదు. ) కంచుగోలు లో నిలేని వేలు చోఁపి ప్రతిదినము నంగుళీ సురతముఁ జేయుటచే వేలు కాయఁ గాచి ది. నిజముగా వీఁడు పురుషాధముడు పెద్దలుఁగూడ యిః మర్యా దంగుళీకోడాంత మాహుః పుల్లా మాధమం" అని చెప్పు దురు. కావున నే చతురుఁడ నని న్ననుసరించుచున్నాఁడు. నీతని కోపము చల్లార్చుట కన్యప్రసంగమునకుఁ బోయెదను. (ప్రకాశముగా) ఆర్యా! చూచితివా? క. సొగ సైన వేళ్ళు ముడుచుచు నొగి విప్పుడు నాట్యమాడు బిగలాగి నట్టి దవ్వున యునక మనంబుల్ మగుడం బాఱంగఁ దోలు శ్రీ మాడ్కి ధృత్యులన్ వక్త్ర:- (సాభిప్రాయము X) వే, గీ, చారుశంకణనినదంబు నూఱుమో) ను పానమాకుంచితాంగుళి యైనదీని బ్ల భావగర్భితహస్తాబ్జ పాత భాగ్య మెంత పుణ్యాత్ముశిరము ధ • రించు నొక్కొ. జంబు:— ఆర్యా! నీచైర్వక్తవ్య మనుట మఱవకుము. ఛీ! దురాత్ముఁడా! నేను నీచుఁడ నని తలంచు చున్నావా? రేమో యని మెల్లగా మాటాడు మని జంబు; వైదిక పువిధతలు యభిప్రాయము. విదు వక్త్ర;-- చో ఓహో! ఇచ్చట వైదికజన సంచార మెక్కుడుగ మున్న చో నటు పశ్చిమ మునకుఁ బోయి రాజాధిష్ఠితమత్త గజము వెనుక నిలచి దాని కాళ్ళసందుర నుండి గృధి నాట్యమును చూతము రమ్ము. జంబు;-- ఇటు ఇటు రమ్ము. (ఇద్దఱు నడచుచున్నారు) a);-- జంబాకా! పరిచితులగు రాజకీయపురుషు లుగో వేరే ప్రాణులై యిటు రండని పన్ను బిలుచుచున్నారు. గజనాన్ని ధానమునుండి చక్కఁగా జూడవచ్చును. రమ్మ. జంబు:--- ఒక వేర నీవు రాజు కంటఁబడినచో శంకించు నేమో! దురాచారుడనవి యతఁడు $8 కాళి జ న ప్రహసనమ్ కి మరో మే భయం? సశ్య! శ్లో. కవయ; వశ సితుం కధ మస్యా - గానమాధుగు, విశ్వావసు దుష్ప్రపా యత్కలయా భాషయా బృహతీ. (సోత్కం:C.) శ్లో, ద్విగుణీకృతమాధుర్యం క గానే నాస్యాః కువారిక పశ్యామి. చిర మున్న మయ్య చుబుకం బింబాధరం మరుణ వితి వడతి జండా;-- (స్వగతం) అహి మ సీమాం కామనేం (ప) క శేఖ) నవ్వి జానీ ముప యోజయిప్యొ 'మ్యేతా మార్యేణ. శక్ర:-త్వమేదం మన్యమే. భవిష్యతిరికం పొడెపు రాజహశకస్య, కృతం పిచారేణ సంభాని జేయం tag:-
- 9:--
తో. గానం కృశ మవలగ్నం m తేయం రాజా? కృధులా వన్యాః పయోధరా వోఢుమ్. me:-- (సోక్కం¥e) కరయుగముద్యమ్యూహం (ఇత్యర్థికే --స్వగతమ్) పరతంతో స్మి భగవతా జలవతరం గేక (ప్రకాశం.) కావున రస్యాస్త్వయి వశ క్తిః. ఆబాల్యా దశీ త్వయి రాజో విశ్వాస ఇతి విధిక మేతతో. a:-- అతిపన్ని కర్షా ద్గజం జపదాంతరేణ సమ్య గవభాసతే గృధీ నటనం. ఇండం -- శ్లో క్వణత్క్వణసకో మలస్వననిమిశ్రతాళధ్వని 1 మానుగుణనూపురశణిత పాదవిన్యాస యా గసాభినయవిభ మక్షమపదారవిందాగయా. మనోహరతి చూమకం నటలీలయా సుందరీ, లంబోదర ప్రహసనము దశ : --- మనకేమి భయము ? తే.గీ. సుప్రసిద్ధుఁడు విశ్వావ • సుండు బృహతిఁ బట్టి పలికింపఁ జాలని ప్రౌఢ మైన + దీని సంగీతకలన సం తృప్తి సెంది కవులు విని వర్ణవము సేయఁ గావలెఁ గది ? (సోత్కంఠముగ) తే.గీ. గానరసముస ద్విగుణిత మైన దీని టెవుడా? మోవి పానక మాని నే మురియు టెపుడో ? కౌఁగితం గూర్చికొని చుబుకంబు నెత్తి యాసతీఱంగ నేను ముదాకు టెపుడో! 19 అంబు:-(స్వగతము) నాకుఁ కూక నదియే కోరిక. (ప)కాశముగా) గురుకరా! ఆటు లేనే మీ కెపుడ: దీనినిఁ దగిలించును లెదరా? ఒక్కపోటు జొకంచు కొన్నఁ గొంత తమకము తపనేమో! వేళ );--నీవిట్లు తలఁచు చున్నావు. కాని, చచ్చుహీనుఁగు కూడ దీని నిప్పుడే దెంగఁ దు పెట్టుకొని యుండ నోపు! జంబు:-రాజట్టు భావించుఁ గాళ! తమకు విచారము లేదు. 009:-- క. కరము నడు మలసి న న య్యో! బకు వగు వక్షోరుహంపు భారము మోయస్ జంబు:-{సోక్కం ముగా) కరయుగము చేతనే లంజకొడుకు రాజు (ఆర్థ్రోక్తి యందు స్వగతము) మన్మధబాధచే నొడలం మలిచితిని. (ప్రకాశముగా) గరిత పయి నీకుఁ బ్రేమ గాడము కాదా? ఆదియును గాక, చిన్న తనమునుండి నీపై రాజునకు నుండుటచే ప:—జంబుకా! మిక్కిలి దగ్గరగా చక్కఁగాఁ గవఁ బడు చున్నది. ఈ గృధి తే. గీ, క్వణితకోమల తాళసం . కలనయోగ్య చలితనూపుర నినద పి సయవిలానాన పితను నా శలర సాభి 1 J నాట్యగతులు విశ్వాసవి జగత్ప్రసిద్ధికరు మనకు గృథి) నాట్యము X మనసుఁ గరఁచి హరించె నీ వనరుహాక్ష్మి. కాళిదాస ప్రహసనమ్. జంబు: (దారాభిలాషేణ-ప్రకాశం.) తే పాణి గృహీతావిధినా? ఇదమేకం దృష్యతా ముక్తే క్షిత పురోపదనరాజాగ మన ముషిత చేత నేన మయా విహృతం. వక్రః - యుజ్యత ఏ బైతత్. జంబు:-శధ మియం సమాపతతి గృధీ చోటికే పుష్పనాటికా నామ? ఆగచ్ఛతి చే దనయా గురుకార్యార్థ మానేస్యామి గృధీ ముపవనం. వక్ర:-లభస్వ పుణ్యం గురోః ప్రాణదానేన. జంబు: -(నిలోశ్య) హంత! హంత! మహాగజో మూత్రోత్సవాయ పదా మత రేణ పంచరుపద మిద మేహనం ప్రసారయతి గురో! వద ముప జుమేహం న జానాసే మే మహోపాథ్యాయవ¥)వాసన సర్పామః. (ఇత్యుభౌపరిక్రాంతౌ) శ్లో. గజకృతశకృత్పండో మూర్ని ద్యుతో భృశకర్క శే నపది శీతధా భూత్వా వ్యాప్త ముఖం చ పపు శ్చతే, భవతు మలినం వాసః పట్టాశుకం చి హతంద్వయం కధయ భవతా దుర్గంధ్మోయం కధం సహితుం క్షమః వ:-జంబు ! మామైనం, ఆహం ఖలు యమా త్వత్కృత యోగాభ్యాసో మే సుకర్మ, కరేణ చిర మపి వాసి కావివర పిధావాత్, యోగ ప్రభావం. శ్లో. మహ త్కృష్టం భ వేద ర్భే ఐతీతి విధవార తే, ఆతో& హమపిగృహ్లియాందం డా శ్రీ ణరసంపు?. జంబు:-సత్య మే వేదం. యతః, కించ-శృణు మే సాధసమా?-పీ కతిపయోజనః విధవానాం చ తృణప్రదానాయెవ. వర్క్స్ నాసయమీకు గృహీత్వా యతతి తదగ్ధం ఇతి తావడితి వక్త్ర:-య గృఢీ లక్షా తదాది మను విరళ ను 'సంచారం. -ఆర్య! మధ్యాహ్న సృంపృత్తి ః సంపతి హి. శ్లో నిద్రామాలన్నాయన మలసైర్నీయతే శా 4 శాస్త్రప్యాజి విద్యాం గావో జరఠమహిషీ పుచ్ఛమూలం వజ్రంతి, కుడ్యపొతే కుపితకరభీ పాదఘాతాం తృహంతో ఘోరం రూక్షం విదధతి ఖరా మేహనాతి ప్రసార్యం.... 24 తరుణీ నాం వృద్ధివర్ణం లంబోదర ప్రహసనము ర జబు:-(జారాభిలావతో) దీనిని నీవర్మి పాక్షి గఁ జండ్లి చేసికొన్నాకా? 61 క్షమింపుము. వుగోపవసమునకు రాజు వచ్చుటనే మజెడి విహారముమాట మఱచితివి. వక్త్రః--యుక్త మేగదా యిది! జంబు;-గృథ్ చోటిక గు పుష్పవాటికి వచ్చుచున్నవి. దీనిచేఁ గబురుపంపి గృధ్ధిని గురు "ర్యార్ధమై పిలిపించెదను. వర:-గుxునకుఁ బ్రా) ణ దాన మొసగి పుణ్యముఁ గట్టుకొనుము. జంబు: (చూచి) అయ్యో! అయ్యో! హారజము మూత్రమును విడుచుటకై వా కాళ్ళమధ్య నుండి యైదవకాలవ వనను రాణించుచున్నది. గురువర్యా ' ఏనుగులద్దె తలువెత్తి పై పడుచున్న దండోయి! అద్దెకేమి గాని స్తంభము వంటి శిశ్నము తగిలినయెడల నిష్కారణముగ ప్రాణగా ఎక్కదు. తొలగుడు! w 1 తే గీ. కఠిన మైనట్టి నీ తల గజము విష్ఠింప అద్దె ము ఒట్టలం బాడుఁ జేసిన కాని యెట్లారు వెయ్యు శక:-జంబుక్! - - (ఇద్దరు తొలగుదురు) క్కలయి ముఖము భయము లేదు ? దు - అట్లు సందేహింప నక్కరలేదు. చిరకాలము యోగాభ్యాసము జేసినవాడను; గావున గలను. మరియు నాయోగ పభాము నుచ్ఛ్వాసనిశ్వాపములు లేకుండ విషము. కష్ట మనుచుఁ తే. గీ. గర్భ మగు నేసి మిక్కిలి గడు భయంపడు విధవను పూకులో నుండి రసము ను - మఱల గ్రహియించి విధవను జంబు:ఇది నిజమే! గమల దెంగి మొడ్డతోడ మరలుఁ గొందు. కొంతబిగఁ బట్ట తరుణవిధ వాజనము కుండి తమకుఁ దాంబూల ప్రధానములు చాల పుట్టుచుండడివి, వక్త్ర :-కాని నాకు గృధి) దొరికివడి మొదలు విధవావ్రచారము చాల తక్కువ కుంది. జంబు:- ఓహో! మధ్యాహ్నమైనది. ఇప్పుడు చ. ఆకు దగు చుండె శిష్యసిబ ; మాధ్యయనంబులు నిద్రమత్తు చే - మఱిజ నెగోవులుం జరిఠ బరిసర మందుఁ గృద్ధకకి గరహతి ఘోరవ తమచ మాహీమపుచ్ఛము లందు కుడ్యపుం పాదహతిన్ సహియించి గాడిదల్ కారవుఁ గొమ్మును రేపురూడ త 'కారవుఁగొమ్మును 68 కా స ప్రహసనమ్ (స్వగతం) త దహం పుష్పవాటికాం సలాపయిప్వామి గృష్టి సమయక నాడు. (ప్రకాశం) తత్రభవా జిపి స్వాత్వా శృతభోజనో గృహీతతాంబూల. కర్పూర చందనాలేవీ పురోపవనం ప్రవిళ. శక్త్ర:--తథా జంబు:-' సచింతాళ్వానం. ] (ఇతి నిషాంతః) శ్లో. లచితాపణరథ్యాసు ఇదీ షూపవనేషు చ. యత్ర కు త్రొపిచమయాన దృష్టా పుష్పవాటికా- 1 (దూకతో విలోక్య సహర్షం] కథంచి దియ దృశ్యతే. (ఉపసృత్య) న కశ్చి దత్రజనః త దిమాం పృచ్చామి. పుష్పవాటికే! కి మద్యాపి నృత్యతి? (విశ్య పుష్య నాటి శా) పుష్ప --11 కహ ? జంబుకా! దేవో ఖు ఆ పవి€ రాజా ఉణ గింధి ణ ణ దింరియ ఏక కోసంధి బహురణ బహుమాణ కదుళి కహినా దాణీం ఏప ఉపనణటిఅ: ఛంతతాహం గింధి పరి - రిటు తంద ఎంవ జంబు: _"హో! మహాక్షా ప్రమాదః ఇయంతం కాల మ పరపమీద గమిష్యతి రాజాపిత త్రగ మిష్యతి. అతః పుష్ప వాటికే! త్వరితము పగ మ్య గురు మపొసర గురుమపాసర (ఇతి నిష్కాతా) పుష్పవాటి శా-- తథా! కంబు:—(పరిశ్రమ్య) ఇద ముపాధ్యాయగృహం న వేద్యాం సంతి శిష్యః ఆతో మస్యే వీరగా దేవ గురు రితి ఇయ మిజానీమ్ శ్లో. తాంబూలపూరతముఖి తరళాయతాక్షీ నీలాలకా రుచిరకాంచనకర్ణపత్రా ద్వారార్పి తైక నతసుందర పూర్వకాయా కుంభ సనీ గురువధూ రవలోకతే మామ్. (ఉపసృత్య) గురుపత్ని ! నిపుణికో! త్వ మేన గురుః నిపుణికా" -- 12 (ఈశః ప్రవిశత యధార్దిష్టా నిపుణి) జులుకా! కిXజో యణో కాసరణీ దండేహి పహిదో ణిరగదో +37 తేవి దేవదం పణలస గవా పింసా పరియణా యం జంబు-త్వం బహీ గ్లిృహా జేత్య కం పళ్యని? బహీర 11 850? చా : ప్ర్రవిష్టః తాజా పునర్దృ ధ్యా బహుమానం కృత్యా ధితా ఇదానీ పరిచరితుల తల్లైన గచ్ఛాము. జంబుకు తేవః ఖల్వాలయం ఏకకోశసి జహుగత్స : తస్మాదపా మపి గృథీల వర్తవం దృష్ట్యా మేనోపవన మాగ చ్చేలి లంబోదర ప్రహసనము 68 (స్వగతము) గృధీని పిలుచుటకై ఇప్ప వాటికతో మాటలాడెదను. ప్రకా శముగా) గురువర్యా! నీవు స్నానం చేసి భుజించి, తా బూలను సేవించి కర్పూరచఁదనానుల వలందుకొని, శ్రీ ధనసమును బ గోశింపులు, వళ:-అటే (నిష్క్రమించును.) 07 జులు:-(చింతాశ్వాసముతో, తే. గ. చిత్రితాపణవీధ కా శ్రేణిక లసు పూలవనముల దగుందీ వె చూచితిఁ గాలి నా పుష్పవాటికఁ గా సక కూలమునను - ప్రియనథూటి పోతి నకట!- (దూరముగా జూచి సంతోషముతో అతికష్టముచే ఇటికి పుష్పవాటిక నాక, ట బడినది, ఇచ్చట నెవ్వరు లేరుగాన సమీపించి దాని నడిగెనను. (సమీపించి) పుష్ప వాటి కా! ఇప్పటివరకు నాట్యమునేయు చున్నారమే. (పుష్ప వాటికి ప్ర వేశిం చును)
- -- ఏమి? జ
- లుకుడా!
రాజు సంతసించి రత్న రమ్మని చెప్పినాడు. అచ్చట దేవుడు కోవెలలో బకరించివాడు. బాట్యము మ లను బహుమాన మిచ్చి యిప్పుడే యుపవనమా నీద సంభోగ యజ్ఞమునం దుపచారులకై పోవలెను. సంభోగయజ్ఞమునం జ: అయ్యో! మహాప్రసాదము, ఈపాటికి గురువుగా జపపనమమ కేరియ దురు. రాజు కూడ నచ్చటకు బోవును గాన బుష్పవాటికా ? నీవు శీనును గా బోయి గురువు నవలకు దొరి పొమ్మని చెప్పుచు. కేకున్న గొంప చూనిగి పోవును. పుష్ప: ఆపై (అని నిష్క్రమించును.) జంబు:--(పడచి) ఉపాధ్యాయుని ఉపాధ్యాయుని గృహమితీయే! వీధి జరుగుపై శిష్యు శశ్వ రుమలేరు. గావున గురుపుజా పుపమానమానకు బోయియు దురు గురుపత్ని. చ. సురుచిరనీలకుంతల వి - శోభితకాంచనకర్ణపత్ర నుం దర వదనాబ్ద, చర్వితను నాగబళారుణకోమలోష్టతో దర నతఃపూర్వదాయముగ - ద్వారము నందున జాఱుఁ బైలుతోఁ బొరిపొరిఁ జూచుచుండె మద - పుంఖదురోజురోజ నాదెరన్, (సమీపించి) గురుపత్నీ ! నిపుణిగాఁ నివే నాకు గురువవు (నిపుణిక ప్రవేశించును) నిపు:-జంబు ళా! బుజించి కాసకదీర్ఘదంతులతోఁ గలసి గురువు దేవదర్శన హుధు تنو కై పోయెకు పరిజనులు శిష్యులు గూడ నలిగితి జంబు:-నీవు బయటకు వచ్చి యేమి చూడు చిన్నావు? కాళిదాస ప్రహసనమ్ నిపుణికా:-18 మణాను జంబుయో మంగళం కపోయింపఁం (సంస్కృత మాశీత్య.) శ్లో, రంతుం న శమితే గురు సని భవా సన్యాసు ధత్తే రుచిం రమ్యా $. X గు? రితి జడాశ్శిష్యాః పడే మన్యతే థూర్తె రు. అభి తికల్పిత వృతిర్దుఙప ఏ వాలన శృక్యం మేకసనం×లా చం బహిర్గంతుం గృహాభ్యంత రాత్. అద్య తు మహోకి దవశాశేలా ఖేన కో యావా సులభి? ఇతబహి పశ్యామి. తడిదానీ) మమ భాగధేయో భవాన్ మనోభవా కుర్శిత : జంబు-(శాత. పాప ) నిపుజీ తె! కిం తిన హృదయం సత్యు వృఖ్యా దీర్ఘదంతే వావి ద గృహీతు? నిపుణి:-14 మాసద్విదయ అగహీయ * సరవధూ రూపనవీ ణామతీష్ణ దంతేణ మహ సురదబింఘం కరోడ్డి. జంబు;-(స్వగతం) గణిశః ఖలు దీర్ఘదుతః (ప్ర) శ, తర్హి శూయతా శ్లో. రదచ్ఛదాభ్యాం నిష్పీడ్య ఛత్రం మనోభువః మగ్గయి స్యే గృహం తస్య ముద్దథేణ శేషనా. నిపుణికా;-15 సాహు రే జుబుయ సాహు. జంబు:-(స్వగత') 1 . ఇది జంబుకస్య గుడు చంబతి ) శ్లో. గురో గృహిణ్యా వదనాంబుజస్య వ్యసస్య గండే మను మంబరాయ తాంబూలకర్పూరలవ జన్మా రతాయ మాం ప్రేషు గందః ఆధర మస్యా శ్చుంచితుం (గృహ్లాలి.) శతాభ్యాం పహితోనిర్దక. తేదికి 12 జంబుక! కృతభోజన కాపరదీర్ఘ KC. దేవవన్న, గతా శిృష్యా: పరిజనాశ్చ. 18 శృణోతు జంబుక! ముత్త లజ్ఞం కధయామి 14 మాసద్వితీయ మారభ్య శాసరవధూ రూపవతీ మురతవిఘ్నం కరోతి 15 సాధు రే! జెంబ, సాధు హృదయజ్ఞానం తే. నామ దీర్ఘదంతే మమ (8) లంబోదర ప్రహసనము నీవు వియి! జంబుకా! నగ్గు విడిచి చెప్పు చున్నాను. సీ. అందక తాను కాన K - గురు: శిశ్నము ఎట్టి గుదు వన్నఁ బర టచుఁ బంద బ శిష్యు లెరు నన్నుఁ న: డెంత లేపిన లేవ నే లేవదుగద నీ - - బురద పె| యాశతీరంగనీ - వైనదెం మితులపొందు మరిగి తీవు బయట - బోయి యె వ్యనినేని విషయింపు మనుటకు వీలు దయ్యె నాకు - శ్రీ. యింక విటు లైనవచ్చిన 2_ న్నింటిలోనఁ। గదిసి కుమ్ములు 65 రెండు కు - మ్మెద రఁ టన్నఁ! గొండపొడువున నున్నవీ -గోడ లెల్లఁ గటకటా! యిట్టినా పూకు గతి యికేది? చిరకాలమున కిప్పటి కీ యవకాళము లభి పగా మొద్దువంటివాఁ డెనడైన మిండడు దొషాకు నేమో యని చూచు చున్నాను. నాపుణ్యవళయన మంచి సమయ మ నందు నీ వగ పడి అవి జింబు..... పాపను శాంతించు గాథ! నిపుణి నీ హృదయమును బూర్తిగా నీభర్త మిత్రుడగు దీర్ఘదంతున కర్పించితివిగదా! ఇక నీ దేవుట యేల! నిపు రెండు మాసము నుండి కాస విభార్య రూపవతి యను దానిని మరగి వాడు నా కడకు వచ్చుట లేదు అందుచే నా భగము పూజా పునశ్చరణములు లేక బూజు పట్టి యున్నది. జంబు—(స్వగతము) దీర్ఘద తుడు గనిగా గ్రేసరుఁడు (ప్రకాశముగా) అటులైన చక్కగా విను ". తే. గీ. రథములం బట్టి కొఱుకుచు 'డెంగులాటలు లేమిచే మదనగృహము బెంగఁ గొనిన యిద్దర చూడ్కి నున్న నా - మర్దనము జేతు లెమ్ము మొడ్డ ద్యోసి నీ మనసుదీఱ. w నిపు-బాగురా! బాగు; జంబుకా! నాహృదయము ను బాగుగా గని పెట్టితివి. (జంబుకుని ముద్దు పెట్టుకోమును) ంబు(స్వగతము) తే. గీ, గురుగృహిణి నన్ను అంబి ప 2 మోము చెక్కున గది చించి గమ్రతాంబూలగంధ మా దెంగుమని పోత్సహించిన - దరికిఁ చేరి ముద్దిడంగ కాంత పూకు భంగి నలమె నిపుణికా[మానం సందులో, జంబు —అ స్త్వేవు, శా ళి దా స ప్రహసనమ్ దాస పరిహృత్య ! 16 మాణద! ఏదారదా శ్లో, అహం తన్వి! యభేయం కౌ". గృధీం యభతు తే పతిః, ఇతః పరం వ్యవ స్థేయ మావయో రాత్ర సంశయః. (నేపధ్యే) శ్లో, పవమానం తతి ఇలో బద్ధం తంబళరజ్జుభిః, గోలాంగూలం విశీర్షంతి కుపితా రాజకింఠ లాః. జఁబు ——కధ .? గోలాంగూం శ్చేత్ కౌతుకస్థాని మేతత్ ? శ్రీ నిపుణికా -- 17 జ బాయ! యి ధజణ హియ పో ణ ముంచ, గురూ. (పునర్ని పథ్యీ) శ్లో. ఉత్పు త్యేవ సకృచ్చగ త్యుపవిశ న్కండూయ తేలింగం సకృ చుంకర్వన్ భృకుటీ స్సకృ త్సకృదయం త్రస్య త్యకాండే ఒసకృత్, విష్వ దర్శయితుం పురో వృపభటై వాకృష్యమాణ్కోద్భుతో - ద్వీపా దాగత ఏష మానుషగిరిం వ్యక్తీతి సః కౌతుకమ్. నిపుణి కా—(జంబుకస్య సమీప ఉపవిశతి) జంబు—(స్వగతం) శ్లో. య దియ ముపవిశంతీ పార్శ్వ మే సంతాంగీ స్పృశతి భుజ మనామం నామతుంగ స్తనేన, 16 మానడు। ఏతావతా మదమోన సంతుష్టః యిజహాతు 17 జంబుక! స్త్రజపం గృహీత్వా స న ముంచతి యథా తన గుడః, లంబోదర ప్రహసనము నిపు—(సిగ్గువిడిచి) చూ: ధాతా! నంతమాత్రమున మన్మధుడు స తసింపలేడు. జంబుఅగుగాక! తే.గీ. ఇతర యువతులు దిగనాడి - యిది మొదలుగ దెంగుచుందును నిన్ను నే దృష్టి దీ 1 గురుడు గృధిపూకును దెంగు గోర్కెదీర నీ క్షణం బాది సిద్ధాంత - మిద్ది మనకు. (నేపధ్యమున) గటి రాజ తే.గీ. కంబళపు రాళ్ళ నటు నిలు - కదల కుండ గట్టిగా గొండముచ్చును కింకరులు క్రోధమూర్తు లై -- లాగు చున్నారు జనములు మూసి చూడం జబు__ఏమి? కొండన్రుచ్చా! ఆయిన సంతోషాన స్పదము గదా! నిజంబుకుడా! ఇది నీ గురువువలే నసాధ్యమైనదిసుమా! ఆడుని దొంకి నచో జూకు పగుల దెంగుక విడువదు. (తిరుగ నేపధ్యమున) సీ. ఎగిరి గంతులు నైచి యేగు చుండురుగొండ గూర్చుండి దేహంబు గోకొనును | బెదంచు హుంకృతి - నేనుటి వారిని జూచి సడిలేక దవకు డా జడిసికొనును కనుబో - మ్మలుకుళించి - కఱున బగ బెట్టు నూరక యట్టిబ లొదిగితిరుగు! పలుజూపి యికిలించి భయ పెట్టుచుండును తలలోని 'పేలను దవిలి వెదకు - గీ. జన బనకు జూప భటులు ముం ముకు లాగ। మరుజనా క్కులనే మేమొ - మాట లాను | బాపురే! యిద్ది యేద్వీప - వాసియైన! కోతియోవిన కన్నట్టి - క్రొత్తవింత. నిపు--(జంబుకుని దరికి చేరును) జంబు-- (స్వగతము) చ. వెరపున జేసి చేరుచు స - మేయధృతి నిజపార్శ్వసీమకున్ - స హ శీ దా న ప్ర హ స నమ్. య దిహ చరభమూలాభ్యంతరే నున్న చేలం ధ్వజమదనమమో మే దుర్జయః పంచదారం.. మే నిపుణిళా-- స్వగతం) 18 బీళ్లతో ఏవీసో దండేన వా ఇదంలో ప్రకాశ ) జి లు ఏపో తుహ ఉ: పంగే చెలందరిదో మీ సలఖండో నియ జుబు---(స్వగతం) ', (స్వగతం) కధ మనయా దృష్ట మిద యావదియమాసన్నా తావది * నగ్లాపయతి తాడను తస్య ప్రత్యుత విజృంభణా యైవ; భవతు ఏవమా యది వానర స్త్వాం తగ్జయే త్త క్షిపామి (ప్రకాశం) ముసలఖ డవీ వాయం, మ నేన నిగ్రహిస్వామి. -19 జంబయ! యుజం తే. (తతః శ్రవిశంతి పశ్చాదృద్ధం గోలాంగులం ఆశ్చమ్య రాజు కింకరాః) కి కరా-20 కోణామ గోళంగుళయో? కేణామ రాయ కంక రాయో? గోలాం-నను యూరో మేవ కిమ్ కిఁక---21 అహే! కహం? వివేయోవి నాణకరిస! గోలాం--22 కాసరంస ఉవంఝాయేసో ధీవాదందని కిణంధో, 17 (తతః ప్రవిశత; కౌసరదీర్ఘద్వశా) కాసర! శ్వ వక్ర వాసయమా? శాసగ_- గృధీ స ధిష్టితనికుంజోదరం ప్రవిష్టః, అతః పరమత్రభవా నేనజ్ఞాకు మర్హసి. 11 దీర్ఘదంశ -త్వగ్దృహిణ్యా సహ మధుపా గతోత్సవాభ్యా మపహృత చేతనో రెన్సీ; శాసర__తర్హి స్కోపి గురు స్సముత్సారితో గృహం ప్రవిశతి తత్తెవ గచ్ఛానః (ఇతి పరి కామ కః) గోలాంగూ... నీతావన్న జానామి శాకదీధ తౌ అంహం హి వాన " ; జంబు--(శ్వుత్వా) కోరిత్రసుందేవాః? "పితు మనుష్యవా క్చేత శ్ఛేతి విస్మయస్థాన, నిపుణి -- 28 అసఁణో హోవది వాణలో. (ఇతి భయేన జంబుక నూలింగతి) జంబు--(చక్పషీనిమాల్య) శ్లో, మ మాశిష్టశరీరస్య తన్వ్యా విధృతచేత.. కంఠోర స్సససంసర్గసుఖా న్నాన్వత్ప్రష్ట్రీయ తే (ఇతి తధై వస్థితః) 18 భీషణ ఏప ద దేవ వారయితప్పుః జబుక! ఏమ తనో త్సంగేచేలా రితో ముకులఖంద ఇవ 19 జంబుకయుజ్యతే. 20 రోజాను గోకారణాల: కేసాను రాజకింకరా! లంలో ంబోదర ప్రహసనము శగరిపు కేతనంబు అము - కంబున రోకలిమండ్కి నిక్కి తొం దరిఁ గలిగించె పస్త్రము య -థాయధ మౌంతి. జేసి యక్కంటా నీవు--(స్వగతము) భిర మగు చున్నది. (ప్రకాశము రా) కెఱ్ఱుతో. నావలకుఁ గొట్టవలెను. ఇనెగో నీ బట్టలో రోకలిబండ యున్నట్లున్న దే! జ బు--(స్వగత .. ) దీనికీ శిశ్నము బడినది. నేనేమి నిపుణిక సమీపించినకొలఁది తెగ నిక్కు చుది, కాని తగుట చేయుచును లేము. అగుఁ గాక! ఇల్లు కప్పిపుచ్చెదను. (కాశముగా) ఇది గోడలియె క్రోఁతిః మున వచ్చి" చోఁ గొట్టచ్చు ఇని జాగ్రతి పెట్టితివి. నిపు- మంచిపనిఁ జేసితివి. కా కొ డముచ్చును బట్టుకొని రాజకింకులు ప్రశి తురు.) కింఠరుఁడు—కొండ ముచ్చెవరు! రాజకింకరు ఇవ్వరు! కొఁడబ్రుచ్చు—మీరేగదా! రాజకీంఠకులు! కింకÉ_ఓహో! క్రోఁత: వివేకము గూడ నున్న దే కొండ-- కాసరోపాథ్యాయం శగు దీర్ఘదంకుని స్నేహితుఁడు. ( కాసకుఁడు దీర్ఘదంతుడు ప్రవేశి: తురు) దీర్ఘ కాసరా! వక్రనాసయమి యేడి? . NW పొదలో యున్న కాస--శృద్ధి 'తెలియవ లేను. దీర్ఘ-- నీ భార్యతో దూరి నాడు తఱువాత సంగతి నధరపో సురత మహోత్సవ లలో యుంటిని. నాకు తెలియదు. చెలియక శాప - అటులైన నీ పాటికి యిటికి వచ్చి మూడు ". పుర నచ్చటకు బోవు దము, (ఇద్దఱు నడుచు చున్నారు) కొండ-- నేను వానరుడు ఐగుటచే ని తవఱకు శాసర వీర్ఘదంశుచి పరయ కాలరై డి. జ లు విని సందేహమేమి? మనజవాక్యములును చేతనను కల విస్మయస్థాన మే! నిపు - క్రోతిసమీపించిననది అమ్మయో! (జ బుకు నాలి గనము చేసుకొనును.) జంబు--(కన్నులు మూసికొని, తే. గీ. కుటిలమంతల ఎన్నుఁ గౌఁ - గీట గదింప మనసు భ్రమఁ జేది విగతచే - తంతఁ గాంచె . సరసకుచ కుంభయుగళం - స్పర్శి కతనం బరమ సౌఖ్యాంబురాశి మై మఱచిపోతి, (ఆపేయుండును.) గ క్రోతి 70 దా న ప్ర హ స నమ్ నిపుణి--24 ఆదో ఎవ తుమఁవి - చేరి గోపి. కాపర_కథ మత్ర గురుగృహవ్వారే రాజ:ఎకరగృహీతో పటుభి విరు మాణో గోలాంగూ? గ దంత కోటరు ? జంబుకః పార్శ్వస్థాయా; నిపుణికాయాః పరిర భణ సుఖ دلم మనుభవతి. శ్లో. కిం కృషృతి ముఙ్మక్తి తరుణీసుగతోత్సవే కాంతే షండే గుణోః సత్నీ జంబుకం శరణం గతా. శాసర__అర్య! మయా ఇరు భోక్తుల శక్యతే? దీక్ష -అధకమ్ గోలా జూస్వగతం, మాం హి నిపుణికాయై దర్శయితవ్య ఇతి కంక కాభి ప్రాయు; ' ప్రకాశం, భోభోరా: మా ముంచత ఏక - 25 వాణర! ఖణం తుహిణీం చింత అంణహ వండేవ -- అవ్య--26 ణియుణియే వాణలో ఏసోదటవ్వో దృష్యా 26 కహుఏ పో నిపుణి--దృష్ట్వా గోలాంగూల ---పరోషం, శ్లో. భవనాన్నిద్గతే ఎత్యౌం' పుర షమిచ్చతి, జంబుకం పర భ్యాస్తే స్వగతం, హుత హత: బగ్గీ మే భుజాకన? భవత్వేవం. ప్రకాళు, త యం దృద్యనే మయా. ఇతి మఖ వ్యాదాయ ప్రసారవతి, నిప్రణి --సపం | భమ , 29 హ ఖరా ! నవా యంస . మే సంఖుణా వెంఖల మిమా? త్రాసయే నుు. దస స వాణకంస ముహు దుడే ఇతి జంబుకస్య మేహనం గృహీత్వా వాసరస్మ ముఖి యోజయతి. జంబు--చక్షుషీ నిమాల దున్నేవ. నిపుణికీ! మా గృహాణ మే మేహనమ్ ఆయ వేద మా 'మీ ఆయమేద తవ? ఏతవ్మిన్వినరే మదీయమిద వృషణద్వయం ప్రవేశయామి ఇత్యుత్తి వతి: నిపుణి--వివాప్య, శిజ నింపళం దమింహముసలఖఁడ విభ మేణ, కోలాగూ -- సకోపోచ్చ్వాసం, నింణికాకారకార? నపుంసకో L తిష్ఠ ఇతి జంబుక మేహనందంళయతి. 22 ఆయే! కను? నివేక్కోపి వానరస్య? 22 శాసర ప్యోహధ్యాయస్య దీర్ఘదంతస్య న్నీగ్ధ. 28 ఆసన్నో భవతి వానర, 2జీ ఆతనీభ త్వమవ్యచేతనోలు నపుంసకో భూత్వా నుభేశ ప్ర హ స న ము 71 నిపు--కావుననే యచేతనుడ నైలిని. శాస.....ఏమి? గురుగృహద్వారమున రాజకింకరులు కోఁత్రి నాడించుచున్నారు. దీర్ఘ --వీ డెవ్వడు? జ. బుకుందా? జ. బుకుండా? పార్శ్వగూనందు విలువఁబడి నిపుణిక గాథా లింగ సౌఖ్య ననుభవించు చున్నాడు. ఇందు తప్పేమున్నది. తే గీ. మొడ లేవడు మగఁడు ప దీని నీ మధ్య విడచితి నుప్పు పులుసురు దీని యూర పుంసకుండు జంబుకునిపాలఁ బడిన దీ సారసా - కౌస__ఆర్యా! దీనిని నేను దె గుటకు వీలుపడునా? దీర్ఘ నీ చిత్త" వచ్చినట్లు కుండ క కొండ--(స్వగత ) నన్ను నిపుణికకుఁ జూపవలె నని రాజకింక రాభిప్రాయము. ప్రకాశముగా) కిం రులార! నన్నిక విడువుడు. కింశ కలలోనొకడు - ఒక్కనియస మూరుకొనుము. గొట్టెదను. మఱి యొకడు…-నిపుణికా! ఈ కోతిని జూచితివా? లేనిచో శరతో బుర్ర పగుల నిపు--చూచి ఇదియేమి? ఈ క్రోఁతి నన్ను జూచి కోపముతో మీదఁ బడబోపు చున్నది. కొండ..- కోపను తో) తే.గీ. భర్త యిలు వీడి పోవంగ కౌగిటం జేరి సుఖియించు 1 బరపురుషుని కౌరులంజ నరసి చూచియు గానంగ నెతి నకట! F 2. స్వగతలు') అయ్యయ్యో! చేతులు కట్టబడి యున్నవి లేనిచో దీనిని బాగుగా జడిపించి యుందును. గుగాక! ప్రకాశము - . - దోళకితిని లెమ్మ గమ్మిటు దొంగతోత్త. (నోరు తెఱచును) నిపు--ఆయ్యో! అయ్యో! కోతి కొఱకు చున్నది. చావుకోతి కర యేది? (అని జుబుకుని శిశ్న మును శ్రోతి నోటిలో బెట్టుచున్నది) జూబు:జ-(కన్ను లు మూవీకొనియే) నిపుణికా! నా శిశ్నమును బట్టుకొనకుమా. ఇది నీదే లెమ్ము. ఈ బొక్కలోనే నారృషణములనుగూడ దో ఇదను. నిపు --నవ్వి, ' గోకలియనుకొని దగా పడితిని, కొండ——(కోపముతో నిట్టూర్పు విడిచి) ని ణికాజాకుఁడా! నపుంసకుఁడపై సుఖ ముగా నుండుము. నాన్నమును గొరుకును, 73 కాళిదాస ప్రహసన మ్ నిపుణి--- 80 జంపిం మహ నరద హ పంచాసా కంప కాదందయఁ కవీంఠ జాజ "రేణ ద.దపొ. తి కిం కరిమి ముదబాయిణి. కింగ్-81 `రేరే దు. ఠవాణ! ముంచేహి ముంచేహి, - ఇతి వానరం ప్రహిత్యజంబు మేహ మోచయంతి, విపు--సంస్కృతమళిత్య, నిరూప్య? కృత్రిమోఁను, వానరః యతః, శ్లో. శనైః కృత కంబళ రోమమిళైర్ల గూలదఁడ సృ తనూకహాణి, కృతౌని శుంగాలవిరక్త మాసం శ్మశ్రూణ్యనే మభి రర్చితాం తత్కింకరాజ్ పృచ్ఛామి, భోభోకింకరా! కుతస్థ ఏష వానర ? ఏక :--82 దింపందరావో ఆయదో, ఏసో వాభరరాయో. అన్య:-- 88 -దో ఏంవ ఏదంస్థ ఛంతఁ దా గేమి, ఇతి కరీష ఛత్ర ధారయతి. తృతీయః_84 అహుని వీజేమిది వేహిం పలాచాడుగగుంచేహి ఇతి విజయతి. 117—విహస్య, ఉపచరంతు విముకమేహ దశ మేత్తం - గోసగీతం. ఆంబ! మేదిని! వివరం దేహి ల నం బాధతే. తీర--సౌశఁణం, ఏప వానర వేషః పురుష ఏర గోలా --భోభో రాజకింక క్యా! ముంచతి మామ్ ఇతి ప్రణమితు ముచ్ఛతి. ఏక;--ఈ గహీ:దదో రాయణీయోయో అస్య:--35 ణీయుణియాయె; ది పఇదంతో ఏవో స చావిసం జీదంవోతీ రాయ యోయో జంబు--నిపుణికే! ఏమ నభర్తా గృధీ). . కొయమానః కృతావజ్ఞ ఇవరాజా ప్రతిభాతి. పార్శ్వ విలోక్య శాసన సహిత ఆర్యో దీర్ఘదంతో సస్య తైవ. దీర్ఘదంత--బోబో 5 తావజ్ఞ కిం వక్త్రనాస తుమీ? కింఠ -- 87 సోహణో జమరోతి బహుఫై బ్రోక్ కిదో ఇంతయో ఏంవ అహ్మాణం కాయోలే ఇతవక్ర కాపవ్య భుజ బ ధవ: వినృజ్య నిహ- తాః నిపు—శ్లో, కంచుణా వాణరో ఏని వేసేణావి కిదో తహ, మం : ఝయగదో 'గింధింఉండి ణైబహుమాణిదో, ' . 25 వానర! క్షణ తూప్టు తీ న్యధా దండేన ప్రహరిష్యే 26 విపునికే! వానర ఏ ద్రవ్యం 37 కధ మేష వాసర; మాం ర్స యన్ని చక్రం పశ్యతి. 28 హ-తహ త! మా) దశత వావంస్య ముఖు దండేన వారయి స్యే. 19 విప్ర్ర ధౌమ్మేమి సలఖండవిమేణ. 30 యస్మిన్న మనురతలాభ పత్యాశాతస్య కామధ్వజ నైప రేణ దఃశంయతికి కరోమ్యహ మందభాగ్యం 81 శీరే దుష్టవానర! ముంచముండ, 10) లంబోదర ప్రహ స నమ్ 7B నీవు --- డేనియాధారము జూచుకొని నాభగ హవ్విళు లూరు చున్నదో దానికే ముప్పు వాటిల్లి ది. ఇక నాకు గతియేమి? (విచారించును) కింక ఓరీ! శుంఠవానరుఁడా! విడు! విడు! (అని గొట్టి జంబుకుని శిశ్న మును విడుపింతురు) పు(సంస్కృతముతో నిరూపించి) ఇది కృత్రిమవానరముగాని నిజమైనదికాదు. తే.గీ. పుట్టినవి కావు కంబళి బొచ్చు చేతఁ దనురుహంబులు తోకక • ట్టిన వె కాని బొగ్గుమసి పూసి మొగమున మూతిమీఁద గొట్టెబొచ్చున మీసంబుఁ గూర్చినారు. 1 కింకరుల నడిగి తెలిసికొనెదను కింకరులారా ! ఈ వానర మెక్కడిది ? ఒకడు—ద్వీపాంతరము నుండి వచ్చినది. అన్యుఁడు—అందు చేత నే దీనికి గొడుగు పట్టుచున్నాము. ( పిడకగొడుగు పట్టును ) తృతీయుఁడు....పలాలచామరగుచ్ఛములచే వితనికి విసు చున్నాను ( విసరును ) ( నవ్వి) నాచులను విడిచిపెట్టినందు కుపచరింపుఁడు - కొండ- ( స్వగతము) అంబ ! భూదేవీ! యెడ మిగళ్ళ నన్ను సిగ్గు బాధించు చుచున్నది నీలోఁ జొచ్చెదను. దీర్ఘ – ( సందేశముతో ) వీఁడు వావరవేషము ధరించిన పురుషుఁడే ! + కొండ ఓ రాజకింకరులారా! నన్ను విడువుఁడు. (నమస్కరింపఁ బోవును. ) ఒకఁడు—— రాజనియోగము ననుసరింపవలెనుగదా? అన్యు: నిపుణికకుఁ జూపి విడచిపెట్టమని రాజు 1 జంబు—నిపుణిగా ! ఇతఁడు నీభర్త కృద్ధితో నుండఁగా రాజు చూచి ఇట్లన మానము చేసి యు డఁ బోలు ! ( ప్రక్కకుఁజూచి) ఓహో! కానునికుతో గూడ దీర్ఘదంతుఁ డిటకే వచ్చుచున్నాఁడు దీర్ఘ - —ఏమోయి ! రాజు చేత వక్రజాపయమి యవమానింప బడెనా ? కింక—కాదు సద్రాహ్మణుడని ( కట్లు విప్పి వెడలిసేవుదును ) బహుమానము చేసెను ఇంత వఱకే మాపతి నిపు :- తే. గీ. చర్య చేఁ గ్రోఁతి యితఁడు వే - వంబు చేతఁ గూడ వానర వేషంబు - గూర్చఁ బడియె నన్ను విడి గృధిపూకును 74 వీర సఖే! కి మేతన్ - కి దా స ప్ర హ స నమ్ జంబు – (స్వగతం) ఇధం ప్ర్రాగేవ నిశ్చిత మార్యేణ దీర్ఘదం తేన కాస—గురో! గృ థీసంగమమధ్య ఏవ కిం లగ్నోసి ? వక్ర - శ్లో, గృధీమాం చరి౮ం ఇంజేదిృష్ట్వా లా జే మాదిశత్, ఆసా మిదం మయి స్నిగ్ధా గృధీ త్వద్వాపి వర్తతే. ఆపి చ ళోతవ్య మస్మదీయమ్ రాజ్కోహం హం స భిభేమి స ప్లవగతా లభేతి లజ్జాం సళ్ళ న్యేష్యా మ్యన్య స్మరధ్వజప మర్శాదృహిణ్యం తధా ఆస్థానే విదుషాం ఐరం తు పరిషద్ది సంక్రనాసో యమీ దుళ్ళీలో భవతీ త్యుదీరమతి చేతన్మర శూలాయతే. — యదిదం పర్యుషితం భవేత్తగా నకోకాయ అపూర్వతయాతత్ ఇదానీ మేవ వక్ర —త దిదాునీ ? దురాత్మనో రాజహతకన్య దేశా దర్యతగచ్ఛామాః لله పురాంతరం ప్రాస్య నృపాంత దహం ప్రదర్శ్య శాస్త్రాణి చ యా న్యపాఠిషం, మహ చ్చ దానం ప్రతిగృహ్య తదనం వితీర్య నేజ్కాసి చతాం సటీం క్రమాత్. తాపత్ పర్యంతం నిపుణికా జంబుక స్యమమ " భవతు పరసాత్ బహి తస్య మనోరధ మపహరిస్యామి యోహి భుక్తవంతం ప్రతిబ్రూయాన్న భుంజీధా ఇతి కిం తేన కృతం స్యాత్ ! కాసర స్త్వలాబూ స్తనం బళ్వెన తద్భహిణీ దీర్ఘ దంతేన మయాపి రాజకారితవానర వేషేణ ప్రతిరధ్యం నీయమా నేన సర్వేసరి పౌరాః ప్రతినందితాః 83 ద్వీపాంతరా దాగత విష వానరరాజః 38 ఆత ఏవైతస్య ఛత్రం ధారయామి 84 అహ నుపి వీజయామి ద్వాభ్యాం పలాలచామర గుచ్చాభ్యామ్ 85 గృహిణీతివ్యో రాజనియోగః 86 నిపుణికాయై దర్శయితవ్య ఏమః, పశ్చా ద్విసర్ణయితవ్య ఇతి నియోగః 37 శోభనో బ్రాహ్మణ ఇతి జహుమానః కృతః నియో ఏతావా వేచాస్మాకం 88శ్లో. కర్మణా వాసరో హ్యేష వేష్, శాపి కృత స్తదా,
మా ముజ్లి త్వా Xతో గృధీం యు దాల్లా బహుమానిత ! | తే. | కుంజమున నేను గృధ్రియఁ గూరుచుండ ఇంకను నా సంగతి వినుడు | |
| చ. | జనములు నన్ను గ్రోఁతినిగ సల్పిన దానికి లజ్జ లేదు, భూ | |
| తే. | ఏనగరి నేని యొక్కభూమీశుఁ గొలిచి | |
| శ్లో. | భూపాః పుణ్యపథే చరంతు భవతు | |
| శ్లో. | హిమాద్రిదర్యాయితయోనిమత్యై | |
శ్రీకాళిదాసకృతం ప్రహసనం
నామ నాటకమ్
సమ్పూర్ణమ్.
